Chapter 10

Section 1

शासने शासनम् इत्य् आचक्षते

śāsane śāsanam ity ācakṣate

Section 2

शासन प्रधाना हि राजानः तन् मूलत्वात् संधि विग्रहयोः

śāsana pradhānā hi rājānaḥ tan mūlatvāt saṃdhi vigrahayoḥ

Section 3

तस्माद् अमात्य सम्पदाउपेतः सर्व समयविद् आशु ग्रन्थश् चारु अक्षरो लेखन वाचन समर्थो लेखकः स्यात्

tasmād amātya sampadāupetaḥ sarva samayavid āśu granthaś cāru akṣaro lekhana vācana samartho lekhakaḥ syāt

Section 4

सोअव्यग्र मना राज्ँनः संदेशं श्रुत्वा निश्चित अर्थं लेखं विदध्यात् देश ऐश्वर्य वंश नामधेय उपचारम् ईश्वरस्य देश नामधेय उपचारम् अनीश्वरस्य KआZ०२ १० ०५अब् जातिं कुलं स्थान वयः श्रुतानि कर्म ऋद्धि शीलान्य् अथ देश कालौ श् KआZ०२ १० ०५च्द् यौन अनुबन्धं च समीक्ष्य कार्ये लेखं विदध्यात् पुरुष अनुरूपम् श्

soavyagra manā rāj~naḥ saṃdeśaṃ śrutvā niścita arthaṃ lekhaṃ vidadhyāt deśa aiśvarya vaṃśa nāmadheya upacāram īśvarasya deśa nāmadheya upacāram anīśvarasya KāZ02 10 05ab jātiṃ kulaṃ sthāna vayaḥ śrutāni karma ṛddhi śīlāny atha deśa kālau ś KāZ02 10 05cd yauna anubandhaṃ ca samīkṣya kārye lekhaṃ vidadhyāt puruṣa anurūpam ś

Section 6

अर्थ क्रमः सम्बन्धः परिपूर्णता माधुर्यम् औदार्यं स्पष्टत्वम् इति लेख सम्पत्

artha kramaḥ sambandhaḥ paripūrṇatā mādhuryam audāryaṃ spaṣṭatvam iti lekha sampat

Section 7

तत्र यथावद् अनुपूर्व क्रिया प्रधानस्यार्थस्य पूर्वम् अभिनिवेश इत्य् अर्थ क्रमः

tatra yathāvad anupūrva kriyā pradhānasyārthasya pūrvam abhiniveśa ity artha kramaḥ

Section 8

प्रस्तुतस्यार्थस्यानुपरोधाद् उत्तरस्य विधानम् आ समाप्तेर् इति सम्बन्धः

prastutasyārthasyānuparodhād uttarasya vidhānam ā samāpter iti sambandhaḥ

Section 9

अर्थ पद अक्षराणाम् अन्यून अतिरिक्तता हेतु उदाहरण दृष्टान्तैर् अर्थ उपवर्णनाअश्रान्त पदताइति परिपूर्णता

artha pada akṣarāṇām anyūna atiriktatā hetu udāharaṇa dṛṣṭāntair artha upavarṇanāaśrānta padatāiti paripūrṇatā

Section 10

सुख उपनीत चारु अर्थ शब्द अभिधानं माधुर्यम्

sukha upanīta cāru artha śabda abhidhānaṃ mādhuryam

Section 11

अग्राम्य शब्द अभिधानम् औदार्यम्

agrāmya śabda abhidhānam audāryam

Section 12

प्रतीत शब्द प्रयोगः स्पष्टत्वम् इति

pratīta śabda prayogaḥ spaṣṭatvam iti

Section 13

अ कार आदयो वर्णास् त्रिषष्टिः

a kāra ādayo varṇās triṣaṣṭiḥ

Section 14

वर्ण संघातः पदम्

varṇa saṃghātaḥ padam

Section 15

तच् चतुर्विधं नाम आख्यात उपसर्ग निपाताश् चैति

tac caturvidhaṃ nāma ākhyāta upasarga nipātāś caiti

Section 16

तत्र नाम सत्त्व अभिधायि

tatra nāma sattva abhidhāyi

Section 17

अविशिष्ट लिङ्गम् आख्यातं क्रिया वाचि

aviśiṣṭa liṅgam ākhyātaṃ kriyā vāci

Section 18

क्रिया विशेषकाः प्र आदय उपसर्गाः

kriyā viśeṣakāḥ pra ādaya upasargāḥ

Section 19

अव्ययाश् च आदयो निपाताः

avyayāś ca ādayo nipātāḥ

Section 20

पद समूहो वाक्यम् अर्थ परिसमाप्तौ

pada samūho vākyam artha parisamāptau

Section 21

एक पद अवरस् त्रि पद परः पर पद अर्थ अनुपरोधेन वर्गः कार्यः

eka pada avaras tri pada paraḥ para pada artha anuparodhena vargaḥ kāryaḥ

Section 22

लेख परिसंहरण अर्थ इति शब्दो वाचिकम् अस्यैति च KआZ०२ १० २३अब् निन्दा प्रशंसा पृच्छा च तथाआख्यानम् अथार्थना श् KआZ०२ १० २३च्द् प्रत्याख्यानम् उपालम्भः प्रतिषेधोअथ चोदना श् KआZ०२ १० २४अब् सान्त्वम् अभ्युपपत्तिश् च भर्त्सन अनुनयौ तथा श् KआZ०२ १० २४च्द् एतेष्व् अर्थाः प्रवर्तन्ते त्रयोदशसु लेखजाः श्

lekha parisaṃharaṇa artha iti śabdo vācikam asyaiti ca KāZ02 10 23ab nindā praśaṃsā pṛcchā ca tathāākhyānam athārthanā ś KāZ02 10 23cd pratyākhyānam upālambhaḥ pratiṣedhoatha codanā ś KāZ02 10 24ab sāntvam abhyupapattiś ca bhartsana anunayau tathā ś KāZ02 10 24cd eteṣv arthāḥ pravartante trayodaśasu lekhajāḥ ś

Section 25

तत्राभिजन शरीर कर्मणां दोष वचनं निन्दा

tatrābhijana śarīra karmaṇāṃ doṣa vacanaṃ nindā

Section 26

गुण वचनम् एतेषाम् एव प्रशंसा

guṇa vacanam eteṣām eva praśaṃsā

Section 27

कथम् एतद् इति पृच्छा

katham etad iti pṛcchā

Section 28

एवम् इत्य् आख्यानम्

evam ity ākhyānam

Section 29

देहि इत्य् अर्थना

dehi ity arthanā

Section 30

न प्रयच्छामि इति प्रत्याख्यानम्

na prayacchāmi iti pratyākhyānam

Section 31

अननुरूपं भवतः इत्य् उपालम्भः

ananurūpaṃ bhavataḥ ity upālambhaḥ

Section 32

मा कार्षीः इति प्रतिषेधः

mā kārṣīḥ iti pratiṣedhaḥ

Section 33

इदं क्रियताम् इति चोदना

idaṃ kriyatām iti codanā

Section 34

योअहं स भवान् यन् मम द्रव्यं तद् भवतः इत्य् उपग्रहः सान्त्वम्

yoahaṃ sa bhavān yan mama dravyaṃ tad bhavataḥ ity upagrahaḥ sāntvam

Section 35

व्यसन साहाय्यम् अभ्युपपत्तिः

vyasana sāhāyyam abhyupapattiḥ

Section 36

सदोषम् आयति प्रदर्शनम् अभिभर्त्सनम्

sadoṣam āyati pradarśanam abhibhartsanam

Section 37

अनुनयस् त्रिविधोअर्थ कृताव् अतिक्रमे पुरुष आदि व्यसने चैति KआZ०२ १० ३८अब् प्रज्ँनापन आज्ँना परिदान लेखास् तथा परीहार निसृष्टि लेखौ श् KआZ०२ १० ३८च्द् प्रावृत्तिकश् च प्रतिलेख एव सर्वत्रगश् चैति हि शासनानि श् KआZ०२ १० ३९अब् अनेन विज्ँनापितम् एवम् आह तद् दीयतां चेद् यदि तत्त्वम् अस्ति श् KआZ०२ १० ३९च्द् राज्ँनः समीपे वर कारम् आह प्रज्ँनापनाएषा विविधाउपदिष्टा श् KआZ०२ १० ४०अब् भर्तुर् आज्ँना भवेद् यत्र निग्रह अनुग्रहौ प्रति श् KआZ०२ १० ४०च्द् विशेषेण तु भृत्येषु तद् आज्ँना लेख लक्षणम् श् KआZ०२ १० ४१अब् यथा अर्ह गुण सम्युक्ता पूजा यत्रौपलक्ष्यते श् KआZ०२ १० ४१च्द् अप्य् आधौ परिदाने वा भवतस् ताव् उपग्रहौ श् KआZ०२ १० ४२अब् जातेर् विशेषेषु परेषु चैव ग्रामेषु देशेषु च तेषु तेषु श् KआZ०२ १० ४२च्द् अनुग्रहो यो नृप्तेर् निदेशात् तज् ज्ँनः परीहार इति व्यवस्येत् श् KआZ०२ १० ४३अब् निसृष्टिस्थाआपना कार्य करणे वचने तथा श् KआZ०२ १० ४३च्द् एष वाचिक लेखः स्याद् भवेन् नैसृष्टिकोअपि वा श् KआZ०२ १० ४४अब् विविधां दैव सम्युक्तां तत्त्वजां चैव मानुषीम् श् KआZ०२ १० ४४च्द् द्वि विधां तां व्यवस्यन्ति प्रवृत्तिं शासनं प्रति श् KआZ०२ १० ४५अब् दृष्ट्वा लेखं यथा तत्त्वं ततः प्रत्यनुभाष्य च श् KआZ०२ १० ४५च्द् प्रतिलेखो भवेत् कार्यो यथा राज वचस् तथा श् KआZ०२ १० ४६अब् यत्रईश्वरांश् चाधिकृतांश् च राजा रक्षा उपकारौ पथिक अर्थम् आह श् KआZ०२ १० ४६च्द् सर्वत्रगो नाम भवेत् स मार्गे देशे च सर्वत्र च वेदितव्यः

anunayas trividhoartha kṛtāv atikrame puruṣa ādi vyasane caiti KāZ02 10 38ab praj~nāpana āj~nā paridāna lekhās tathā parīhāra nisṛṣṭi lekhau ś KāZ02 10 38cd prāvṛttikaś ca pratilekha eva sarvatragaś caiti hi śāsanāni ś KāZ02 10 39ab anena vij~nāpitam evam āha tad dīyatāṃ ced yadi tattvam asti ś KāZ02 10 39cd rāj~naḥ samīpe vara kāram āha praj~nāpanāeṣā vividhāupadiṣṭā ś KāZ02 10 40ab bhartur āj~nā bhaved yatra nigraha anugrahau prati ś KāZ02 10 40cd viśeṣeṇa tu bhṛtyeṣu tad āj~nā lekha lakṣaṇam ś KāZ02 10 41ab yathā arha guṇa samyuktā pūjā yatraupalakṣyate ś KāZ02 10 41cd apy ādhau paridāne vā bhavatas tāv upagrahau ś KāZ02 10 42ab jāter viśeṣeṣu pareṣu caiva grāmeṣu deśeṣu ca teṣu teṣu ś KāZ02 10 42cd anugraho yo nṛpter nideśāt taj j~naḥ parīhāra iti vyavasyet ś KāZ02 10 43ab nisṛṣṭisthāāpanā kārya karaṇe vacane tathā ś KāZ02 10 43cd eṣa vācika lekhaḥ syād bhaven naisṛṣṭikoapi vā ś KāZ02 10 44ab vividhāṃ daiva samyuktāṃ tattvajāṃ caiva mānuṣīm ś KāZ02 10 44cd dvi vidhāṃ tāṃ vyavasyanti pravṛttiṃ śāsanaṃ prati ś KāZ02 10 45ab dṛṣṭvā lekhaṃ yathā tattvaṃ tataḥ pratyanubhāṣya ca ś KāZ02 10 45cd pratilekho bhavet kāryo yathā rāja vacas tathā ś KāZ02 10 46ab yatraīśvarāṃś cādhikṛtāṃś ca rājā rakṣā upakārau pathika artham āha ś KāZ02 10 46cd sarvatrago nāma bhavet sa mārge deśe ca sarvatra ca veditavyaḥ

Section 47

उपायाः साम उपप्रदान भेद दण्डाः

upāyāḥ sāma upapradāna bheda daṇḍāḥ

Section 48

तत्र साम पञ्चविधं गुण संकीर्तनम् सम्बन्ध उपाख्यानम् परस्पर उपकार संदर्शनम् आयति प्रदर्शनम् आत्म उपनिधानम् इति

tatra sāma pañcavidhaṃ guṇa saṃkīrtanam sambandha upākhyānam paraspara upakāra saṃdarśanam āyati pradarśanam ātma upanidhānam iti

Section 49

तत्राभिजन शरीर कर्म प्रकृति श्रुत द्रव्य आदीनां गुण ग्रहणं प्रशंसा स्तुतिर् गुण संकीर्तनम्

tatrābhijana śarīra karma prakṛti śruta dravya ādīnāṃ guṇa grahaṇaṃ praśaṃsā stutir guṇa saṃkīrtanam

Section 50

ज्ँनाति यौन मौख स्रौव कुल हृदय मित्र संकीर्तनं सम्बन्ध उपाख्यानम्

j~nāti yauna maukha srauva kula hṛdaya mitra saṃkīrtanaṃ sambandha upākhyānam

Section 51

स्व पक्ष पर पक्षयोर् अन्योन्य उपकार संकीर्तनं परस्पर उपकार संदर्शनम्

sva pakṣa para pakṣayor anyonya upakāra saṃkīrtanaṃ paraspara upakāra saṃdarśanam

Section 52

अस्मिन्न् एवं कृत इदम् आवयोर् भवति इत्य् आशा जननम् आयति प्रदर्शनम्

asminn evaṃ kṛta idam āvayor bhavati ity āśā jananam āyati pradarśanam

Section 53

योअहं स भवान् यन् मम द्रव्यं तद् भवता स्व कृत्येषु प्रयोज्यताम् इत्य् आत्म उपनिधानम् इति

yoahaṃ sa bhavān yan mama dravyaṃ tad bhavatā sva kṛtyeṣu prayojyatām ity ātma upanidhānam iti

Section 54

उपप्रदानम् अर्थ उपकारः

upapradānam artha upakāraḥ

Section 55

शङ्का जननं निर्भर्त्सनं च भेदः

śaṅkā jananaṃ nirbhartsanaṃ ca bhedaḥ

Section 56

वधः परिक्लेशोअर्थ हरणं दण्डः इति

vadhaḥ parikleśoartha haraṇaṃ daṇḍaḥ iti

Section 57

अकान्तिर् व्याघातः पुनर् उक्तम् अपशब्दः सम्प्लव इति लेख दोषः

akāntir vyāghātaḥ punar uktam apaśabdaḥ samplava iti lekha doṣaḥ

Section 58

तत्र काल पत्त्रकम् अचारु विषम् अविराग अक्षरत्वम् अकान्तिः

tatra kāla pattrakam acāru viṣam avirāga akṣaratvam akāntiḥ

Section 59

पूर्वेण पश्चिमस्यानुपपत्तिर् व्याघातः

pūrveṇa paścimasyānupapattir vyāghātaḥ

Section 60

उक्तस्याविशेषेण द्वितीयम् उच्चारणं पुनर् उक्तम्

uktasyāviśeṣeṇa dvitīyam uccāraṇaṃ punar uktam

Section 61

लिङ्ग वचन काल कारकाणाम् अन्यथा प्रयोगोअपशब्दः

liṅga vacana kāla kārakāṇām anyathā prayogoapaśabdaḥ

Section 62

अवर्गे वर्ग करणं चावर्ग क्रिया गुण विपर्यासः सम्प्लवः इति KआZ०२ १० ६३अब् सर्व शास्त्राण्य् अनुक्रम्य प्रयोगम् उपलभ्य च श् KआZ०२ १० ६३च्द् कौटिल्येन नर इन्द्र अर्थे शासनस्य विधिः कृतः श् E Exअमिनतिओन् ओफ़् थे प्रेचिओउस् अर्तिच्लेस् तो बे रेचेइवेद् इन्तो थे त्रेअसुर्य्

avarge varga karaṇaṃ cāvarga kriyā guṇa viparyāsaḥ samplavaḥ iti KāZ02 10 63ab sarva śāstrāṇy anukramya prayogam upalabhya ca ś KāZ02 10 63cd kauṭilyena nara indra arthe śāsanasya vidhiḥ kṛtaḥ ś E Examination of the precious articles to be received into the treasury