Chapter 11

Section 1

कोश अध्यक्षः कोश प्रवेश्यं रत्नं सारं फल्गुं कुप्यं वा तज् जात करण अधिष्ठितः प्रतिगृह्णीयात्

kośa adhyakṣaḥ kośa praveśyaṃ ratnaṃ sāraṃ phalguṃ kupyaṃ vā taj jāta karaṇa adhiṣṭhitaḥ pratigṛhṇīyāt

Section 2

ताम्र पर्णिकं पाण्ड्यक वाटकं पाशिक्यं कौलेयं चौर्णेयं माहेन्द्रं कार्दमिकं स्रौतसीयं ह्रादीयं हैमवतं च मौक्तिकम्

tāmra parṇikaṃ pāṇḍyaka vāṭakaṃ pāśikyaṃ kauleyaṃ caurṇeyaṃ māhendraṃ kārdamikaṃ srautasīyaṃ hrādīyaṃ haimavataṃ ca mauktikam

Section 3

शुक्तिः शङ्खः प्रकीर्णकं च योनयः

śuktiḥ śaṅkhaḥ prakīrṇakaṃ ca yonayaḥ

Section 4

मसूरकं त्रि पुटकं कूर्मकम् अर्ध चन्द्रकं कञ्चुकितं यमकं कर्तकं खरकं सिक्तकं कामण्डलुकं श्यावं नीलं दुर्विद्धं चाप्रशस्तम्

masūrakaṃ tri puṭakaṃ kūrmakam ardha candrakaṃ kañcukitaṃ yamakaṃ kartakaṃ kharakaṃ siktakaṃ kāmaṇḍalukaṃ śyāvaṃ nīlaṃ durviddhaṃ cāpraśastam

Section 5

स्थूलं वृत्तं निस्तलं भ्राजिष्णु श्वेतं गुरु स्निग्धं देश विद्धं च प्रशस्तम्

sthūlaṃ vṛttaṃ nistalaṃ bhrājiṣṇu śvetaṃ guru snigdhaṃ deśa viddhaṃ ca praśastam

Section 6

शीर्षकम् उपशीर्षकं प्रकाण्डकम् अवघाटकं तरल प्रतिबद्धं चैति यष्टि प्रभेदाः

śīrṣakam upaśīrṣakaṃ prakāṇḍakam avaghāṭakaṃ tarala pratibaddhaṃ caiti yaṣṭi prabhedāḥ

Section 7

यष्टीनाम् अष्ट सहस्रम् इन्द्रच् छन्दः

yaṣṭīnām aṣṭa sahasram indrac chandaḥ

Section 8

ततोअर्धं विजयच् छन्दः

tatoardhaṃ vijayac chandaḥ

Section 9

चतुष्षष्टिर् अर्ध हारः

catuṣṣaṣṭir ardha hāraḥ

Section 10

चतुष् पञ्चाशद् रश्मि कलापः

catuṣ pañcāśad raśmi kalāpaḥ

Section 11

द्वात्रिंशद् गुच्छः

dvātriṃśad gucchaḥ

Section 12

सप्त विंशतिर् नक्षत्र माला

sapta viṃśatir nakṣatra mālā

Section 13

चतुर्विंशतिर् अर्ध गुच्छः

caturviṃśatir ardha gucchaḥ

Section 14

विंशतिर् माणवकः

viṃśatir māṇavakaḥ

Section 15

ततोअर्धम् अर्ध माणवकः

tatoardham ardha māṇavakaḥ

Section 16

एत एव मणि मध्यास् तन् माणवका भवन्ति

eta eva maṇi madhyās tan māṇavakā bhavanti

Section 17

एक शीर्षकः शुद्धो हारः

eka śīrṣakaḥ śuddho hāraḥ

Section 18

तद्वत् शेषाः

tadvat śeṣāḥ

Section 19

मणि मध्योअर्ध माणवकः

maṇi madhyoardha māṇavakaḥ

Section 20

त्रि फलकः फलक हारः पञ्च फलको वा

tri phalakaḥ phalaka hāraḥ pañca phalako vā

Section 21

सूत्रम् एकावली शुद्धा

sūtram ekāvalī śuddhā

Section 22

साएव मणि मध्या यष्टिः

sāeva maṇi madhyā yaṣṭiḥ

Section 23

हेम मणि चित्रा रत्नावली

hema maṇi citrā ratnāvalī

Section 24

हेम मणि मुक्ता अन्तरोअपवर्तकः

hema maṇi muktā antaroapavartakaḥ

Section 25

सुवर्ण सूत्र अन्तरं सोपानकम्

suvarṇa sūtra antaraṃ sopānakam

Section 26

मणि मध्यं वा मणि सोपानकम्

maṇi madhyaṃ vā maṇi sopānakam

Section 27

तेन शिरो हस्त पाद कटी कलाप जालक विकल्पा व्याख्याताः

tena śiro hasta pāda kaṭī kalāpa jālaka vikalpā vyākhyātāḥ

Section 28

मणिः कौटो मालेयकः पार समुद्रकश् च

maṇiḥ kauṭo māleyakaḥ pāra samudrakaś ca

Section 29

सौगन्धिकः पद्म रागोअनवद्य रागः पारिजात पुष्पको बाल सूर्यकः

saugandhikaḥ padma rāgoanavadya rāgaḥ pārijāta puṣpako bāla sūryakaḥ

Section 30

वैडूर्यम् उत्पल वर्णः शिरीष पुष्पक उदक वर्णो वंश रागः शुक पत्त्र वर्णः पुष्य रागो गो मूत्रको गो मेदकः

vaiḍūryam utpala varṇaḥ śirīṣa puṣpaka udaka varṇo vaṃśa rāgaḥ śuka pattra varṇaḥ puṣya rāgo go mūtrako go medakaḥ

Section 31

इन्द्र नीलो नील अवलीयः कलाय पुष्पको महा नीलो जम्ब्व् आभो जीमूत प्रभो नन्दकः स्रवन् मध्यः

indra nīlo nīla avalīyaḥ kalāya puṣpako mahā nīlo jambv ābho jīmūta prabho nandakaḥ sravan madhyaḥ

Section 32

शुद्ध स्फटिको मूलाट वर्णः शीत वृष्टिः सूर्य कान्तश् च इति मणयः

śuddha sphaṭiko mūlāṭa varṇaḥ śīta vṛṣṭiḥ sūrya kāntaś ca iti maṇayaḥ

Section 33

षड् अश्रश् चतुर् अश्रो वृत्तो वा तीव्र रागः संस्थानवान् अछः स्निग्धो गुरुर् अर्चिष्मान् अन्तर् गत प्रभः प्रभा अनुलेपी चैति मणि गुणाः

ṣaḍ aśraś catur aśro vṛtto vā tīvra rāgaḥ saṃsthānavān achaḥ snigdho gurur arciṣmān antar gata prabhaḥ prabhā anulepī caiti maṇi guṇāḥ

Section 34

मन्द राग प्रभः स शर्करः पुष्पच् छिद्रः खण्डो दुर्विद्धो लेख आकीर्ण इति दोषाः

manda rāga prabhaḥ sa śarkaraḥ puṣpac chidraḥ khaṇḍo durviddho lekha ākīrṇa iti doṣāḥ

Section 35

विमलकः सस्यकोअञ्जन मूलकः पित्तकः सुलभको लोहित अक्षो मृग अश्मको ज्योती रसको मालेयकोअहिच् छत्रकः कूर्पः प्रतिकूर्पः सुगन्धि कूर्पः क्षीरवकः श्शुक्ति चूर्णकः शिला प्रवालकः पुलकः शुक्ल पुलक इत्य् अन्तर जातयः

vimalakaḥ sasyakoañjana mūlakaḥ pittakaḥ sulabhako lohita akṣo mṛga aśmako jyotī rasako māleyakoahic chatrakaḥ kūrpaḥ pratikūrpaḥ sugandhi kūrpaḥ kṣīravakaḥ śśukti cūrṇakaḥ śilā pravālakaḥ pulakaḥ śukla pulaka ity antara jātayaḥ

Section 36

शेषाः काच मणयः

śeṣāḥ kāca maṇayaḥ

Section 37

सभा राष्ट्रकं तज्जमा राष्ट्रकं कास्तीर राष्ट्रकं श्री कटनकं मणिमन्तकम् इन्द्र वानकं च वज्रम्

sabhā rāṣṭrakaṃ tajjamā rāṣṭrakaṃ kāstīra rāṣṭrakaṃ śrī kaṭanakaṃ maṇimantakam indra vānakaṃ ca vajram

Section 38

खनिः स्रोतः प्रकीर्णकं च योनयः

khaniḥ srotaḥ prakīrṇakaṃ ca yonayaḥ

Section 39

मार्जार अक्षकं शिरीष पुष्पकं गो मूत्रकं गो मेदकं शुद्ध स्फटिकं मूलाटी वर्णं मणि वर्णानाम् अन्यतम वर्णम् इति वज्र वर्णाः

mārjāra akṣakaṃ śirīṣa puṣpakaṃ go mūtrakaṃ go medakaṃ śuddha sphaṭikaṃ mūlāṭī varṇaṃ maṇi varṇānām anyatama varṇam iti vajra varṇāḥ

Section 40

स्थूलं गुरु प्रहार सहं समकोटिकं भाजन लेखि तर्कु भ्रामि भ्राजिष्णु च प्रशस्तम्

sthūlaṃ guru prahāra sahaṃ samakoṭikaṃ bhājana lekhi tarku bhrāmi bhrājiṣṇu ca praśastam

Section 41

नष्ट कोणं निराश्रि पार्श्व अपवृत्तं चाप्रशस्तम्

naṣṭa koṇaṃ nirāśri pārśva apavṛttaṃ cāpraśastam

Section 42

प्रवालकम् आल कन्दकं वैवर्णिकं च रक्तं पद्म रागं च करट गर्भिणिका वर्जम् इति

pravālakam āla kandakaṃ vaivarṇikaṃ ca raktaṃ padma rāgaṃ ca karaṭa garbhiṇikā varjam iti

Section 43

चन्दनं सातनं रक्तं भूमि गन्धि

candanaṃ sātanaṃ raktaṃ bhūmi gandhi

Section 44

गो शीर्षकं काल ताम्रं मत्स्य गन्धि

go śīrṣakaṃ kāla tāmraṃ matsya gandhi

Section 45

हरि चन्दनं शुक पत्त्र वर्णम् आम्र गन्धि तार्णसं च

hari candanaṃ śuka pattra varṇam āmra gandhi tārṇasaṃ ca

Section 46

ग्रामेरुकं रक्तं रक्त कालं वा बस्त मूत्र गन्धि

grāmerukaṃ raktaṃ rakta kālaṃ vā basta mūtra gandhi

Section 47

दैवसभेयं रक्तं पद्म गन्धि जापकं च

daivasabheyaṃ raktaṃ padma gandhi jāpakaṃ ca

Section 48

जोङ्गकं रक्तं रक्त कालं वा स्निग्धम् तौरूपं च

joṅgakaṃ raktaṃ rakta kālaṃ vā snigdham taurūpaṃ ca

Section 49

मालेयकं पाण्डु रक्तम्

māleyakaṃ pāṇḍu raktam

Section 50

कुचन्दनं रूक्षम् अगुरु कालं रक्तं रक्त कालं वा

kucandanaṃ rūkṣam aguru kālaṃ raktaṃ rakta kālaṃ vā

Section 51

काल पर्वतकं रक्त कालम् अनवद्य वर्णं वा

kāla parvatakaṃ rakta kālam anavadya varṇaṃ vā

Section 52

कोश अगार पर्वतकं कालं काल चित्रं वा

kośa agāra parvatakaṃ kālaṃ kāla citraṃ vā

Section 53

शीत उदकीयं पद्म आभं काल स्निग्धं वा

śīta udakīyaṃ padma ābhaṃ kāla snigdhaṃ vā

Section 54

नाग पर्वतकं रूक्षं शैवल वर्णं वा

nāga parvatakaṃ rūkṣaṃ śaivala varṇaṃ vā

Section 55

शाकलं कपिलम् इति

śākalaṃ kapilam iti

Section 56

लघु स्निग्धम् अश्यानं सर्पिः स्नेह लेपि गन्ध सुखं त्वग् अनुसार्य् अनुल्बणम् अविराग्य् उष्ण सहं दाह ग्राहि सुख स्पर्शनम् इति चन्दन गुणाः

laghu snigdham aśyānaṃ sarpiḥ sneha lepi gandha sukhaṃ tvag anusāry anulbaṇam avirāgy uṣṇa sahaṃ dāha grāhi sukha sparśanam iti candana guṇāḥ

Section 57

अगुरु जोङ्गकं कालं काल चित्रं मण्डल चित्रं वा

aguru joṅgakaṃ kālaṃ kāla citraṃ maṇḍala citraṃ vā

Section 58

श्यामं दोङ्गकम्

śyāmaṃ doṅgakam

Section 59

पार समुद्रकं चित्र रूपम् उशीर गन्धि नव मालिका गन्धि वा इति

pāra samudrakaṃ citra rūpam uśīra gandhi nava mālikā gandhi vā iti

Section 60

गुरु स्निग्धं पेशल गन्धि निर्हार्य् अग्नि सहम् असम्प्लुत धूमं विमर्द सहम् इत्य् अगुरु गुणाः

guru snigdhaṃ peśala gandhi nirhāry agni saham asampluta dhūmaṃ vimarda saham ity aguru guṇāḥ

Section 61

तैल पर्णिकम् अशोक ग्रामिकं मांस वर्णं पद्म गन्धि

taila parṇikam aśoka grāmikaṃ māṃsa varṇaṃ padma gandhi

Section 62

जोङ्गकं रक्त पीतकम् उत्पल गन्धि गो मूत्र गन्धि वा

joṅgakaṃ rakta pītakam utpala gandhi go mūtra gandhi vā

Section 63

ग्रामेरुकं स्निग्धं गो मूत्र गन्धि

grāmerukaṃ snigdhaṃ go mūtra gandhi

Section 64

सौवर्ण कुड्यकं रक्त पीतं मातुलुङ्ग गन्धि

sauvarṇa kuḍyakaṃ rakta pītaṃ mātuluṅga gandhi

Section 65

पूर्णक द्वीपकं पद्म गन्धि नव नीत गन्धि वा

pūrṇaka dvīpakaṃ padma gandhi nava nīta gandhi vā

Section 66

भद्र श्रियं पारलौहित्यकं जाती वर्णम्

bhadra śriyaṃ pāralauhityakaṃ jātī varṇam

Section 67

आन्तरवत्यम् उशीर वर्णम्

āntaravatyam uśīra varṇam

Section 68

उभयं कुष्ठ गन्धि च इति

ubhayaṃ kuṣṭha gandhi ca iti

Section 69

कालेयकः स्वर्ण भूमिजः स्निग्ध पीतकः

kāleyakaḥ svarṇa bhūmijaḥ snigdha pītakaḥ

Section 70

औत्तर पर्वतको रक्त पीतकः इति साराः

auttara parvatako rakta pītakaḥ iti sārāḥ

Section 71

पिण्ड क्वाथ धूम सहम् अविरागि योग अनुविधायि च

piṇḍa kvātha dhūma saham avirāgi yoga anuvidhāyi ca

Section 72

चन्दन अगुरुवच् च तेषां गुणाः

candana aguruvac ca teṣāṃ guṇāḥ

Section 73

कान्तनावकं प्रैयकं चौत्तर पर्वतकं चर्म

kāntanāvakaṃ praiyakaṃ cauttara parvatakaṃ carma

Section 74

कान्तनावकं मयूर ग्रीव आभम्

kāntanāvakaṃ mayūra grīva ābham

Section 75

प्रैयकं नील पीत श्वेत लेखा बिन्दु चित्रम्

praiyakaṃ nīla pīta śveta lekhā bindu citram

Section 76

तद् उभयम् अष्ट अङ्गुल आयामम्

tad ubhayam aṣṭa aṅgula āyāmam

Section 77

बिसी महा बिसी च द्वादश ग्रामीये

bisī mahā bisī ca dvādaśa grāmīye

Section 78

अव्यक्त रूपा दुहिलितिका चित्रा वा बिसी

avyakta rūpā duhilitikā citrā vā bisī

Section 79

परुषा श्वेत प्राया महाबिसी

paruṣā śveta prāyā mahābisī

Section 80

द्वादश अङ्गुल आयामम् उभयम्

dvādaśa aṅgula āyāmam ubhayam

Section 81

श्यामिका कालिका कदली चन्द्र उत्तरा शाकुला चाअरोहजाः

śyāmikā kālikā kadalī candra uttarā śākulā cāarohajāḥ

Section 82

कपिला बिन्दु चित्रा वा श्यामिका

kapilā bindu citrā vā śyāmikā

Section 83

कालिका कपिला कपोत वर्णा वा

kālikā kapilā kapota varṇā vā

Section 84

तद् उभयम् अष्ट अङ्गुल आयामम्

tad ubhayam aṣṭa aṅgula āyāmam

Section 85

परुषा कदली हस्त आयता

paruṣā kadalī hasta āyatā

Section 86

साएव चन्द्र चित्रा चन्द्र उत्तरा

sāeva candra citrā candra uttarā

Section 87

कदली त्रि भागा शाकुला कोठ मण्डल चित्रा कृत कर्णिकाअजिन चित्रा वा इति

kadalī tri bhāgā śākulā koṭha maṇḍala citrā kṛta karṇikāajina citrā vā iti

Section 88

सामूरं चीनसी सामूली च बाह्लवेयाः

sāmūraṃ cīnasī sāmūlī ca bāhlaveyāḥ

Section 89

षट् त्रिंशद् अङ्गुलम् अञ्जन वर्णं सामूरम्

ṣaṭ triṃśad aṅgulam añjana varṇaṃ sāmūram

Section 90

चीनसी रक्त काली पाण्डु काली वा

cīnasī rakta kālī pāṇḍu kālī vā

Section 91

सामूली गो धूम वर्णा इति

sāmūlī go dhūma varṇā iti

Section 92

सांतिना नल तूला वृत्त पृच्छा चौद्राः

sāṃtinā nala tūlā vṛtta pṛcchā caudrāḥ

Section 93

सातिना कृष्णा

sātinā kṛṣṇā

Section 94

नल तूला नल तूल वर्णा

nala tūlā nala tūla varṇā

Section 95

कपिला वृत्त पुच्छा च इति चर्म जातयः

kapilā vṛtta pucchā ca iti carma jātayaḥ

Section 96

चर्मणां मृदु स्निग्धं बहुल रोम च श्रेष्ठम्

carmaṇāṃ mṛdu snigdhaṃ bahula roma ca śreṣṭham

Section 97

शुद्धं शुद्ध रक्तं पक्ष रक्तं चाअविकम् खचितं वान चित्रं खण्ड संघात्यं तन्तु विच्छिन्नं च

śuddhaṃ śuddha raktaṃ pakṣa raktaṃ cāavikam khacitaṃ vāna citraṃ khaṇḍa saṃghātyaṃ tantu vicchinnaṃ ca

Section 98

कम्बलः कौचपकः कुलमितिका सौमितिका तुरग आस्तरणं वर्णकं तलिच्छकं वार वाणः परिस्तोमः समन्त भद्रकं चाअविकम्

kambalaḥ kaucapakaḥ kulamitikā saumitikā turaga āstaraṇaṃ varṇakaṃ talicchakaṃ vāra vāṇaḥ paristomaḥ samanta bhadrakaṃ cāavikam

Section 99

पिच्छिलम् आर्द्रम् इव च सूक्ष्मं मृदु च श्रेष्ठम्

picchilam ārdram iva ca sūkṣmaṃ mṛdu ca śreṣṭham

Section 100

अष्ट प्रोति संघात्या कृष्णा भिङ्गिसी वर्ष वारणम् अपसारक इति नैपालकम्

aṣṭa proti saṃghātyā kṛṣṇā bhiṅgisī varṣa vāraṇam apasāraka iti naipālakam

Section 101

सम्पुटिका चतुर् अश्रिका लम्बरा कटवानकं प्रावरकः सत्तलिकाइति मृग रोम

sampuṭikā catur aśrikā lambarā kaṭavānakaṃ prāvarakaḥ sattalikāiti mṛga roma

Section 102

वाङ्गकं श्वेतं स्निग्धं दुकूलम्

vāṅgakaṃ śvetaṃ snigdhaṃ dukūlam

Section 103

पौण्ड्रकं श्यामं मणि स्निग्धम्

pauṇḍrakaṃ śyāmaṃ maṇi snigdham

Section 104

सौवर्ण कुड्यकं सूर्य वर्णं मणि स्निग्ध उदक वानं चतुर् अश्र वानं व्यामिश्र वानं च

sauvarṇa kuḍyakaṃ sūrya varṇaṃ maṇi snigdha udaka vānaṃ catur aśra vānaṃ vyāmiśra vānaṃ ca

Section 105

एतेषाम् एक अंशुकम् अध्यर्ध द्वि त्रि चतुर् अंशुकम् इति

eteṣām eka aṃśukam adhyardha dvi tri catur aṃśukam iti

Section 106

तेन काशिकं पौण्ड्रकं च क्षौमं व्याख्यातम्

tena kāśikaṃ pauṇḍrakaṃ ca kṣaumaṃ vyākhyātam

Section 107

मागधिका पौण्ड्रिका सौवर्ण कुड्यका च पत्त्र ऊर्णा

māgadhikā pauṇḍrikā sauvarṇa kuḍyakā ca pattra ūrṇā

Section 108

नाग वृक्षो लिकुचो बकुलो वटश् च योनयः

nāga vṛkṣo likuco bakulo vaṭaś ca yonayaḥ

Section 109

पीतिका नाग वृक्षिका

pītikā nāga vṛkṣikā

Section 110

गो धूम वर्णा लैकुची

go dhūma varṇā laikucī

Section 111

श्वेता बाकुली

śvetā bākulī

Section 112

शेषा नव नीत वर्णा

śeṣā nava nīta varṇā

Section 113

तासां सौवर्ण कुड्यका श्रेष्ठा

tāsāṃ sauvarṇa kuḍyakā śreṣṭhā

Section 114

तया कौशेयं चीन पट्टाश् च चीन भूमिजा व्याख्याताः

tayā kauśeyaṃ cīna paṭṭāś ca cīna bhūmijā vyākhyātāḥ

Section 115

माधुरम् आपरान्तकं कालिङ्गं काशिकं वाङ्गकं वात्सकं माहिषकं च कार्पासिकं श्रेष्ठम् इति

mādhuram āparāntakaṃ kāliṅgaṃ kāśikaṃ vāṅgakaṃ vātsakaṃ māhiṣakaṃ ca kārpāsikaṃ śreṣṭham iti

Section 116

अतः परेषां रत्नानां प्रमाणं मूल्य लक्षणम्

ataḥ pareṣāṃ ratnānāṃ pramāṇaṃ mūlya lakṣaṇam

Section 117

जातिं रूपं च जानीयान् निधानं नव कर्म च

jātiṃ rūpaṃ ca jānīyān nidhānaṃ nava karma ca

Section 118

पुराण प्रतिसंस्कारं कर्म गुह्यम् उपस्करान्

purāṇa pratisaṃskāraṃ karma guhyam upaskarān

Section 119

देश काल परीभोगं हिंस्राणां च प्रतिक्रियाम् E ष्तर्तिन्ग् ओर् मिनेस् अन्द् फ़च्तोरिएस्

deśa kāla parībhogaṃ hiṃsrāṇāṃ ca pratikriyām E ṣtarting or mines and factories