Chapter 16

Section 1

उद्वृत्त मन्त्रो दूत प्रणिधिः

udvṛtta mantro dūta praṇidhiḥ

Section 2

अमात्य सम्पदाउपेतो निसृष्ट अर्थः

amātya sampadāupeto nisṛṣṭa arthaḥ

Section 3

पाद गुण हीनः परिमित अर्थः

pāda guṇa hīnaḥ parimita arthaḥ

Section 4

अर्ध गुण हीनः शासन हरः

ardha guṇa hīnaḥ śāsana haraḥ

Section 5

सुप्रतिविहित यान वाहन पुरुष परिवापः प्रतिष्ठेत

suprativihita yāna vāhana puruṣa parivāpaḥ pratiṣṭheta

Section 6

शासनम् एवं वाच्यः परः स वक्ष्यत्य् एवम् तस्यैदं प्रतिवाक्यम् एवम् अतिसंधातव्यम् इत्य् अधीयानो गच्छेत्

śāsanam evaṃ vācyaḥ paraḥ sa vakṣyaty evam tasyaidaṃ prativākyam evam atisaṃdhātavyam ity adhīyāno gacchet

Section 7

अटव्य् अन्त पाल पुर राष्ट्र मुख्यैश् च प्रतिसंसर्गं गच्छेत्

aṭavy anta pāla pura rāṣṭra mukhyaiś ca pratisaṃsargaṃ gacchet

Section 8

अनीक स्थान युद्ध प्रतिग्रह अपसार भूमीर् आत्मनः परस्य चावेक्षेत

anīka sthāna yuddha pratigraha apasāra bhūmīr ātmanaḥ parasya cāvekṣeta

Section 9

दुर्ग राष्ट्र प्रमाणं सार वृत्ति गुप्तिच् छिद्राणि चौपलभेत

durga rāṣṭra pramāṇaṃ sāra vṛtti guptic chidrāṇi caupalabheta

Section 10

पर अधिष्ठानम् अनुज्ँनातः प्रविशेत्

para adhiṣṭhānam anuj~nātaḥ praviśet

Section 11

शासनं च यथा उक्तं ब्रूयात् प्राण आबाधेअपि दृष्टे

śāsanaṃ ca yathā uktaṃ brūyāt prāṇa ābādheapi dṛṣṭe

Section 12

परस्य वाचि वक्त्रे दृष्ट्यां च प्रसादं वाक्य पूजनम् इष्ट परिप्रश्नं गुण कथा सङ्गम् आसन्नम् आसनं सत्कारम् इष्टेषु स्मरणं विश्वास गमनं च लक्षयेत् तुष्टस्य विपरीतम् अतुष्टस्य

parasya vāci vaktre dṛṣṭyāṃ ca prasādaṃ vākya pūjanam iṣṭa paripraśnaṃ guṇa kathā saṅgam āsannam āsanaṃ satkāram iṣṭeṣu smaraṇaṃ viśvāsa gamanaṃ ca lakṣayet tuṣṭasya viparītam atuṣṭasya

Section 13

तं ब्रूयात् दूत मुखा हि राजानः त्वं चान्ये च

taṃ brūyāt dūta mukhā hi rājānaḥ tvaṃ cānye ca

Section 14

तस्माद् उद्यतेष्व् अपि शस्त्रेषु यथा उक्तं वक्तारो दूताः

tasmād udyateṣv api śastreṣu yathā uktaṃ vaktāro dūtāḥ

Section 15

तेषाम् अन्त अवसायिनोअप्य् अवध्याः किम् अङ्ग पुनर् ब्राह्मणाः

teṣām anta avasāyinoapy avadhyāḥ kim aṅga punar brāhmaṇāḥ

Section 16

परस्यएतद् वाक्यम्

parasyaetad vākyam

Section 17

एष दूत धर्मः इति

eṣa dūta dharmaḥ iti

Section 18

वसेद् अविसृष्टः पूजया नौत्सिक्तः

vased avisṛṣṭaḥ pūjayā nautsiktaḥ

Section 19

परेषु बलित्वं न मन्येत

pareṣu balitvaṃ na manyeta

Section 20

वाक्यम् अनिष्टं सहेत

vākyam aniṣṭaṃ saheta

Section 21

स्त्रियः पानं च वर्जयेत्

striyaḥ pānaṃ ca varjayet

Section 22

एकः शयीत

ekaḥ śayīta

Section 23

सुप्त मत्तयोर् हि भाव ज्ँनानं दृष्टम्

supta mattayor hi bhāva j~nānaṃ dṛṣṭam

Section 24

कृत्य पक्ष उपजापम् अकृत्य पक्षे गूढ प्रणिधानं राग अपरागौ भर्तरि रन्ध्रं च प्रकृतीनां तापस वैदेहक व्यञ्जनाभ्याम् उपलभेत तयोर् अन्तेवासिभिश् चिकित्सक पाषण्ड व्यञ्जन उभय वेतनैर् वा

kṛtya pakṣa upajāpam akṛtya pakṣe gūḍha praṇidhānaṃ rāga aparāgau bhartari randhraṃ ca prakṛtīnāṃ tāpasa vaidehaka vyañjanābhyām upalabheta tayor antevāsibhiś cikitsaka pāṣaṇḍa vyañjana ubhaya vetanair vā

Section 25

तेषाम् असम्भाषायां याचक मत्त उन्मत्त सुप्त प्रलापैः पुण्य स्थान देव गृह चित्र लेख्य संज्ँनाभिर् वा चारम् उपलभेत

teṣām asambhāṣāyāṃ yācaka matta unmatta supta pralāpaiḥ puṇya sthāna deva gṛha citra lekhya saṃj~nābhir vā cāram upalabheta

Section 26

उपलब्धस्यौपजापम् उपेयात्

upalabdhasyaupajāpam upeyāt

Section 27

परेण चौक्तः स्वासां प्रकृतीनां प्रमाणं नाअचक्षीत

pareṇa cauktaḥ svāsāṃ prakṛtīnāṃ pramāṇaṃ nāacakṣīta

Section 28

सर्वं वेद भवान् इति ब्रूयात् कार्य सिद्धि करं वा

sarvaṃ veda bhavān iti brūyāt kārya siddhi karaṃ vā

Section 29

कार्यस्यासिद्धाव् उपरुध्यमानस् तर्कयेत् किं भर्तुर् मे व्यसनम् आसन्नं पश्यन् स्वं वा व्यसनं प्रतिकर्तु कामः पार्ष्णि ग्राहम् आसारम् अन्तः कोपम् आटविकं वा समुत्थापयितु कामः मित्रम् आक्रन्दं वा व्याघातयितु कामः स्वं वा परतो विग्रहम् अन्तः कोपम् आटविकं वा प्रतिकर्तु कामः संसिद्धं वा मे भर्तुर् यात्रा कालम् अभिहन्तु कामः सस्य पण्य कुप्य संग्रहं दुर्ग कर्म बल समुद्दानं वा कर्तु कामः स्व सैन्यानां वा व्यायामस्य देश कालाव् आकाङ्क्षमाणः परिभव प्रमादाभ्यां वा संसर्ग अनुबन्ध अर्थी वा माम् उपरुणद्धि इति

kāryasyāsiddhāv uparudhyamānas tarkayet kiṃ bhartur me vyasanam āsannaṃ paśyan svaṃ vā vyasanaṃ pratikartu kāmaḥ pārṣṇi grāham āsāram antaḥ kopam āṭavikaṃ vā samutthāpayitu kāmaḥ mitram ākrandaṃ vā vyāghātayitu kāmaḥ svaṃ vā parato vigraham antaḥ kopam āṭavikaṃ vā pratikartu kāmaḥ saṃsiddhaṃ vā me bhartur yātrā kālam abhihantu kāmaḥ sasya paṇya kupya saṃgrahaṃ durga karma bala samuddānaṃ vā kartu kāmaḥ sva sainyānāṃ vā vyāyāmasya deśa kālāv ākāṅkṣamāṇaḥ paribhava pramādābhyāṃ vā saṃsarga anubandha arthī vā mām uparuṇaddhi iti

Section 30

ज्ँनात्वा वसेद् अपसरेद् वा

j~nātvā vased apasared vā

Section 31

प्रयोजनम् इष्टम् अवेक्षेत वा

prayojanam iṣṭam avekṣeta vā

Section 32

शासनम् अनिष्टम् उक्त्वा बन्ध वध भयाद् अविसृष्टोअप्य् अपगच्छेत् अन्यथा नियम्येत KआZ०१ १६ ३३अब् प्रेषणं संधि पालत्वं प्रतापो मित्र संग्रहः KआZ०१ १६ ३३च्द् उपजापः सुहृद् भेदो गूढ दण्ड अतिसारणम् KआZ०१ १६ ३४अब् बन्धु रत्न अपहरणं चार ज्ँनानं पराक्रमः KआZ०१ १६ ३४च्द् समाधि मोक्षो दूतस्य कर्म योगस्य चाअश्रयः KआZ०१ १६ ३५अब् स्व दूतैः कारयेद् एतत् पर दूतांश् च रक्षयेत् KआZ०१ १६ ३५च्द् प्रतिदूत अपसर्पाभ्यां दृश्य अदृश्यैश् च रक्षिभिः E ङुअर्दिन्ग् अगैन्स्त् प्रिन्चेस्

śāsanam aniṣṭam uktvā bandha vadha bhayād avisṛṣṭoapy apagacchet anyathā niyamyeta KāZ01 16 33ab preṣaṇaṃ saṃdhi pālatvaṃ pratāpo mitra saṃgrahaḥ KāZ01 16 33cd upajāpaḥ suhṛd bhedo gūḍha daṇḍa atisāraṇam KāZ01 16 34ab bandhu ratna apaharaṇaṃ cāra j~nānaṃ parākramaḥ KāZ01 16 34cd samādhi mokṣo dūtasya karma yogasya cāaśrayaḥ KāZ01 16 35ab sva dūtaiḥ kārayed etat para dūtāṃś ca rakṣayet KāZ01 16 35cd pratidūta apasarpābhyāṃ dṛśya adṛśyaiś ca rakṣibhiḥ E ṅuarding against princes