Chapter 5

Section 1

तुल्य सामन्त व्यसने यातव्यम् अमित्रं वाइत्य् अमित्रम् अभियायात् तत् सिद्धौ यातव्यम्

tulya sāmanta vyasane yātavyam amitraṃ vāity amitram abhiyāyāt tat siddhau yātavyam

Section 2

अमित्र सिद्धौ हि यातव्यः साहाय्यं दद्यान् नामित्रो यातव्य सिद्धौ

amitra siddhau hi yātavyaḥ sāhāyyaṃ dadyān nāmitro yātavya siddhau

Section 3

गुरु व्यसनं यातव्यं लघु व्यसनम् अमित्रं वाइति गुरु व्यसनं सौकर्यतो यायाद् इत्य् आचार्याः

guru vyasanaṃ yātavyaṃ laghu vyasanam amitraṃ vāiti guru vyasanaṃ saukaryato yāyād ity ācāryāḥ

Section 4

नैति कौटिल्यः

naiti kauṭilyaḥ

Section 5

लघु व्यसनम् अमित्रं यायात्

laghu vyasanam amitraṃ yāyāt

Section 6

लघ्व् अपि हि व्यसनम् अभियुक्तस्य कृच्छ्रं भवति

laghv api hi vyasanam abhiyuktasya kṛcchraṃ bhavati

Section 7

सत्यं गुर्व् अपि गुरुतरं भवति

satyaṃ gurv api gurutaraṃ bhavati

Section 8

अनभियुक्तस् तु लघु व्यसनः सुखेन व्यसनं प्रतिकृत्यामित्रो यातव्यम् अभिसरेत् पार्ष्णिं वा गृह्णीयात्

anabhiyuktas tu laghu vyasanaḥ sukhena vyasanaṃ pratikṛtyāmitro yātavyam abhisaret pārṣṇiṃ vā gṛhṇīyāt

Section 9

यातव्य यौगपद्ये गुरु व्यसनं न्याय वृत्तिं लघु व्यसनम् अन्याय वृत्तिं विरक्त प्रकृतिं वाइति विरक्त प्रकृतिं यायात्

yātavya yaugapadye guru vyasanaṃ nyāya vṛttiṃ laghu vyasanam anyāya vṛttiṃ virakta prakṛtiṃ vāiti virakta prakṛtiṃ yāyāt

Section 10

गुरु व्यसनं न्याय वृत्तिम् अभियुक्तं प्रकृतयोअनुगृह्णन्ति लघु व्यसनम् अन्याय वृत्तिम् उपेक्षन्ते विरक्ता बलवन्तम् अप्य् उच्छिन्दन्ति

guru vyasanaṃ nyāya vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayoanugṛhṇanti laghu vyasanam anyāya vṛttim upekṣante viraktā balavantam apy ucchindanti

Section 11

तस्माद् विरक्त प्रकृतिम् एव यायात्

tasmād virakta prakṛtim eva yāyāt

Section 12

क्षीण लुब्ध प्रकृतिम् अपचरित प्रकृतिं वाइति क्षीण लुब्ध प्रकृतिं यायात् क्षीण लुब्धा हि प्रकृतयः सुखेनौपजापं पीडां वाउपगच्छन्ति नापचरिताः प्रधान अवग्रह साध्याः इत्य् आचार्याः

kṣīṇa lubdha prakṛtim apacarita prakṛtiṃ vāiti kṣīṇa lubdha prakṛtiṃ yāyāt kṣīṇa lubdhā hi prakṛtayaḥ sukhenaupajāpaṃ pīḍāṃ vāupagacchanti nāpacaritāḥ pradhāna avagraha sādhyāḥ ity ācāryāḥ

Section 13

नैति कौटिल्यः

naiti kauṭilyaḥ

Section 14

क्षीण लुब्धा हि प्रकृतयो भर्तरि स्निग्धा भर्तृ हिते तिष्ठन्ति उपजापं वा विसंवादयन्ति अनुरागे सार्वगुण्यम् इति

kṣīṇa lubdhā hi prakṛtayo bhartari snigdhā bhartṛ hite tiṣṭhanti upajāpaṃ vā visaṃvādayanti anurāge sārvaguṇyam iti

Section 15

तस्माद् अपचरित प्रकृतिम् एव यायात्

tasmād apacarita prakṛtim eva yāyāt

Section 16

बलवन्तम् अन्याय वृत्तिं दुर्बलं वा न्याय वृत्तिम् इति बलवन्तम् अन्याय वृत्तिं यायात्

balavantam anyāya vṛttiṃ durbalaṃ vā nyāya vṛttim iti balavantam anyāya vṛttiṃ yāyāt

Section 17

बलवन्तम् अन्याय वृत्तिम् अभियुक्तं प्रकृतयो नानुगृह्णन्ति निष्पातयन्ति अमित्रं वाअस्य भजन्ते

balavantam anyāya vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayo nānugṛhṇanti niṣpātayanti amitraṃ vāasya bhajante

Section 18

दुर्बलं तु न्याय वृत्तिम् अभियुक्तं प्रकृतयः परिगृह्णन्ति अनुनिष्पतन्ति वा KआZ०७ ५ १९अब् अवक्षेपेण हि सताम् असतां प्रग्रहेण च KआZ०७ ५ १९च्द् अभूतानां च हिंसानाम् अधर्म्याणां प्रवर्तनैः KआZ०७ ५ २०अब् उचितानां चरित्राणां धर्मिष्ठानां निवर्तनैः KआZ०७ ५ २०च्द् अधर्मस्य प्रसङ्गेन धर्मस्यावग्रहेण च KआZ०७ ५ २१अब् अकार्याणां च करणैः कार्याणां च प्रणाशनैः KआZ०७ ५ २१च्द् अप्रदानैश् च देयानाम् अदेयानां च साधनैः KआZ०७ ५ २२अब् अदण्डनैश् च दण्ड्यानाम् अदण्ड्यानां च दण्डनैः KआZ०७ ५ २२च्द् अग्राह्याणाम् उपग्राहैर् ग्राह्याणां चानभिग्रहैः KआZ०७ ५ २३अब् अनर्थ्यानां च करणैर् अर्थ्यानां च विघातनैः KआZ०७ ५ २३च्द् अरक्षणैश् च चोरेभ्यः स्वयं च परिमोषणैः KआZ०७ ५ २४अब् पातैः पुरुष काराणां कर्मणां गुण दूषणैः KआZ०७ ५ २४च्द् उपघातैः प्रधानानां मान्यानां चावमाननैः KआZ०७ ५ २५अब् विरोधनैश् च वृद्धानां वैषम्येणानृतेन च KआZ०७ ५ २५च्द् कृतस्याप्रतिकारेण स्थितस्याकरणेन च KआZ०७ ५ २६अब् राज्ँनः प्रमाद आलस्याभ्यां योग क्षेम वधेन वा KआZ०७ ५ २६च्द् प्रकृतीनां क्षयो लोभो वैराग्यं चौपजायते KआZ०७ ५ २७अब् क्षीणाः प्रकृतयो लोभं लुब्धा यान्ति विरागताम् KआZ०७ ५ २७च्द् विरक्ता यान्त्य् अमित्रं वा भर्तारं घ्नन्ति वा स्वयम्

durbalaṃ tu nyāya vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayaḥ parigṛhṇanti anuniṣpatanti vā KāZ07 5 19ab avakṣepeṇa hi satām asatāṃ pragraheṇa ca KāZ07 5 19cd abhūtānāṃ ca hiṃsānām adharmyāṇāṃ pravartanaiḥ KāZ07 5 20ab ucitānāṃ caritrāṇāṃ dharmiṣṭhānāṃ nivartanaiḥ KāZ07 5 20cd adharmasya prasaṅgena dharmasyāvagraheṇa ca KāZ07 5 21ab akāryāṇāṃ ca karaṇaiḥ kāryāṇāṃ ca praṇāśanaiḥ KāZ07 5 21cd apradānaiś ca deyānām adeyānāṃ ca sādhanaiḥ KāZ07 5 22ab adaṇḍanaiś ca daṇḍyānām adaṇḍyānāṃ ca daṇḍanaiḥ KāZ07 5 22cd agrāhyāṇām upagrāhair grāhyāṇāṃ cānabhigrahaiḥ KāZ07 5 23ab anarthyānāṃ ca karaṇair arthyānāṃ ca vighātanaiḥ KāZ07 5 23cd arakṣaṇaiś ca corebhyaḥ svayaṃ ca parimoṣaṇaiḥ KāZ07 5 24ab pātaiḥ puruṣa kārāṇāṃ karmaṇāṃ guṇa dūṣaṇaiḥ KāZ07 5 24cd upaghātaiḥ pradhānānāṃ mānyānāṃ cāvamānanaiḥ KāZ07 5 25ab virodhanaiś ca vṛddhānāṃ vaiṣamyeṇānṛtena ca KāZ07 5 25cd kṛtasyāpratikāreṇa sthitasyākaraṇena ca KāZ07 5 26ab rāj~naḥ pramāda ālasyābhyāṃ yoga kṣema vadhena vā KāZ07 5 26cd prakṛtīnāṃ kṣayo lobho vairāgyaṃ caupajāyate KāZ07 5 27ab kṣīṇāḥ prakṛtayo lobhaṃ lubdhā yānti virāgatām KāZ07 5 27cd viraktā yānty amitraṃ vā bhartāraṃ ghnanti vā svayam

Section 28

तस्मात् प्रकृतीनां क्षय लोभ विराग कारणानि नौत्पादयेत् उत्पन्नानि वा सद्यः प्रतिकुर्वीत

tasmāt prakṛtīnāṃ kṣaya lobha virāga kāraṇāni nautpādayet utpannāni vā sadyaḥ pratikurvīta

Section 29

क्षीणा लुब्धा विरक्ता वा प्रकृतय इति

kṣīṇā lubdhā viraktā vā prakṛtaya iti

Section 30

क्षीणाः पीडन उच्छेदन भयात् सद्यः संधिं युद्धं निष्पतनं वा रोचयन्ते

kṣīṇāḥ pīḍana ucchedana bhayāt sadyaḥ saṃdhiṃ yuddhaṃ niṣpatanaṃ vā rocayante

Section 31

लुब्धा लोभेनासंतुष्टाः पर उपजापं लिप्सन्ते

lubdhā lobhenāsaṃtuṣṭāḥ para upajāpaṃ lipsante

Section 32

विरक्ताः पर अभियोगम् अभ्युत्तिष्ठन्ते

viraktāḥ para abhiyogam abhyuttiṣṭhante

Section 33

तासां हिरण्य धान्य क्षयः सर्व उपघाती कृच्छ्र प्रतीकारश् च युग्य पुरुष क्षयो हिरण्य धान्य साध्यः

tāsāṃ hiraṇya dhānya kṣayaḥ sarva upaghātī kṛcchra pratīkāraś ca yugya puruṣa kṣayo hiraṇya dhānya sādhyaḥ

Section 34

लोभ ऐकदेशिको मुख्य आयत्तः पर अर्थेषु शक्यः प्रतिहन्तुम् आदातुं वा

lobha aikadeśiko mukhya āyattaḥ para artheṣu śakyaḥ pratihantum ādātuṃ vā

Section 35

विरागः प्रधान अवग्रह साध्यः

virāgaḥ pradhāna avagraha sādhyaḥ

Section 36

निष्प्रधाना हि प्रकृतयो भोग्या भवन्त्य् अनुपजाप्याश् चान्येषाम् अनापत् सहास् तु

niṣpradhānā hi prakṛtayo bhogyā bhavanty anupajāpyāś cānyeṣām anāpat sahās tu

Section 37

प्रकृति मुख्य प्रग्रहैस् तु बहुधा भिन्ना गुप्ता भवन्त्य् आपत् सहाश् च

prakṛti mukhya pragrahais tu bahudhā bhinnā guptā bhavanty āpat sahāś ca

Section 38

सामवायिकानाम् अपि संधि विग्रह कारणान्य् अवेक्ष्य शक्ति शौच युक्तैः सम्भूय यायात्

sāmavāyikānām api saṃdhi vigraha kāraṇāny avekṣya śakti śauca yuktaiḥ sambhūya yāyāt

Section 39

शक्तिमान् हि पार्ष्णि ग्रहणे यात्रा साहाय्य दाने वा शक्तः शुचिः सिद्धौ चासिद्धौ च यथा स्थित कारीइति

śaktimān hi pārṣṇi grahaṇe yātrā sāhāyya dāne vā śaktaḥ śuciḥ siddhau cāsiddhau ca yathā sthita kārīiti

Section 40

तेषां ज्यायसाएकेन द्वाभ्यां समाभ्यां वा सम्भूय यातव्यम् इति द्वाभ्यां समाभ्यां श्रेयः

teṣāṃ jyāyasāekena dvābhyāṃ samābhyāṃ vā sambhūya yātavyam iti dvābhyāṃ samābhyāṃ śreyaḥ

Section 41

ज्यायसा ह्य् अवगृहीतश् चरति समाभ्याम् अतिसंधान आधिक्ये वा

jyāyasā hy avagṛhītaś carati samābhyām atisaṃdhāna ādhikye vā

Section 42

तौ हि सुखौ भेदयितुम् दुष्टश् चएको द्वाभ्यां नियन्तुं भेद उपग्रहं चौपगन्तुम् इति

tau hi sukhau bhedayitum duṣṭaś caeko dvābhyāṃ niyantuṃ bheda upagrahaṃ caupagantum iti

Section 43

समेनएकेन द्वाभ्यां हीनाभ्यां वाइति द्वाभ्यां हीनाभ्यां श्रेयः

samenaekena dvābhyāṃ hīnābhyāṃ vāiti dvābhyāṃ hīnābhyāṃ śreyaḥ

Section 44

तौ हि द्वि कार्य साधकौ वश्यौ च भवतः KआZ०७ ५ ४५अब् कार्य सिद्धौ तु कृत अर्थाज् ज्यायसो गूढः स अपदेशम् अपस्रवेत् KआZ०७ ५ ४५च्द् अशुचेः शुचि वृत्तात् तु प्रतीक्षेताअ विसर्जनात् KआZ०७ ५ ४६अब् सत्त्राद् अपसरेद् यत्तः कलत्रम् अपनीय वा KआZ०७ ५ ४६च्द् समाद् अपि हि लब्ध अर्थाद् विश्वस् तस्य भयं भवेत् KआZ०७ ५ ४७अब् ज्यायस्त्वे चापि लब्ध अर्थः समोअपि परिकल्पते KआZ०७ ५ ४७च्द् अभ्युच्चितश् चाविश्वास्यो वृद्धिश् चित्त विकारिणी KआZ०७ ५ ४८अब् विशिष्टाद् अल्पम् अप्य् अंशं लब्ध्वा तुष्ट मुखो व्रजेत् KआZ०७ ५ ४८च्द् अनंशो वा ततोअस्याङ्के प्रहृत्य द्वि गुणं हरेत् KआZ०७ ५ ४९अब् कृत अर्थस् तु स्वयं नेता विसृजेत् सामवायिकान् KआZ०७ ५ ४९च्द् अपि जीयेत न जयेन् मण्डल इष्टस् तथा भवेत् E संहित प्रयाणिकं परिपणित अपरिपणित अपसृताः संधयह्

tau hi dvi kārya sādhakau vaśyau ca bhavataḥ KāZ07 5 45ab kārya siddhau tu kṛta arthāj jyāyaso gūḍhaḥ sa apadeśam apasravet KāZ07 5 45cd aśuceḥ śuci vṛttāt tu pratīkṣetāa visarjanāt KāZ07 5 46ab sattrād apasared yattaḥ kalatram apanīya vā KāZ07 5 46cd samād api hi labdha arthād viśvas tasya bhayaṃ bhavet KāZ07 5 47ab jyāyastve cāpi labdha arthaḥ samoapi parikalpate KāZ07 5 47cd abhyuccitaś cāviśvāsyo vṛddhiś citta vikāriṇī KāZ07 5 48ab viśiṣṭād alpam apy aṃśaṃ labdhvā tuṣṭa mukho vrajet KāZ07 5 48cd anaṃśo vā tatoasyāṅke prahṛtya dvi guṇaṃ haret KāZ07 5 49ab kṛta arthas tu svayaṃ netā visṛjet sāmavāyikān KāZ07 5 49cd api jīyeta na jayen maṇḍala iṣṭas tathā bhavet E saṃhita prayāṇikaṃ paripaṇita aparipaṇita apasṛtāḥ saṃdhayah