Chapter 2

Section 1

कोशम् अकोशः प्रत्युत्पन्न अर्थ कृच्छ्रः संगृह्णीयात्

kośam akośaḥ pratyutpanna artha kṛcchraḥ saṃgṛhṇīyāt

Section 2

जन पदं महान्तम् अल्प प्रमाणं वाअदेव मातृकं प्रभूत धान्यं धान्यस्यांशं तृतीयं चतुर्थं वा याचेत यथा सारं मध्यम् अवरं वा

jana padaṃ mahāntam alpa pramāṇaṃ vāadeva mātṛkaṃ prabhūta dhānyaṃ dhānyasyāṃśaṃ tṛtīyaṃ caturthaṃ vā yāceta yathā sāraṃ madhyam avaraṃ vā

Section 3

दुर्ग सेतु कर्म वणिक् पथ शून्य निवेश खनि द्रव्य हस्ति वन कर्म उपकारिणं प्रत्यन्तम् अल्प प्रमाणं वा न याचेत

durga setu karma vaṇik patha śūnya niveśa khani dravya hasti vana karma upakāriṇaṃ pratyantam alpa pramāṇaṃ vā na yāceta

Section 4

धान्य पशु हिरण्य आदि निविशमानाय दद्यात्

dhānya paśu hiraṇya ādi niviśamānāya dadyāt

Section 5

चतुर्थम् अंशं धान्यानां बीज भक्त शुद्धं च हिरण्येन क्रीणीयात्

caturtham aṃśaṃ dhānyānāṃ bīja bhakta śuddhaṃ ca hiraṇyena krīṇīyāt

Section 6

अरण्य जातं श्रोत्रिय स्वं च परिहरेत्

araṇya jātaṃ śrotriya svaṃ ca pariharet

Section 7

तद् अप्य् अनुग्रहेण क्रीणीयात्

tad apy anugraheṇa krīṇīyāt

Section 8

तस्याकरणे वा समाहर्तृ पुरुषा ग्रीष्मे कर्षकाणाम् उद्वापं कारयेयुः

tasyākaraṇe vā samāhartṛ puruṣā grīṣme karṣakāṇām udvāpaṃ kārayeyuḥ

Section 9

प्रमाद अवस्कन्नस्यात्ययं द्वि गुणम् उदाहरन्तो बीज काले बीज लेख्यं कुर्युः

pramāda avaskannasyātyayaṃ dvi guṇam udāharanto bīja kāle bīja lekhyaṃ kuryuḥ

Section 10

निष्पन्ने हरित पक्व आदानं वारयेयुः अन्यत्र शाक कट भङ्ग मुष्टिभ्यां देव पितृ पूजा दान अर्थं गव अर्थं वा

niṣpanne harita pakva ādānaṃ vārayeyuḥ anyatra śāka kaṭa bhaṅga muṣṭibhyāṃ deva pitṛ pūjā dāna arthaṃ gava arthaṃ vā

Section 11

भिक्षुक ग्राम भृतक अर्थं च राशि मूलं परिहरेयुः

bhikṣuka grāma bhṛtaka arthaṃ ca rāśi mūlaṃ parihareyuḥ

Section 12

स्व सस्य अपहारिणः प्रतिपातोअष्ट गुणः

sva sasya apahāriṇaḥ pratipātoaṣṭa guṇaḥ

Section 13

पर सस्य अपहारिणः पञ्चाशद् गुणः सीता अत्ययः स्व वर्गस्य बाह्यस्य तु वधः

para sasya apahāriṇaḥ pañcāśad guṇaḥ sītā atyayaḥ sva vargasya bāhyasya tu vadhaḥ

Section 14

चतुर्थम् अंशं धान्यानां षष्ठं वन्यानां तूल लाक्षा क्षौम वल्क कार्पास रौम कौशेय कौषध गन्ध पुष्प फल शाक पण्यानां काष्ठ वेणु मांस वल्लूराणां च गृह्णीयुः दन्त अजिनस्यार्धम्

caturtham aṃśaṃ dhānyānāṃ ṣaṣṭhaṃ vanyānāṃ tūla lākṣā kṣauma valka kārpāsa rauma kauśeya kauṣadha gandha puṣpa phala śāka paṇyānāṃ kāṣṭha veṇu māṃsa vallūrāṇāṃ ca gṛhṇīyuḥ danta ajinasyārdham

Section 15

तद् अनिसृष्टं विक्रीणानस्य पूर्वः साहस दण्डः

tad anisṛṣṭaṃ vikrīṇānasya pūrvaḥ sāhasa daṇḍaḥ

Section 16

इति कर्षकेषु प्रणयः

iti karṣakeṣu praṇayaḥ

Section 17

सुवर्ण रजत वज्र मणि मुक्ता प्रवाल अश्व हस्ति पण्याः पञ्चाशत् कराः

suvarṇa rajata vajra maṇi muktā pravāla aśva hasti paṇyāḥ pañcāśat karāḥ

Section 18

सूत्र वस्त्र ताम्र वृत्त कंस गन्ध भैषज्य शीधु पण्याश् चत्वारिंशत् कराः

sūtra vastra tāmra vṛtta kaṃsa gandha bhaiṣajya śīdhu paṇyāś catvāriṃśat karāḥ

Section 19

धान्य रस लोह पण्याः शकट व्यवहारिणश् च त्रिंशत् कराः

dhānya rasa loha paṇyāḥ śakaṭa vyavahāriṇaś ca triṃśat karāḥ

Section 20

काच व्यवहारिणो महा कारवश् च विंशति कराः

kāca vyavahāriṇo mahā kāravaś ca viṃśati karāḥ

Section 21

क्षुद्र कारवो बन्धकी पोषकाश् च दश कराः

kṣudra kāravo bandhakī poṣakāś ca daśa karāḥ

Section 22

काष्ठ वेणु पाषाण मृद् भाण्ड पक्व अन्न हरित पण्याः पञ्च कराः

kāṣṭha veṇu pāṣāṇa mṛd bhāṇḍa pakva anna harita paṇyāḥ pañca karāḥ

Section 23

कुशीलवा रूप आजीवाश् च वेतन अर्धं दद्युः

kuśīlavā rūpa ājīvāś ca vetana ardhaṃ dadyuḥ

Section 24

हिरण्य करं कर्मण्यान् आहारयेयुः न चएषां कंचिद् अपराधं परिहरेयुः

hiraṇya karaṃ karmaṇyān āhārayeyuḥ na caeṣāṃ kaṃcid aparādhaṃ parihareyuḥ

Section 25

ते ह्य् अपरिगृहीतम् अभिनीय विक्रीणीरन्

te hy aparigṛhītam abhinīya vikrīṇīran

Section 26

इति व्यवहारिषु प्रणयः ०५ २ २७ कुक्कुट सूकरम् अर्धं दद्यात् क्षुद्र पशवः षड् भागम् गो महिष अश्वतर खर उष्ट्राश् च दश भागम्

iti vyavahāriṣu praṇayaḥ 05 2 27 kukkuṭa sūkaram ardhaṃ dadyāt kṣudra paśavaḥ ṣaḍ bhāgam go mahiṣa aśvatara khara uṣṭrāś ca daśa bhāgam

Section 28

बन्धकी पोषका राज प्रेष्याभिः परम रूप यौवनाभिः कोशं संहरेयुः

bandhakī poṣakā rāja preṣyābhiḥ parama rūpa yauvanābhiḥ kośaṃ saṃhareyuḥ

Section 29

इति योनि पोषकेषु प्रणयः

iti yoni poṣakeṣu praṇayaḥ

Section 30

सकृद् एव न द्विः प्रयोज्यः

sakṛd eva na dviḥ prayojyaḥ

Section 31

तस्याकरणे वा समाहर्ता कार्यम् अपदिश्य पौर जानपदान् भिक्षेत

tasyākaraṇe vā samāhartā kāryam apadiśya paura jānapadān bhikṣeta

Section 32

योग पुरुषाश् चात्र पूर्वम् अतिमात्रं दद्युः

yoga puruṣāś cātra pūrvam atimātraṃ dadyuḥ

Section 33

एतेन प्रदेशेन राजा पौर जानपदान् भिक्षेत

etena pradeśena rājā paura jānapadān bhikṣeta

Section 34

कापटिकाश् चएनान् अल्पं प्रयच्छतः कुत्सयेयुः

kāpaṭikāś caenān alpaṃ prayacchataḥ kutsayeyuḥ

Section 35

सारतो वा हिरण्यम् आढ्यान् याचेत यथा उपकारं वा स्व वशा वा यद् उपहरेयुः

sārato vā hiraṇyam āḍhyān yāceta yathā upakāraṃ vā sva vaśā vā yad upahareyuḥ

Section 36

स्थानच् छत्र वेष्टन विभूषाश् चएषां हिरण्येन प्रयच्छेत्

sthānac chatra veṣṭana vibhūṣāś caeṣāṃ hiraṇyena prayacchet

Section 37

पाषण्ड संघ द्रव्यम् अश्रोत्रिय उपभोग्यं देव द्रव्यं वा कृत्य कराः प्रेतस्य दग्ध गृहस्य वा हस्ते न्यस्तम् इत्य् उपहरेयुः

pāṣaṇḍa saṃgha dravyam aśrotriya upabhogyaṃ deva dravyaṃ vā kṛtya karāḥ pretasya dagdha gṛhasya vā haste nyastam ity upahareyuḥ

Section 38

देवता अध्यक्षो दुर्ग राष्ट्र देवतानां यथा स्वम् एकस्थं कोशं कुर्यात् तथैव चौपहरेत्

devatā adhyakṣo durga rāṣṭra devatānāṃ yathā svam ekasthaṃ kośaṃ kuryāt tathaiva caupaharet

Section 39

दैवत चैत्यं सिद्ध पुण्य स्थानम् औपपादिकं वा रात्राव् उत्थाप्य यात्रा समाजाभ्याम् आजीवेत्

daivata caityaṃ siddha puṇya sthānam aupapādikaṃ vā rātrāv utthāpya yātrā samājābhyām ājīvet

Section 40

चैत्य उपवन वृक्षेण वा देवता अभिगमनम् अनार्तव पुष्प फल युक्तेन ख्यापयेत्

caitya upavana vṛkṣeṇa vā devatā abhigamanam anārtava puṣpa phala yuktena khyāpayet

Section 41

मनुष्य करं वा वृक्षे रक्षो भयं प्ररूपयित्वा सिद्ध व्यञ्जनाः पौर जानपदानां हिरण्येन प्रतिकुर्युः

manuṣya karaṃ vā vṛkṣe rakṣo bhayaṃ prarūpayitvā siddha vyañjanāḥ paura jānapadānāṃ hiraṇyena pratikuryuḥ

Section 42

सुरुङ्गा युक्ते वा कूपे नागम् अनियत शिरस्कं हिरण्य उपहारेण दर्शयेत्

suruṅgā yukte vā kūpe nāgam aniyata śiraskaṃ hiraṇya upahāreṇa darśayet

Section 43

नाग प्रतिमायाम् अन्तश् छन्नायां चैत्यच् छिद्रे वल्मीकच् छिद्रे वा सर्प दर्शनम् आहारेण प्रतिबद्ध संज्ँनं कृत्वा श्रद्दधानानां दर्शयेत्

nāga pratimāyām antaś channāyāṃ caityac chidre valmīkac chidre vā sarpa darśanam āhāreṇa pratibaddha saṃj~naṃ kṛtvā śraddadhānānāṃ darśayet

Section 44

अश्रद्दधानानाम् आचमन प्रोक्षणेषु रसम् उपचार्य देवता अभिशापं ब्रूयात् अभित्यक्तं वा दंशयित्वा

aśraddadhānānām ācamana prokṣaṇeṣu rasam upacārya devatā abhiśāpaṃ brūyāt abhityaktaṃ vā daṃśayitvā

Section 45

योग दर्शन प्रतीकारेण वा कोश अभिसंहरणं कुर्यात्

yoga darśana pratīkāreṇa vā kośa abhisaṃharaṇaṃ kuryāt

Section 46

वैदेहक व्यञ्जनो वा प्रभूत पण्य अन्तेवासी व्यवहरेत

vaidehaka vyañjano vā prabhūta paṇya antevāsī vyavahareta

Section 47

स यदा पण्य मूल्ये निक्षेप प्रयोगैर् उपचितः स्यात् तदाएनं रात्रौ मोषयेत्

sa yadā paṇya mūlye nikṣepa prayogair upacitaḥ syāt tadāenaṃ rātrau moṣayet

Section 48

एतेन रूप दर्शकः सुवर्ण कारश् च व्याख्यातौ

etena rūpa darśakaḥ suvarṇa kāraś ca vyākhyātau

Section 49

वैदेहक व्यञ्जनो वा प्रख्यात व्यवहारः प्रहवण निमित्तं याचितकम् अवक्रीतकं वा रूप्य सुवर्ण भाण्डम् अनेकं गृह्णीयात्

vaidehaka vyañjano vā prakhyāta vyavahāraḥ prahavaṇa nimittaṃ yācitakam avakrītakaṃ vā rūpya suvarṇa bhāṇḍam anekaṃ gṛhṇīyāt

Section 50

समाजे वा सर्व पण्य संदोहेन प्रभूतं हिरण्य सुवर्णम् ऋणं गृह्णीयात् प्रतिभाण्ड मूल्यं च

samāje vā sarva paṇya saṃdohena prabhūtaṃ hiraṇya suvarṇam ṛṇaṃ gṛhṇīyāt pratibhāṇḍa mūlyaṃ ca

Section 51

तद् उभयं रात्रौ मोषयेत्

tad ubhayaṃ rātrau moṣayet

Section 52

साध्वी व्यञ्जनाभिः स्त्रीभिर् दूष्यान् उन्मादयित्वा तासाम् एव वेश्मस्व् अभिगृह्य सर्व स्वान्य् आहरेयुः

sādhvī vyañjanābhiḥ strībhir dūṣyān unmādayitvā tāsām eva veśmasv abhigṛhya sarva svāny āhareyuḥ

Section 53

दूष्य कुल्यानां वा विवादे प्रत्युत्पन्ने रसदाः प्रणिहिता रसं दद्युः

dūṣya kulyānāṃ vā vivāde pratyutpanne rasadāḥ praṇihitā rasaṃ dadyuḥ

Section 54

तेन दोषेणैतरे पर्यादातव्याः

tena doṣeṇaitare paryādātavyāḥ

Section 55

दूष्यम् अभित्यक्तो वा श्रद्धेय अपदेशं पण्यं हिरण्य निक्षेपम् ऋण प्रयोगं दायं वा याचेत

dūṣyam abhityakto vā śraddheya apadeśaṃ paṇyaṃ hiraṇya nikṣepam ṛṇa prayogaṃ dāyaṃ vā yāceta

Section 56

दास शब्देन वा दूष्यम् आलम्बेत भार्याम् अस्य स्नुषां दुहितरं वा दासी शब्देन भार्या शब्देन वा

dāsa śabdena vā dūṣyam ālambeta bhāryām asya snuṣāṃ duhitaraṃ vā dāsī śabdena bhāryā śabdena vā

Section 57

तं दूष्य गृह प्रतिद्वारि रात्राव् उपशयानम् अन्यत्र वा वसन्तं तीक्ष्णो हत्वा ब्रूयात् हतोअयम् अर्थ कामुकः इति

taṃ dūṣya gṛha pratidvāri rātrāv upaśayānam anyatra vā vasantaṃ tīkṣṇo hatvā brūyāt hatoayam artha kāmukaḥ iti

Section 58

तेन दोषेणैतरे पर्यादातव्याः

tena doṣeṇaitare paryādātavyāḥ

Section 59

सिद्ध व्यञ्जनो वा दूष्यं जम्भक विद्याभिः प्रलोभयित्वा ब्रूयात् अक्षय हिरण्यं राज द्वारिकं स्त्री हृदयम् अरि व्याधि करम् आयुष्यं पुत्रीयं वा कर्म जानामि इति

siddha vyañjano vā dūṣyaṃ jambhaka vidyābhiḥ pralobhayitvā brūyāt akṣaya hiraṇyaṃ rāja dvārikaṃ strī hṛdayam ari vyādhi karam āyuṣyaṃ putrīyaṃ vā karma jānāmi iti

Section 60

प्रतिपन्नं चैत्य स्थाने रात्रौ प्रभूत सुरा मांस गन्धम् उपहारं कारयेत्

pratipannaṃ caitya sthāne rātrau prabhūta surā māṃsa gandham upahāraṃ kārayet

Section 61

एक रूपं चात्र हिरण्यं पूर्व निखातं प्रेत अङ्गं प्रेत शिशुर् वा यत्र निहितः स्यात् ततो हिरण्यम् अस्य दर्शयेद् अत्यल्पम् इति च ब्रूयात्

eka rūpaṃ cātra hiraṇyaṃ pūrva nikhātaṃ preta aṅgaṃ preta śiśur vā yatra nihitaḥ syāt tato hiraṇyam asya darśayed atyalpam iti ca brūyāt

Section 62

प्रभूत हिरण्य हेतोः पुनर् उपहारः कर्तव्य इति स्वयम् एवएतेन हिरण्येन श्वो भूते प्रभूतम् औपहारिकं क्रीणीहि इति

prabhūta hiraṇya hetoḥ punar upahāraḥ kartavya iti svayam evaetena hiraṇyena śvo bhūte prabhūtam aupahārikaṃ krīṇīhi iti

Section 63

स तेन हिरण्येनाउपहारिक क्रये गृह्येत

sa tena hiraṇyenāupahārika kraye gṛhyeta

Section 64

मातृ व्यञ्जनया वा पुत्रो मे त्वया हतः इत्य् अवकुपिता स्यात्

mātṛ vyañjanayā vā putro me tvayā hataḥ ity avakupitā syāt

Section 65

संसिद्धम् एवास्य रात्रि यागे वन यागे वन क्रीडायां वा प्रवृत्तायां तीक्ष्णा विशस्याभित्यक्तम् अतिनयेयुः

saṃsiddham evāsya rātri yāge vana yāge vana krīḍāyāṃ vā pravṛttāyāṃ tīkṣṇā viśasyābhityaktam atinayeyuḥ

Section 66

दूष्यस्य वा भृतक व्यञ्जनो वेतन हिरण्ये कूट रूपं प्रक्षिप्य प्ररूपयेत्

dūṣyasya vā bhṛtaka vyañjano vetana hiraṇye kūṭa rūpaṃ prakṣipya prarūpayet

Section 67

कर्म कर व्यञ्जनो वा गृहे कर्म कुर्वाणः स्तेन कूट रूप कारक उपकरणम् उपनिदध्यात् चिकित्सक व्यञ्जनो वा गरम् अगद अपदेशेन

karma kara vyañjano vā gṛhe karma kurvāṇaḥ stena kūṭa rūpa kāraka upakaraṇam upanidadhyāt cikitsaka vyañjano vā garam agada apadeśena

Section 68

प्रत्यासन्नो वा दूष्यस्य सत्त्री प्रणिहितम् अभिषेक भाण्डम् अमित्र शासनं च कापटिक मुखेनाअचक्षीत कारणं च ब्रूयात्

pratyāsanno vā dūṣyasya sattrī praṇihitam abhiṣeka bhāṇḍam amitra śāsanaṃ ca kāpaṭika mukhenāacakṣīta kāraṇaṃ ca brūyāt

Section 69

एवं दूष्येष्व् अधार्मिकेषु च वर्तेत नैतरेषु KआZ०५ २ ७०अब् पक्वं पक्वम् इवाअरामात् फलं राज्याद् अवाप्नुयात् KआZ०५ २ ७०च्द् आत्मच् छेद भयाद् आमं वर्जयेत् कोप कारकम् E षलरिएस् ओफ़् स्तते सेर्वन्त्स्

evaṃ dūṣyeṣv adhārmikeṣu ca varteta naitareṣu KāZ05 2 70ab pakvaṃ pakvam ivāarāmāt phalaṃ rājyād avāpnuyāt KāZ05 2 70cd ātmac cheda bhayād āmaṃ varjayet kopa kārakam E ṣalaries of state servants