Sarga 17
Yuddha Kanda
40 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
तद् वचः पथ्यम् अक्लीबं सारणेनाभिभाषितम् । निशम्य रावणो राजा प्रत्यभाषत सारणम् ॥
tad vacaḥ pathyam aklībaṃ sāraṇenābhibhāṣitam | niśamya rāvaṇo rājā pratyabhāṣata sāraṇam
Hearing those wholesome, unflinching words spoken by Sāraṇa, King Rāvaṇa replied to Sāraṇa.
सारण द्वारा कहे गए उन हितकर और निर्भीक वचनों को सुनकर राजा रावण ने सारण को उत्तर दिया।
Verse 2
यदि माम् अभियुञ्जीरन् देवगन्धर्वदानवाः । नैव सीतां प्रदास्यामि सर्वलोकभयाद् अपि ॥
yadi mām abhiyuñjīran devagandharvadānavāḥ | naiva sītāṃ pradāsyāmi sarvalokabhayād api
"Even if gods, gandharvas, and dānavas should assail me, I would not give up Sītā, though for fear of all the worlds.
"देवता, गंधर्व और दानव भी यदि मुझ पर आक्रमण करें, तो भी मैं समस्त लोकों के भय से भी सीता को नहीं लौटाऊँगा।
Verse 3
त्वं तु सौम्य परित्रस्तो हरिभिर् निर्जितो भृशम् । प्रतिप्रदानम् अद्यैव सीतायाः साधु मन्यसे । को हि नाम सपत्नो मां समरे जेतुम् अर्हति ॥
tvaṃ tu saumya paritrasto haribhir nirjito bhṛśam | pratipradānam adyaiva sītāyāḥ sādhu manyase | ko hi nāma sapatno māṃ samare jetum arhati
But you, gentle one, utterly terrified, sorely beaten by the vānaras, think it good to give Sītā back this very day. For what rival is fit to conquer me in battle?"
किंतु हे सौम्य, तुम अत्यंत भयभीत और वानरों से बुरी तरह पराजित होकर, आज ही सीता को लौटा देना अच्छा समझते हो। भला कौन शत्रु मुझे रण में जीतने के योग्य है?"
Verse 4
इत्य् उक्त्वा परुषं वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः । आरुरोह ततः श्रीमान् प्रासादं हिमपाण्डुरम् । बहुतालसमुत्सेधं रावणो ऽथ दिदृक्षया ॥
ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ | āruroha tataḥ śrīmān prāsādaṃ himapāṇḍuram | bahutālasamutsedhaṃ rāvaṇo 'tha didṛkṣayā
Having spoken these harsh words, Rāvaṇa, the lord of rākṣasas, the glorious one, then climbed, out of desire to see, upon his palace, pale as snow and high as many palmyra-trees.
इस प्रकार कठोर वचन कहकर, राक्षसाधिप श्रीमान रावण तब देखने की इच्छा से हिम के समान श्वेत, अनेक ताल वृक्षों जितने ऊँचे अपने प्रासाद पर चढ़ गया।
Verse 5
ताभ्यां चराभ्यां सहितो रावणः क्रोधमूर्छितः । पश्यमानः समुद्रं च पर्वतांश् च वनानि च । ददर्श पृथिवीदेशं सुसंपूर्णं प्लवंगमैः ॥
tābhyāṃ carābhyāṃ sahito rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ | paśyamānaḥ samudraṃ ca parvatāṃś ca vanāni ca | dadarśa pṛthivīdeśaṃ susaṃpūrṇaṃ plavaṃgamaiḥ
Rāvaṇa, overcome with wrath, together with those two spies, gazing upon the sea and the mountains and the forests, beheld the region of the earth quite filled with vānaras.
क्रोध से मूर्च्छित रावण उन दोनों गुप्तचरों सहित, समुद्र, पर्वतों और वनों को देखते हुए, वानरों से खचाखच भरे पृथ्वी-प्रदेश को देखने लगा।
Verse 6
तद् अपारम् असंख्येयं वानराणां महद् बलम् । आलोक्य रावणो राजा परिपप्रच्छ सारणम् ॥
tad apāram asaṃkhyeyaṃ vānarāṇāṃ mahad balam | ālokya rāvaṇo rājā paripapraccha sāraṇam
Beholding that vast, countless, mighty army of vānaras, King Rāvaṇa questioned Sāraṇa.
वानरों की उस अपार, असंख्य और विशाल सेना को देखकर राजा रावण ने सारण से पूछा।
Verse 7
एषां वानरमुख्यानां के शूराः के महाबलाः । के पूर्वम् अभिवर्तन्ते महोत्साहाः समन्ततः ॥
eṣāṃ vānaramukhyānāṃ ke śūrāḥ ke mahābalāḥ | ke pūrvam abhivartante mahotsāhāḥ samantataḥ
"Of these vānara chiefs, who are the heroes, who the mighty, who the great in zeal that march foremost on every side?
"इन वानर-मुख्यों में कौन शूरवीर हैं, कौन महाबली हैं, कौन महान उत्साही सब ओर से आगे चलते हैं?
Verse 8
केषां शृणोति सुग्रीवः के वा यूथपयूथपाः । सारणाचक्ष्व मे सर्वं के प्रधानाः प्लवंगमाः ॥
keṣāṃ śṛṇoti sugrīvaḥ ke vā yūthapayūthapāḥ | sāraṇācakṣva me sarvaṃ ke pradhānāḥ plavaṃgamāḥ
To whom does Sugrīva hearken? Who are the leaders of the troop-leaders? Tell me all, Sāraṇa — who are the foremost among the leaping ones?"
सुग्रीव किसकी बात सुनता है, और सेनापतियों के सेनापति कौन हैं? हे सारण, मुझे सब बताओ — कूदने वालों में प्रमुख कौन हैं?"
Verse 9
सारणो राक्षसेन्द्रस्य वचनं परिपृच्छतः । आचचक्षे ऽथ मुख्यज्ञो मुख्यांस् तांस् तु वनौकसः ॥
sāraṇo rākṣasendrasya vacanaṃ paripṛcchataḥ | ācacakṣe 'tha mukhyajño mukhyāṃs tāṃs tu vanaukasaḥ
Sāraṇa, knowing the chief ones, then described to the lord of rākṣasas, who thus questioned him, those foremost forest-dwellers.
प्रमुखों को जानने वाले सारण ने इस प्रकार पूछते राक्षसराज को तब उन प्रमुख वनवासियों के विषय में बताया।
Verse 10
एष यो ऽभिमुखो लङ्कां नर्दंस् तिष्ठति वानरः । यूथपानां सहस्राणां शतेन परिवारितः ॥
eṣa yo 'bhimukho laṅkāṃ nardaṃs tiṣṭhati vānaraḥ | yūthapānāṃ sahasrāṇāṃ śatena parivāritaḥ
"This vānara who stands roaring, facing Laṅkā, surrounded by a hundred times a thousand troop-leaders —
"यह जो वानर लंका की ओर मुख किए गर्जता हुआ खड़ा है, सौ हजार सेनापतियों से घिरा हुआ —
Verse 11
यस्य घोषेण महता सप्राकारा सतोरणा । लङ्का प्रवेपते सर्वा सशैलवनकानना ॥
yasya ghoṣeṇa mahatā saprākārā satoraṇā | laṅkā pravepate sarvā saśailavanakānanā
by whose great roar all Laṅkā, with its ramparts and arches, its hills, woods, and forests, trembles —
जिसकी महान गर्जना से परकोटों और तोरणों सहित, पर्वतों, वनों और काननों सहित समूची लंका काँप उठती है —
Verse 12
सर्वशाखामृगेन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः । बलाग्रे तिष्ठते वीरो नीलो नामैष यूथपः ॥
sarvaśākhāmṛgendrasya sugrīvasya mahātmanaḥ | balāgre tiṣṭhate vīro nīlo nāmaiṣa yūthapaḥ
this hero, named Nīla, a troop-leader, stands at the head of the army of the great-souled Sugrīva, lord of all branch-ranging apes.
समस्त शाखामृगों के स्वामी महात्मा सुग्रीव की सेना के अग्रभाग में यह वीर सेनापति खड़ा है, जिसका नाम नील है।
Verse 13
बाहू प्रगृह्य यः पद्भ्यां महीं गच्छति वीर्यवान् । लङ्काम् अभिमुखः कोपाद् अभीक्ष्णं च विजृम्भते ॥
bāhū pragṛhya yaḥ padbhyāṃ mahīṃ gacchati vīryavān | laṅkām abhimukhaḥ kopād abhīkṣṇaṃ ca vijṛmbhate
He who, raising his arms and walking the earth on his two feet, the valorous one, faces Laṅkā and again and again stretches himself in wrath —
जो अपनी भुजाएँ उठाकर, दोनों पैरों से पृथ्वी पर चलता, पराक्रमी, लंका की ओर मुख किए क्रोध से बार-बार अँगड़ाई लेता है —
Verse 14
गिरिशृङ्गप्रतीकाशः पद्मकिञ्जल्कसंनिभः । स्फोटयत्य् अभिसंरब्धो लाङ्गूलं च पुनः पुनः ॥
giriśṛṅgapratīkāśaḥ padmakiñjalkasaṃnibhaḥ | sphoṭayaty abhisaṃrabdho lāṅgūlaṃ ca punaḥ punaḥ
like a mountain-peak, of hue like a lotus-filament, in his fury repeatedly lashing his tail —
पर्वत-शिखर के समान, कमल-केसर के समान रंग वाला, जो अपने क्रोध में बार-बार अपनी पूँछ पटकता है —
Verse 15
यस्य लाङ्गूलशब्देन स्वनन्तीव दिशो दश । एष वानरराजेन सुर्ग्रीवेणाभिषेचितः । यौवराज्ये ऽङ्गदो नाम त्वाम् आह्वयति संयुगे ॥
yasya lāṅgūlaśabdena svanantīva diśo daśa | eṣa vānararājena surgrīveṇābhiṣecitaḥ | yauvarājye 'ṅgado nāma tvām āhvayati saṃyuge
by the sound of whose tail the ten quarters seem to resound: he, consecrated by the vānara-king Sugrīva to the office of heir-apparent, is named Aṅgada; he challenges you to battle.
जिसकी पूँछ के शब्द से दसों दिशाएँ मानो गूँज उठती हैं: वह वानरराज सुग्रीव द्वारा युवराज-पद पर अभिषिक्त, अंगद नामक वीर है; वह तुझे युद्ध के लिए ललकारता है।
Verse 16
ये तु विष्टभ्य गात्राणि क्ष्वेडयन्ति नदन्ति च । उत्थाय च विजृम्भन्ते क्रोधेन हरिपुंगवाः ॥
ye tu viṣṭabhya gātrāṇi kṣveḍayanti nadanti ca | utthāya ca vijṛmbhante krodhena haripuṃgavāḥ
Those bulls among vānaras who, planting their limbs firmly, hiss and roar, and rising up stretch themselves in wrath —
जो वानरश्रेष्ठ अपने अंगों को दृढ़ता से जमाकर फुफकारते और गरजते हैं, और उठकर क्रोध से अँगड़ाई लेते हैं —
Verse 17
एते दुष्प्रसहा घोराश् चण्डाश् चण्डपराक्रमाः । अष्टौ शतसहस्राणि दशकोटिशतानि च ॥
ete duṣprasahā ghorāś caṇḍāś caṇḍaparākramāḥ | aṣṭau śatasahasrāṇi daśakoṭiśatāni ca
these dreadful ones, hard to withstand, fierce and of fierce prowess, number eight hundred thousand and a thousand crores;
ये दुर्धर्ष, घोर, प्रचंड और प्रचंड पराक्रम वाले वानर आठ लाख और एक हजार करोड़ हैं;
Verse 18
य एनम् अनुगच्छन्ति वीराश् चन्दनवासिनः । एष आशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम् ॥
ya enam anugacchanti vīrāś candanavāsinaḥ | eṣa āśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum
the heroes, dwellers on the sandalwood mountains, who follow him — this one hopes to crush Laṅkā with his own troop.
चंदन-पर्वतों पर रहने वाले जो वीर इसके पीछे चलते हैं — यह अपनी ही सेना से लंका को रौंद डालने की आशा करता है।
Verse 19
श्वेतो रजतसंकाशः सबलो भीमविक्रमः । बुद्धिमान् वानरः शूरस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥
śveto rajatasaṃkāśaḥ sabalo bhīmavikramaḥ | buddhimān vānaraḥ śūras triṣu lokeṣu viśrutaḥ
White, like silver, with his force, of dread prowess, wise, heroic, a vānara renowned in the three worlds,
श्वेत, चाँदी के समान, अपनी सेना सहित, भयंकर पराक्रम वाला, बुद्धिमान, शूर, तीनों लोकों में विख्यात वानर,
Verse 20
तूर्णं सुग्रीवम् आगम्य पुनर् गच्छति वानरः । विभजन् वानरीं सेनाम् अनीकानि प्रहर्षयन् ॥
tūrṇaṃ sugrīvam āgamya punar gacchati vānaraḥ | vibhajan vānarīṃ senām anīkāni praharṣayan
swiftly coming to Sugrīva, the vānara again goes off, marshalling the vānara army and cheering on the divisions —
शीघ्रता से सुग्रीव के पास आकर फिर लौट जाता है — वानर-सेना का विभाजन करता और सैन्य-दलों को उत्साहित करता —
Verse 21
यः पुरा गोमतीतीरे रम्यं पर्येति पर्वतम् । नाम्ना संकोचनो नाम नानानगयुतो गिरिः ॥
yaḥ purā gomatītīre ramyaṃ paryeti parvatam | nāmnā saṃkocano nāma nānānagayuto giriḥ
he who of old ranges a lovely mountain on the bank of the Gomatī — a hill named Saṃkocana, set with many peaks —
जो पहले गोमती के तट पर एक रमणीय पर्वत पर विचरता है — अनेक शिखरों वाला संकोचन नामक एक गिरि —
Verse 22
तत्र राज्यं प्रशास्त्य् एष कुमुदो नाम यूथपः । यो ऽसौ शतसहस्राणां सहस्रं परिकर्षति ॥
tatra rājyaṃ praśāsty eṣa kumudo nāma yūthapaḥ | yo 'sau śatasahasrāṇāṃ sahasraṃ parikarṣati
there this troop-leader named Kumuda holds sway, he who leads a thousand times a hundred thousand;
वहाँ यह कुमुद नामक सेनापति राज्य करता है, जो एक लाख के हजार गुने (वानरों) का नेतृत्व करता है;
Verse 23
यस्य वाला बहुव्यामा दीर्घलाङ्गूलम् आश्रिताः । ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरकर्मणः ॥
yasya vālā bahuvyāmā dīrghalāṅgūlam āśritāḥ | tāmrāḥ pītāḥ sitāḥ śvetāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ
whose many-fathom-long hairs cling to his long tail — coppery, yellow, pale, and white, bristling — a doer of dreadful deeds;
जिसके अनेक व्याम लंबे बाल उसकी लंबी पूँछ पर लगे हैं — ताम्र, पीले, पाण्डु और श्वेत, बिखरे हुए — वह घोर कर्म करने वाला है;
Verse 24
अदीनो रोषणश् चण्डः संग्रामम् अभिकाङ्क्षति । एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम् ॥
adīno roṣaṇaś caṇḍaḥ saṃgrāmam abhikāṅkṣati | eṣaivāśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum
undaunted, wrathful, fierce, he longs for battle: this very one hopes to crush Laṅkā with his own troop.
अदीन, क्रोधी और प्रचंड वह संग्राम की कामना करता है: यही अपनी ही सेना से लंका को रौंद डालने की आशा करता है।
Verse 25
यस् त्व् एष सिंहसंकाशः कपिलो दीर्घकेसरः । निभृतः प्रेक्षते लङ्कां दिधक्षन्न् इव चक्षुषा ॥
yas tv eṣa siṃhasaṃkāśaḥ kapilo dīrghakesaraḥ | nibhṛtaḥ prekṣate laṅkāṃ didhakṣann iva cakṣuṣā
That one, like a lion, tawny, with a long mane, who gazes intently upon Laṅkā as though to burn it with his eye —
जो यह सिंह के समान, कपिल वर्ण का, लंबी गर्दन के बालों वाला, स्थिर होकर लंका की ओर ऐसे देखता है मानो अपनी दृष्टि से उसे भस्म कर देगा —
Verse 26
विन्ध्यं कृष्णगिरिं सह्यं पर्वतं च सुदर्शनम् । राजन् सततम् अध्यास्ते रम्भो नामैष यूथपः ॥
vindhyaṃ kṛṣṇagiriṃ sahyaṃ parvataṃ ca sudarśanam | rājan satatam adhyāste rambho nāmaiṣa yūthapaḥ
who ever dwells upon the Vindhya, the Kṛṣṇagiri, the Sahya mountain, and the fair Sudarśana, O king — this troop-leader is named Rambha.
हे राजन्, जो विंध्य, कृष्णगिरि, सह्य पर्वत और सुंदर सुदर्शन पर्वत पर सदा निवास करता है — यह सेनापति रंभ नाम से विख्यात है।
Verse 27
शतं शतसहस्राणां त्रिंशच् च हरियूथपाः । परिवार्यानुगच्छन्ति लङ्कां मर्दितुम् ओजसा ॥
śataṃ śatasahasrāṇāṃ triṃśac ca hariyūthapāḥ | parivāryānugacchanti laṅkāṃ marditum ojasā
A hundred times a hundred thousand and thirty vānara troop-leaders surround and follow him, to crush Laṅkā with their might.
एक सौ लाख और तीस वानर-सेनापति उसे घेरकर, अपने बल से लंका को रौंदने के लिए उसके पीछे चलते हैं।
Verse 28
यस् तु कर्णौ विवृणुते जृम्भते च पुनः पुनः । न च संविजते मृत्योर् न च यूथाद् विधावति ॥
yas tu karṇau vivṛṇute jṛmbhate ca punaḥ punaḥ | na ca saṃvijate mṛtyor na ca yūthād vidhāvati
He who lays bare his ears and stretches himself again and again, who neither trembles at death nor flees from his troop —
जो अपने कान फैलाता और बार-बार अँगड़ाई लेता है, जो न मृत्यु से काँपता है और न अपनी सेना से भागता है —
Verse 29
महाबलो वीतभयो रम्यं साल्वेय पर्वतम् । राजन् सततम् अध्यास्ते शरभो नाम यूथपः ॥
mahābalo vītabhayo ramyaṃ sālveya parvatam | rājan satatam adhyāste śarabho nāma yūthapaḥ
the mighty, fearless one who ever dwells upon the lovely Sālveya mountain, O king — this troop-leader is named Śarabha.
हे राजन्, वह महाबली, निर्भय, जो रमणीय साल्वेय पर्वत पर सदा निवास करता है — यह सेनापति शरभ नाम से विख्यात है।
Verse 30
एतस्य बलिनः सर्वे विहारा नाम यूथपाः । राजञ् शतसहस्राणि चत्वारिंशत् तथैव च ॥
etasya balinaḥ sarve vihārā nāma yūthapāḥ | rājañ śatasahasrāṇi catvāriṃśat tathaiva ca
All the troop-leaders of this mighty one are named the Vihāras, O king — four hundred thousand of them likewise.
हे राजन्, इस बलशाली के सभी सेनापति 'विहार' नाम से विख्यात हैं — वे भी चालीस लाख हैं।
Verse 31
यस् तु मेघ इवाकाशं महान् आवृत्य तिष्ठति । मध्ये वानरवीराणां सुराणाम् इव वासवः ॥
yas tu megha ivākāśaṃ mahān āvṛtya tiṣṭhati | madhye vānaravīrāṇāṃ surāṇām iva vāsavaḥ
He who, like a cloud veiling the sky, stands great in the midst of the vānara heroes, like Vāsava among the gods —
जो मेघ के आकाश को ढकने के समान, वानर-वीरों के मध्य में विशाल होकर खड़ा है, जैसे देवताओं के बीच वासव —
Verse 32
भेरीणाम् इव संनादो यस्यैष श्रूयते महान् । घोरः शाखामृगेन्द्राणां संग्रामम् अभिकाङ्क्षताम् ॥
bherīṇām iva saṃnādo yasyaiṣa śrūyate mahān | ghoraḥ śākhāmṛgendrāṇāṃ saṃgrāmam abhikāṅkṣatām
whose great sound is heard like the din of war-drums, dreadful, among the lords of branch-ranging apes longing for battle —
युद्ध की कामना करते शाखामृगों के स्वामियों के बीच जिसका महान शब्द भेरियों की गर्जना के समान, घोर रूप में सुनाई देता है —
Verse 33
एष पर्वतम् अध्यास्ते पारियात्रम् अनुत्तमम् । युद्धे दुष्प्रसहो नित्यं पनसो नाम यूथपः ॥
eṣa parvatam adhyāste pāriyātram anuttamam | yuddhe duṣprasaho nityaṃ panaso nāma yūthapaḥ
this one dwells upon the matchless Pāriyātra mountain, a troop-leader named Panasa, ever unendurable in war.
यह अनुपम पारियात्र पर्वत पर निवास करता है, पनस नामक सेनापति, जो युद्ध में सदा दुःसह है।
Verse 34
एनं शतसहस्राणां शतार्धं पर्युपासते । यूथपा यूथपश्रेष्ठं येषां यूथानि भागशः ॥
enaṃ śatasahasrāṇāṃ śatārdhaṃ paryupāsate | yūthapā yūthapaśreṣṭhaṃ yeṣāṃ yūthāni bhāgaśaḥ
Him, the best of troop-leaders, fifty times a hundred thousand troop-leaders wait upon, whose troops are (ranged) in divisions.
सेनापतियों में श्रेष्ठ उस पनस की पचास लाख सेनापति सेवा करते हैं, जिनकी सेनाएँ विभागों में बँटी हैं।
Verse 35
यस् तु भीमां प्रवल्गन्तीं चमूं तिष्ठति शोभयन् । स्थितां तीरे समुद्रस्य द्वितीय इव सागरः ॥
yas tu bhīmāṃ pravalgantīṃ camūṃ tiṣṭhati śobhayan | sthitāṃ tīre samudrasya dvitīya iva sāgaraḥ
He who stands adorning the dreadful, surging army, posted on the sea-shore like a second ocean —
जो उस भयंकर, उमड़ती सेना को सुशोभित करता हुआ खड़ा है, समुद्र के तट पर स्थित दूसरे समुद्र के समान —
Verse 36
एष दर्दरसंकाशो विनतो नाम यूथपः । पिबंश् चरति पर्णाशां नदीनाम् उत्तमां नदीम् ॥
eṣa dardarasaṃkāśo vinato nāma yūthapaḥ | pibaṃś carati parṇāśāṃ nadīnām uttamāṃ nadīm
this troop-leader, like the Dardara mountain, is named Vinata; he ranges drinking the waters of the Parṇāśā, the best of rivers.
दर्दर पर्वत के समान यह सेनापति विनत नाम से विख्यात है; यह नदियों में श्रेष्ठ पर्णाशा नदी का जल पीता हुआ विचरता है।
Verse 37
षष्टिः शतसहस्राणि बलम् अस्य प्लवंगमाः । त्वाम् आह्वयति युद्धाय क्रथनो नाम यूथपः ॥
ṣaṣṭiḥ śatasahasrāṇi balam asya plavaṃgamāḥ | tvām āhvayati yuddhāya krathano nāma yūthapaḥ
Sixty times a hundred thousand leaping ones are this one's force; the troop-leader named Krathana challenges you to battle.
साठ लाख कूदने वाले इसका बल हैं; क्रथन नामक यह सेनापति तुझे युद्ध के लिए ललकारता है।
Verse 38
यस् तु गैरिकवर्णाभं वपुः पुष्यति वानरः । गवयो नाम तेजस्वी त्वां क्रोधाद् अभिवर्तते ॥
yas tu gairikavarṇābhaṃ vapuḥ puṣyati vānaraḥ | gavayo nāma tejasvī tvāṃ krodhād abhivartate
He, the vānara who bears a body of the hue of red ochre, the splendid one named Gavaya, advances upon you in wrath.
जो वानर गेरू के रंग के समान शरीर धारण करता है, वह तेजस्वी गवय नामक क्रोध से तेरी ओर बढ़ रहा है।
Verse 39
एनं शतसहस्राणि सप्ततिः पर्युपासते । एष आशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम् ॥
enaṃ śatasahasrāṇi saptatiḥ paryupāsate | eṣa āśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum
Seventy times a hundred thousand wait upon him; this one hopes to crush Laṅkā with his own troop.
सत्तर लाख (वानर) इसकी सेवा करते हैं; यह अपनी ही सेना से लंका को रौंद डालने की आशा करता है।
Verse 40
एते दुष्प्रसहा घोरा बलिनः कामरूपिणः । यूथपा यूथपश्रेष्ठा येषां संख्या न विद्यते ॥
ete duṣprasahā ghorā balinaḥ kāmarūpiṇaḥ | yūthapā yūthapaśreṣṭhā yeṣāṃ saṃkhyā na vidyate
These are the dreadful, hard-to-withstand, mighty troop-leaders who take what form they will, the best of troop-leaders, whose number is not to be told."
ये दुःसह, घोर, बलशाली, इच्छानुसार रूप धारण करने वाले सेनापति हैं, सेनापतियों में श्रेष्ठ, जिनकी संख्या का कोई अंत नहीं।"