Chapter 17

Section 1

रक्षितो राजा राज्यं रक्षत्य् आसन्नेभ्यः परेभ्यश् च पूर्वं दारेभ्यः पुत्रेभ्यश् च

rakṣito rājā rājyaṃ rakṣaty āsannebhyaḥ parebhyaś ca pūrvaṃ dārebhyaḥ putrebhyaś ca

Section 2

दार रक्षणं निशान्त प्रणिधौ वक्ष्यामः

dāra rakṣaṇaṃ niśānta praṇidhau vakṣyāmaḥ

Section 3

पुत्र रक्षणं तु

putra rakṣaṇaṃ tu

Section 4

जन्म प्रभृति राज पुत्रान् रक्षेत्

janma prabhṛti rāja putrān rakṣet

Section 5

कर्कटक सधर्माणो हि जनक भक्षा राज पुत्राः

karkaṭaka sadharmāṇo hi janaka bhakṣā rāja putrāḥ

Section 6

तेषाम् अजात स्नेहे पितर्य् उपांशु दण्डः श्रेयान् इति भारद्वाजः

teṣām ajāta snehe pitary upāṃśu daṇḍaḥ śreyān iti bhāradvājaḥ

Section 7

नृशंसम् अदुष्ट वधः क्षत्र बीज विनाशश् च इति विशाल अक्षः

nṛśaṃsam aduṣṭa vadhaḥ kṣatra bīja vināśaś ca iti viśāla akṣaḥ

Section 8

तस्माद् एक स्थान अवरोधः श्रेयान् इति

tasmād eka sthāna avarodhaḥ śreyān iti

Section 9

अहि भयम् एतद् इति पाराशराः

ahi bhayam etad iti pārāśarāḥ

Section 10

कुमारो हि विक्रम भयान् मां पिताअवरुणद्धि इति ज्ँनात्वा तम् एवाङ्के कुर्यात्

kumāro hi vikrama bhayān māṃ pitāavaruṇaddhi iti j~nātvā tam evāṅke kuryāt

Section 11

तस्माद् अन्त पाल दुर्गे वासः श्रेयान् इति

tasmād anta pāla durge vāsaḥ śreyān iti

Section 12

औरभ्रं भयम् एतद् इति पिशुनः

aurabhraṃ bhayam etad iti piśunaḥ

Section 13

प्रत्यापत्तेर् हि तद् एव कारणं ज्ँनात्वाअन्त पाल सखः स्यात्

pratyāpatter hi tad eva kāraṇaṃ j~nātvāanta pāla sakhaḥ syāt

Section 14

तस्मात् स्व विषयाद् अपकृष्टे सामन्त दुर्गे वासः श्रेयान् इति

tasmāt sva viṣayād apakṛṣṭe sāmanta durge vāsaḥ śreyān iti

Section 15

वत्स स्थानम् एतद् इति कौणपदन्तः

vatsa sthānam etad iti kauṇapadantaḥ

Section 16

वत्सेनैव हि धेनुं पितरम् अस्य सामन्तो दुह्यात्

vatsenaiva hi dhenuṃ pitaram asya sāmanto duhyāt

Section 17

तस्मान् मातृ बन्धुषु वासः श्रेयान् इति

tasmān mātṛ bandhuṣu vāsaḥ śreyān iti

Section 18

ध्वज स्थानम् एतद् इति वात व्याधिः

dhvaja sthānam etad iti vāta vyādhiḥ

Section 19

तेन हि ध्वजेनादिति कौशिकवद् अस्य मातृ बान्धवा भिक्षेरन्

tena hi dhvajenāditi kauśikavad asya mātṛ bāndhavā bhikṣeran

Section 20

तस्माद् ग्राम्य सुखेष्व् एनम् अवसृजेत्

tasmād grāmya sukheṣv enam avasṛjet

Section 21

सुख उपरुद्धा हि पुत्राः पितरं नाभिद्रुह्यन्ति इति

sukha uparuddhā hi putrāḥ pitaraṃ nābhidruhyanti iti

Section 22

जीवन् मरणम् एतद् इति कौटिल्यः

jīvan maraṇam etad iti kauṭilyaḥ

Section 23

काष्ठम् इव घुण जग्धं राज कुलम् अविनीत पुत्रम् अभियुक्त मात्रं भज्येत

kāṣṭham iva ghuṇa jagdhaṃ rāja kulam avinīta putram abhiyukta mātraṃ bhajyeta

Section 24

तस्माद् ऋतुमत्यां महिष्याम् ऋत्विजश् चरुम् ऐन्द्राबार्हस्पत्यं निर्वपेयुः

tasmād ṛtumatyāṃ mahiṣyām ṛtvijaś carum aindrābārhaspatyaṃ nirvapeyuḥ

Section 25

आपन्न सत्त्वायाः कौमार भृत्यो गर्भ भर्मणि प्रसवे च वियतेत

āpanna sattvāyāḥ kaumāra bhṛtyo garbha bharmaṇi prasave ca viyateta

Section 26

प्रजातायाः पुत्र संस्कारं पुरोहितः कुर्यात्

prajātāyāḥ putra saṃskāraṃ purohitaḥ kuryāt

Section 27

समर्थं तद्विदो विनयेयुः

samarthaṃ tadvido vinayeyuḥ

Section 28

सत्त्रिणाम् एकश् चएनं मृगया द्यूत मद्य स्त्रीभिः प्रलोभयेत् पितरि विक्रम्य राज्यं गृहाण इति

sattriṇām ekaś caenaṃ mṛgayā dyūta madya strībhiḥ pralobhayet pitari vikramya rājyaṃ gṛhāṇa iti

Section 29

तम् अन्यः सत्त्री प्रतिषेधयेत् इत्य् आम्भीयाः

tam anyaḥ sattrī pratiṣedhayet ity āmbhīyāḥ

Section 30

महा दोषम् अबुद्ध बोधनम् इत् कौटिल्यः

mahā doṣam abuddha bodhanam it kauṭilyaḥ

Section 31

नवं हि द्रव्यं येन येनार्थ जातेनौपदिह्यते तत् तद् आचूषति

navaṃ hi dravyaṃ yena yenārtha jātenaupadihyate tat tad ācūṣati

Section 32

एवम् अयं नव बुद्धिर् यद् यद् उच्यते तत् तत् शास्त्र उपदेशम् इवाभिजानाति

evam ayaṃ nava buddhir yad yad ucyate tat tat śāstra upadeśam ivābhijānāti

Section 33

तस्माद् धर्म्यम् अर्थ्यं चास्यौपदिशेन् नाधर्म्यम् अनर्थ्यं च

tasmād dharmyam arthyaṃ cāsyaupadiśen nādharmyam anarthyaṃ ca

Section 34

सत्त्रिणस् त्व् एनं तव स्मः इति वदन्तः पालयेयुः

sattriṇas tv enaṃ tava smaḥ iti vadantaḥ pālayeyuḥ

Section 35

यौवन उत्सेकात् पर स्त्रीषु मनः कुर्वाणम् आर्या व्यञ्जनाभिः स्त्रीभिर् अमेध्याभिः शून्य आगारेषु रात्राव् उद्वेजयेयुः

yauvana utsekāt para strīṣu manaḥ kurvāṇam āryā vyañjanābhiḥ strībhir amedhyābhiḥ śūnya āgāreṣu rātrāv udvejayeyuḥ

Section 36

मद्य कामं योग पानेनौद्वेजयेयुः

madya kāmaṃ yoga pānenaudvejayeyuḥ

Section 37

द्यूत कामं कापटिकैर् उद्वेजयेयुः

dyūta kāmaṃ kāpaṭikair udvejayeyuḥ

Section 38

मृगया कामं प्रतिरोधक व्यञ्जनैस् त्रासयेयुः

mṛgayā kāmaṃ pratirodhaka vyañjanais trāsayeyuḥ

Section 39

पितरि विक्रम बुद्धिं तथा इत्य् अनुप्रविश्य भेदयेयुः अप्रार्थनीयो राजा विपन्ने घातः सम्पन्ने नरक पातः संक्रोशः प्रजाभिर् एक लोष्ट वधश् च इति

pitari vikrama buddhiṃ tathā ity anupraviśya bhedayeyuḥ aprārthanīyo rājā vipanne ghātaḥ sampanne naraka pātaḥ saṃkrośaḥ prajābhir eka loṣṭa vadhaś ca iti

Section 40

विरागं वेदयेयुः

virāgaṃ vedayeyuḥ

Section 41

प्रियम् एक पुत्रं बध्नीयात्

priyam eka putraṃ badhnīyāt

Section 42

बहु पुत्रः प्रत्यन्तम् अन्य विषयं वा प्रेषयेद् यत्र गर्भः पण्यं डिम्बो वा न भवेत्

bahu putraḥ pratyantam anya viṣayaṃ vā preṣayed yatra garbhaḥ paṇyaṃ ḍimbo vā na bhavet

Section 43

आत्म सम्पन्नं सैनापत्ये यौवराज्ये वा स्थापयेत्

ātma sampannaṃ saināpatye yauvarājye vā sthāpayet

Section 44

बुद्धिमान् आहार्य बुद्धिर् दुर्बुद्धिर् इति पुत्र विशेषाः

buddhimān āhārya buddhir durbuddhir iti putra viśeṣāḥ

Section 45

शिष्यमाणो धर्म अर्थाव् उपलभते चानुतिष्ठति च बुद्धिमान्

śiṣyamāṇo dharma arthāv upalabhate cānutiṣṭhati ca buddhimān

Section 46

उपलभमानो नानुतिष्ठत्य् आहार्य बुद्धिः

upalabhamāno nānutiṣṭhaty āhārya buddhiḥ

Section 47

अपाय नित्यो धर्म अर्थ द्वेषी चैति दुर्बुद्धिः

apāya nityo dharma artha dveṣī caiti durbuddhiḥ

Section 48

स यद्य् एक पुत्रः पुत्र उत्पत्ताव् अस्य प्रयतेत

sa yady eka putraḥ putra utpattāv asya prayateta

Section 49

पुत्रिका पुत्रान् उत्पादयेद् वा

putrikā putrān utpādayed vā

Section 50

वृद्धस् तु व्याधितो वा राजा मातृ बन्धु कुल्य गुणवत् सामन्तानाम् अन्यतमेन क्षेत्रे बीजम् उत्पादयेत्

vṛddhas tu vyādhito vā rājā mātṛ bandhu kulya guṇavat sāmantānām anyatamena kṣetre bījam utpādayet

Section 51

न चएक पुत्रम् अविनीतं राज्ये स्थापयेत् KआZ०१ १७ ५२अब् बहूनाम् एक सम्रोधः पिता पुत्र हितो भवेत् KआZ०१ १७ ५२च्द् अन्यत्राअपद ऐश्वर्यं ज्येष्ठ भागि तु पूज्यते KआZ०१ १७ ५३अब् कुलस्य वा भवेद् राज्यं कुल संघो हि दुर्जयः KआZ०१ १७ ५३च्द् अराज व्यसन आबाधः शश्वद् आवसति क्षितिम् E ठे चोन्दुच्त् ओफ़् अ प्रिन्चे इन् दिस्फ़वोउर् Bएहविओउर् तोwअर्द्स् अ प्रिन्चे इन् दिस्फ़वोउर्

na caeka putram avinītaṃ rājye sthāpayet KāZ01 17 52ab bahūnām eka samrodhaḥ pitā putra hito bhavet KāZ01 17 52cd anyatrāapada aiśvaryaṃ jyeṣṭha bhāgi tu pūjyate KāZ01 17 53ab kulasya vā bhaved rājyaṃ kula saṃgho hi durjayaḥ KāZ01 17 53cd arāja vyasana ābādhaḥ śaśvad āvasati kṣitim E ṭhe conduct of a prince in disfavour Behaviour towards a prince in disfavour