Chapter 12

Section 1

आकर अध्यक्षः शुल्ब धातु शास्त्र रस पाक मणि रागज्ँनस् तज्ज्ँन सखो वा तज् जात कर्म कर उपकरण सम्पन्नः किट्ट मूष अङ्गार भस्म लिङ्गं वाआकरं भूत पूर्वम् अभुत पूर्वं वा भूमि प्रस्तर रस धातुम् अत्यर्थ वर्ण गौरवम् उग्र गन्ध रसं परीक्षेत

ākara adhyakṣaḥ śulba dhātu śāstra rasa pāka maṇi rāgaj~nas tajj~na sakho vā taj jāta karma kara upakaraṇa sampannaḥ kiṭṭa mūṣa aṅgāra bhasma liṅgaṃ vāākaraṃ bhūta pūrvam abhuta pūrvaṃ vā bhūmi prastara rasa dhātum atyartha varṇa gauravam ugra gandha rasaṃ parīkṣeta

Section 2

पर्वतानाम् अभिज्ँनात उद्देशानां बिल गुह उपत्यक आलयन गूढ खातेष्व् अन्तः प्रस्यन्दिनो जम्बू चूत ताल फल पक्व हरिद्रा भेद गुड गूड हरि ताल मनः शिला क्षौद्र हिङ्गुलुक पुण्डरीक शुक मयूर पत्त्र वर्णाः सवर्ण उदक ओषधि पर्यन्ताश् चिक्कणा विशदा भारिकाश् च रसाः काञ्चनिकाः

parvatānām abhij~nāta uddeśānāṃ bila guha upatyaka ālayana gūḍha khāteṣv antaḥ prasyandino jambū cūta tāla phala pakva haridrā bheda guḍa gūḍa hari tāla manaḥ śilā kṣaudra hiṅguluka puṇḍarīka śuka mayūra pattra varṇāḥ savarṇa udaka oṣadhi paryantāś cikkaṇā viśadā bhārikāś ca rasāḥ kāñcanikāḥ

Section 3

अप्सु निष्ठ्यूतास् तैलवद् विसर्पिणः षङ्क मल ग्राहिणश् च ताम्र रूप्ययोः शताद् उपरि वेद्धारः

apsu niṣṭhyūtās tailavad visarpiṇaḥ ṣaṅka mala grāhiṇaś ca tāmra rūpyayoḥ śatād upari veddhāraḥ

Section 4

तत् प्रतिरूपकम् उग्र गन्ध रसं शिला जतु विद्यात्

tat pratirūpakam ugra gandha rasaṃ śilā jatu vidyāt

Section 5

पीतकास् ताम्रकास् ताम्र पीतका वा भूमि प्रस्तर धातवो भिन्ना नील राजीवन्तो मुद्ग माष कृसर वर्णा वा दधि बिन्दु पिण्ड चित्रा हरिद्रा हरीतकी पद्म पत्त्र शैवल यकृत् प्लीह अनवद्य वर्णा भिन्नाश् चुञ्चु वालुक आलेखा बिन्दु स्वस्तिकवन्तः सुगुलिका अर्चिष्मन्तस् ताप्यमाना न भिद्यन्ते बहु फेन धूमाश् च सुवर्ण धातवः प्रतीवाप अर्थास् ताम्र रूप्य वेधनाः

pītakās tāmrakās tāmra pītakā vā bhūmi prastara dhātavo bhinnā nīla rājīvanto mudga māṣa kṛsara varṇā vā dadhi bindu piṇḍa citrā haridrā harītakī padma pattra śaivala yakṛt plīha anavadya varṇā bhinnāś cuñcu vāluka ālekhā bindu svastikavantaḥ sugulikā arciṣmantas tāpyamānā na bhidyante bahu phena dhūmāś ca suvarṇa dhātavaḥ pratīvāpa arthās tāmra rūpya vedhanāḥ

Section 6

शङ्ख कर्पूर स्फटिक नव नीत कपोत पारावत विमलक मयूर ग्रीवा वर्णाः सस्यक गोमेदक गुड मत्स्यण्डिका वर्णाः कोविदार पद्म पाटलीक लाय क्षौम अतसी पुष्प वर्णाः स सीसाः स अञ्जना विस्रा भिन्नाः श्वेत आभाः कृष्णाः कृष्ण आभाः श्वेताः सर्वे वा लेखा बिन्दु चित्रा मृदवो ध्मायमाना न स्फुटन्ति बहु फेन धूमाश् च रूप्य धातवः

śaṅkha karpūra sphaṭika nava nīta kapota pārāvata vimalaka mayūra grīvā varṇāḥ sasyaka gomedaka guḍa matsyaṇḍikā varṇāḥ kovidāra padma pāṭalīka lāya kṣauma atasī puṣpa varṇāḥ sa sīsāḥ sa añjanā visrā bhinnāḥ śveta ābhāḥ kṛṣṇāḥ kṛṣṇa ābhāḥ śvetāḥ sarve vā lekhā bindu citrā mṛdavo dhmāyamānā na sphuṭanti bahu phena dhūmāś ca rūpya dhātavaḥ

Section 7

सर्व धातूनां गौरव वृद्धौ सत्त्व वृद्धिः

sarva dhātūnāṃ gaurava vṛddhau sattva vṛddhiḥ

Section 8

तेषाम् अशुद्धा मूढ गर्भा वा तीक्ष्ण मूत्र क्षर भाविता राज वृक्ष वट पीलु गो पित्त रोचना महिष खर करभ मूत्र लेण्ड पिण्ड बद्धास् तत् प्रतीवापास् तद् अवलेपा वा विशुद्धाः स्रवन्ति

teṣām aśuddhā mūḍha garbhā vā tīkṣṇa mūtra kṣara bhāvitā rāja vṛkṣa vaṭa pīlu go pitta rocanā mahiṣa khara karabha mūtra leṇḍa piṇḍa baddhās tat pratīvāpās tad avalepā vā viśuddhāḥ sravanti

Section 9

यव माष तिल पलाश पीलु क्षारैर् गो क्षीर अज क्षीरैर् वा कदली वज्र कन्द प्रतीवपो मार्दव करः KआZ०२ १२ १०अब् मधु मधुकम् अजा पयः स तैलं घृत गुड किण्व युतं स कन्दलीकम् KआZ०२ १२ १०च्द् यद् अपि शत सहस्रधा विभिन्नं भवति मृदु त्रिभिर् एव तन् निषेकैः

yava māṣa tila palāśa pīlu kṣārair go kṣīra aja kṣīrair vā kadalī vajra kanda pratīvapo mārdava karaḥ KāZ02 12 10ab madhu madhukam ajā payaḥ sa tailaṃ ghṛta guḍa kiṇva yutaṃ sa kandalīkam KāZ02 12 10cd yad api śata sahasradhā vibhinnaṃ bhavati mṛdu tribhir eva tan niṣekaiḥ

Section 11

गो दन्त शृङ्ग प्रतीवापो मृदु स्तम्भनः

go danta śṛṅga pratīvāpo mṛdu stambhanaḥ

Section 12

भारिकः स्निग्धो मृदुश् च प्रस्तर धातुर् भूमि भागो वा पिङ्गलो हरितः पाटलो लोहितो वा ताम्र धातुः

bhārikaḥ snigdho mṛduś ca prastara dhātur bhūmi bhāgo vā piṅgalo haritaḥ pāṭalo lohito vā tāmra dhātuḥ

Section 13

काक मोचकः कपोत रोचना वर्णः श्वेत राजि नद्धो वा विस्रः सीस धातुः

kāka mocakaḥ kapota rocanā varṇaḥ śveta rāji naddho vā visraḥ sīsa dhātuḥ

Section 14

ऊषर कर्बुरः पक्व लोष्ठ वर्णो वा त्रपु धातुः

ūṣara karburaḥ pakva loṣṭha varṇo vā trapu dhātuḥ

Section 15

खरुम्बः पाण्डु रोहितः सिन्दु वार पुष्प वर्णो वा तीक्ष्ण धातुः

kharumbaḥ pāṇḍu rohitaḥ sindu vāra puṣpa varṇo vā tīkṣṇa dhātuḥ

Section 16

काक अण्ड भुज पत्त्र वर्णो वा वैकृन्तक धातुः

kāka aṇḍa bhuja pattra varṇo vā vaikṛntaka dhātuḥ

Section 17

अच्छः स्निग्धः स प्रभो घोषवान् शीतस् तीव्रस् तनु रागश् च मणि धातुः

acchaḥ snigdhaḥ sa prabho ghoṣavān śītas tīvras tanu rāgaś ca maṇi dhātuḥ

Section 18

धातु समुत्थं तज् जात कर्म अन्तेषु प्रयोजयेत्

dhātu samutthaṃ taj jāta karma anteṣu prayojayet

Section 19

कृत भाण्ड व्यवहारम् एक मुखम् अत्ययं चान्यत्र कर्तृ क्रेतृ विक्रेतॄणां स्थापयेत्

kṛta bhāṇḍa vyavahāram eka mukham atyayaṃ cānyatra kartṛ kretṛ vikretṝṇāṃ sthāpayet

Section 20

आकरिकम् अपहरन्तम् अष्ट गुणं दापयेद् अन्यत्र रत्नेभ्यः

ākarikam apaharantam aṣṭa guṇaṃ dāpayed anyatra ratnebhyaḥ

Section 21

स्तेनम् अनिसृष्ट उपजीविनं च बद्धं कर्म कारयेत् दण्ड उपकारिणं च

stenam anisṛṣṭa upajīvinaṃ ca baddhaṃ karma kārayet daṇḍa upakāriṇaṃ ca

Section 22

व्यय क्रिया भारिकम् आअकरं भागेन प्रक्रयेण वा दद्यात् लाघविकम् आत्मना कारयेत्

vyaya kriyā bhārikam āakaraṃ bhāgena prakrayeṇa vā dadyāt lāghavikam ātmanā kārayet

Section 23

लोह अध्यक्षस् ताम्र सीस त्रपु वैकृन्त कार कूट वृत्त कंस ताल लोह कर्म अन्तान् कारयेत् लोह भाण्ड व्यवहारं च

loha adhyakṣas tāmra sīsa trapu vaikṛnta kāra kūṭa vṛtta kaṃsa tāla loha karma antān kārayet loha bhāṇḍa vyavahāraṃ ca

Section 24

लक्षण अध्यक्षश् चतुर् भाग ताम्रं रूप्य रूपं तीक्ष्ण त्रपु सीस अञ्जनानाम् अन्यतम माष बीज युक्तं कारयेत् पणम् अर्ध पणं पादम् अष्ट भागम् इति पाद आजीवं ताम्र रूपं माषकम् अर्ध माषकं काकणीम् अर्ध काकणीम् इति

lakṣaṇa adhyakṣaś catur bhāga tāmraṃ rūpya rūpaṃ tīkṣṇa trapu sīsa añjanānām anyatama māṣa bīja yuktaṃ kārayet paṇam ardha paṇaṃ pādam aṣṭa bhāgam iti pāda ājīvaṃ tāmra rūpaṃ māṣakam ardha māṣakaṃ kākaṇīm ardha kākaṇīm iti

Section 25

रूप दर्शकः पण यात्रां व्यावहारिकीं कोश प्रवेश्यां च स्थापयेत्

rūpa darśakaḥ paṇa yātrāṃ vyāvahārikīṃ kośa praveśyāṃ ca sthāpayet

Section 26

रूपिकम् अष्टकं शतम् पञ्चकं शतं व्याजीम् पारीक्षिकम् अष्ट भागिकम् शतम् पञ्च विंशति पणम् अत्ययं च अन्यत्र कर्तृ क्रेतृ विक्रेतृ परीक्षितृभ्यः

rūpikam aṣṭakaṃ śatam pañcakaṃ śataṃ vyājīm pārīkṣikam aṣṭa bhāgikam śatam pañca viṃśati paṇam atyayaṃ ca anyatra kartṛ kretṛ vikretṛ parīkṣitṛbhyaḥ

Section 27

खन्य् अध्यक्षः शङ्ख वज्र मणि मुक्ता प्रवाल क्षार कर्म अन्तान् कारयेत् पणन व्यवहारं च

khany adhyakṣaḥ śaṅkha vajra maṇi muktā pravāla kṣāra karma antān kārayet paṇana vyavahāraṃ ca

Section 28

लवण अध्यक्षः पाक मुक्तं लवण भागं प्रक्रयं च यथा कालं संगृह्णीयाद् विक्रयाच् च मूल्यं रूपं व्याजीं च

lavaṇa adhyakṣaḥ pāka muktaṃ lavaṇa bhāgaṃ prakrayaṃ ca yathā kālaṃ saṃgṛhṇīyād vikrayāc ca mūlyaṃ rūpaṃ vyājīṃ ca

Section 29

आगन्तु लवणं षड् भागं दद्यात्

āgantu lavaṇaṃ ṣaḍ bhāgaṃ dadyāt

Section 30

दत्त भाग विभागस्य विक्रयः पञ्चकं शतं व्याजीं रूपं रूपिकं च

datta bhāga vibhāgasya vikrayaḥ pañcakaṃ śataṃ vyājīṃ rūpaṃ rūpikaṃ ca

Section 31

क्रेता शुल्कं राज पण्यच् छेद अनुरूपं च वैधरणं दद्यात् अन्यत्र क्रेता षट् छतम् अत्ययं च

kretā śulkaṃ rāja paṇyac cheda anurūpaṃ ca vaidharaṇaṃ dadyāt anyatra kretā ṣaṭ chatam atyayaṃ ca

Section 32

विलवणम् उत्तमं दण्डं दद्याद् अनिषृष्ट उपजीवी चान्यत्र वानप्रस्थेभ्यः

vilavaṇam uttamaṃ daṇḍaṃ dadyād aniṣṛṣṭa upajīvī cānyatra vānaprasthebhyaḥ

Section 33

श्रोत्रियास् तपस्विनो विष्टयश् च भक्त लवणं हरेयुः

śrotriyās tapasvino viṣṭayaś ca bhakta lavaṇaṃ hareyuḥ

Section 34

अतोअन्यो लवण क्षार वर्गः शुल्कं दद्यात् KआZ०२ १२ ३५अब् एवं मूल्यं च भागं च व्याजीं परिघम् अत्ययम् KआZ०२ १२ ३५च्द् शुल्कं वैधरणं दण्डं रूपं रूपिकम् एव च KआZ०२ १२ ३६अब् खनिभ्यो द्वादश विधं धातुं पण्यं च संहरेत् KआZ०२ १२ ३६च्द् एवं सर्वेषु पण्येषु स्थापयेन् मुख संग्रहम् KआZ०२ १२ ३७अब् आकर प्रभः कोशः कोशाद् दण्डः प्रजायते KआZ०२ १२ ३७च्द् पृथिवी कोश दण्डाभ्यां प्राप्यते कोश भूषणा E षुपेरिन्तेन्देन्त् ओफ़् गोल्द् इन् थे ऋओर्क्स्होप्

atoanyo lavaṇa kṣāra vargaḥ śulkaṃ dadyāt KāZ02 12 35ab evaṃ mūlyaṃ ca bhāgaṃ ca vyājīṃ parigham atyayam KāZ02 12 35cd śulkaṃ vaidharaṇaṃ daṇḍaṃ rūpaṃ rūpikam eva ca KāZ02 12 36ab khanibhyo dvādaśa vidhaṃ dhātuṃ paṇyaṃ ca saṃharet KāZ02 12 36cd evaṃ sarveṣu paṇyeṣu sthāpayen mukha saṃgraham KāZ02 12 37ab ākara prabhaḥ kośaḥ kośād daṇḍaḥ prajāyate KāZ02 12 37cd pṛthivī kośa daṇḍābhyāṃ prāpyate kośa bhūṣaṇā E ṣuperintendent of gold in the ṛorkshop