Chapter 14

Section 1

सौवर्णिकः पौर जान पदानां रूप्य सुवर्णम् आवेशनिभिः कारयेत्

sauvarṇikaḥ paura jāna padānāṃ rūpya suvarṇam āveśanibhiḥ kārayet

Section 2

निर्दिष्ट काल कार्यं च कर्म कुर्युः अनिर्दिष्ट कालं कार्य अपदेशम्

nirdiṣṭa kāla kāryaṃ ca karma kuryuḥ anirdiṣṭa kālaṃ kārya apadeśam

Section 3

कार्यस्य अन्यथा करणे वेतन नाशः तद् द्वि गुणश् च दण्डः

kāryasya anyathā karaṇe vetana nāśaḥ tad dvi guṇaś ca daṇḍaḥ

Section 4

काल अतिपातने पाद हीनं वेतनं तद् द्वि गुणश् च दण्डः

kāla atipātane pāda hīnaṃ vetanaṃ tad dvi guṇaś ca daṇḍaḥ

Section 5

यथा वर्ण प्रमाणं निक्षेपं गृह्णीयुस् तथा विधम् एवार्पयेयुः

yathā varṇa pramāṇaṃ nikṣepaṃ gṛhṇīyus tathā vidham evārpayeyuḥ

Section 6

काल अन्तराद् अपि च तथा विधम् एव प्रतिगृह्णीयुः अन्यत्र क्षीण परिशीर्णाभ्याम्

kāla antarād api ca tathā vidham eva pratigṛhṇīyuḥ anyatra kṣīṇa pariśīrṇābhyām

Section 7

आवेशनिभिः सुवर्ण पुद्गल लक्षण प्रयोगेषु तत् तज् जानीयात्

āveśanibhiḥ suvarṇa pudgala lakṣaṇa prayogeṣu tat taj jānīyāt

Section 8

तप्त कल धौतकयोः काकणिकः सुवर्णे क्षयो देयः

tapta kala dhautakayoḥ kākaṇikaḥ suvarṇe kṣayo deyaḥ

Section 9

तीक्ष्ण काकणी रूप्य द्वि गुणः राग प्रक्षेपः तस्य षड् भागः क्षयः

tīkṣṇa kākaṇī rūpya dvi guṇaḥ rāga prakṣepaḥ tasya ṣaḍ bhāgaḥ kṣayaḥ

Section 10

वर्ण हीने माष अवरे पूर्वः साहस दण्डः प्रमाण हीने मध्यमः तुला प्रतिमान उपधाव् उत्तमः कृत भाण्ड उपधौ च

varṇa hīne māṣa avare pūrvaḥ sāhasa daṇḍaḥ pramāṇa hīne madhyamaḥ tulā pratimāna upadhāv uttamaḥ kṛta bhāṇḍa upadhau ca

Section 11

सौवर्णिकेनादृष्टम् अन्यत्र वा प्रयोगं कारयतो द्वादश पणो दण्डः

sauvarṇikenādṛṣṭam anyatra vā prayogaṃ kārayato dvādaśa paṇo daṇḍaḥ

Section 12

कर्तुर् द्वि गुणः स अपसारश् चेत्

kartur dvi guṇaḥ sa apasāraś cet

Section 13

अनपसारः कण्टक शोधनाय नीयेत

anapasāraḥ kaṇṭaka śodhanāya nīyeta

Section 14

कर्तुश् च द्वि शतो दण्डः पणच् छेदनं वा

kartuś ca dvi śato daṇḍaḥ paṇac chedanaṃ vā

Section 15

तुला प्रतिमान भाण्डं पौतव हस्तात् क्रीणीयुः

tulā pratimāna bhāṇḍaṃ pautava hastāt krīṇīyuḥ

Section 16

अन्यथा द्वादश पणो दण्डः

anyathā dvādaśa paṇo daṇḍaḥ

Section 17

घनं सुषिरं सम्यूह्यम् अवलेप्यं संघात्यं वासितकं च कारु कर्म

ghanaṃ suṣiraṃ samyūhyam avalepyaṃ saṃghātyaṃ vāsitakaṃ ca kāru karma

Section 18

तुला विषमम् अपसारणं विस्रावणं पेटकः पिङ्कश् चैति हरण उपायाः

tulā viṣamam apasāraṇaṃ visrāvaṇaṃ peṭakaḥ piṅkaś caiti haraṇa upāyāḥ

Section 19

सम्नामिन्य् उत्कीर्णिका भिन्न मस्तक उपकण्ठी कुशिक्या सकटु कक्ष्या परिवेल्याअयस् कान्ता च दुष्ट तुलाः

samnāminy utkīrṇikā bhinna mastaka upakaṇṭhī kuśikyā sakaṭu kakṣyā parivelyāayas kāntā ca duṣṭa tulāḥ

Section 20

रूप्यस्य द्वौ भागाव् एकः शुल्बस्य त्रिपुटकम्

rūpyasya dvau bhāgāv ekaḥ śulbasya tripuṭakam

Section 21

तेनाकरोद् गतम् अपसार्यते तत् त्रिपुटक अपसारितम्

tenākarod gatam apasāryate tat tripuṭaka apasāritam

Section 22

शुल्बेन शुल्ब अपसारितम् वेल्लकेन वेल्लक अपसारितम् शुल्ब अर्ध सारेण हेम्ना हेम अपसारितम्

śulbena śulba apasāritam vellakena vellaka apasāritam śulba ardha sāreṇa hemnā hema apasāritam

Section 23

मूक मूषा पूति किट्टः करटुक मुखं नाली संदंशो जोङ्गनी सुवर्चिका लवणं तद् एव सुवर्णम् इत्य् अपसारण मार्गाः

mūka mūṣā pūti kiṭṭaḥ karaṭuka mukhaṃ nālī saṃdaṃśo joṅganī suvarcikā lavaṇaṃ tad eva suvarṇam ity apasāraṇa mārgāḥ

Section 24

पूर्व प्रणिहिता वा पिण्ड वालुका मूषा भेदाद् अग्निष्ठाद् उद्ध्रियन्ते

pūrva praṇihitā vā piṇḍa vālukā mūṣā bhedād agniṣṭhād uddhriyante

Section 25

पश्चाद् बन्धने आचितक पत्त्र परीक्षायां वा रूप्य रूपेण परिवर्तनं विस्रावणम् पिण्ड वालुकानां लोह पिण्ड वालुकाभिर् वा

paścād bandhane ācitaka pattra parīkṣāyāṃ vā rūpya rūpeṇa parivartanaṃ visrāvaṇam piṇḍa vālukānāṃ loha piṇḍa vālukābhir vā

Section 26

गाढश् चाभ्युद्धार्यश् च पेटकः सम्यूह्यावलेप्य संघात्येषु क्रियते

gāḍhaś cābhyuddhāryaś ca peṭakaḥ samyūhyāvalepya saṃghātyeṣu kriyate

Section 27

सीस रूपं सुवर्ण पत्त्रेणावलिप्तम् अभ्यन्तरम् अष्टकेन बद्धं गाढ पेटकः

sīsa rūpaṃ suvarṇa pattreṇāvaliptam abhyantaram aṣṭakena baddhaṃ gāḍha peṭakaḥ

Section 28

स एव पटल सम्पुटेष्व् अभ्युद्धार्यः

sa eva paṭala sampuṭeṣv abhyuddhāryaḥ

Section 29

पत्त्रम् आश्लिष्टं यमकपत्त्रं वाअवलेप्येषु क्रियते

pattram āśliṣṭaṃ yamakapattraṃ vāavalepyeṣu kriyate

Section 30

शुल्बं तारं वा गर्भः पत्त्राणां संघात्येषु क्रियते

śulbaṃ tāraṃ vā garbhaḥ pattrāṇāṃ saṃghātyeṣu kriyate

Section 31

शुल्ब रूपं सुवर्ण पत्त्र संहतं प्रमृष्टं सुपार्श्वम् तद् एव यमक पत्त्र संहतं प्रमृष्टं ताम्र तार रुपं चौत्तर वर्णकः

śulba rūpaṃ suvarṇa pattra saṃhataṃ pramṛṣṭaṃ supārśvam tad eva yamaka pattra saṃhataṃ pramṛṣṭaṃ tāmra tāra rupaṃ cauttara varṇakaḥ

Section 32

तद् उभयं तापनि कषाभ्यां निह्शब्द उल्लेखनाभ्यां वा विद्यात्

tad ubhayaṃ tāpani kaṣābhyāṃ nihśabda ullekhanābhyāṃ vā vidyāt

Section 33

अभ्युद्धार्यं बदर आम्ले लवण उदके वा सादयन्ति इति पेटकः

abhyuddhāryaṃ badara āmle lavaṇa udake vā sādayanti iti peṭakaḥ

Section 34

घने सुषिरे वा रूपे सुवर्ण मृन् मालुका हिङ्गुलुक कल्पो वा तप्तोअवतिष्ठते

ghane suṣire vā rūpe suvarṇa mṛn mālukā hiṅguluka kalpo vā taptoavatiṣṭhate

Section 35

दृढ वास्तुके वा रूपे वालुका मिश्रं जतु गान्धार पङ्को वा तप्तोअवतिष्ठते

dṛḍha vāstuke vā rūpe vālukā miśraṃ jatu gāndhāra paṅko vā taptoavatiṣṭhate

Section 36

तयोस् तापनम् अवध्वंसनं वा शुद्धिः

tayos tāpanam avadhvaṃsanaṃ vā śuddhiḥ

Section 37

स परिभाण्डे वा रूपे लवणम् उल्कया कटु शर्करया तप्तम् अवतिष्ठते

sa paribhāṇḍe vā rūpe lavaṇam ulkayā kaṭu śarkarayā taptam avatiṣṭhate

Section 38

तस्य क्वाथनं शुद्धिः

tasya kvāthanaṃ śuddhiḥ

Section 39

अभ्र पटलम् अष्टकेन द्वि गुण वास्तुके वा रूपे बध्यते

abhra paṭalam aṣṭakena dvi guṇa vāstuke vā rūpe badhyate

Section 40

तस्यापिहित काचकस्यौदके निमज्जत एक देशः सीदति पटल अन्तरेषु वा सूच्या भिद्यते

tasyāpihita kācakasyaudake nimajjata eka deśaḥ sīdati paṭala antareṣu vā sūcyā bhidyate

Section 41

मणयो रूप्यं सुवर्णं वा घन सुषिराणां पिङ्कः

maṇayo rūpyaṃ suvarṇaṃ vā ghana suṣirāṇāṃ piṅkaḥ

Section 42

तस्य तापनम् अवध्वंसनं वा शुद्धिः इति पिङ्कः

tasya tāpanam avadhvaṃsanaṃ vā śuddhiḥ iti piṅkaḥ

Section 43

तस्माद् वज्र मणि मुक्ता प्रवाल रूपाणां जाति रूप वर्ण प्रमाण पुद्गल लक्षणान्य् उपलभेत

tasmād vajra maṇi muktā pravāla rūpāṇāṃ jāti rūpa varṇa pramāṇa pudgala lakṣaṇāny upalabheta

Section 44

कृत भाण्ड परीक्षायां पुराण भाण्ड प्रतिसंस्कारे वा चत्वारो हरण उपायाः परिकुट्टनम् अवच्छेदनम् उल्लेखनं परिमर्दनं वा

kṛta bhāṇḍa parīkṣāyāṃ purāṇa bhāṇḍa pratisaṃskāre vā catvāro haraṇa upāyāḥ parikuṭṭanam avacchedanam ullekhanaṃ parimardanaṃ vā

Section 45

पेटक अपदेशेन पृषतं गुणं पिटकां वा यत् परिशातयन्ति तत् परिकुट्टनम्

peṭaka apadeśena pṛṣataṃ guṇaṃ piṭakāṃ vā yat pariśātayanti tat parikuṭṭanam

Section 46

यद् द्वि गुण वास्तुकानां वा रूपे सीस रूपं प्रक्षिप्याअभ्यन्तरम् अवच्छिन्दन्ति तद् अवच्छेदनम्

yad dvi guṇa vāstukānāṃ vā rūpe sīsa rūpaṃ prakṣipyāabhyantaram avacchindanti tad avacchedanam

Section 47

यद् घनानां तीक्ष्णेनौल्लिखन्ति तद् उल्लेखनम्

yad ghanānāṃ tīkṣṇenaullikhanti tad ullekhanam

Section 48

हरि ताल मनः शिला हिङ्गुलुक चूर्णानाम् अन्यतमेन कुरु विन्द चूर्णेन वा वस्त्रं सम्यूह्य यत् परिमृद्नन्ति तत् परिमर्दनम्

hari tāla manaḥ śilā hiṅguluka cūrṇānām anyatamena kuru vinda cūrṇena vā vastraṃ samyūhya yat parimṛdnanti tat parimardanam

Section 49

तेन सौवर्ण राजतानि भाण्डानि क्षीयन्ते न चएषां किंचिद् अवरुग्णं भवति

tena sauvarṇa rājatāni bhāṇḍāni kṣīyante na caeṣāṃ kiṃcid avarugṇaṃ bhavati

Section 50

भग्न खण्ड घृष्टानां सम्यूह्यानां सदृशेनानुमानं कुर्यात् ०२ १४ ५१ अवलेप्यानां यावद् उत्पाटितं तावद् उत्पाट्यानुमानं कुर्यात्

bhagna khaṇḍa ghṛṣṭānāṃ samyūhyānāṃ sadṛśenānumānaṃ kuryāt 02 14 51 avalepyānāṃ yāvad utpāṭitaṃ tāvad utpāṭyānumānaṃ kuryāt

Section 52

विरूपाणां वा तापनम् उदक पेषणं च बहुशः कुर्यात्

virūpāṇāṃ vā tāpanam udaka peṣaṇaṃ ca bahuśaḥ kuryāt

Section 53

अवक्षेपः प्रतिमानम् अग्निर् गण्डिका भण्डिक अधिकरणी पिञ्छः सूत्रं चेल्लं बोल्लनं शिर उत्सङ्गो मक्षिका स्व काय ईक्षा दृतिर् उदक शरावम् अग्निष्ठम् इति काचं विद्यात्

avakṣepaḥ pratimānam agnir gaṇḍikā bhaṇḍika adhikaraṇī piñchaḥ sūtraṃ cellaṃ bollanaṃ śira utsaṅgo makṣikā sva kāya īkṣā dṛtir udaka śarāvam agniṣṭham iti kācaṃ vidyāt

Section 54

राजतानां विस्रं मल ग्राहि परुषं प्रस्तीनं विवर्णं वा दुष्टम् इति विद्यात् KआZ०२ १४ ५५अब् एवं नवं च जीर्णं च विरूपं चापि भाण्डकम् KआZ०२ १४ ५५च्द् परीक्षेतात्ययं चएषां यथा उद्दिष्टं प्रकल्पयेत् E षुपेरिन्तेन्देन्त् ओफ़् थे मगशिन्

rājatānāṃ visraṃ mala grāhi paruṣaṃ prastīnaṃ vivarṇaṃ vā duṣṭam iti vidyāt KāZ02 14 55ab evaṃ navaṃ ca jīrṇaṃ ca virūpaṃ cāpi bhāṇḍakam KāZ02 14 55cd parīkṣetātyayaṃ caeṣāṃ yathā uddiṣṭaṃ prakalpayet E ṣuperintendent of the magaśin