Chapter 14

Section 1

कृत्य अकृत्य पक्ष उपग्रहः स्व विषये व्याख्यातः पर विषये वाच्यः

kṛtya akṛtya pakṣa upagrahaḥ sva viṣaye vyākhyātaḥ para viṣaye vācyaḥ

Section 2

संश्रुत्यार्थान् विप्रलब्धः तुल्य कारिणोः शिल्पे वाउपकारे वा विमानितः वल्लभ अवरुद्धः समाहूय पराजितः प्रवास उपतप्तः कृत्वा व्ययम् अलब्ध कार्यः स्वधर्माद् दायाद्याद् वाउपरुद्धः मान अधिकाराभ्यां भ्रष्टः कुल्यैर् अन्तर्हितः प्रसभ अभिमृष्ट स्त्रीकः कार अभिन्यस्तः पर उक्त दण्डितः मिथ्या आचार वारितः सर्व स्वम् आहारितः बन्धन परिक्लिष्टः प्रवासित बन्धुः इति क्रुद्ध वर्गः

saṃśrutyārthān vipralabdhaḥ tulya kāriṇoḥ śilpe vāupakāre vā vimānitaḥ vallabha avaruddhaḥ samāhūya parājitaḥ pravāsa upataptaḥ kṛtvā vyayam alabdha kāryaḥ svadharmād dāyādyād vāuparuddhaḥ māna adhikārābhyāṃ bhraṣṭaḥ kulyair antarhitaḥ prasabha abhimṛṣṭa strīkaḥ kāra abhinyastaḥ para ukta daṇḍitaḥ mithyā ācāra vāritaḥ sarva svam āhāritaḥ bandhana parikliṣṭaḥ pravāsita bandhuḥ iti kruddha vargaḥ

Section 3

स्वयम् उपहतः विप्रकृतः पाप कर्म अभिख्यातः तुल्य दोष दण्डेनौद्विग्नः पर्यात्त भूमिः दण्डेनौपनतः सर्व अधिकरणस्थः सहसा उपचित अर्थः तत् कुलीन उपाशंसुः प्रद्विष्टो राज्ँना राज द्वेषी च इति भीत वर्गः

svayam upahataḥ viprakṛtaḥ pāpa karma abhikhyātaḥ tulya doṣa daṇḍenaudvignaḥ paryātta bhūmiḥ daṇḍenaupanataḥ sarva adhikaraṇasthaḥ sahasā upacita arthaḥ tat kulīna upāśaṃsuḥ pradviṣṭo rāj~nā rāja dveṣī ca iti bhīta vargaḥ

Section 4

परिक्षीणः अन्य आत्त स्वः कदर्यः व्यसनी अत्याहित व्यवहारश् च इति लुब्ध वर्गः

parikṣīṇaḥ anya ātta svaḥ kadaryaḥ vyasanī atyāhita vyavahāraś ca iti lubdha vargaḥ

Section 5

आत्म सम्भावितः मान कामः शत्रु पूजा अमर्षितः नीचैर् उपहितः तीक्ष्णः साहसिकः भोगेनासंतुष्टः इति मानि वर्गः

ātma sambhāvitaḥ māna kāmaḥ śatru pūjā amarṣitaḥ nīcair upahitaḥ tīkṣṇaḥ sāhasikaḥ bhogenāsaṃtuṣṭaḥ iti māni vargaḥ

Section 6

तेषां मुण्ड जटिल व्यञ्जनैर् यो यद् भक्तिः कृत्य पक्षीयस् तं तेनौपजापयेत्

teṣāṃ muṇḍa jaṭila vyañjanair yo yad bhaktiḥ kṛtya pakṣīyas taṃ tenaupajāpayet

Section 7

यथा मद अन्धो हस्ती मत्तेनाधिष्ठितो यद् यद् आसादयति तत् सर्वं प्रमृद्नाति एवम् अयम् अशास्त्र चक्षुर् अन्धो राजा पौर जानपद वधायाभ्युत्थितः शक्यम् अस्य प्रतिहस्ति प्रोत्साहनेनापकर्तुम् अमर्षः क्रियताम् इति क्रुद्ध वर्गम् उपजापयेत्

yathā mada andho hastī mattenādhiṣṭhito yad yad āsādayati tat sarvaṃ pramṛdnāti evam ayam aśāstra cakṣur andho rājā paura jānapada vadhāyābhyutthitaḥ śakyam asya pratihasti protsāhanenāpakartum amarṣaḥ kriyatām iti kruddha vargam upajāpayet

Section 8

यथा लीनः सर्पो यस्माद् भयं पश्यति तत्र विषम् उत्सृजति एवम् अयं राजा जात दोष आशङ्कस् त्वयि पुरा क्रोध विषम् उत्सृजति अन्यत्र गम्यताम् इति भीत वर्गं उपजापयेत्

yathā līnaḥ sarpo yasmād bhayaṃ paśyati tatra viṣam utsṛjati evam ayaṃ rājā jāta doṣa āśaṅkas tvayi purā krodha viṣam utsṛjati anyatra gamyatām iti bhīta vargaṃ upajāpayet

Section 9

यथा श्व गणिनां धेनुः श्वभ्यो दुह्यते न ब्राह्मणेभ्यः एवम् अयं राजा सत्त्व प्रज्ँना वाक्य शक्ति हीनेभ्यो दुह्यते नाअत्म गुण सम्पन्नेभ्यः असौ राजा पुरुष विशेषज्ँनः तत्र गम्यताम् इति लुब्ध वर्गं उपजापयेत्

yathā śva gaṇināṃ dhenuḥ śvabhyo duhyate na brāhmaṇebhyaḥ evam ayaṃ rājā sattva praj~nā vākya śakti hīnebhyo duhyate nāatma guṇa sampannebhyaḥ asau rājā puruṣa viśeṣaj~naḥ tatra gamyatām iti lubdha vargaṃ upajāpayet

Section 10

यथा चण्डाल उद पानश् चण्डालानाम् एवौपभोग्यो नान्येषाम् एवम् अयं राजा नीचो नीचानाम् एवौपभोग्यो न त्वद्विधानाम् आर्याणाम् असौ राजा पुरुष विशेषज्ँनः तत्र गम्यताम् इति मानि वर्गम् उपजापयेत् KआZ०१ १४ ११अब् तथाइति प्रतिपन्नांस् तान् संहितान् पण कर्मणा KआZ०१ १४ ११च्द् योजयेत यथा शक्ति स अपसर्पान् स्व कर्मसु KआZ०१ १४ १२अब् लभेत साम दानाभ्यां कृत्यांश् च पर भूमिषु KआZ०१ १४ १२च्द् अकृत्यान् भेद दण्डाभ्यां पर दोषांश् च दर्शयन् E ठे तोपिच् ओफ़् चोउन्सेल्

yathā caṇḍāla uda pānaś caṇḍālānām evaupabhogyo nānyeṣām evam ayaṃ rājā nīco nīcānām evaupabhogyo na tvadvidhānām āryāṇām asau rājā puruṣa viśeṣaj~naḥ tatra gamyatām iti māni vargam upajāpayet KāZ01 14 11ab tathāiti pratipannāṃs tān saṃhitān paṇa karmaṇā KāZ01 14 11cd yojayeta yathā śakti sa apasarpān sva karmasu KāZ01 14 12ab labheta sāma dānābhyāṃ kṛtyāṃś ca para bhūmiṣu KāZ01 14 12cd akṛtyān bheda daṇḍābhyāṃ para doṣāṃś ca darśayan E ṭhe topic of counsel