Chapter 16

Section 1

पण्य अध्यक्षः स्थल जलजानां नाना विधानां पण्यानां स्थल पथ वारि पथ उपयातानां सार फल्ग्व् अर्घ अन्तरं प्रिय अप्रियतां च विद्यात् तथा विक्षेप संक्षेप क्रय विक्रय प्रयोग कालान्

paṇya adhyakṣaḥ sthala jalajānāṃ nānā vidhānāṃ paṇyānāṃ sthala patha vāri patha upayātānāṃ sāra phalgv argha antaraṃ priya apriyatāṃ ca vidyāt tathā vikṣepa saṃkṣepa kraya vikraya prayoga kālān

Section 2

यच् च पण्यं प्रचुरं स्यात् तद् एकी कृत्यार्घम् आरोपयेत्

yac ca paṇyaṃ pracuraṃ syāt tad ekī kṛtyārgham āropayet

Section 3

प्राप्तेअर्घे वाअर्घ अन्तरं कारयेत्

prāptearghe vāargha antaraṃ kārayet

Section 4

स्व भूमिजानां राज पण्यानाम् एक मुखं व्यवहारं स्थापयेत् पर भूमिजानाम् अनेक मुखम्

sva bhūmijānāṃ rāja paṇyānām eka mukhaṃ vyavahāraṃ sthāpayet para bhūmijānām aneka mukham

Section 5

उभयं च प्रजानाम् अनुग्रहेण विक्रापयेत्

ubhayaṃ ca prajānām anugraheṇa vikrāpayet

Section 6

स्थूलम् अपि च लाभं प्रजानाम् औपघातिकं वारयेत्

sthūlam api ca lābhaṃ prajānām aupaghātikaṃ vārayet

Section 7

अजस्र पण्यानां काल उपरोधं संकुल दोषं वा नौत्पादयेत्

ajasra paṇyānāṃ kāla uparodhaṃ saṃkula doṣaṃ vā nautpādayet

Section 8

बहु मुखं वा राज पण्यं वैदेहकाः कृत अर्घं विक्रीणीरन्

bahu mukhaṃ vā rāja paṇyaṃ vaidehakāḥ kṛta arghaṃ vikrīṇīran

Section 9

छेद अनुरूपं च वैधरणं दद्युः

cheda anurūpaṃ ca vaidharaṇaṃ dadyuḥ

Section 10

षोडश भागो मान व्याजी विंशति भागस् तुला मानम् गण्य पण्यानाम् एकादश भागः

ṣoḍaśa bhāgo māna vyājī viṃśati bhāgas tulā mānam gaṇya paṇyānām ekādaśa bhāgaḥ

Section 11

पर भूमिजं पण्यम् अनुग्रहेणाअवाहयेत्

para bhūmijaṃ paṇyam anugraheṇāavāhayet

Section 12

नाविकस अर्थ वाहेभ्यश् च परिहारम् आयति क्षमं दद्यात्

nāvikasa artha vāhebhyaś ca parihāram āyati kṣamaṃ dadyāt

Section 13

अनभियोगश् चार्थेष्व् आगन्तूनाम् अन्यत्र सभ्या उपकारिभ्यः

anabhiyogaś cārtheṣv āgantūnām anyatra sabhyā upakāribhyaḥ

Section 14

पण्य अधिष्ठातारः पण्य मूल्यम् एक मुखं काष्ठ द्रोण्याम् एकच् छिद्र अपिधानायां निदध्युः

paṇya adhiṣṭhātāraḥ paṇya mūlyam eka mukhaṃ kāṣṭha droṇyām ekac chidra apidhānāyāṃ nidadhyuḥ

Section 15

अह्नश् चाष्टमे भागे पण्य अध्यक्षस्यार्पयेयुः इदं विक्रीतम् इदं शेषम् इति

ahnaś cāṣṭame bhāge paṇya adhyakṣasyārpayeyuḥ idaṃ vikrītam idaṃ śeṣam iti

Section 16

तुला मान भाण्डं चार्पयेयुः

tulā māna bhāṇḍaṃ cārpayeyuḥ

Section 17

इति स्व विषये व्याख्यातम्

iti sva viṣaye vyākhyātam

Section 18

पर विषये तु पण्य प्रतिपण्ययोर् अर्घं मूल्यं चाअगमय्य शुल्क वर्तन्याआतिवाहिक गुल्मतर देय भक्त भाग व्यय शुद्धम् उदयं पश्येत्

para viṣaye tu paṇya pratipaṇyayor arghaṃ mūlyaṃ cāagamayya śulka vartanyāātivāhika gulmatara deya bhakta bhāga vyaya śuddham udayaṃ paśyet

Section 19

असत्य् उदये भाण्ड निर्वहणेन पण्य प्रतिपण्य आनयनेन वा लाभं पश्येत्

asaty udaye bhāṇḍa nirvahaṇena paṇya pratipaṇya ānayanena vā lābhaṃ paśyet

Section 20

ततः सार पादेन स्थल व्यवहारम् अध्वना क्षेमेण प्रयोजयेत्

tataḥ sāra pādena sthala vyavahāram adhvanā kṣemeṇa prayojayet

Section 21

अटव्य् अन्त पाल पुर राष्ट्र मुख्यैश् च प्रतिसंसर्गं गच्छेद् अनुग्रह अर्थम्

aṭavy anta pāla pura rāṣṭra mukhyaiś ca pratisaṃsargaṃ gacched anugraha artham

Section 22

आपदि सारम् आत्मानं वा मोक्षयेत्

āpadi sāram ātmānaṃ vā mokṣayet

Section 23

आत्मनो वा भूमिं प्राप्तः सर्व देय विशुद्धं व्यवहरेत

ātmano vā bhūmiṃ prāptaḥ sarva deya viśuddhaṃ vyavahareta

Section 24

वारि पथे वा यान भागक पथ्य् अदन पण्य प्रतिपण्य अर्घ प्रमाण यात्रा काल भय प्रतीकार पण्य पत्तन चारित्राण्य् उपलभेत KआZ०२ १६ २५अब् नदी पथे च विज्ँनाय व्यवहारं चरित्रतः KआZ०२ १६ २५च्द् यतो लाभस् ततो गच्छेद् अलाभं परिवर्जयेत् E डिरेच्तोर् ओफ़् फ़ोरेस्त् प्रोदुचे

vāri pathe vā yāna bhāgaka pathy adana paṇya pratipaṇya argha pramāṇa yātrā kāla bhaya pratīkāra paṇya pattana cāritrāṇy upalabheta KāZ02 16 25ab nadī pathe ca vij~nāya vyavahāraṃ caritrataḥ KāZ02 16 25cd yato lābhas tato gacched alābhaṃ parivarjayet E ḍirector of forest produce