Chapter 15

Section 1

दुर्बलो राजा बलवताअभियुक्तस् तद् विशिष्ट बलम् आश्रयेत यम् इतरो मन्त्र शक्त्या नातिसंदध्यात्

durbalo rājā balavatāabhiyuktas tad viśiṣṭa balam āśrayeta yam itaro mantra śaktyā nātisaṃdadhyāt

Section 2

तुल्य मन्त्र शक्तीनाम् आयत्त सम्पदो वृद्ध सम्योगाद् वा विशेषः

tulya mantra śaktīnām āyatta sampado vṛddha samyogād vā viśeṣaḥ

Section 3

विशिष्ट बल अभावे सम बलैस् तुल्य बल संघैर् वा बलवतः सम्भूय तिष्ठेद् यान् न मन्त्र प्रभाव शक्तिभ्याम् अतिसंदध्यात्

viśiṣṭa bala abhāve sama balais tulya bala saṃghair vā balavataḥ sambhūya tiṣṭhed yān na mantra prabhāva śaktibhyām atisaṃdadhyāt

Section 4

तुल्य मन्त्र प्रभाव शक्तीनां विपुल आरम्भतो विशेषः

tulya mantra prabhāva śaktīnāṃ vipula ārambhato viśeṣaḥ

Section 5

सम बल अभावे हीन बलैः शुचिभिर् उत्साहिभिः प्रत्यनीक भूतैर् बलवतः सम्भूय तिष्ठेद् यान् न मन्त्र प्रभाव उत्साह शक्तिभिर् अतिसंदध्यात्

sama bala abhāve hīna balaiḥ śucibhir utsāhibhiḥ pratyanīka bhūtair balavataḥ sambhūya tiṣṭhed yān na mantra prabhāva utsāha śaktibhir atisaṃdadhyāt

Section 6

तुल्य उत्साह शक्तीनां स्व युद्ध भूमि लाभाद् विशेषः

tulya utsāha śaktīnāṃ sva yuddha bhūmi lābhād viśeṣaḥ

Section 7

तुल्य भूमीनां स्व युद्ध काल लाभाद् विशेषः

tulya bhūmīnāṃ sva yuddha kāla lābhād viśeṣaḥ

Section 8

तुल्य देश कालानां युग्य शस्त्र आवरणतो विशेषः

tulya deśa kālānāṃ yugya śastra āvaraṇato viśeṣaḥ

Section 9

सहाय अभावे दुर्गम् आश्रयेत यत्रामित्रः प्रभूत सैन्योअपि भक्त यवस इन्धन उदक उपरोधं न कुर्यात् स्वयं च क्षय व्ययाभ्यां युज्येत

sahāya abhāve durgam āśrayeta yatrāmitraḥ prabhūta sainyoapi bhakta yavasa indhana udaka uparodhaṃ na kuryāt svayaṃ ca kṣaya vyayābhyāṃ yujyeta

Section 10

तुल्य दुर्गाणां निचय अपसारतो विशेषः

tulya durgāṇāṃ nicaya apasārato viśeṣaḥ

Section 11

निचय अपसार सम्पन्नं हि मनुष्य दुर्गम् इच्छेद् इति कौटिल्यः

nicaya apasāra sampannaṃ hi manuṣya durgam icched iti kauṭilyaḥ

Section 12 a

तद् एभिः कार्णैर् आश्रयेत पार्ष्णि ग्राहम् आसारं मध्यमम् उदासीनं वा प्रतिपादयिष्यामि सामन्त आटविक तत् कुलीन अपरुद्धानाम् अन्यतमेनास्य राज्यं हारयिष्यामि घातयिष्यामि वा

tad ebhiḥ kārṇair āśrayeta pārṣṇi grāham āsāraṃ madhyamam udāsīnaṃ vā pratipādayiṣyāmi sāmanta āṭavika tat kulīna aparuddhānām anyatamenāsya rājyaṃ hārayiṣyāmi ghātayiṣyāmi vā

Section 12 b

कृत्य पक्ष उपग्रहेण वाअस्य दुर्गे राष्ट्रे स्कन्ध आवारे वा कोपं समुत्थापयिष्यामि शस्त्र अग्नि रस प्रणिधानैर् औपनिषदिकैर् वा यथा इष्टम् आसन्नं हनिष्यामि

kṛtya pakṣa upagraheṇa vāasya durge rāṣṭre skandha āvāre vā kopaṃ samutthāpayiṣyāmi śastra agni rasa praṇidhānair aupaniṣadikair vā yathā iṣṭam āsannaṃ haniṣyāmi

Section 12 c

स्वयं अधिष्ठितेन वा योग प्रणिधानेन क्षय व्ययम् एनम् उपनेष्यामि क्षय व्यय प्रवास उपतप्ते वाअस्य मित्र वर्गे सैन्ये वा क्रमेणौपजापं प्राप्स्यामि

svayaṃ adhiṣṭhitena vā yoga praṇidhānena kṣaya vyayam enam upaneṣyāmi kṣaya vyaya pravāsa upatapte vāasya mitra varge sainye vā krameṇaupajāpaṃ prāpsyāmi

Section 12 d

वीवध आसार प्रसार वधेन वाअस्य स्कन्ध आवार अवग्रहं करिष्यामि दण्ड उपनयेन वाअस्य रन्ध्रम् उत्थाप्य सर्व संदोहेन प्रहरिष्यामि प्रतिहत उत्साहेन वा यथा इष्टं संधिम् अवाप्स्यामि मयि प्रतिबद्धस्य वा सर्वतः कोपाः समुत्थास्यन्ति

vīvadha āsāra prasāra vadhena vāasya skandha āvāra avagrahaṃ kariṣyāmi daṇḍa upanayena vāasya randhram utthāpya sarva saṃdohena prahariṣyāmi pratihata utsāhena vā yathā iṣṭaṃ saṃdhim avāpsyāmi mayi pratibaddhasya vā sarvataḥ kopāḥ samutthāsyanti

Section 12 e

निरासारं वाअस्य मूलं मित्र अटवी दण्डैर् उद्धातयिष्यामि महतो वा देशस्य योग क्षेमम् इहस्थः पालयिष्यामि स्व विक्षिप्तं मित्र विक्षिप्तं वा मे सैन्यम् इहस्थस्यएकस्थम् अविषह्यं भविष्यति निम्न खात रात्रि युद्ध विशारदं वा मे सैन्यं पथ्य आबाध मुक्तम् आसन्ने कर्म करिष्यति

nirāsāraṃ vāasya mūlaṃ mitra aṭavī daṇḍair uddhātayiṣyāmi mahato vā deśasya yoga kṣemam ihasthaḥ pālayiṣyāmi sva vikṣiptaṃ mitra vikṣiptaṃ vā me sainyam ihasthasyaekastham aviṣahyaṃ bhaviṣyati nimna khāta rātri yuddha viśāradaṃ vā me sainyaṃ pathya ābādha muktam āsanne karma kariṣyati

Section 12 f

विरुद्ध देश कालम् इह आगतो वा स्वयम् एव क्षय व्ययाभ्यां न भविष्यति महा क्षय व्यय अभिगम्योअयं देशो दुर्ग अटव्य् अपसार बाहुल्यात्

viruddha deśa kālam iha āgato vā svayam eva kṣaya vyayābhyāṃ na bhaviṣyati mahā kṣaya vyaya abhigamyoayaṃ deśo durga aṭavy apasāra bāhulyāt

Section 12 g

परेषां व्याधि प्रायः सैन्य व्यायामानाम् अलब्ध भौमश् च तम् आपद् गतः प्रवेक्ष्यति प्रविष्टो वा न निर्गमिष्यति इति

pareṣāṃ vyādhi prāyaḥ sainya vyāyāmānām alabdha bhaumaś ca tam āpad gataḥ pravekṣyati praviṣṭo vā na nirgamiṣyati iti

Section 13

कारण अभावे बल समुच्छ्रये वा परस्य दुर्गम् उन्मुच्यापगच्छेत्

kāraṇa abhāve bala samucchraye vā parasya durgam unmucyāpagacchet

Section 14

अग्नि पतङ्गवद् अमित्रे वा प्रविशेत्

agni pataṅgavad amitre vā praviśet

Section 15

अन्यतर सिद्धिर् हि त्यक्त आत्मनो भवति इत्य् आचार्याः

anyatara siddhir hi tyakta ātmano bhavati ity ācāryāḥ

Section 16

नैति कौटिल्यः

naiti kauṭilyaḥ

Section 17

संधेयताम् आत्मनः परस्य चौपलभ्य संदधीत

saṃdheyatām ātmanaḥ parasya caupalabhya saṃdadhīta

Section 18

विपर्यये विक्रमेण संधिम् अपसारं वा लिप्सेत

viparyaye vikrameṇa saṃdhim apasāraṃ vā lipseta

Section 19

संधेयस्य वा दूतं प्रेषयेत्

saṃdheyasya vā dūtaṃ preṣayet

Section 20

तेन वा प्रेषितम् अर्थ मानाभ्यां सत्कृत्य ब्रूयात् इदं राज्ँनः पण्य अगारम् इदं देवी कुमाराणाम् देवी कुमार वचनात् इदं राज्यम् अहं च त्वद् अर्पणः इति

tena vā preṣitam artha mānābhyāṃ satkṛtya brūyāt idaṃ rāj~naḥ paṇya agāram idaṃ devī kumārāṇām devī kumāra vacanāt idaṃ rājyam ahaṃ ca tvad arpaṇaḥ iti

Section 21

लब्ध संश्रयः समय आचारिकवद् भर्तरि वर्तेत

labdha saṃśrayaḥ samaya ācārikavad bhartari varteta

Section 22

दुर्ग आदीनि च कर्माणि आवाह विवाह पुत्र अभिषेक अश्व पण्य हस्ति ग्रहण सत्त्र यात्रा विहार गमनानि चानुज्ँनातः कुर्वीत

durga ādīni ca karmāṇi āvāha vivāha putra abhiṣeka aśva paṇya hasti grahaṇa sattra yātrā vihāra gamanāni cānuj~nātaḥ kurvīta

Section 23

स्व भूम्य् अवस्थित प्रकृति संधिम् उपघातम् अपसृतेषु वा सर्वम् अनुज्ँनातः कुर्वीत

sva bhūmy avasthita prakṛti saṃdhim upaghātam apasṛteṣu vā sarvam anuj~nātaḥ kurvīta

Section 24

दुष्ट पौर जानपदो वा न्याय वृत्तिर् अन्यां भूमिं याचेत

duṣṭa paura jānapado vā nyāya vṛttir anyāṃ bhūmiṃ yāceta

Section 25

दुष्यवद् उपांशु दण्डेन वा प्रतिकुर्वीत

duṣyavad upāṃśu daṇḍena vā pratikurvīta

Section 26

उचितां वा मित्राद् भूमिं दीयमानां न प्रतिगृह्णीयात्

ucitāṃ vā mitrād bhūmiṃ dīyamānāṃ na pratigṛhṇīyāt

Section 27

मन्त्रि पुरोहित सेना पति युव राजानाम् अन्यतमम् अदृश्यमाने भर्तरि पश्येत् यथा शक्ति चौपकुर्यात्

mantri purohita senā pati yuva rājānām anyatamam adṛśyamāne bhartari paśyet yathā śakti caupakuryāt

Section 28

दैवत स्वस्ति वाचनेषु तत् परा आशिषो वाचयेत्

daivata svasti vācaneṣu tat parā āśiṣo vācayet

Section 29

सर्वत्राअत्म निसर्गं गुणं ब्रूयात् KआZ०७ १५ ३०अब् सम्युक्त बलवत् सेवी विरुद्धः शङ्कित आदिभिः KआZ०७ १५ ३०च्द् वर्तेत दण्ड उपनतो भर्तर्य् एवम् अवस्थितः E दण्ड उपनायि वृत्तम्

sarvatrāatma nisargaṃ guṇaṃ brūyāt KāZ07 15 30ab samyukta balavat sevī viruddhaḥ śaṅkita ādibhiḥ KāZ07 15 30cd varteta daṇḍa upanato bhartary evam avasthitaḥ E daṇḍa upanāyi vṛttam