Chapter 12

Section 1

उपनिधिर् ऋणेन व्याख्यातः

upanidhir ṛṇena vyākhyātaḥ

Section 2

पर चक्र आटविकाभ्यां दुर्ग राष्ट्र विलोपे वा प्रतिरोधकैर् वा ग्राम सार्थ व्रज विलोपे चक्र युक्त नाशे वा ग्राम मध्य अग्न्य् उदक आबाधे ज्वाला वेग उपरुद्धे वा नावि निमग्नायां मुषितायां वा स्वयम् उपरूढो नौपनिधिम् अभ्यावहेत्

para cakra āṭavikābhyāṃ durga rāṣṭra vilope vā pratirodhakair vā grāma sārtha vraja vilope cakra yukta nāśe vā grāma madhya agny udaka ābādhe jvālā vega uparuddhe vā nāvi nimagnāyāṃ muṣitāyāṃ vā svayam uparūḍho naupanidhim abhyāvahet

Section 3

उपनिधि भोक्ता देश काल अनुरूपं भोग वेतनं दद्यात् द्वादश पणं च दण्डम्

upanidhi bhoktā deśa kāla anurūpaṃ bhoga vetanaṃ dadyāt dvādaśa paṇaṃ ca daṇḍam

Section 4

उपभोग निमित्तं नष्टं विनष्टं वाअभ्यावहेत् चतुर् विंशति पणश् च दण्डः अन्यथा वा निष्पतने

upabhoga nimittaṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vāabhyāvahet catur viṃśati paṇaś ca daṇḍaḥ anyathā vā niṣpatane

Section 5

प्रेतं व्यसन गतं वा नौपनिधिम् अभ्यावहेत्

pretaṃ vyasana gataṃ vā naupanidhim abhyāvahet

Section 6

आधान विक्रय अपव्ययनेषु चास्य चतुर् गुण पञ्च बन्धो दण्डः

ādhāna vikraya apavyayaneṣu cāsya catur guṇa pañca bandho daṇḍaḥ

Section 7

परिवर्तने निष्पातने वा मूल्य समः

parivartane niṣpātane vā mūlya samaḥ

Section 8

तेनाअधि प्रणाश उपभोग विक्रय आधान अपहारा व्याख्याताः

tenāadhi praṇāśa upabhoga vikraya ādhāna apahārā vyākhyātāḥ

Section 9

नाअधिः स उपकारः सीदेत् न चास्य मूल्यं वर्धेत अन्यत्र निसर्गात्

nāadhiḥ sa upakāraḥ sīdet na cāsya mūlyaṃ vardheta anyatra nisargāt

Section 10

निरुपकारः सीदेत् मूल्यं चास्य वर्धेत

nirupakāraḥ sīdet mūlyaṃ cāsya vardheta

Section 11

उपस्थितस्याअधिम् अप्रयच्छतो द्वादशण्पणो दण्डः

upasthitasyāadhim aprayacchato dvādaśaṇpaṇo daṇḍaḥ

Section 12

प्रयोजक असम्निधाने वा ग्राम वृद्धेषु स्थापयित्वा निष्क्रयम् आधिं प्रतिपद्येत

prayojaka asamnidhāne vā grāma vṛddheṣu sthāpayitvā niṣkrayam ādhiṃ pratipadyeta

Section 13

निवृत्त वृद्धिको वाआधिस् तत् काल कृत मूल्यस् तत्रएवावतिष्ठेत अनाश विनाश करण अधिष्ठितो वा

nivṛtta vṛddhiko vāādhis tat kāla kṛta mūlyas tatraevāvatiṣṭheta anāśa vināśa karaṇa adhiṣṭhito vā

Section 14

धारणिक असम्निधाने वा विनाश भयाद् उद्गत अर्घं धर्मस्थ अनुज्ँनातो विक्रीणीत आधि पाल प्रत्ययो वा

dhāraṇika asamnidhāne vā vināśa bhayād udgata arghaṃ dharmastha anuj~nāto vikrīṇīta ādhi pāla pratyayo vā

Section 15

स्थावरस् तु प्रयास भोग्यः फल भोग्यो वा प्रक्षेप वृद्धि मूल्य शुद्धम् आजीवम् अमूल्य क्षयेणौपनयेत्

sthāvaras tu prayāsa bhogyaḥ phala bhogyo vā prakṣepa vṛddhi mūlya śuddham ājīvam amūlya kṣayeṇaupanayet

Section 16

अनिसृष्ट उपभोक्ता मूल्य शुद्धम् आजीवं बन्धं च दद्यात्

anisṛṣṭa upabhoktā mūlya śuddham ājīvaṃ bandhaṃ ca dadyāt

Section 17

शेषम् उपनिधिना व्याख्यातम्

śeṣam upanidhinā vyākhyātam

Section 18

एतेनाअदेशोअन्वाधिश् च व्याख्यातौ

etenāadeśoanvādhiś ca vyākhyātau

Section 19

सार्थेनान्वाधि हस्तो वा प्रदिष्टां भूमिम् अप्राप्तश् चोरैर् भग्न उत्सृष्टो वा नान्वाधिम् अभ्यावहेत्

sārthenānvādhi hasto vā pradiṣṭāṃ bhūmim aprāptaś corair bhagna utsṛṣṭo vā nānvādhim abhyāvahet

Section 20

अन्तरे वा मृतस्य दायादोअपि नाभ्यावहेत्

antare vā mṛtasya dāyādoapi nābhyāvahet

Section 21

शेषम् उपनिधिना व्यकह्यातम्

śeṣam upanidhinā vyakahyātam

Section 22

याचितकम् अवक्रीतकं वा यथा विधं गृह्णीयुस् तथा विधम् एवार्पयेयुः

yācitakam avakrītakaṃ vā yathā vidhaṃ gṛhṇīyus tathā vidham evārpayeyuḥ

Section 23

भ्रेष उपनिपाताभ्यां देश काल उपरोधि दत्तं नष्टं विनष्टं वा नाभ्यावहेयुः

bhreṣa upanipātābhyāṃ deśa kāla uparodhi dattaṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā nābhyāvaheyuḥ

Section 24

शेषम् उपनिधिना व्याख्यातम्

śeṣam upanidhinā vyākhyātam

Section 25

वैयावृत्य विक्रयस् तु वैयावृत्य करा यथा देश कालं विक्रीणानाः पण्यं यथा जातं मूल्यम् उदयं च दद्युः

vaiyāvṛtya vikrayas tu vaiyāvṛtya karā yathā deśa kālaṃ vikrīṇānāḥ paṇyaṃ yathā jātaṃ mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ

Section 26

देश काल अतिपातने वा परिहीणं सम्प्रदान कालिकेनार्घेण मूल्यम् उदयं च दद्युः

deśa kāla atipātane vā parihīṇaṃ sampradāna kālikenārgheṇa mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ

Section 27

यथा सम्भाषितं वा विक्रीणाना नौदयम् अधिगच्छेयुः मूल्यम् एव दद्युः

yathā sambhāṣitaṃ vā vikrīṇānā naudayam adhigaccheyuḥ mūlyam eva dadyuḥ

Section 28

अर्घ पतने वा परिहीणं यथा परिहीणं मूल्यम् ऊनं दद्युः

argha patane vā parihīṇaṃ yathā parihīṇaṃ mūlyam ūnaṃ dadyuḥ

Section 29

सांव्यवहारिकेषु वा प्रात्ययिकेष्व् अराज वाच्येषु भ्रेष उपनिपाताभ्यां नष्टं विनष्टं वा मूल्यम् अपि न दद्युः

sāṃvyavahārikeṣu vā prātyayikeṣv arāja vācyeṣu bhreṣa upanipātābhyāṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā mūlyam api na dadyuḥ

Section 30

देश काल अन्तरितानां तु पण्यानां क्षय व्यय विशुद्धं मूल्यम् उदयं च दद्युः पण्य समवायानां च प्रत्यंशम्

deśa kāla antaritānāṃ tu paṇyānāṃ kṣaya vyaya viśuddhaṃ mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ paṇya samavāyānāṃ ca pratyaṃśam

Section 31

शेषम् उपनिधिना व्याख्यातम्

śeṣam upanidhinā vyākhyātam

Section 32

एतेन वैयावृत्य विक्रयो व्याख्यातः

etena vaiyāvṛtya vikrayo vyākhyātaḥ

Section 33

निक्षेपश् चौपनिधिना

nikṣepaś caupanidhinā

Section 34

तम् अन्येन निक्ष्पितम् अन्यस्यार्पयतो हीयेत

tam anyena nikṣpitam anyasyārpayato hīyeta

Section 35

निक्षेप अपहारे पूर्व अपदानं निक्षेप्तारश् च प्रमाणम्

nikṣepa apahāre pūrva apadānaṃ nikṣeptāraś ca pramāṇam

Section 36

अशुचयो हि कारवः

aśucayo hi kāravaḥ

Section 37

नएषां करण पूर्वो निक्षेप धर्मः

naeṣāṃ karaṇa pūrvo nikṣepa dharmaḥ

Section 38

करण हीनं निक्षेपम् अपव्ययमानं गूढ भित्ति न्यस्तान् साक्षिणो निक्षेप्ता रहसि प्रणिपातेन प्रज्ँनापयेत् वन अन्ते वा मद्य प्रहवण विश्वासेन

karaṇa hīnaṃ nikṣepam apavyayamānaṃ gūḍha bhitti nyastān sākṣiṇo nikṣeptā rahasi praṇipātena praj~nāpayet vana ante vā madya prahavaṇa viśvāsena

Section 39

रहसि वृद्धो व्याधितो वा वैदेहकः कश्चित् कृत लक्षणं द्रव्यम् अस्य हस्ते निक्षिप्यापगच्छेत्

rahasi vṛddho vyādhito vā vaidehakaḥ kaścit kṛta lakṣaṇaṃ dravyam asya haste nikṣipyāpagacchet

Section 40

तस्य प्रतिदेशेन पुत्रो भ्राता वाअभिगम्य निक्षेपं याचेत

tasya pratideśena putro bhrātā vāabhigamya nikṣepaṃ yāceta

Section 41

दाने शुचिः अन्यथा निक्षेपं स्तेय दण्डं च दद्यात्

dāne śuciḥ anyathā nikṣepaṃ steya daṇḍaṃ ca dadyāt

Section 42

प्रव्रज्या अभिमुखो वा श्रद्धेयः कश्चित् कृत लक्षणं द्रव्यम् अस्य हस्ते निक्षिप्य प्रतिष्ठेत

pravrajyā abhimukho vā śraddheyaḥ kaścit kṛta lakṣaṇaṃ dravyam asya haste nikṣipya pratiṣṭheta

Section 43

ततः काल अन्तर आगतो याचेत

tataḥ kāla antara āgato yāceta

Section 44

दाने शुचिः अन्यथा निक्षेपं स्तेय दण्डं च दद्यात्

dāne śuciḥ anyathā nikṣepaṃ steya daṇḍaṃ ca dadyāt

Section 45

कृत लक्षणेन वा द्रव्येण प्रत्यानयेद् एनम्

kṛta lakṣaṇena vā dravyeṇa pratyānayed enam

Section 46

बालिश जातीयो वा रात्रौ राज दायिका क्षण भीतः सारम् अस्य हस्ते निक्षिप्यापगच्छेत्

bāliśa jātīyo vā rātrau rāja dāyikā kṣaṇa bhītaḥ sāram asya haste nikṣipyāpagacchet

Section 47

स एनं बन्धन अगार गतो याचेत

sa enaṃ bandhana agāra gato yāceta

Section 48

दाने शुचिः अन्यथा निक्षेपं स्तेय दण्डं च दद्यात्

dāne śuciḥ anyathā nikṣepaṃ steya daṇḍaṃ ca dadyāt

Section 49

अभिज्ँनानेन चास्य गृहे जनम् उभयं याचेत

abhij~nānena cāsya gṛhe janam ubhayaṃ yāceta

Section 50

अन्यतर्त आदाने यथा उक्तं पुरस्तात्

anyatarta ādāne yathā uktaṃ purastāt

Section 51

द्रव्य भोगानाम् आगमं चास्यानुयुञ्जीत तस्य चार्थस्य व्यवहार उपलिङ्गनम् अभियोक्तुश् चार्थ सामर्थ्यम्

dravya bhogānām āgamaṃ cāsyānuyuñjīta tasya cārthasya vyavahāra upaliṅganam abhiyoktuś cārtha sāmarthyam

Section 52

एतेन मिथः समवायो व्याख्यातः KआZ०३ १२ ५३अब् तस्मात् साक्षिमद् अच्छन्नं कुर्यात् सम्यग् विभाषितम् KआZ०३ १२ ५३च्द् स्वे परे वा जने कार्यं देश काल अग्र वर्णतः E ळw चोन्चेर्निन्ग् स्लवेस् अन्द् लबोउरेर्स्

etena mithaḥ samavāyo vyākhyātaḥ KāZ03 12 53ab tasmāt sākṣimad acchannaṃ kuryāt samyag vibhāṣitam KāZ03 12 53cd sve pare vā jane kāryaṃ deśa kāla agra varṇataḥ E ḻaw concerning slaves and labourers