Chapter 13

Section 1

सुवर्ण अध्यक्षः सुवर्ण रजत कर्म अन्तानाम् असम्बन्ध आवेशन चतुः शालाम् एक द्वाराम् अक्ष शालां कारयेत्

suvarṇa adhyakṣaḥ suvarṇa rajata karma antānām asambandha āveśana catuḥ śālām eka dvārām akṣa śālāṃ kārayet

Section 2

विशिखा मध्ये सौवर्णिकं शिल्पवन्तम् अभिजातं प्रात्ययिकं च स्थापयेत्

viśikhā madhye sauvarṇikaṃ śilpavantam abhijātaṃ prātyayikaṃ ca sthāpayet

Section 3

जाम्बूनदं शातकुम्भं हाटकं वैणवं शृङ्ग शुक्तिजं जात रूपं रस विद्धम् आकर उद्गतं च सुवर्णम्

jāmbūnadaṃ śātakumbhaṃ hāṭakaṃ vaiṇavaṃ śṛṅga śuktijaṃ jāta rūpaṃ rasa viddham ākara udgataṃ ca suvarṇam

Section 4

किञ्जल्क वर्णं मृदु स्निग्धम् अनादि भ्राजिष्णु च श्रेष्ठम् रक्त पीतकं मध्यमम् रक्तम् अवरम्

kiñjalka varṇaṃ mṛdu snigdham anādi bhrājiṣṇu ca śreṣṭham rakta pītakaṃ madhyamam raktam avaram

Section 5

श्रेष्ठानां पाण्डु श्वेतं चाप्राप्तकम्

śreṣṭhānāṃ pāṇḍu śvetaṃ cāprāptakam

Section 6

तद् येनाप्राप्तकं तच् चतुर् गुणेन सीसेन शोधयेत्

tad yenāprāptakaṃ tac catur guṇena sīsena śodhayet

Section 7

सीस अन्वयेन भिद्यमानं शुष्क पटलैर् ध्मापयेत्

sīsa anvayena bhidyamānaṃ śuṣka paṭalair dhmāpayet

Section 8

रूक्षत्वाद् भिद्यमानं तैल गोमये निषेचयेत्

rūkṣatvād bhidyamānaṃ taila gomaye niṣecayet

Section 9

आकर उद्गतं सीस अन्वयेन भिद्यमानं पाक पत्त्राणि कृत्वा गण्डिकासु कुट्टयेत् कदली वज्र कन्द कल्के वा निषेचयेत्

ākara udgataṃ sīsa anvayena bhidyamānaṃ pāka pattrāṇi kṛtvā gaṇḍikāsu kuṭṭayet kadalī vajra kanda kalke vā niṣecayet

Section 10

तुत्थ उद्गतं गौडिकं काम्बुकं चाक्रवालिकं च रूप्यम्

tuttha udgataṃ gauḍikaṃ kāmbukaṃ cākravālikaṃ ca rūpyam

Section 11

श्वेतं स्निग्धं मृदु च श्रेष्ठम्

śvetaṃ snigdhaṃ mṛdu ca śreṣṭham

Section 12

विपर्यये स्फोटनं च दुष्टम्

viparyaye sphoṭanaṃ ca duṣṭam

Section 13

तत् सीस चतुर् भागेन शोधयेत्

tat sīsa catur bhāgena śodhayet

Section 14

उद्गत चूलिकम् अच्छं भ्राजिष्णु दधि वर्णं च शुद्धम्

udgata cūlikam acchaṃ bhrājiṣṇu dadhi varṇaṃ ca śuddham

Section 15

शुद्धस्यएको हारिद्रस्य सुवर्णो वर्णकः

śuddhasyaeko hāridrasya suvarṇo varṇakaḥ

Section 16

ततः शुल्ब काकण्य् उत्तर अपसारिता आ चतुः सीम अन्ताद् इति षोडश वर्णकाः

tataḥ śulba kākaṇy uttara apasāritā ā catuḥ sīma antād iti ṣoḍaśa varṇakāḥ

Section 17

सुवर्णं पूर्वं निकष्य पश्चाद् वर्णिकां निकषयेत्

suvarṇaṃ pūrvaṃ nikaṣya paścād varṇikāṃ nikaṣayet

Section 18

सम राग लेखम् अनिम्न उन्नते देशे निकषितम् परिमृदितं परिलीढं नख अन्तराद् वा गैरिकेण अवचूर्णितम् उपधिं विद्यात्

sama rāga lekham animna unnate deśe nikaṣitam parimṛditaṃ parilīḍhaṃ nakha antarād vā gairikeṇa avacūrṇitam upadhiṃ vidyāt

Section 19

जाति हिङ्गुलुकेन पुष्पका सीसेन वा गो मूत्र भावितेन दिग्धेनाग्र हस्तेन संस्पृष्टं सुवर्णं श्वेती भवति

jāti hiṅgulukena puṣpakā sīsena vā go mūtra bhāvitena digdhenāgra hastena saṃspṛṣṭaṃ suvarṇaṃ śvetī bhavati

Section 20

स केसरः स्निग्धो मृदुर् भाजिष्णुश् च निकष रागः श्रेष्ठः

sa kesaraḥ snigdho mṛdur bhājiṣṇuś ca nikaṣa rāgaḥ śreṣṭhaḥ

Section 21

कालिङ्गकस् तापी पाषाणो वा मुद्ग वर्णो निकषः श्रेष्ठः

kāliṅgakas tāpī pāṣāṇo vā mudga varṇo nikaṣaḥ śreṣṭhaḥ

Section 22

सम रागी विक्रय क्रय हितः

sama rāgī vikraya kraya hitaḥ

Section 23

हस्तिच् छविकः सहरितः प्रति रागी विक्रय हितः

hastic chavikaḥ saharitaḥ prati rāgī vikraya hitaḥ

Section 24

स्थिरः परुषो विषम वर्णश् चाप्रतिरागी क्रय हितः

sthiraḥ paruṣo viṣama varṇaś cāpratirāgī kraya hitaḥ

Section 25

छेदश् चिक्कणः सम वर्णः श्लक्ष्णो मृदुर् भाजिष्णुश् च श्रेष्ठः

chedaś cikkaṇaḥ sama varṇaḥ ślakṣṇo mṛdur bhājiṣṇuś ca śreṣṭhaḥ

Section 26

तापो बहिर् अन्तश् च समः किञ्जल्क वर्णः कुरण्डक पुष्प वर्णो वा श्रेष्ठः

tāpo bahir antaś ca samaḥ kiñjalka varṇaḥ kuraṇḍaka puṣpa varṇo vā śreṣṭhaḥ

Section 27

श्यावो नीलश् चाप्राप्तकः

śyāvo nīlaś cāprāptakaḥ

Section 28

तुला प्रतिमानं पौतव अध्यक्षे वक्ष्यामः

tulā pratimānaṃ pautava adhyakṣe vakṣyāmaḥ

Section 29

तेनौपदेशेन रूप्य सुवर्णं दद्याद् आददीत च

tenaupadeśena rūpya suvarṇaṃ dadyād ādadīta ca

Section 30

अक्ष शालाम् अनायुक्तो नौपगच्छेत्

akṣa śālām anāyukto naupagacchet

Section 31

अभिगच्छन्न् उच्छेद्यः

abhigacchann ucchedyaḥ

Section 32

आयुक्तो वा सरूप्य सुवर्णस् तेनएव जीयेत

āyukto vā sarūpya suvarṇas tenaeva jīyeta

Section 33

विचित वस्त्र हस्त गुह्याः काञ्चन पृषत त्वष्टृ तपनीय कारवो ध्मायक चरक पांसु धावकाः प्रविशेयुर् निष्कसेयुश् च

vicita vastra hasta guhyāḥ kāñcana pṛṣata tvaṣṭṛ tapanīya kāravo dhmāyaka caraka pāṃsu dhāvakāḥ praviśeyur niṣkaseyuś ca

Section 34

सर्वं चएषाम् उपकरणम् अनिष्ठिताश् च प्रयोगास् तत्रएवावतिष्ठेरन्

sarvaṃ caeṣām upakaraṇam aniṣṭhitāś ca prayogās tatraevāvatiṣṭheran

Section 35

गृहीतं सुवर्णं धृतं च प्रयोगं करण मध्ये दद्यात्

gṛhītaṃ suvarṇaṃ dhṛtaṃ ca prayogaṃ karaṇa madhye dadyāt

Section 36

सायं प्रातश् च लक्षितं कर्तृ कारयितृ मुद्राभ्यां निदध्यात्

sāyaṃ prātaś ca lakṣitaṃ kartṛ kārayitṛ mudrābhyāṃ nidadhyāt

Section 37

क्षेपणो गुणः क्षुद्रकम् इति कर्माणि

kṣepaṇo guṇaḥ kṣudrakam iti karmāṇi

Section 38

क्षेपणः काच अर्पण आदीनि

kṣepaṇaḥ kāca arpaṇa ādīni

Section 39

गुणः सूत्र वान आदीनि

guṇaḥ sūtra vāna ādīni

Section 40

घनं सुषिरं पृषत आदि युक्तं क्षुद्रकम् इति

ghanaṃ suṣiraṃ pṛṣata ādi yuktaṃ kṣudrakam iti

Section 41

अर्पयेत् काच कर्मणः पञ्च भागं काञ्चनं दश भागं कटु मानम्

arpayet kāca karmaṇaḥ pañca bhāgaṃ kāñcanaṃ daśa bhāgaṃ kaṭu mānam

Section 42

ताम्र पाद युक्तं रूप्यं रूप्य पाद युक्तं वा सुवर्णं संस्कृतकम् तस्माद् रक्षेत्

tāmra pāda yuktaṃ rūpyaṃ rūpya pāda yuktaṃ vā suvarṇaṃ saṃskṛtakam tasmād rakṣet

Section 43

पृषत काच कर्मणः त्रयो हि भागाः परिभाण्डं द्वौ वास्तुकम् चत्वारो वा वास्तुकं त्रयः परिभाण्डम्

pṛṣata kāca karmaṇaḥ trayo hi bhāgāḥ paribhāṇḍaṃ dvau vāstukam catvāro vā vāstukaṃ trayaḥ paribhāṇḍam

Section 44

त्वष्टृ कर्मणः शुल्ब भाण्डं सम सुवर्णेन सम्यूहयेत्

tvaṣṭṛ karmaṇaḥ śulba bhāṇḍaṃ sama suvarṇena samyūhayet

Section 45

रूप्य भाण्डं घनं सुषिरं वा सुवर्ण अर्धेनावलेपयेत्

rūpya bhāṇḍaṃ ghanaṃ suṣiraṃ vā suvarṇa ardhenāvalepayet

Section 46

चतुर् भाग सुवर्णं वा वालुका हिङ्गुलुकस्य रसेन चूर्णेन वा वासयेत्

catur bhāga suvarṇaṃ vā vālukā hiṅgulukasya rasena cūrṇena vā vāsayet

Section 47

तपनीयं ज्येष्ठं सुवर्णं सुरागं सम सीस अतिक्रान्तं पाक पत्त्र पक्वं सैन्धविकयाउज्ज्वालितं नील पीत श्वेत हरित शुक पत्त्र वर्णानां प्रकृतिर् भवति

tapanīyaṃ jyeṣṭhaṃ suvarṇaṃ surāgaṃ sama sīsa atikrāntaṃ pāka pattra pakvaṃ saindhavikayāujjvālitaṃ nīla pīta śveta harita śuka pattra varṇānāṃ prakṛtir bhavati

Section 48

तीक्ष्णं चास्य मयूर ग्रीव आभं श्वेत भङ्गं चिमिचिमायितं पीत चूर्णितं काकणिकः सुवर्ण रागः

tīkṣṇaṃ cāsya mayūra grīva ābhaṃ śveta bhaṅgaṃ cimicimāyitaṃ pīta cūrṇitaṃ kākaṇikaḥ suvarṇa rāgaḥ

Section 49

तारम् उपशुद्धं वा अस्थि तुत्थे चतुः सम सीसे चतुः शुष्क तुत्थे चतुः कपाले त्रिर् गोमये द्विर् एवं सप्त दश तुत्थ अतिक्रान्तं सैन्धविकयाउज्ज्वालितम्

tāram upaśuddhaṃ vā asthi tutthe catuḥ sama sīse catuḥ śuṣka tutthe catuḥ kapāle trir gomaye dvir evaṃ sapta daśa tuttha atikrāntaṃ saindhavikayāujjvālitam

Section 50

एतस्मात् काकण्य् उत्तरमाद् विमाषाद् इति सुवर्णे देयम् पश्चाद् राग योगः श्वेत तारं भवति

etasmāt kākaṇy uttaramād vimāṣād iti suvarṇe deyam paścād rāga yogaḥ śveta tāraṃ bhavati

Section 51

त्रयोअंशास् तपनीयस्य द्वात्रिंशद् भाग श्वेत तारम् ऊर्च्छिताः तत् श्वेत लोहितकं भवति

trayoaṃśās tapanīyasya dvātriṃśad bhāga śveta tāram ūrcchitāḥ tat śveta lohitakaṃ bhavati

Section 52

ताम्रं पीतकं करोति

tāmraṃ pītakaṃ karoti

Section 53

तपनीयम् उज्ज्वाल्य राग त्रि भागं दद्यात् पीत रागं भवति

tapanīyam ujjvālya rāga tri bhāgaṃ dadyāt pīta rāgaṃ bhavati

Section 54

श्वेत तार भागौ द्वाव् एकस् तपनीयस्य मुद्ग वर्णं करोति

śveta tāra bhāgau dvāv ekas tapanīyasya mudga varṇaṃ karoti

Section 55

काल अयसस्यार्ध भाग अभ्यक्तं कृष्णं भवति

kāla ayasasyārdha bhāga abhyaktaṃ kṛṣṇaṃ bhavati

Section 56

प्रतिलेपिना रसेन द्वि गुण अभ्यक्तं तपनीयं शुक पत्त्र वर्णं भवति

pratilepinā rasena dvi guṇa abhyaktaṃ tapanīyaṃ śuka pattra varṇaṃ bhavati

Section 57

तस्य आरम्भे राग विशेषेषु प्रतिवर्णिकां गृह्णीयात्

tasya ārambhe rāga viśeṣeṣu prativarṇikāṃ gṛhṇīyāt

Section 58

तीक्ष्ण ताम्र संस्कारं च बुध्येत

tīkṣṇa tāmra saṃskāraṃ ca budhyeta

Section 59

तस्माद् वज्र मणि मुक्ता प्रवाल रूपाणाम् अपनेयि मानं च रूप्य सुवर्ण भाण्ड बन्ध प्रमाणानि च KआZ०२ १३ ६०अब् सम रागं सम द्वन्द्वम् असक्त पृषतं स्थिरम् KआZ०२ १३ ६०च्द् सुप्रमृष्टम् असम्पीतं विभक्तं धारणे सुखम् KआZ०२ १३ ६१अब् अभिनीतं प्रभा युक्तं संस्थानम् अधुरं समम् KआZ०२ १३ ६१च्द् मनो नेत्र अभिरामं च तपनीय गुणाः स्मृताः E आच्तिवित्य् ओफ़् थे गोल्द्स्मिथ् इन् थे मर्केत् हिघृअय्

tasmād vajra maṇi muktā pravāla rūpāṇām apaneyi mānaṃ ca rūpya suvarṇa bhāṇḍa bandha pramāṇāni ca KāZ02 13 60ab sama rāgaṃ sama dvandvam asakta pṛṣataṃ sthiram KāZ02 13 60cd supramṛṣṭam asampītaṃ vibhaktaṃ dhāraṇe sukham KāZ02 13 61ab abhinītaṃ prabhā yuktaṃ saṃsthānam adhuraṃ samam KāZ02 13 61cd mano netra abhirāmaṃ ca tapanīya guṇāḥ smṛtāḥ E āctivity of the goldsmith in the market highṛay