Chapter 3

Section 1

बल विशिष्टः कृत उपजापः प्रतिविहित ऋतुः स्व भूम्यां प्रकाश युद्धम् उपेयात्

bala viśiṣṭaḥ kṛta upajāpaḥ prativihita ṛtuḥ sva bhūmyāṃ prakāśa yuddham upeyāt

Section 2

विपर्यये कूट युद्धम्

viparyaye kūṭa yuddham

Section 3

बल व्यसन अवस्कन्द कालेषु परम् अभिहन्यात् अभूमिष्ठं वा स्व भूमिष्ठः प्रकृति प्रग्रहो वा स्व भूमिष्ठम्

bala vyasana avaskanda kāleṣu param abhihanyāt abhūmiṣṭhaṃ vā sva bhūmiṣṭhaḥ prakṛti pragraho vā sva bhūmiṣṭham

Section 4

दूष्य अमित्र अटवी बलैर् वा भङ्गं दत्त्वा विभूमि प्राप्तं हन्यात्

dūṣya amitra aṭavī balair vā bhaṅgaṃ dattvā vibhūmi prāptaṃ hanyāt

Section 5

संहत अनीकं हस्तिभिर् भेदयेत्

saṃhata anīkaṃ hastibhir bhedayet

Section 6

पूर्वं भङ्ग प्रदानेनानुप्रलीनं भिन्नम् अभिन्नः प्रतिनिवृत्य हन्यात्

pūrvaṃ bhaṅga pradānenānupralīnaṃ bhinnam abhinnaḥ pratinivṛtya hanyāt

Section 7

पुरस्ताद् अभिहत्य प्रचलं विमुखं वा पृष्ठतो हस्त्य् अश्वेनाभिहन्यात्

purastād abhihatya pracalaṃ vimukhaṃ vā pṛṣṭhato hasty aśvenābhihanyāt

Section 8

पृष्ठतोअभिहत्या प्रचलं विमुखं वा पुरस्तात् सार बलेनाभिहन्यात्

pṛṣṭhatoabhihatyā pracalaṃ vimukhaṃ vā purastāt sāra balenābhihanyāt

Section 9

ताभ्यां पार्श्व अभिगातौ व्याख्यातौ

tābhyāṃ pārśva abhigātau vyākhyātau

Section 10

यतो वा दूष्य फल्गु बलं ततोअभिहन्यात्

yato vā dūṣya phalgu balaṃ tatoabhihanyāt

Section 11

पुरस्ताद् विषमायां पृष्ठतोअभिहन्यात्

purastād viṣamāyāṃ pṛṣṭhatoabhihanyāt

Section 12

पृष्ठतो विषमायां पुरस्ताद् अभिहन्यात्

pṛṣṭhato viṣamāyāṃ purastād abhihanyāt

Section 13

पार्श्वतो विषमायाम् इतरतोअभिहन्यात्

pārśvato viṣamāyām itaratoabhihanyāt

Section 14

दूष्य अमित्र अटवी बलैर् वा पूर्वं योधयित्वा श्रान्तम् अश्रान्तः परम् अभिहन्यात्

dūṣya amitra aṭavī balair vā pūrvaṃ yodhayitvā śrāntam aśrāntaḥ param abhihanyāt

Section 15

दूष्य बलेन वा स्वयं भङ्गं दत्त्वा जितम् इति विश्वस्तम् अविश्वस्तः सत्त्र अपाश्रयोअभिहन्यात्

dūṣya balena vā svayaṃ bhaṅgaṃ dattvā jitam iti viśvastam aviśvastaḥ sattra apāśrayoabhihanyāt

Section 16

सार्थ व्रज स्कन्ध आवार संवाह विलोप प्रमत्तम् अप्रमत्तोअभिहन्यात्

sārtha vraja skandha āvāra saṃvāha vilopa pramattam apramattoabhihanyāt

Section 17

फल्गु बल अवच्छन्न सार बलो वा पर वीरान् अनुप्रविश्य हन्यात्

phalgu bala avacchanna sāra balo vā para vīrān anupraviśya hanyāt

Section 18

गो ग्रहणेन श्वा पद वधेन वा पर वीरान् आकृष्य सत्त्रच् छन्नोअभिहन्यात्

go grahaṇena śvā pada vadhena vā para vīrān ākṛṣya sattrac channoabhihanyāt

Section 19

रात्राव् अवस्कन्देन जागरयित्वा निद्रा क्लान्तान् अवसुप्तान् वा दिवा हन्यात्

rātrāv avaskandena jāgarayitvā nidrā klāntān avasuptān vā divā hanyāt

Section 20

सपाद चर्म कोशैर् वा हस्तिभिः सौप्तिकं दद्यात्

sapāda carma kośair vā hastibhiḥ sauptikaṃ dadyāt

Section 21

अहः सम्नाह परिश्रान्तान् अपर अह्नेअभिहन्यात्

ahaḥ samnāha pariśrāntān apara ahneabhihanyāt

Section 22

शुष्क चर्म वृत्त शर्कर आकोशकैर् गो महिष उष्ट्र यूथैर् वा त्रस्नुभिर् अकृत हस्त्य् अश्वं भिन्नम् अभिन्नः प्रतिनिवृत्तं हन्यात्

śuṣka carma vṛtta śarkara ākośakair go mahiṣa uṣṭra yūthair vā trasnubhir akṛta hasty aśvaṃ bhinnam abhinnaḥ pratinivṛttaṃ hanyāt

Section 23

प्रतिसूर्य वातं वा सर्वम् अभिहन्यात्

pratisūrya vātaṃ vā sarvam abhihanyāt

Section 24

धान्वन वन संकट पङ्क शैल निम्न विषम नावो गावः शकटव्यूहो नीहारो रात्रिर् इति सत्त्राणि

dhānvana vana saṃkaṭa paṅka śaila nimna viṣama nāvo gāvaḥ śakaṭavyūho nīhāro rātrir iti sattrāṇi

Section 25

पूर्वे च प्रहरण कालाः कूट युद्ध हेतवः

pūrve ca praharaṇa kālāḥ kūṭa yuddha hetavaḥ

Section 26

संग्रामस् तु निर्दिष्ट देश कालो धर्मिष्ठः

saṃgrāmas tu nirdiṣṭa deśa kālo dharmiṣṭhaḥ

Section 27

संहत्य दण्डं ब्रूयात् तुल्य वेतनोअस्मि भवद्भिः सह भोग्यम् इदं राज्यम् मयाअभिहितैः परोअभिहन्तव्यः इति

saṃhatya daṇḍaṃ brūyāt tulya vetanoasmi bhavadbhiḥ saha bhogyam idaṃ rājyam mayāabhihitaiḥ paroabhihantavyaḥ iti

Section 28

वेदेष्व् अप्य् अनुश्रूयते समाप्त दक्षिणानां यज्ँनानाम् अवभृथेषु सा ते गतिर् या शूराणाम् इति

vedeṣv apy anuśrūyate samāpta dakṣiṇānāṃ yaj~nānām avabhṛtheṣu sā te gatir yā śūrāṇām iti

Section 29

अपीह श्लोकौ भवतः KआZ१० ३ ३०अब् यान् यज्ँन संघैस् तपसा च विप्राः स्वर्ग एषिणः पात्र चयैश् च यान्ति KआZ१० ३ ३०च्द् क्षणेन तान् अप्य् अतियान्ति शूराः प्राणान् सुयुद्धेषु परित्यजन्तः KआZ१० ३ ३१अब् नवं शरावं सलिलस्य पूर्णं सुसंस्कृतं दर्भ कृत उत्तरीयम् KआZ१० ३ ३१च्द् तत् तस्य मा भून् नरकं च गच्छेद् यो भर्तृ पिण्डस्य कृते न युध्येत् इति

apīha ślokau bhavataḥ KāZ10 3 30ab yān yaj~na saṃghais tapasā ca viprāḥ svarga eṣiṇaḥ pātra cayaiś ca yānti KāZ10 3 30cd kṣaṇena tān apy atiyānti śūrāḥ prāṇān suyuddheṣu parityajantaḥ KāZ10 3 31ab navaṃ śarāvaṃ salilasya pūrṇaṃ susaṃskṛtaṃ darbha kṛta uttarīyam KāZ10 3 31cd tat tasya mā bhūn narakaṃ ca gacched yo bhartṛ piṇḍasya kṛte na yudhyet iti

Section 32

मन्त्रि पुरोहिताभ्याम् उत्साहयेद् योधान् व्यूह सम्पदा

mantri purohitābhyām utsāhayed yodhān vyūha sampadā

Section 33

कार्तान्तिक आदिश् चास्य वर्गः सर्वज्ँन दैवत सम्योग ख्यापनाभ्यां स्व पक्षम् उद्धर्षयेत् पर पक्षं चौद्वेजयेत्

kārtāntika ādiś cāsya vargaḥ sarvaj~na daivata samyoga khyāpanābhyāṃ sva pakṣam uddharṣayet para pakṣaṃ caudvejayet

Section 34

श्वो युद्धम् इति कृत उपवासः शस्त्र वाहनं चानुशयीत

śvo yuddham iti kṛta upavāsaḥ śastra vāhanaṃ cānuśayīta

Section 35

अथर्वभिश् च जुहुयात्

atharvabhiś ca juhuyāt

Section 36

विजय युक्ताः स्वर्गीयाश् चाअशिषो वाचयेत्

vijaya yuktāḥ svargīyāś cāaśiṣo vācayet

Section 37

ब्राह्मणेभ्यश् चाअत्मानम् अतिसृजेत्

brāhmaṇebhyaś cāatmānam atisṛjet

Section 38

शौर्य शिल्प अभिजन अनुराग युक्तम् अर्थ मानाभ्याम् अविसंवादितम् अनीक गर्भं कुर्वीत

śaurya śilpa abhijana anurāga yuktam artha mānābhyām avisaṃvāditam anīka garbhaṃ kurvīta

Section 39

पितृ पुत्र भ्रातृकाणाम् आयुधीयानाम् अध्वजं मुण्ड अनीकं राज स्थानम्

pitṛ putra bhrātṛkāṇām āyudhīyānām adhvajaṃ muṇḍa anīkaṃ rāja sthānam

Section 40

हस्ती रथो वा राज वाहनम् अश्व अनुबन्धः

hastī ratho vā rāja vāhanam aśva anubandhaḥ

Section 41

यत् प्राय सैन्यो यत्र वा विनीतः स्यात् त् अद् अधिरोहयेत्

yat prāya sainyo yatra vā vinītaḥ syāt t ad adhirohayet

Section 42

राज व्यञ्जनो व्यूह अधिष्ठानम् आयोज्यः

rāja vyañjano vyūha adhiṣṭhānam āyojyaḥ

Section 43

सूत मागधाः शूराणां स्वर्गम् अस्वर्गं भीरूणां जाति संघ कुल कर्म वृत्त स्तवं च योधानां वर्णयेयुः

sūta māgadhāḥ śūrāṇāṃ svargam asvargaṃ bhīrūṇāṃ jāti saṃgha kula karma vṛtta stavaṃ ca yodhānāṃ varṇayeyuḥ

Section 44

पुरोहित पुरुषाः कृत्य अभिचारं ब्रूयुः यन्त्रिक वर्धकि मौहूर्तिकाः स्व कर्म सिद्धिम् असिद्धिं परेषाम्

purohita puruṣāḥ kṛtya abhicāraṃ brūyuḥ yantrika vardhaki mauhūrtikāḥ sva karma siddhim asiddhiṃ pareṣām

Section 45

सेना पतिर् अर्थ मानाभ्याम् अभिसंस्कृतम् अनीकम् आभाषेत शत साहस्रो राज वधः पञ्चाशत् साहस्रः सेना पति कुमार वधः दश साहस्रः प्रवीर मुख्य वधः पञ्च साहस्रो हस्ति रथ वधः साहस्रोअश्व वधः शत्यः पत्ति मुख्य वधः शिरो विंशतिकं भोग द्वैगुण्यं स्वयं ग्राहश् च इति

senā patir artha mānābhyām abhisaṃskṛtam anīkam ābhāṣeta śata sāhasro rāja vadhaḥ pañcāśat sāhasraḥ senā pati kumāra vadhaḥ daśa sāhasraḥ pravīra mukhya vadhaḥ pañca sāhasro hasti ratha vadhaḥ sāhasroaśva vadhaḥ śatyaḥ patti mukhya vadhaḥ śiro viṃśatikaṃ bhoga dvaiguṇyaṃ svayaṃ grāhaś ca iti

Section 46

तद् एषां दश वर्ग अधिपतयो विद्युः

tad eṣāṃ daśa varga adhipatayo vidyuḥ

Section 47

चिकित्सकाः शस्त्र यन्त्र अगद स्नेह वस्त्र हस्ताः स्त्रियश् चान्न पान रक्षिण्यः पुरुषाणाम् उद्धर्षणीयाः पृष्ठतस् तिष्ठेयुः

cikitsakāḥ śastra yantra agada sneha vastra hastāḥ striyaś cānna pāna rakṣiṇyaḥ puruṣāṇām uddharṣaṇīyāḥ pṛṣṭhatas tiṣṭheyuḥ

Section 48

अदक्षिणा मुखं पृष्ठतः सूर्यम् अनुलोम वातम् अनीकं स्व भूमौ व्यूहेत

adakṣiṇā mukhaṃ pṛṣṭhataḥ sūryam anuloma vātam anīkaṃ sva bhūmau vyūheta

Section 49

पर भूमि व्यूहे चाश्वांश् चारयेयुः

para bhūmi vyūhe cāśvāṃś cārayeyuḥ

Section 50

यत्र स्थानं प्रजवश् चाभूमिर् व्यूहस्य तत्र स्थितः प्रजवितश् चौभयथा जीयेत विपर्यये जयति उभयथा स्थाने प्रजवे च

yatra sthānaṃ prajavaś cābhūmir vyūhasya tatra sthitaḥ prajavitaś caubhayathā jīyeta viparyaye jayati ubhayathā sthāne prajave ca

Section 52

समा विषमा व्यामिश्रा वा भूमिर् इति पुरस्तात् पार्श्वाभ्यां पश्चाच् च ज्ँनेया

samā viṣamā vyāmiśrā vā bhūmir iti purastāt pārśvābhyāṃ paścāc ca j~neyā

Section 53

समायां दण्ड मण्डल व्यूहाः विषमायां भोग असंहत व्यूहाः व्यामिश्रायां विषम व्यूहाः

samāyāṃ daṇḍa maṇḍala vyūhāḥ viṣamāyāṃ bhoga asaṃhata vyūhāḥ vyāmiśrāyāṃ viṣama vyūhāḥ

Section 54

विशिष्ट बलं भङ्क्त्वा संधिं याचेत

viśiṣṭa balaṃ bhaṅktvā saṃdhiṃ yāceta

Section 55

सम बलेन याचितः संदधीत

sama balena yācitaḥ saṃdadhīta

Section 56

हीनम् अनुहन्यात् न त्व् एव स्व भूमि प्राप्तं त्यक्त आत्मानं वा KआZ१० ३ ५७अब् पुनर् आवर्तमानस्य निराशस्य च जीविते KआZ१० ३ ५७च्द् अधार्यो जायते वेगस् तस्माद् भग्नं न पीडयेत् E युद्ध भूमयह् पत्त्य् अश्व रथ हस्ति कर्माणि

hīnam anuhanyāt na tv eva sva bhūmi prāptaṃ tyakta ātmānaṃ vā KāZ10 3 57ab punar āvartamānasya nirāśasya ca jīvite KāZ10 3 57cd adhāryo jāyate vegas tasmād bhagnaṃ na pīḍayet E yuddha bhūmayah patty aśva ratha hasti karmāṇi