Chapter 15

Section 1

कोष्ठ अगार अध्यक्षः सीता राष्ट्र क्रयिम परिवर्तक प्रामित्यक आपमित्यक संहनिक अन्य जात व्यय प्रत्याय उपस्थानान्य् उपलभेत्

koṣṭha agāra adhyakṣaḥ sītā rāṣṭra krayima parivartaka prāmityaka āpamityaka saṃhanika anya jāta vyaya pratyāya upasthānāny upalabhet

Section 2

सीता अध्यक्ष उपनीतः सस्य वर्णकः सीता

sītā adhyakṣa upanītaḥ sasya varṇakaḥ sītā

Section 3

पिण्ड करः षड् भागः सेना भक्तं बलिः कर उत्सङ्गः पार्श्वं पारिहीणिकम् औपायनिकं कौष्ठेयकं च राष्ट्रम्

piṇḍa karaḥ ṣaḍ bhāgaḥ senā bhaktaṃ baliḥ kara utsaṅgaḥ pārśvaṃ pārihīṇikam aupāyanikaṃ kauṣṭheyakaṃ ca rāṣṭram

Section 4

धान्य मूल्यं कोश निर्हारः प्रयोग प्रत्यादानं च क्रयिमम्

dhānya mūlyaṃ kośa nirhāraḥ prayoga pratyādānaṃ ca krayimam

Section 5

सस्य वर्णानाम् अर्घ अन्तरेण विनिमयः परिवर्तकः

sasya varṇānām argha antareṇa vinimayaḥ parivartakaḥ

Section 6

सस्य याचनम् अन्यतः प्रामित्यकम्

sasya yācanam anyataḥ prāmityakam

Section 7

तद् एव प्रतिदान अर्थम् आपमित्यकम्

tad eva pratidāna artham āpamityakam

Section 8

कुट्टक रोचक सक्तु शुक्त पिष्ट कर्म तज् जीवनेषु तैल पीडन मौद्र चाक्रिकेष्व् इक्षूणां च क्षार कर्म संहनिका

kuṭṭaka rocaka saktu śukta piṣṭa karma taj jīvaneṣu taila pīḍana maudra cākrikeṣv ikṣūṇāṃ ca kṣāra karma saṃhanikā

Section 9

नष्ट प्रस्मृत आदिर् अन्य जातः

naṣṭa prasmṛta ādir anya jātaḥ

Section 10

विक्षेप व्याधित अन्तर आरम्भ शेषं च व्यय प्रत्यायः

vikṣepa vyādhita antara ārambha śeṣaṃ ca vyaya pratyāyaḥ

Section 11

तुला मान अन्तरं हस्त पूरणम् उत्करो व्याजी पर्युषितं प्रार्जितं चौपस्थानम् इति

tulā māna antaraṃ hasta pūraṇam utkaro vyājī paryuṣitaṃ prārjitaṃ caupasthānam iti

Section 12

धान्य स्नेह क्षार लवणानां धान्य कल्पं सीता अध्यक्षे वक्ष्यामः

dhānya sneha kṣāra lavaṇānāṃ dhānya kalpaṃ sītā adhyakṣe vakṣyāmaḥ

Section 13

सर्पिस् तैल वसा मज्जानः स्नेहाः

sarpis taila vasā majjānaḥ snehāḥ

Section 14

फाणित गुड मत्स्यण्डिक अखण्ड शर्कराः क्षार वर्गः

phāṇita guḍa matsyaṇḍika akhaṇḍa śarkarāḥ kṣāra vargaḥ

Section 15

सैन्धव सामुद्र बिड यव क्षार सौवर्चल उद्भेदजा लवण वर्गः

saindhava sāmudra biḍa yava kṣāra sauvarcala udbhedajā lavaṇa vargaḥ

Section 16

क्षौद्रं मार्द्वीकं च मधु

kṣaudraṃ mārdvīkaṃ ca madhu

Section 17

इक्षु रस गुड मधु फाणित जाम्बव पनसानाम् अन्यतमो मेष शृङ्गी पिप्पली क्वाथ अभिषुतो मासिकः षाण्मासिकः सांवत्सरिको वा चिद्भिटोर् वारुक इक्षु काण्ड आम्र फल आमलक अवसुतः शुद्धो वा शुक्त वर्गः

ikṣu rasa guḍa madhu phāṇita jāmbava panasānām anyatamo meṣa śṛṅgī pippalī kvātha abhiṣuto māsikaḥ ṣāṇmāsikaḥ sāṃvatsariko vā cidbhiṭor vāruka ikṣu kāṇḍa āmra phala āmalaka avasutaḥ śuddho vā śukta vargaḥ

Section 18

वृक्ष आम्ल कर मर्द आम्र विदल आमलक मातुलुङ्ग कोल बदर सौवीरक परूषक आदिः फल आम्ल वर्गः

vṛkṣa āmla kara marda āmra vidala āmalaka mātuluṅga kola badara sauvīraka parūṣaka ādiḥ phala āmla vargaḥ

Section 19

दधि धान्य आम्ल आदिर् द्रव आम्ल वर्गः

dadhi dhānya āmla ādir drava āmla vargaḥ

Section 20

पिप्पली मरिच शृङ्गि बेरा अजाजी किरात तिक्त गौर सर्षप कुस्तुम्बुरु चोरक दमनक मरुवक शिग्रु काण्ड आदिः कटुक वर्गः

pippalī marica śṛṅgi berā ajājī kirāta tikta gaura sarṣapa kustumburu coraka damanaka maruvaka śigru kāṇḍa ādiḥ kaṭuka vargaḥ

Section 21

शुष्क मत्स्य मांस कन्द मूल फल शाक आदि च शाक वर्गः

śuṣka matsya māṃsa kanda mūla phala śāka ādi ca śāka vargaḥ

Section 22

ततोअर्धम् आपद् अर्थं जानपदानां स्थापयेद् अर्धम् उपयुञ्जीत

tatoardham āpad arthaṃ jānapadānāṃ sthāpayed ardham upayuñjīta

Section 23

नवेन चानवं शोधयेत्

navena cānavaṃ śodhayet

Section 24

क्षुण्ण घृष्ट पिष्ट भृष्टानाम् आर्द्र शुष्क सिद्धानां च धान्यानां वृद्धि क्षय प्रमाणानि प्रत्यक्षी कुर्वीत

kṣuṇṇa ghṛṣṭa piṣṭa bhṛṣṭānām ārdra śuṣka siddhānāṃ ca dhānyānāṃ vṛddhi kṣaya pramāṇāni pratyakṣī kurvīta

Section 25

कोद्रव व्रीहीणाम् अर्धं सारः शालीनाम् अर्ध भाग ऊनः त्रि भाग ऊनो वरकाणाम्

kodrava vrīhīṇām ardhaṃ sāraḥ śālīnām ardha bhāga ūnaḥ tri bhāga ūno varakāṇām

Section 26

प्रियङ्गूणाम् अर्धं सारो नव भाग वृद्धिश् च

priyaṅgūṇām ardhaṃ sāro nava bhāga vṛddhiś ca

Section 27

उदारकस् तुल्यः यवा गो धूमाश् च क्षुण्णाः तिला यवा मुद्ग माषाश् च घृष्टाः

udārakas tulyaḥ yavā go dhūmāś ca kṣuṇṇāḥ tilā yavā mudga māṣāś ca ghṛṣṭāḥ

Section 28

पञ्च भाग वृद्धिर् गो धूमः सक्तवश् च

pañca bhāga vṛddhir go dhūmaḥ saktavaś ca

Section 29

पाद ऊना कलाय चमसी

pāda ūnā kalāya camasī

Section 30

मुद्ग माषाणाम् अर्ध पाद ऊना

mudga māṣāṇām ardha pāda ūnā

Section 31

शौम्ब्यानाम् अर्धं सारः त्रि भाग ऊनो मसूराणाम्

śaumbyānām ardhaṃ sāraḥ tri bhāga ūno masūrāṇām

Section 32

पिष्टम् आमं कुल्माषाश् चाध्यर्ध गुणाः

piṣṭam āmaṃ kulmāṣāś cādhyardha guṇāḥ

Section 33

द्वि गुणो यावकः पुलाकः पिष्टं च सिद्धम्

dvi guṇo yāvakaḥ pulākaḥ piṣṭaṃ ca siddham

Section 34

कोद्रव वरक उदारक प्रियङ्गूणां त्रि गुणम् अन्नम् चतुर् गुणं व्रीहीणाम् पञ्च गुणं शालीनाम्

kodrava varaka udāraka priyaṅgūṇāṃ tri guṇam annam catur guṇaṃ vrīhīṇām pañca guṇaṃ śālīnām

Section 35

तिमितम् अपर अन्नं द्वि गुणम् अर्ध अधिकं विरूढानाम्

timitam apara annaṃ dvi guṇam ardha adhikaṃ virūḍhānām

Section 36

पञ्च भाग वृद्धिर् भृष्टानाम्

pañca bhāga vṛddhir bhṛṣṭānām

Section 37

कलायो द्वि गुणः लाजा भरुजाश् च

kalāyo dvi guṇaḥ lājā bharujāś ca

Section 38

षट्कं तैलम् अतसीनाम्

ṣaṭkaṃ tailam atasīnām

Section 39

निम्ब कुश आम्रक पित्थ आदीनां पञ्च भागः

nimba kuśa āmraka pittha ādīnāṃ pañca bhāgaḥ

Section 40

चतुर् भागिकास् तिल कुसुम्भ मधूक इङ्गुदी स्नेहाः

catur bhāgikās tila kusumbha madhūka iṅgudī snehāḥ

Section 41

कार्पास क्षौमाणां पञ्च पले पलं सूत्रम्

kārpāsa kṣaumāṇāṃ pañca pale palaṃ sūtram

Section 42

पञ्च द्रोणे शालीनां द्वादश आढकं तण्डुलानां कलभ भोजनम् एकादशकं व्यालानाम् दशकम् औपवाह्यानां नवकं साम्नाह्यानाम् अष्टकं पत्तीनाम् सप्तकं मुख्यानाम् षट्कं देवी कुमाराणाम् पञ्चकं राज्ँनाम् अखण्ड परिशुद्धानां वा तुअण्डुलानां प्रस्थः

pañca droṇe śālīnāṃ dvādaśa āḍhakaṃ taṇḍulānāṃ kalabha bhojanam ekādaśakaṃ vyālānām daśakam aupavāhyānāṃ navakaṃ sāmnāhyānām aṣṭakaṃ pattīnām saptakaṃ mukhyānām ṣaṭkaṃ devī kumārāṇām pañcakaṃ rāj~nām akhaṇḍa pariśuddhānāṃ vā tuaṇḍulānāṃ prasthaḥ

Section 43

तण्डुलानां प्रस्थः चतुर् भागः सूपः सूप षोडशो लवणस्यांशः चतुर् भागः सर्पिषस् तैलस्य वाएकम् आर्य भक्तं पुंसः

taṇḍulānāṃ prasthaḥ catur bhāgaḥ sūpaḥ sūpa ṣoḍaśo lavaṇasyāṃśaḥ catur bhāgaḥ sarpiṣas tailasya vāekam ārya bhaktaṃ puṃsaḥ

Section 44

षड् भागः सूपः अर्ध स्नेहम् अवराणाम्

ṣaḍ bhāgaḥ sūpaḥ ardha sneham avarāṇām

Section 45

पाद ऊनं स्त्रीणाम्

pāda ūnaṃ strīṇām

Section 46

अर्धं बालानाम्

ardhaṃ bālānām

Section 47

मांस पल विंशत्या स्नेह अर्ध कुडुबः पलिको लवणस्यांशः क्षार पल योगो द्वि धरणिकः कटुक योगो दध्नुश् चार्ध प्रस्थः

māṃsa pala viṃśatyā sneha ardha kuḍubaḥ paliko lavaṇasyāṃśaḥ kṣāra pala yogo dvi dharaṇikaḥ kaṭuka yogo dadhnuś cārdha prasthaḥ

Section 48

तेनौत्तरं व्याख्यातम्

tenauttaraṃ vyākhyātam

Section 49

शाकानाम् अध्यर्ध गुणः शुष्काणां द्वि गुणः स चैव योगः

śākānām adhyardha guṇaḥ śuṣkāṇāṃ dvi guṇaḥ sa caiva yogaḥ

Section 50

हस्त्य् अश्वयोस् तद् अध्यक्षे विधा प्रमाणं वक्ष्यामः

hasty aśvayos tad adhyakṣe vidhā pramāṇaṃ vakṣyāmaḥ

Section 51

बली वर्दानां माष द्रोणं यवानां वा पुलाकः शेषम् अश्व विधानम्

balī vardānāṃ māṣa droṇaṃ yavānāṃ vā pulākaḥ śeṣam aśva vidhānam

Section 52

विशेषो घाण पिण्याक तुला कण कुण्डकं दश आढकं वा

viśeṣo ghāṇa piṇyāka tulā kaṇa kuṇḍakaṃ daśa āḍhakaṃ vā

Section 53

द्वि गुणं महिष उष्ट्राणाम्

dvi guṇaṃ mahiṣa uṣṭrāṇām

Section 54

अर्ध द्रोणं खर पृषत रोहितानाम्

ardha droṇaṃ khara pṛṣata rohitānām

Section 55

आढकम् एण कुरङ्गाणाम्

āḍhakam eṇa kuraṅgāṇām

Section 56

अर्ध आढकम् अज एडक वराहाणाम् द्वि गुणं वा कण कुण्डकम्

ardha āḍhakam aja eḍaka varāhāṇām dvi guṇaṃ vā kaṇa kuṇḍakam

Section 57

प्रस्थ ओदनः शुनाम्

prastha odanaḥ śunām

Section 58

हंस क्रौञ्च मयूराणाम् अर्ध प्रस्थः

haṃsa krauñca mayūrāṇām ardha prasthaḥ

Section 59

शेषाणाम् अतो मृग पशु पक्षि व्यालानाम् एक भक्ताद् अनुमानं ग्राहयेत्

śeṣāṇām ato mṛga paśu pakṣi vyālānām eka bhaktād anumānaṃ grāhayet

Section 60

अङ्गारांस् तुषान् लोह कर्म अन्त भित्ति लेप्यानां हारयेत्

aṅgārāṃs tuṣān loha karma anta bhitti lepyānāṃ hārayet

Section 61

कणिका दास कर्म कर सूप काराणाम् अतोअन्यद् औदनिक अपूपिकेभ्यः प्रयच्छेत्

kaṇikā dāsa karma kara sūpa kārāṇām atoanyad audanika apūpikebhyaḥ prayacchet

Section 62

तुला मान भाण्डं रोचनी दृषन् मुसल उलूखल कुट्टक रोचक यन्त्र पत्त्रक शूर्प चालनिक अकण्डोली पिटक सम्मार्जन्यश् चौपकरणानि

tulā māna bhāṇḍaṃ rocanī dṛṣan musala ulūkhala kuṭṭaka rocaka yantra pattraka śūrpa cālanika akaṇḍolī piṭaka sammārjanyaś caupakaraṇāni

Section 63

मार्जक रक्षक धरक मायक मापक दायक दापक शलाक अप्रतिग्राहक दास कर्म कर वर्गश् च विष्टिः KआZ०२ १५ ६४अब् उच्चैर् धान्यस्य निक्षेपो मूताः क्षारस्य संहताः KआZ०२ १५ ६४च्द् मृत् काष्ठ कोष्ठाः स्नेहस्य पृथिवी लवणस्य च E डिरेच्तोर् ओफ़् त्रदे

mārjaka rakṣaka dharaka māyaka māpaka dāyaka dāpaka śalāka apratigrāhaka dāsa karma kara vargaś ca viṣṭiḥ KāZ02 15 64ab uccair dhānyasya nikṣepo mūtāḥ kṣārasya saṃhatāḥ KāZ02 15 64cd mṛt kāṣṭha koṣṭhāḥ snehasya pṛthivī lavaṇasya ca E ḍirector of trade