Chapter 16

Section 1

अनुज्ँनात संधि पण उद्वेग करं बलवान् विजिगीषमाणो यतः स्व भूमिः स्व ऋतु वृत्तिश् च स्व सैन्यानाम् अदुर्ग अपसारः शत्रुर् अपार्ष्णिर् अनासारश् च ततो यायात्

anuj~nāta saṃdhi paṇa udvega karaṃ balavān vijigīṣamāṇo yataḥ sva bhūmiḥ sva ṛtu vṛttiś ca sva sainyānām adurga apasāraḥ śatrur apārṣṇir anāsāraś ca tato yāyāt

Section 2

विपर्यये कृत प्रतीकारो यायात्

viparyaye kṛta pratīkāro yāyāt

Section 3

साम दानाभ्यां दुर्बलान् उपनमयेत् भेद दण्डाभ्यां बलवतः

sāma dānābhyāṃ durbalān upanamayet bheda daṇḍābhyāṃ balavataḥ

Section 4

नियोग विकल्प समुच्चयैश् चौपायानाम् अनन्तर एक अन्तराः प्रकृतीः साधयेत्

niyoga vikalpa samuccayaiś caupāyānām anantara eka antarāḥ prakṛtīḥ sādhayet

Section 5

ग्राम अरण्य उपजीवि व्रज वणिक् पथ अनुपालनम् उज्झित अपसृत अपकारिणां चार्पणम् इति सान्त्वम् आचरेत्

grāma araṇya upajīvi vraja vaṇik patha anupālanam ujjhita apasṛta apakāriṇāṃ cārpaṇam iti sāntvam ācaret

Section 6

भूमि द्रव्य कन्या दानम् अभयस्य चैति दानम् आचरेत्

bhūmi dravya kanyā dānam abhayasya caiti dānam ācaret

Section 7

सामन्त आटविक तत् कुलीन अपरुद्धानाम् अन्यतम उपग्रहेण कोश दण्ड भूमि दाय याचनम् इति भेदम् आचरेत्

sāmanta āṭavika tat kulīna aparuddhānām anyatama upagraheṇa kośa daṇḍa bhūmi dāya yācanam iti bhedam ācaret

Section 8

प्रकाश कूट तूष्णीं युद्ध दुर्ग लम्भ उपायैर् अमित्र प्रग्रहणम् इति दण्डम् आचरेत्

prakāśa kūṭa tūṣṇīṃ yuddha durga lambha upāyair amitra pragrahaṇam iti daṇḍam ācaret

Section 9

एवम् उत्साहवतो दण्ड उपकारिणः स्थापयेत् स्व प्रभाववतः कोश उपकारिणः प्रज्ँनावतो भूम्य् उपकारिणः

evam utsāhavato daṇḍa upakāriṇaḥ sthāpayet sva prabhāvavataḥ kośa upakāriṇaḥ praj~nāvato bhūmy upakāriṇaḥ

Section 10

तेषां पण्य पत्तन ग्राम खनि संजातेन रत्न सार फल्गु कुप्येन द्रव्य हस्ति वन व्रज समुत्थेन यान वाहनेन वा यद् बहुश उपकरोति तच् चित्र भोगम्

teṣāṃ paṇya pattana grāma khani saṃjātena ratna sāra phalgu kupyena dravya hasti vana vraja samutthena yāna vāhanena vā yad bahuśa upakaroti tac citra bhogam

Section 11

यद् दण्डेन कोशेन वा महद् उपकरोति तन् महा भोगम्

yad daṇḍena kośena vā mahad upakaroti tan mahā bhogam

Section 12

यद् दण्ड कोश भूमीभिर् उपकरोति तत् सर्व भोगम्

yad daṇḍa kośa bhūmībhir upakaroti tat sarva bhogam

Section 13

यद् अमित्रम् एकतः प्रतिकरोति तद् एकतो भोगि

yad amitram ekataḥ pratikaroti tad ekato bhogi

Section 14

यद् अमित्रम् आसारं चौभयतः प्रतिकरोति तद् उभयतो भोगि

yad amitram āsāraṃ caubhayataḥ pratikaroti tad ubhayato bhogi

Section 15

यद् अमित्र आसार प्रतिवेश आटविकान् सर्वतः प्रतिकरोति तत् सर्वतो भोगि

yad amitra āsāra prativeśa āṭavikān sarvataḥ pratikaroti tat sarvato bhogi

Section 16 a

पार्ष्णि ग्राहश् चाअटविकः शत्रु मुख्यः शत्रुर् वा भूमि दान साध्यः कश्चिद् आसाद्येत निर्गुणया भूम्याएनम् उपग्राहयेत् अप्रतिसम्बद्धया दुर्गस्थम् निरुपजीव्ययाआटविकं

pārṣṇi grāhaś cāaṭavikaḥ śatru mukhyaḥ śatrur vā bhūmi dāna sādhyaḥ kaścid āsādyeta nirguṇayā bhūmyāenam upagrāhayet apratisambaddhayā durgastham nirupajīvyayāāṭavikaṃ

Section 16 b

प्रत्यादेयया तत् कुलीनं शत्रोः अपच्छिन्नया शत्रोर् अपरुद्धं नित्य अमित्रया श्रेणी बलम् बलवत् सामन्तया संहत बलम् उभाभ्यां युद्धे प्रतिलोमम्

pratyādeyayā tat kulīnaṃ śatroḥ apacchinnayā śatror aparuddhaṃ nitya amitrayā śreṇī balam balavat sāmantayā saṃhata balam ubhābhyāṃ yuddhe pratilomam

Section 16 c

अलब्ध व्यायामयाउत्साहिनम् शूययाअरि पक्षीयम् कर्शितयाअपवाहितम् महा क्षय व्यय निवेशया गत प्रत्यागतम् अनपाश्रयया प्रत्यपसृतम् परेणानधिवास्यया स्वयम् एव भर्तारम् उपग्राहयेत्

alabdha vyāyāmayāutsāhinam śūyayāari pakṣīyam karśitayāapavāhitam mahā kṣaya vyaya niveśayā gata pratyāgatam anapāśrayayā pratyapasṛtam pareṇānadhivāsyayā svayam eva bhartāram upagrāhayet

Section 17

तेषां महा उपकारं निर्विकारं चानुवर्तयेत्

teṣāṃ mahā upakāraṃ nirvikāraṃ cānuvartayet

Section 18

प्रतिलोमम् उपांशुना साधयेत्

pratilomam upāṃśunā sādhayet

Section 19

उपकारिणम् उपकार शक्त्या तोषयेत्

upakāriṇam upakāra śaktyā toṣayet

Section 20

प्रयासतश् चार्थ मानौ कुर्याद् व्यसनेषु चानुग्रहम्

prayāsataś cārtha mānau kuryād vyasaneṣu cānugraham

Section 21

स्वयं आगतानां यथा इष्ट दर्शनं प्रतिविधानं च कुर्यात्

svayaṃ āgatānāṃ yathā iṣṭa darśanaṃ pratividhānaṃ ca kuryāt

Section 22

परिभव उपघात कुत्स अतिवादांश् चएषु न प्रयुञ्जीत

paribhava upaghāta kutsa ativādāṃś caeṣu na prayuñjīta

Section 23

दत्त्वा चाभयं पिताइवानुगृह्णीयात्

dattvā cābhayaṃ pitāivānugṛhṇīyāt

Section 24

यश् चास्यापकुर्यात् तद् दोषम् अभिविख्याप्य प्रकाशम् एनं घातयेत्

yaś cāsyāpakuryāt tad doṣam abhivikhyāpya prakāśam enaṃ ghātayet

Section 25

पर उद्वेग कारणाद् वा दाण्डकर्मिकवच् चेष्टेत

para udvega kāraṇād vā dāṇḍakarmikavac ceṣṭeta

Section 26

न च हतस्य भूमि द्रव्य पुत्र दारान् अभिमन्येत

na ca hatasya bhūmi dravya putra dārān abhimanyeta

Section 27

कुल्यान् अप्य् अस्य स्वेषु पात्रेषु स्थापयेत्

kulyān apy asya sveṣu pātreṣu sthāpayet

Section 28

कर्मणि मृतस्य पुत्रं राज्ये स्थापयेत्

karmaṇi mṛtasya putraṃ rājye sthāpayet

Section 29

एवम् अस्य दण्ड उपनताः पुत्र पौत्रान् अनुवर्तन्ते

evam asya daṇḍa upanatāḥ putra pautrān anuvartante

Section 30

यस् तूपनतान् हत्वा बद्ध्वा वा भूमि द्रव्य पुत्र दारान् अभिमन्येत तस्यौद्विग्नं मण्डलम् अभावायौत्तिष्ठते

yas tūpanatān hatvā baddhvā vā bhūmi dravya putra dārān abhimanyeta tasyaudvignaṃ maṇḍalam abhāvāyauttiṣṭhate

Section 31

ये चास्यामात्याः स्व भूमिष्व् आयत्तास् ते चास्यौद्विग्ना मण्डलम् आश्रयन्ते

ye cāsyāmātyāḥ sva bhūmiṣv āyattās te cāsyaudvignā maṇḍalam āśrayante

Section 32

स्वयं वा राज्यं प्राणान् वाअस्याभिमन्यन्ते KआZ०७ १६ ३३अब् स्व भूमिषु च राजानस् तस्मात् साम्नाअनुपालिताः KआZ०७ १६ ३३च्द् भवन्त्य् अनुगुणा राज्ँनः पुत्र पौत्र अनुवर्तिनः E सम्धि कर्म समाधि मोक्षह्

svayaṃ vā rājyaṃ prāṇān vāasyābhimanyante KāZ07 16 33ab sva bhūmiṣu ca rājānas tasmāt sāmnāanupālitāḥ KāZ07 16 33cd bhavanty anuguṇā rāj~naḥ putra pautra anuvartinaḥ E samdhi karma samādhi mokṣah