Chapter 11

Section 1

सपाद पणा धर्म्या मास वृद्धिः पण शतस्य पञ्च पणा व्यावहारिकी दश पणा कान्तारगाणाम् विंशति पणा सामुद्राणाम्

sapāda paṇā dharmyā māsa vṛddhiḥ paṇa śatasya pañca paṇā vyāvahārikī daśa paṇā kāntāragāṇām viṃśati paṇā sāmudrāṇām

Section 2

ततः परं कर्तुः कारयितुश् च पूर्वः साहस दण्डः श्रोतॄणाम् एक एकं प्रत्यर्ध दण्डः

tataḥ paraṃ kartuḥ kārayituś ca pūrvaḥ sāhasa daṇḍaḥ śrotṝṇām eka ekaṃ pratyardha daṇḍaḥ

Section 3

राजन्य् अयोग क्षेम आवहे तु धनिक धारणिकयोश् चरित्रम् अवेक्षेत

rājany ayoga kṣema āvahe tu dhanika dhāraṇikayoś caritram avekṣeta

Section 4

धान्य वृद्धिः सस्य निष्पत्ताव् उपार्धा परं मूल्य कृता वर्धेत

dhānya vṛddhiḥ sasya niṣpattāv upārdhā paraṃ mūlya kṛtā vardheta

Section 5

प्रक्षेप वृद्धिर् उदयाद् अर्धं सम्निधान सन्ना वार्षिकी देया

prakṣepa vṛddhir udayād ardhaṃ samnidhāna sannā vārṣikī deyā

Section 6

चिर प्रवासः स्तम्भ प्रविष्टो वा मूल्य द्वि गुणं दद्यात्

cira pravāsaḥ stambha praviṣṭo vā mūlya dvi guṇaṃ dadyāt

Section 7

अकृत्वा वृद्धिं साधयतो वर्धयतो वा मूल्यं वा वृद्धिम् आरोप्य श्रावयतो बन्ध चतुर् गुणो दण्डः

akṛtvā vṛddhiṃ sādhayato vardhayato vā mūlyaṃ vā vṛddhim āropya śrāvayato bandha catur guṇo daṇḍaḥ

Section 8

तुच्छ श्रावणायाम् अभूत चतुर् गुणः

tuccha śrāvaṇāyām abhūta catur guṇaḥ

Section 9

तस्य त्रि भागम् आदाता दद्यात् शेषं प्रदाता

tasya tri bhāgam ādātā dadyāt śeṣaṃ pradātā

Section 10

दीर्घ सत्त्र व्याधि गुरु कुल उपरुद्धं बालम् असारं वा नऋणम् अनुवर्धेत

dīrgha sattra vyādhi guru kula uparuddhaṃ bālam asāraṃ vā naṛṇam anuvardheta

Section 11

मुच्यमानम् ऋणम् अप्रतिगृह्णतो द्वादश पणो दण्डः

mucyamānam ṛṇam apratigṛhṇato dvādaśa paṇo daṇḍaḥ

Section 12

कारण अपदेशेन निवृत्त वृद्धिकम् अन्यत्र तिष्ठेत्

kāraṇa apadeśena nivṛtta vṛddhikam anyatra tiṣṭhet

Section 13

दश वर्ष उपेक्षितम् ऋणम् अप्रतिग्राह्यम् अन्यत्र बाल वृद्ध व्याधित व्यसनि प्रोषित देश त्याग राज्य विभ्रमेभ्यः

daśa varṣa upekṣitam ṛṇam apratigrāhyam anyatra bāla vṛddha vyādhita vyasani proṣita deśa tyāga rājya vibhramebhyaḥ

Section 14

प्रेतस्य पुत्राः कुसीदं दद्युः दायादा वा रिक्थ हराः सह ग्राहिणः प्रतिभुवो वा

pretasya putrāḥ kusīdaṃ dadyuḥ dāyādā vā riktha harāḥ saha grāhiṇaḥ pratibhuvo vā

Section 15

न प्रातिभाव्यम् अन्यत्

na prātibhāvyam anyat

Section 16

असारं बाल प्रातिभाव्यम्

asāraṃ bāla prātibhāvyam

Section 17

असंख्यात देश कालं तु पुत्राः पौत्रा दायादा वा रिक्थं हरमाणा दद्युः

asaṃkhyāta deśa kālaṃ tu putrāḥ pautrā dāyādā vā rikthaṃ haramāṇā dadyuḥ

Section 18

जीवित विवाह भूमि प्रातिभाव्यम् असंख्यात देश कालं तु पुत्राः पौत्रा वा वहेयुः

jīvita vivāha bhūmi prātibhāvyam asaṃkhyāta deśa kālaṃ tu putrāḥ pautrā vā vaheyuḥ

Section 19

नानाऋण समवाये तु नएकं द्वौ युगपद् अभिवदेयाताम् अन्यत्र प्रतिष्ठमानात्

nānāṛṇa samavāye tu naekaṃ dvau yugapad abhivadeyātām anyatra pratiṣṭhamānāt

Section 20

तत्रापि गृहीत आनुपूर्व्या राज श्रोत्रिय द्रव्यं वा पूर्वं प्रतिपादयेत्

tatrāpi gṛhīta ānupūrvyā rāja śrotriya dravyaṃ vā pūrvaṃ pratipādayet

Section 21

दम्पत्योः पिता पुत्रयोः भ्रातॄणां चाविभक्तानां परस्पर कृतम् ऋणम् असाध्यम्

dampatyoḥ pitā putrayoḥ bhrātṝṇāṃ cāvibhaktānāṃ paraspara kṛtam ṛṇam asādhyam

Section 22

अग्राह्याः कर्म कालेषु कर्षका राज पुरुषाश् च

agrāhyāḥ karma kāleṣu karṣakā rāja puruṣāś ca

Section 23

स्त्री चाप्रतिश्राविणी पति कृतम् ऋणम् अन्यत्र गो पालक अर्ध सीतिकेभ्यः

strī cāpratiśrāviṇī pati kṛtam ṛṇam anyatra go pālaka ardha sītikebhyaḥ

Section 24

पतिस् तु ग्राह्यः स्त्री कृतम् ऋणम् अप्रति विधाय प्रोषित इति

patis tu grāhyaḥ strī kṛtam ṛṇam aprati vidhāya proṣita iti

Section 25

सम्प्रतिपत्ताव् उत्तमः

sampratipattāv uttamaḥ

Section 26

अस्मप्रतिपत्तौ तु साक्षिणः प्रमाणं प्रात्ययिकाः शुचयोअनुमता वा त्रयोअवर अर्ध्याः

asmapratipattau tu sākṣiṇaḥ pramāṇaṃ prātyayikāḥ śucayoanumatā vā trayoavara ardhyāḥ

Section 27

पक्ष अनुमतौ वा द्वौ ऋणं प्रति न त्व् एवएकः

pakṣa anumatau vā dvau ṛṇaṃ prati na tv evaekaḥ

Section 28

प्रतिषिद्धाः स्याल सहाय अन्वर्थि धनिक धारणिक वैरि न्यङ्ग धृत दण्डाः पूर्वे चाव्यवहार्याः

pratiṣiddhāḥ syāla sahāya anvarthi dhanika dhāraṇika vairi nyaṅga dhṛta daṇḍāḥ pūrve cāvyavahāryāḥ

Section 29

राज श्रोत्रिय ग्राम भृतक कुष्ठि व्रणिनः पतित चण्डाल कुत्सित कर्माणोअन्ध बधिर मूक अहं वादिनः स्त्री राज पुरुषाश् च अन्यत्र स्व वर्गेभ्यः

rāja śrotriya grāma bhṛtaka kuṣṭhi vraṇinaḥ patita caṇḍāla kutsita karmāṇoandha badhira mūka ahaṃ vādinaḥ strī rāja puruṣāś ca anyatra sva vargebhyaḥ

Section 30

पारुष्य स्तेय संग्रहणेषु तु वैरि स्याल सहाय वर्जाः

pāruṣya steya saṃgrahaṇeṣu tu vairi syāla sahāya varjāḥ

Section 31

रहस्य व्यवहारेष्व् एका स्त्री पुरुष उपश्रोता उपद्रष्टा वा साक्षी स्याद् राज तापस वर्जम्

rahasya vyavahāreṣv ekā strī puruṣa upaśrotā upadraṣṭā vā sākṣī syād rāja tāpasa varjam

Section 32

स्वामिनो भृत्यानाम् ऋत्विग् आचार्याः शिष्याणां माता पितरौ पुत्राणां चानिग्रहेण साक्ष्यं कुर्युः तेसाम् इतरे वा

svāmino bhṛtyānām ṛtvig ācāryāḥ śiṣyāṇāṃ mātā pitarau putrāṇāṃ cānigraheṇa sākṣyaṃ kuryuḥ tesām itare vā

Section 33

परस्पर अभियोगे चएषाम् उत्तमाः परा उक्ता दश बन्धं दद्युः अवराः पञ्च बन्धम् इति साक्ष्य् अधिकारः

paraspara abhiyoge caeṣām uttamāḥ parā uktā daśa bandhaṃ dadyuḥ avarāḥ pañca bandham iti sākṣy adhikāraḥ

Section 34

ब्राह्मण उद कुम्भ अग्नि सकाशे साक्षिणः परिगृह्णीयात्

brāhmaṇa uda kumbha agni sakāśe sākṣiṇaḥ parigṛhṇīyāt

Section 35

तत्र ब्राह्मणं ब्रूयात् सत्यं ब्रूहि इति

tatra brāhmaṇaṃ brūyāt satyaṃ brūhi iti

Section 36

राजन्यं वैश्यं वा मा तवैष्टा पूर्त फलम् कपाल हस्तः शत्रु कुलं भिक्षा अर्थी गच्छेः इति

rājanyaṃ vaiśyaṃ vā mā tavaiṣṭā pūrta phalam kapāla hastaḥ śatru kulaṃ bhikṣā arthī gaccheḥ iti

Section 37

शूद्रं जन्म मरण अन्तरे यद् वः पुण्य फलं तद् राजानं गच्छेद् राज्ँनश् च किल्बिषं युष्मान् अन्यथा वादे दण्डश् चानुबद्धः पश्चाद् अपि ज्ँनायेत यथा दृष्ट श्रुतम् एक मन्त्राः सत्यम् उपहरत इति

śūdraṃ janma maraṇa antare yad vaḥ puṇya phalaṃ tad rājānaṃ gacched rāj~naś ca kilbiṣaṃ yuṣmān anyathā vāde daṇḍaś cānubaddhaḥ paścād api j~nāyeta yathā dṛṣṭa śrutam eka mantrāḥ satyam upaharata iti

Section 38

अनुपहरतां सप्त रात्राद् ऊर्ध्वं द्वादश पणो दण्डः त्रि पक्षाद् ऊर्ध्वम् अभियोगं दद्युः

anupaharatāṃ sapta rātrād ūrdhvaṃ dvādaśa paṇo daṇḍaḥ tri pakṣād ūrdhvam abhiyogaṃ dadyuḥ

Section 39

साक्षि भेदे यतो बहवः शुचयोअनुमता वा ततो नियच्छेयुः मध्यं वा गृह्णीयुः

sākṣi bhede yato bahavaḥ śucayoanumatā vā tato niyaccheyuḥ madhyaṃ vā gṛhṇīyuḥ

Section 40

तद् वा द्रव्यं राजा हरेत्

tad vā dravyaṃ rājā haret

Section 41

साक्षिणश् चेद् अभियोगाद् ऊनं ब्रूयुर् अतिरिक्तस्याभियोक्ता बन्धं दद्यात्

sākṣiṇaś ced abhiyogād ūnaṃ brūyur atiriktasyābhiyoktā bandhaṃ dadyāt

Section 42

अतिरिक्तं वा ब्रूयुस् तद् अतिरिक्तं राजा हरेत्

atiriktaṃ vā brūyus tad atiriktaṃ rājā haret

Section 43

बालिश्याद् अभियोक्तुर् वा दुह्श्रुतं दुर्लिखितं प्रेत अभिनिवेशं वा समीक्ष्य साक्षि प्रत्ययम् एव स्यात्

bāliśyād abhiyoktur vā duhśrutaṃ durlikhitaṃ preta abhiniveśaṃ vā samīkṣya sākṣi pratyayam eva syāt

Section 44

साक्षि बालिष्येष्व् एव पृथग् अनुयोगे देश काल कार्याणां पूर्व मध्यम उत्तमा दण्डाः इत्य् औशनसाः

sākṣi bāliṣyeṣv eva pṛthag anuyoge deśa kāla kāryāṇāṃ pūrva madhyama uttamā daṇḍāḥ ity auśanasāḥ

Section 45

कूट साक्षिणो यम् अर्थम् अभूतं कुर्युर् भूतं वा नाशयेयुस् तद् दश गुणं दण्डं दद्युः इति मानवाः

kūṭa sākṣiṇo yam artham abhūtaṃ kuryur bhūtaṃ vā nāśayeyus tad daśa guṇaṃ daṇḍaṃ dadyuḥ iti mānavāḥ

Section 46

बालिश्याद् वा विसंवादयतां चित्रो घातः इति बार्हस्पत्याः

bāliśyād vā visaṃvādayatāṃ citro ghātaḥ iti bārhaspatyāḥ

Section 47

नैति कौटिल्यः

naiti kauṭilyaḥ

Section 48

ध्रुवं हि साक्षिभिः श्रोतव्यम्

dhruvaṃ hi sākṣibhiḥ śrotavyam

Section 49

अशृण्वतां चतुर् विंशति पणो दण्डः ततोअर्धम् अब्रुवाणानाम् KआZ०३ ११ ५०अब् देश काल अविदूरस्थान् साक्षिणः प्रतिपादयेत् KआZ०३ ११ ५०च्द् दूरस्थान् अप्रसारान् वा स्वामि वाक्येन साधयेत् E डेपोसित्स्

aśṛṇvatāṃ catur viṃśati paṇo daṇḍaḥ tatoardham abruvāṇānām KāZ03 11 50ab deśa kāla avidūrasthān sākṣiṇaḥ pratipādayet KāZ03 11 50cd dūrasthān aprasārān vā svāmi vākyena sādhayet E ḍeposits