Chapter 12

Section 1

त्वं चाहं च दुर्गं कारयावहे इति कर्म संधिः

tvaṃ cāhaṃ ca durgaṃ kārayāvahe iti karma saṃdhiḥ

Section 2

तयोर् यो दैव कृतम् अविषह्यम् अल्प व्यय आरम्भं दुर्गं कारयति सोअतिसंधत्ते

tayor yo daiva kṛtam aviṣahyam alpa vyaya ārambhaṃ durgaṃ kārayati soatisaṃdhatte

Section 3

तत्रापि स्थल नदी पर्वत दुर्गाणाम् उत्तर उत्तरं श्रेयः

tatrāpi sthala nadī parvata durgāṇām uttara uttaraṃ śreyaḥ

Section 4

सेतु बन्धयोर् अप्य् आहार्य उदकात् सह उदकः श्रेयान्

setu bandhayor apy āhārya udakāt saha udakaḥ śreyān

Section 5

सह उदकयोर् अपि प्रभूत वाप स्थानः श्रेयान्

saha udakayor api prabhūta vāpa sthānaḥ śreyān

Section 6

द्रव्य वनयोर् अपि यो महत् सारवद् द्रव्य अटवीकं विषय अन्ते नदी मातृकं द्रव्य वनं छेदयति सोअतिसंधत्ते

dravya vanayor api yo mahat sāravad dravya aṭavīkaṃ viṣaya ante nadī mātṛkaṃ dravya vanaṃ chedayati soatisaṃdhatte

Section 7

नदी मातृकं हि स्व् आजीवम् अपाश्रयश् चाअपदि भवति

nadī mātṛkaṃ hi sv ājīvam apāśrayaś cāapadi bhavati

Section 8

हस्ति वनयोर् अपि यो बहु शूर मृगं दुर्बल प्रतिवेशं अनन्त अवक्लेशि विषय अन्ते हस्ति वनं बध्नाति सोअतिसंधत्ते

hasti vanayor api yo bahu śūra mṛgaṃ durbala prativeśaṃ ananta avakleśi viṣaya ante hasti vanaṃ badhnāti soatisaṃdhatte

Section 9

तत्रापि बहु कुण्ठ अल्प शूरयोः अल्प शूरं श्रेयः शूरेषु हि युद्धम् अल्पाः शूरा बहून् अशूरान् भञ्जन्ति ते भग्नाः स्व सैन्य अवघातिनो भवन्ति इत्य् आचार्याः

tatrāpi bahu kuṇṭha alpa śūrayoḥ alpa śūraṃ śreyaḥ śūreṣu hi yuddham alpāḥ śūrā bahūn aśūrān bhañjanti te bhagnāḥ sva sainya avaghātino bhavanti ity ācāryāḥ

Section 10

नैति कौटिल्यः

naiti kauṭilyaḥ

Section 11

कुण्ठा बहवः श्रेयांसः स्कन्ध विनियोगाद् अनेकं कर्म कुर्वाणाः स्वेषाम् अपाश्रयो युद्धे परेषां दुर्धर्षा विभीषणाश् च

kuṇṭhā bahavaḥ śreyāṃsaḥ skandha viniyogād anekaṃ karma kurvāṇāḥ sveṣām apāśrayo yuddhe pareṣāṃ durdharṣā vibhīṣaṇāś ca

Section 12

बहुषु हि कुण्ठेषु विनय कर्मणा शक्यं शौर्यम् आधातुम् न त्व् एवाल्पेषु शूरेषु बहुत्वम् इति

bahuṣu hi kuṇṭheṣu vinaya karmaṇā śakyaṃ śauryam ādhātum na tv evālpeṣu śūreṣu bahutvam iti

Section 13

खन्योर् अपि यः प्रभूत साराम् अदुर्ग मार्गाम् अल्प व्यय आरम्भां खनिं खानयति सोअतिसंधत्ते

khanyor api yaḥ prabhūta sārām adurga mārgām alpa vyaya ārambhāṃ khaniṃ khānayati soatisaṃdhatte

Section 14

तत्रापि महा सारम् अल्पम् अल्प सारं वा प्रभूतम् इति महा सारम् अल्पं श्रेयः वज्र मणि मुक्ता प्रवाल हेम रूप्य धातुर् हि प्रभूतम् अल्प सारम् अत्यर्घेण ग्रसते इत्य् आचार्याः

tatrāpi mahā sāram alpam alpa sāraṃ vā prabhūtam iti mahā sāram alpaṃ śreyaḥ vajra maṇi muktā pravāla hema rūpya dhātur hi prabhūtam alpa sāram atyargheṇa grasate ity ācāryāḥ

Section 15

नैति कौटिल्यः

naiti kauṭilyaḥ

Section 16

चिराद् अल्पो महा सारस्य क्रेता विद्यते प्रभूतः सातत्याद् अल्प सारस्य

cirād alpo mahā sārasya kretā vidyate prabhūtaḥ sātatyād alpa sārasya

Section 17

एतेन वणिक् पथो व्याख्यातः

etena vaṇik patho vyākhyātaḥ

Section 18

तत्रापि वारि स्थल पथयोर् वारि पथः श्रेयान् अल्प व्यय व्यायामः प्रभूत पण्य उदयश् च इत्य् आचार्याः

tatrāpi vāri sthala pathayor vāri pathaḥ śreyān alpa vyaya vyāyāmaḥ prabhūta paṇya udayaś ca ity ācāryāḥ

Section 19

नैति कौटिल्यः

naiti kauṭilyaḥ

Section 20

सम्रुद्ध गतिर् असार्वकालिकः प्रकृष्ट भय योनिर् निष्प्रतीकारश् च वारि पथः विपरीतः स्थल पथः

samruddha gatir asārvakālikaḥ prakṛṣṭa bhaya yonir niṣpratīkāraś ca vāri pathaḥ viparītaḥ sthala pathaḥ

Section 21

वारि पथे तु कूल सम्यान पथयोः कूल पथः पण्य पत्तन बाहुल्यात्श्रेयान् नदी पथो वा सातत्याद् विषह्य आबाधत्वाच् च

vāri pathe tu kūla samyāna pathayoḥ kūla pathaḥ paṇya pattana bāhulyātśreyān nadī patho vā sātatyād viṣahya ābādhatvāc ca

Section 22

स्थल पथेअपि हैमवतो दक्षिणा पथात्श्रेयान् हस्त्य् अश्व गन्ध दन्त अजिन रूप्य सुवर्ण पण्याः सारवत्तराः इत्य् आचार्याः

sthala patheapi haimavato dakṣiṇā pathātśreyān hasty aśva gandha danta ajina rūpya suvarṇa paṇyāḥ sāravattarāḥ ity ācāryāḥ

Section 23

नैति कौटिल्यः

naiti kauṭilyaḥ

Section 24

कम्बल अजिन अश्व पण्य वर्जाः शङ्ख वज्र मणि मुक्ता सुवर्ण पण्याश् च प्रभूततरा दक्षिणा पथे

kambala ajina aśva paṇya varjāḥ śaṅkha vajra maṇi muktā suvarṇa paṇyāś ca prabhūtatarā dakṣiṇā pathe

Section 25

दक्षिणा पथेअपि बहु खनिः सार पण्यः प्रसिद्ध गतिर् अल्प व्यय व्यायामो वा वणिक् पथः श्रेयान् प्रभूत विषयो वा फल्गु पुण्यः

dakṣiṇā patheapi bahu khaniḥ sāra paṇyaḥ prasiddha gatir alpa vyaya vyāyāmo vā vaṇik pathaḥ śreyān prabhūta viṣayo vā phalgu puṇyaḥ

Section 26

तेन पूर्वः पश्चिमश् च वणिक् पथो व्याख्यातः

tena pūrvaḥ paścimaś ca vaṇik patho vyākhyātaḥ

Section 27

तत्रापि चक्र पाद पथयोश् चक्र पथो विपुल आरम्भत्वात्श्रेयान् देश काल सम्भावनो वा खर उष्ट्र पथः

tatrāpi cakra pāda pathayoś cakra patho vipula ārambhatvātśreyān deśa kāla sambhāvano vā khara uṣṭra pathaḥ

Section 28

आभ्याम् अंस पथो व्याख्यातः

ābhyām aṃsa patho vyākhyātaḥ

Section 29

पर कर्म उदयो नेतुः क्षयो वृद्धिर् विपर्यये

para karma udayo netuḥ kṣayo vṛddhir viparyaye

Section 30

तुल्ये कर्म पथे स्थानं ज्ँनेयं स्वं विजिगीषुणा

tulye karma pathe sthānaṃ j~neyaṃ svaṃ vijigīṣuṇā

Section 31

अल्प आगम अतिव्ययता क्षयो वृद्धिर् विपर्यये

alpa āgama ativyayatā kṣayo vṛddhir viparyaye

Section 32

समाय व्ययता स्थानं कर्मसु ज्ँनेयम् आत्मनः

samāya vyayatā sthānaṃ karmasu j~neyam ātmanaḥ

Section 33

तस्माद् अल्प व्यय आरम्भं दुर्ग आदिषु महा उदयम्

tasmād alpa vyaya ārambhaṃ durga ādiṣu mahā udayam

Section 34

कर्म लब्ध्वा विशिष्टः स्याद् इत्य् उक्ताः कर्म संधयः E पार्ष्णि ग्राह् चिन्ता

karma labdhvā viśiṣṭaḥ syād ity uktāḥ karma saṃdhayaḥ E pārṣṇi grāh cintā