Chapter 15

Section 1

कृत स्व पक्ष पर पक्ष उपग्रहः कार्य आरम्भांश् चिन्तयेत्

kṛta sva pakṣa para pakṣa upagrahaḥ kārya ārambhāṃś cintayet

Section 2

मन्त्र पूर्वाः सर्व आरम्भाः

mantra pūrvāḥ sarva ārambhāḥ

Section 3

तद् उद्देशः संवृतः कथानाम् अनिह्श्रावी पक्षिभिर् अप्य् अनालोक्यः स्यात्

tad uddeśaḥ saṃvṛtaḥ kathānām anihśrāvī pakṣibhir apy anālokyaḥ syāt

Section 4

श्रूयते हि शुक सारिकाभिर् मन्त्रो भिन्नः श्वभिर् अप्य् अन्यैश् च तिर्यग् योनिभिर् इति

śrūyate hi śuka sārikābhir mantro bhinnaḥ śvabhir apy anyaiś ca tiryag yonibhir iti

Section 5

तस्मान् मन्त्र उद्देशम् अनायुक्तो नौपगच्छेत्

tasmān mantra uddeśam anāyukto naupagacchet

Section 6

उच्छिद्येत मन्त्र भेदी

ucchidyeta mantra bhedī

Section 7

मन्त्र भेदो हि दूत अमात्य स्वामिनाम् इङ्गित आकाराभ्याम्

mantra bhedo hi dūta amātya svāminām iṅgita ākārābhyām

Section 8

इङ्गितम् अन्यथा वृत्तिः

iṅgitam anyathā vṛttiḥ

Section 9

आकृति ग्रहणम् आकारः

ākṛti grahaṇam ākāraḥ

Section 10

तस्य संवरणम् आयुक्त पुरुष रक्षणम् आ कार्य कालाद् इति

tasya saṃvaraṇam āyukta puruṣa rakṣaṇam ā kārya kālād iti

Section 11

तेषां हि प्रमाद मद सुप्त प्रलापाः काम आदिर् उत्सेकः प्रच्छन्नोअवमतो वा मन्त्रं भिनत्ति

teṣāṃ hi pramāda mada supta pralāpāḥ kāma ādir utsekaḥ pracchannoavamato vā mantraṃ bhinatti

Section 12

तस्माद् आद्रक्षेन् मन्त्रम्

tasmād ādrakṣen mantram

Section 13

मन्त्र भेदो ह्य् अयोग क्षेम करो राज्ँनस् तद् आयुक्त पुरुषाणां च

mantra bhedo hy ayoga kṣema karo rāj~nas tad āyukta puruṣāṇāṃ ca

Section 14

तस्माद् गुह्यम् एको मन्त्रयेत इति भारद्वाजः

tasmād guhyam eko mantrayeta iti bhāradvājaḥ

Section 15

मन्त्रिणाम् अपि हि मन्त्रिणो भवन्ति तेषाम् अप्य् अन्ये

mantriṇām api hi mantriṇo bhavanti teṣām apy anye

Section 16

साएषा मन्त्रि परम्परा मन्त्रं भिनत्ति KआZ०१ १५ १७अब् तस्मान् नास्य परे विद्युः कर्म किंचिच् चिकीर्षितम् KआZ०१ १५ १७च्द् आरब्धारस् तु जानीयुर् आरब्धं कृतम् एव वा

sāeṣā mantri paramparā mantraṃ bhinatti KāZ01 15 17ab tasmān nāsya pare vidyuḥ karma kiṃcic cikīrṣitam KāZ01 15 17cd ārabdhāras tu jānīyur ārabdhaṃ kṛtam eva vā

Section 18

नएकस्य मन्त्र सिद्धिर् अस्ति इति विशाल अक्षः

naekasya mantra siddhir asti iti viśāla akṣaḥ

Section 19

प्रत्यक्ष परोक्ष अनुमेया हि राज वृत्तिः

pratyakṣa parokṣa anumeyā hi rāja vṛttiḥ

Section 20

अनुपलब्धस्य ज्ँनानम् उपलब्धस्य निश्चित बल आधानम् अर्थ द्वैधस्य संशयच् छेदनम् एक देश दृष्टस्य शेष उपलब्धिर् इति मन्त्रि साध्यम् एतत्

anupalabdhasya j~nānam upalabdhasya niścita bala ādhānam artha dvaidhasya saṃśayac chedanam eka deśa dṛṣṭasya śeṣa upalabdhir iti mantri sādhyam etat

Section 21

तस्माद् बुद्धि वृद्धैः सार्धम् अध्यासीत मन्त्रम् KआZ०१ १५ २२अब् न कंचिद् अवमन्येत सर्वस्य शृणुयान् मतम् KआZ०१ १५ २२च्द् बालस्याप्य् अर्थवद् वाक्यम् उपयुञ्जीत पण्डितः

tasmād buddhi vṛddhaiḥ sārdham adhyāsīta mantram KāZ01 15 22ab na kaṃcid avamanyeta sarvasya śṛṇuyān matam KāZ01 15 22cd bālasyāpy arthavad vākyam upayuñjīta paṇḍitaḥ

Section 23

एतन् मन्त्र ज्ँनानम् नएतन् मन्त्र रक्षणम् इति पाराशराः

etan mantra j~nānam naetan mantra rakṣaṇam iti pārāśarāḥ

Section 24

यद् अस्य कार्यम् अभिप्रेतं तत् प्रतिरूपकं मन्त्रिणः पृच्छेत् कार्यम् इदम् एवम् आसीत् एवं वा यदि भवेत् तत् कथं कर्तव्यम् इति

yad asya kāryam abhipretaṃ tat pratirūpakaṃ mantriṇaḥ pṛcchet kāryam idam evam āsīt evaṃ vā yadi bhavet tat kathaṃ kartavyam iti

Section 25

ते यथा ब्रूयुस् तत् कुर्यात्

te yathā brūyus tat kuryāt

Section 26

एवं मन्त्र उपलब्धिः संवृतिश् च भवति इति

evaṃ mantra upalabdhiḥ saṃvṛtiś ca bhavati iti

Section 27

नैति पिशुनः

naiti piśunaḥ

Section 28

मन्त्रिणो हि व्यवहितम् अर्थं वृत्तम् अवृत्तं वा पृष्टा अनादरेण ब्रुवन्ति प्रकाशयन्ति वा

mantriṇo hi vyavahitam arthaṃ vṛttam avṛttaṃ vā pṛṣṭā anādareṇa bruvanti prakāśayanti vā

Section 29

स दोषः

sa doṣaḥ

Section 30

तस्मात् कर्मसु ये येष्व् अभिप्रेतास् तैः सह मन्त्रयेत

tasmāt karmasu ye yeṣv abhipretās taiḥ saha mantrayeta

Section 31

तैर् मन्त्रयमाणो हि मन्त्र सिद्धिं गुप्तिं च लभते इति

tair mantrayamāṇo hi mantra siddhiṃ guptiṃ ca labhate iti

Section 32

नैति कौटिल्यः

naiti kauṭilyaḥ

Section 33

अनवस्था ह्य् एषा

anavasthā hy eṣā

Section 34

मन्त्रिभिस् त्रिभिश् चतुर्भिर् वा सह मन्त्रयेत

mantribhis tribhiś caturbhir vā saha mantrayeta

Section 35

मन्त्रयमाणो ह्य् एकेनार्थ कृच्छ्रेषु निश्चयं नाधिगच्छेत्

mantrayamāṇo hy ekenārtha kṛcchreṣu niścayaṃ nādhigacchet

Section 36

एकश् च मन्त्री यथा इष्टम् अनवग्रहश् चरति

ekaś ca mantrī yathā iṣṭam anavagrahaś carati

Section 37

द्वाभ्यां मन्त्रयमाणो द्वाभ्यां संहताभ्याम् अवगृह्यते विगृहीताभ्यां विनाश्यते

dvābhyāṃ mantrayamāṇo dvābhyāṃ saṃhatābhyām avagṛhyate vigṛhītābhyāṃ vināśyate

Section 38

तत् त्रिषु चतुषु वा कृच्छ्रेणौपपद्यते

tat triṣu catuṣu vā kṛcchreṇaupapadyate

Section 39

महा दोषम् उपपन्नं तु भवति

mahā doṣam upapannaṃ tu bhavati

Section 40

ततः परेषु कृच्छ्रेणार्थ निश्चयो गम्यते मन्त्रो वा रक्ष्यते

tataḥ pareṣu kṛcchreṇārtha niścayo gamyate mantro vā rakṣyate

Section 41

देश काल कार्य वशेन त्व् एकेन सह द्वाभ्याम् एको वा यथा सामर्थ्यं मन्त्रयेत अल्तेर्णतिवे विएwस् अप्प्रोवेद्

deśa kāla kārya vaśena tv ekena saha dvābhyām eko vā yathā sāmarthyaṃ mantrayeta alterṇative views approved

Section 42

कर्मणाम् आरम्भ उपायः पुरुष द्रव्य सम्पद् देश काल विभागो विनिपात प्रतीकारः कार्य सिद्धिर् इति पञ्च अङ्गो मन्त्रः

karmaṇām ārambha upāyaḥ puruṣa dravya sampad deśa kāla vibhāgo vinipāta pratīkāraḥ kārya siddhir iti pañca aṅgo mantraḥ

Section 43

तान् एकैकशः पृच्छेत् समस्तांश् च

tān ekaikaśaḥ pṛcchet samastāṃś ca

Section 44

हेतुभिश् चएषां मति प्रविवेकान् विद्यात्

hetubhiś caeṣāṃ mati pravivekān vidyāt

Section 45

अवाप्त अर्थः कालं नातिक्रामयेत्

avāpta arthaḥ kālaṃ nātikrāmayet

Section 46

न दीर्घ कालं मन्त्रयेत न तेषां पक्षीयैर् येषाम् अपकुर्यात्

na dīrgha kālaṃ mantrayeta na teṣāṃ pakṣīyair yeṣām apakuryāt

Section 47

मन्त्रि परिषदं द्वादश अमात्यान् कुर्वीत इति मानवाः

mantri pariṣadaṃ dvādaśa amātyān kurvīta iti mānavāḥ

Section 48

षोडश इति बार्हस्पत्याः

ṣoḍaśa iti bārhaspatyāḥ

Section 49

विंशतिम् इत्य् औशनसाः

viṃśatim ity auśanasāḥ

Section 50

यथा सामर्थ्यम् इति कौटिल्यः

yathā sāmarthyam iti kauṭilyaḥ

Section 51

ते ह्य् अस्य स्व पक्षं पर पक्षं च चिन्तयेयुः

te hy asya sva pakṣaṃ para pakṣaṃ ca cintayeyuḥ

Section 52

अकृत आरम्भम् आरब्ध अनुष्ठानम् अनुष्ठित विशेषं नियोग सम्पदं च कर्मणां कुर्युः

akṛta ārambham ārabdha anuṣṭhānam anuṣṭhita viśeṣaṃ niyoga sampadaṃ ca karmaṇāṃ kuryuḥ

Section 53

आसन्नैः सह कर्माणि पश्येत्

āsannaiḥ saha karmāṇi paśyet

Section 54

अनासन्नैः सह पत्त्र सम्प्रेषणेन मन्त्रयेत

anāsannaiḥ saha pattra sampreṣaṇena mantrayeta

Section 55

इन्द्रस्य हि मन्त्रि परिषद् ऋषीणां सहस्रम्

indrasya hi mantri pariṣad ṛṣīṇāṃ sahasram

Section 56

स तच् चक्षुः

sa tac cakṣuḥ

Section 57

तस्माद् इमं द्व्य् अक्षं सहस्र अक्षम् आहुः

tasmād imaṃ dvy akṣaṃ sahasra akṣam āhuḥ

Section 58

आत्ययिके कार्ये मन्त्रिणो मन्त्रि परिषदं चाअहूय ब्रूयात्

ātyayike kārye mantriṇo mantri pariṣadaṃ cāahūya brūyāt

Section 59

तत्र यद् भूयिष्ठा ब्रूयुः कार्य सिद्धि करं वा तत् कुर्यात्

tatra yad bhūyiṣṭhā brūyuḥ kārya siddhi karaṃ vā tat kuryāt

Section 60

कुर्वतश् च KआZ०१ १५ ६०अब् नास्य गुह्यं परे विद्युश् छिद्रं विद्यात् परस्य च KआZ०१ १५ ६०च्द् गूहेत् कूर्मैवाङ्गानि यत् स्याद् विवृतम् आत्मनः KआZ०१ १५ ६१अब् यथा ह्य् अश्रोत्रियः श्राद्धं न सतां भोक्तुम् अर्हति KआZ०१ १५ ६१च्द् एवम् अश्रुत शास्त्र अर्थो न मन्त्रं श्रोतुम् अर्हति E ऋउलेस् फ़ोर् थे एन्वोय्

kurvataś ca KāZ01 15 60ab nāsya guhyaṃ pare vidyuś chidraṃ vidyāt parasya ca KāZ01 15 60cd gūhet kūrmaivāṅgāni yat syād vivṛtam ātmanaḥ KāZ01 15 61ab yathā hy aśrotriyaḥ śrāddhaṃ na satāṃ bhoktum arhati KāZ01 15 61cd evam aśruta śāstra artho na mantraṃ śrotum arhati E ṛules for the envoy