Lipi
Sign in
Classic reading room ↗

Sarga 51

Sundara Kanda

39 verses · free forever

Show
Listen to this section

Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings

  1. Verse 1

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दशग्रीवो महाबलः । देशकालहितं वाक्यं भ्रातुर् उत्तमम् अब्रवीत् ॥

    tasya tadvacanaṃ śrutvā daśagrīvo mahābalaḥ | deśakālahitaṃ vākyaṃ bhrātur uttamam abravīt

    Hearing that speech of his, the mighty ten-necked one (Daśagrīva) spoke this excellent word to his brother, fitted to place and time:

    उसका वह वचन सुनकर महाबली दशग्रीव ने अपने भाई से देश-काल के अनुकूल यह उत्तम वचन कहा —

  2. Verse 2

    सम्यग् उक्तं हि भवता दूतवध्या विगर्हिता । अवश्यं तु वधाद् अन्यः क्रियताम् अस्य निग्रहः ॥

    samyag uktaṃ hi bhavatā dūtavadhyā vigarhitā | avaśyaṃ tu vadhād anyaḥ kriyatām asya nigrahaḥ

    "Rightly indeed have you said; the slaying of an envoy is condemned. Let then some chastisement other than death be inflicted upon him."

    "आपने ठीक ही कहा — दूत का वध निंदित है। अतः वध से भिन्न कोई दंड इसे दिया जाए।"

  3. Verse 3

    कपीनां किल लाङ्गूलम् इष्टं भवति भूषणम् । तद् अस्य दीप्यतां शीघ्रं तेन दग्धेन गच्छतु ॥

    kapīnāṃ kila lāṅgūlam iṣṭaṃ bhavati bhūṣaṇam | tad asya dīpyatāṃ śīghraṃ tena dagdhena gacchatu

    "The tail, it is said, is a cherished ornament of monkeys. Let his be swiftly set ablaze, and with it burning let him depart."

    "कहते हैं कि वानरों को अपनी पूँछ प्रिय आभूषण होती है। अतः इसकी पूँछ शीघ्र ही जला दी जाए, और उसके जलने पर यह (अपने लोगों के पास) लौट जाए।"

  4. Verse 4

    ततः पश्यन्त्व् इमं दीनम् अङ्गवैरूप्यकर्शितम् । समित्रा ज्ञातयः सर्वे बान्धवाः ससुहृज्जनाः ॥

    tataḥ paśyantv imaṃ dīnam aṅgavairūpyakarśitam | samitrā jñātayaḥ sarve bāndhavāḥ sasuhṛjjanāḥ

    "Then let all behold him — wretched, worn by the disfigurement of his limb — all his friends, kinsmen, relatives, and well-wishers."

    "तब अंगों के विरूपण से कृश हुए इस दीन को सब देखें — इसके सभी मित्र, जाति-बंधु, बांधव और सुहृद्जन।"

  5. Verse 5

    आज्ञापयद् राक्षसेन्द्रः पुरं सर्वं सचत्वरम् । लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन रक्षोभिः परिणीयताम् ॥

    ājñāpayad rākṣasendraḥ puraṃ sarvaṃ sacatvaram | lāṅgūlena pradīptena rakṣobhiḥ pariṇīyatām

    The rākṣasa-lord commanded: "Let him be led about by the rākṣasas through the whole city with its squares, his tail set aflame."

    राक्षसराज ने आज्ञा दी — "इसकी पूँछ जलाकर राक्षस इसे चौराहों सहित समस्त नगर में घुमाएँ।"

  6. Verse 6

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसाः कोपकर्कशाः । वेष्टन्ते तस्य लाङ्गूलं जीर्णैः कार्पासिकैः पटैः ॥

    tasya tadvacanaṃ śrutvā rākṣasāḥ kopakarkaśāḥ | veṣṭante tasya lāṅgūlaṃ jīrṇaiḥ kārpāsikaiḥ paṭaiḥ

    Hearing that speech of his, the rākṣasas, harsh in their wrath, wrapped his tail with worn cotton rags.

    उसका वह वचन सुनकर क्रोध से कठोर हुए राक्षस उसकी पूँछ को पुराने सूती चिथड़ों से लपेटने लगे।

  7. Verse 7

    संवेष्ट्यमाने लाङ्गूले व्यवर्धत महाकपिः । शुष्कम् इन्धनम् आसाद्य वनेष्व् इव हुताशनः ॥

    saṃveṣṭyamāne lāṅgūle vyavardhata mahākapiḥ | śuṣkam indhanam āsādya vaneṣv iva hutāśanaḥ

    As his tail was being wrapped, the great monkey grew in size, like fire in the forests when it reaches dry fuel.

    जब उसकी पूँछ लपेटी जा रही थी, तब वह महाकपि ऐसे बढ़ने लगा, जैसे वनों में सूखा ईंधन पाकर अग्नि बढ़ती है।

  8. Verse 8

    तैलेन परिषिच्याथ ते ऽग्निं तत्रावपातयन् ॥

    tailena pariṣicyātha te 'gniṃ tatrāvapātayan

    Then, drenching it with oil, they set fire thereto.

    तब उन्होंने उस (पूँछ) को तेल से सींचकर उसमें आग लगा दी।

  9. Verse 9

    लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन राक्षसांस् तान् अपातयत् । रोषामर्षपरीतात्मा बालसूर्यसमाननः ॥

    lāṅgūlena pradīptena rākṣasāṃs tān apātayat | roṣāmarṣaparītātmā bālasūryasamānanaḥ

    With his blazing tail he struck down those rākṣasas — Hanumān, his spirit filled with wrath and indignation, his face like the morning sun.

    क्रोध और अमर्ष से भरे, प्रातःकालीन सूर्य के समान मुख वाले हनुमान ने अपनी जलती हुई पूँछ से उन राक्षसों को मार गिराया।

  10. Verse 10

    स भूयः संगतैः क्रूरै राकसैर् हरिसत्तमः । निबद्धः कृतवान् वीरस् तत्कालसदृशीं मतिम् ॥

    sa bhūyaḥ saṃgataiḥ krūrai rākasair harisattamaḥ | nibaddhaḥ kṛtavān vīras tatkālasadṛśīṃ matim

    Then, the best of monkeys, bound by the cruel rākṣasas who gathered about him again, the hero formed a resolve suited to the hour:

    तब फिर से एकत्र हुए क्रूर राक्षसों द्वारा बँधे हुए उस कपिश्रेष्ठ वीर ने उस समय के अनुकूल विचार किया —

  11. Verse 11

    कामं खलु न मे शक्ता निबधस्यापि राक्षसाः । छित्त्वा पाशान् समुत्पत्य हन्याम् अहम् इमान् पुनः ॥

    kāmaṃ khalu na me śaktā nibadhasyāpi rākṣasāḥ | chittvā pāśān samutpatya hanyām aham imān punaḥ

    "Surely the rākṣasas have no power over me, though I am bound. Snapping my cords and leaping up, I could slay these again."

    "निश्चय ही बँधे होने पर भी ये राक्षस मुझ पर समर्थ नहीं। बंधनों को तोड़कर और उछलकर मैं इन्हें फिर से मार सकता हूँ।"

  12. Verse 12

    सर्वेषाम् एव पर्याप्तो राक्षसानाम् अहं युधि । किं तु रामस्य प्रीत्यर्थं विषहिष्ये ऽहम् ईदृशम् ॥

    sarveṣām eva paryāpto rākṣasānām ahaṃ yudhi | kiṃ tu rāmasya prītyarthaṃ viṣahiṣye 'ham īdṛśam

    "I am a match in battle for all the rākṣasas; yet for Rāma's sake I shall endure such treatment as this."

    "युद्ध में मैं सभी राक्षसों के लिए पर्याप्त हूँ; किंतु राम की प्रसन्नता के लिए मैं ऐसा (अपमान) सह लूँगा।"

  13. Verse 13

    लङ्का चरयितव्या मे पुनर् एव भवेद् इति । रात्रौ न हि सुदृष्टा मे दुर्गकर्मविधानतः । अवश्यम् एव द्रष्टव्या मया लङ्का निशाक्षये ॥

    laṅkā carayitavyā me punar eva bhaved iti | rātrau na hi sudṛṣṭā me durgakarmavidhānataḥ | avaśyam eva draṣṭavyā mayā laṅkā niśākṣaye

    "Laṅkā is to be surveyed by me once more; for at night it was not well seen by me, in the arrangement of its fortifications. Laṅkā must assuredly be looked upon by me again at the waning of the night."

    "मुझे लंका को फिर से देखना चाहिए; क्योंकि रात में इसकी दुर्ग-रचना मैंने भली-भाँति नहीं देखी। अतः रात्रि के अंत में (दिन के उजाले में) लंका को मुझे अवश्य ही फिर देखना चाहिए।"

  14. Verse 14

    कामं बन्धैश् च मे भूयः पुच्छस्योद्दीपनेन च । पीडां कुर्वन्तु रक्षांसि न मे ऽस्ति मनसः श्रमः ॥

    kāmaṃ bandhaiś ca me bhūyaḥ pucchasyoddīpanena ca | pīḍāṃ kurvantu rakṣāṃsi na me 'sti manasaḥ śramaḥ

    "Let the rākṣasas, if they wish, work me further pain with their bonds and with the burning of my tail — there is no weariness in my mind."

    "राक्षस चाहें तो बंधनों से और पूँछ जलाने से मुझे और भी पीड़ा दें — मेरे मन में कोई थकान नहीं है।"

  15. Verse 15

    ततस् ते संवृताकारं सत्त्ववन्तं महाकपिम् । परिगृह्य ययुर् हृष्टा राक्षसाः कपिकुञ्जरम् ॥

    tatas te saṃvṛtākāraṃ sattvavantaṃ mahākapim | parigṛhya yayur hṛṣṭā rākṣasāḥ kapikuñjaram

    Then those rākṣasas, seizing the great monkey of veiled form and mighty mettle — that elephant among monkeys — went forth exultant.

    तब वे राक्षस संवृत रूप वाले (अपने स्वरूप को समेटे हुए), सत्त्ववान उस कपिश्रेष्ठ, वानर-कुंजर को पकड़कर हर्षित होकर चल पड़े।

  16. Verse 16

    शङ्खभेरीनिनादैस् तैर् घोषयन्तः स्वकर्मभिः । राक्षसाः क्रूरकर्माणश् चारयन्ति स्म तां पुरीम् ॥

    śaṅkhabherīninādais tair ghoṣayantaḥ svakarmabhiḥ | rākṣasāḥ krūrakarmāṇaś cārayanti sma tāṃ purīm

    Proclaiming it with blasts of conch and drum and with their own clamor, the rākṣasas of cruel deeds led him about that city.

    शंख और भेरी की ध्वनियों से तथा अपने शोर-गुल से घोषणा करते हुए वे क्रूरकर्मा राक्षस उसे उस नगरी में घुमाने लगे।

  17. Verse 17

    हनुमांश् चारयाम् आस राक्षसानां महापुरीम् । अथापश्यद् विमानानि विचित्राणि महाकपिः ॥

    hanumāṃś cārayām āsa rākṣasānāṃ mahāpurīm | athāpaśyad vimānāni vicitrāṇi mahākapiḥ

    Hanumān surveyed the great city of the rākṣasas; then the great monkey beheld its wondrous mansions (vimānas),

    हनुमान राक्षसों की उस महानगरी का अवलोकन करता रहा; तब उस महाकपि ने विचित्र विमानों (भवनों) को देखा,

  18. Verse 18

    संवृतान् भूमिभागांश् च सुविभक्तांश् च चत्वरान् । रथ्याश् च गृहसंबाधाः कपिः शृङ्गाटकानि च ॥

    saṃvṛtān bhūmibhāgāṃś ca suvibhaktāṃś ca catvarān | rathyāś ca gṛhasaṃbādhāḥ kapiḥ śṛṅgāṭakāni ca

    and the enclosed plots of ground, the well-apportioned squares, the lanes thronged with houses, and the crossroads.

    और घिरे हुए भूमि-भागों को, सुविभाजित चौराहों को, घरों से भरी गलियों को, और तिराहों (शृंगाटकों) को कपि ने देखा।

  19. Verse 19

    चत्वरेषु चतुष्केषु राजमार्गे तथैव च । घोषयन्ति कपिं सर्वे चारीक इति राक्षसाः ॥

    catvareṣu catuṣkeṣu rājamārge tathaiva ca | ghoṣayanti kapiṃ sarve cārīka iti rākṣasāḥ

    At the squares, the courtyards, and likewise on the royal highway, all the rākṣasas proclaimed the monkey, crying "a spy!"

    चौराहों, चौकों और राजमार्ग पर भी सभी राक्षस कपि की घोषणा करते — "यह गुप्तचर है" (ऐसा पुकारते)।

  20. Verse 20

    दीप्यमाने ततस् तस्य लाङ्गूलाग्रे हनूमतः । राक्षस्यस् ता विरूपाक्ष्यः शंसुर् देव्यास् तद् अप्रियम् ॥

    dīpyamāne tatas tasya lāṅgūlāgre hanūmataḥ | rākṣasyas tā virūpākṣyaḥ śaṃsur devyās tad apriyam

    Then, as the tip of Hanumān's tail blazed, those misshapen-eyed rākṣasīs told that unwelcome news to the queen (Sītā):

    तब जब हनुमान की पूँछ का अग्रभाग जल रहा था, तब उन विकृत नेत्रों वाली राक्षसियों ने देवी सीता को वह अप्रिय समाचार सुनाया —

  21. Verse 21

    यस् त्वया कृतसंवादः सीते ताम्रमुखः कपिः । लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन स एष परिणीयते ॥

    yas tvayā kṛtasaṃvādaḥ sīte tāmramukhaḥ kapiḥ | lāṅgūlena pradīptena sa eṣa pariṇīyate

    "That copper-faced monkey with whom you held converse, O Sītā — that very one is being led about, his tail set aflame."

    "हे सीते, जिस ताम्रमुख कपि से तुमने बातचीत की थी, वही यह, जलती हुई पूँछ के साथ घुमाया जा रहा है।"

  22. Verse 22

    श्रुत्वा तद् वचनं क्रूरम् आत्मापहरणोपमम् । वैदेही शोकसंतप्ता हुताशनम् उपागमत् ॥

    śrutvā tad vacanaṃ krūram ātmāpaharaṇopamam | vaidehī śokasaṃtaptā hutāśanam upāgamat

    Hearing that cruel word, like the taking of her own life, Vaidehī, scorched with grief, drew near to the sacred fire.

    अपने ही प्राण-हरण के समान उस क्रूर वचन को सुनकर शोक से संतप्त वैदेही अग्नि के समीप पहुँचीं।

  23. Verse 23

    मङ्गलाभिमुखी तस्य सा तदासीन् महाकपेः । उपतस्थे विशालाक्षी प्रयता हव्यवाहनम् ॥

    maṅgalābhimukhī tasya sā tadāsīn mahākapeḥ | upatasthe viśālākṣī prayatā havyavāhanam

    Then that wide-eyed one, turning toward auspiciousness for the great monkey's sake, with devout heart approached the bearer of oblations (Agni):

    उस समय वह विशाल नेत्रों वाली देवी उस महाकपि के कल्याण की कामना से, पवित्र हृदय होकर अग्निदेव की उपासना करने लगीं —

  24. Verse 24

    यद्य् अस्ति पतिशुश्रूषा यद्य् अस्ति चरितं तपः । यदि चास्त्य् एकपत्नीत्वं शीतो भव हनूमतः ॥

    yady asti patiśuśrūṣā yady asti caritaṃ tapaḥ | yadi cāsty ekapatnītvaṃ śīto bhava hanūmataḥ

    "If there is in me service to my husband, if austerity has been practiced by me, and if there is in me fidelity to one husband alone, be cool for Hanumān."

    "यदि मुझमें पति की सेवा है, यदि मैंने तपस्या आचरित की है, और यदि मुझमें एकपतिव्रत है, तो हनुमान के लिए शीतल हो जाओ।"

  25. Verse 25

    यदि कश् चिद् अनुक्रोशस् तस्य मय्य् अस्ति धीमतः । यदि वा भाग्यशेषं मे शीतो भव हनूमतः ॥

    yadi kaś cid anukrośas tasya mayy asti dhīmataḥ | yadi vā bhāgyaśeṣaṃ me śīto bhava hanūmataḥ

    "If there is any compassion toward me in that wise one, or if any remnant of good fortune is yet mine, be cool for Hanumān."

    "यदि उस बुद्धिमान राम की मुझ पर कुछ भी करुणा है, अथवा यदि मेरा कुछ भाग्य शेष है, तो हनुमान के लिए शीतल हो जाओ।"

  26. Verse 26

    यदि मां वृत्तसंपन्नां तत्समागमलालसाम् । स विजानाति धर्मात्मा शीतो भव हनूमतः ॥

    yadi māṃ vṛttasaṃpannāṃ tatsamāgamalālasām | sa vijānāti dharmātmā śīto bhava hanūmataḥ

    "If that righteous-souled one knows me to be rich in wifely conduct and longing for union with him, be cool for Hanumān."

    "यदि वह धर्मात्मा मुझे सदाचार-संपन्न और उनके मिलन की लालायित जानता है, तो हनुमान के लिए शीतल हो जाओ।"

  27. Verse 27

    यदि मां तारयत्य् आर्यः सुग्रीवः सत्यसंगरः । अस्माद् दुःखान् महाबाहुः शीतो भव हनूमतः ॥

    yadi māṃ tārayaty āryaḥ sugrīvaḥ satyasaṃgaraḥ | asmād duḥkhān mahābāhuḥ śīto bhava hanūmataḥ

    "If the noble Sugrīva, true to his pledge, the great-armed one, is to deliver me from this sorrow, be cool for Hanumān."

    "यदि अपनी प्रतिज्ञा के सच्चे, महाबाहु आर्य सुग्रीव मुझे इस दुःख से तार देंगे, तो हनुमान के लिए शीतल हो जाओ।"

  28. Verse 28

    ततस् तीक्ष्णार्चिर् अव्यग्रः प्रदक्षिणशिखो ऽनलः । जज्वाल मृगशावाक्ष्याः शंसन्न् इव शिवं कपेः ॥

    tatas tīkṣṇārcir avyagraḥ pradakṣiṇaśikho 'nalaḥ | jajvāla mṛgaśāvākṣyāḥ śaṃsann iva śivaṃ kapeḥ

    Then the fire, of keen flame, undisturbed, its flame turning rightward (pradakṣiṇa), blazed gently, as though announcing well-being to the fawn-eyed one's monkey.

    तब तीक्ष्ण ज्वाला वाली, शांत, दक्षिणावर्त शिखा वाली अग्नि उस मृगनयनी के कपि के लिए मानो कल्याण की सूचना देती हुई मंद-मंद जलने लगी।

  29. Verse 29

    दह्यमाने च लाङ्गूले चिन्तयाम् आस वानरः । प्रदीप्तो ऽग्निर् अयं कस्मान् न मां दहति सर्वतः ॥

    dahyamāne ca lāṅgūle cintayām āsa vānaraḥ | pradīpto 'gnir ayaṃ kasmān na māṃ dahati sarvataḥ

    And as his tail burned, the monkey reflected: "Why does this kindled fire not consume me all over?"

    और पूँछ के जलते समय वानर ने विचार किया — "यह प्रज्वलित अग्नि मुझे सब ओर से क्यों नहीं जलाती?"

  30. Verse 30

    दृश्यते च महाज्वालः करोति च न मे रुजम् । शिशिरस्येव संपातो लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितः ॥

    dṛśyate ca mahājvālaḥ karoti ca na me rujam | śiśirasyeva saṃpāto lāṅgūlāgre pratiṣṭhitaḥ

    "A great flame is seen, yet it works me no pain; it is as though a touch of frost were set at the tip of my tail."

    "महान ज्वाला दिखाई देती है, फिर भी यह मुझे पीड़ा नहीं देती; मेरी पूँछ के अग्रभाग पर तो मानो शीत (बर्फ) का स्पर्श ठहरा हुआ है।"

  31. Verse 31

    अथ वा तद् इदं व्यक्तं यद् दृष्टं प्लवता मया । रामप्रभावाद् आश्चर्यं पर्वतः सरितां पतौ ॥

    atha vā tad idaṃ vyaktaṃ yad dṛṣṭaṃ plavatā mayā | rāmaprabhāvād āścaryaṃ parvataḥ saritāṃ patau

    "Or else this is plainly that marvel which I beheld while leaping — through Rāma's power — the mountain [rising] in the lord of rivers (the sea)."

    "अथवा यह स्पष्ट ही वही आश्चर्य है जो मैंने समुद्र लाँघते समय देखा था — राम के प्रभाव से समुद्र में पर्वत (मैनाक) का उठना।"

  32. Verse 32

    यदि तावत् समुद्रस्य मैनाकस्य च धीमथ । रामार्थं संभ्रमस् तादृक् किम् अग्निर् न करिष्यति ॥

    yadi tāvat samudrasya mainākasya ca dhīmatha | rāmārthaṃ saṃbhramas tādṛk kim agnir na kariṣyati

    "If the ocean and the wise Maināka showed such zeal for Rāma's sake, why should the fire not do the like?"

    "जब समुद्र और बुद्धिमान मैनाक ने राम के लिए ऐसा उत्साह दिखाया, तो अग्नि वैसा क्यों न करेगी?"

  33. Verse 33

    सीतायाश् चानृशंस्येन तेजसा राघवस्य च । पितुश् च मम सख्येन न मां दहति पावकः ॥

    sītāyāś cānṛśaṃsyena tejasā rāghavasya ca | pituś ca mama sakhyena na māṃ dahati pāvakaḥ

    "Through Sītā's benevolence, through the splendor of Rāghava, and through the friendship of my father (the Wind), the fire consumes me not."

    "सीता की करुणा से, राघव के तेज से, और मेरे पिता (वायु) की मित्रता से अग्नि मुझे नहीं जलाती।"

  34. Verse 34

    भूयः स चिन्तयाम् आस मुहूर्तं कपिकुञ्जरः । उत्पपाताथ वेगेन ननाद च महाकपिः ॥

    bhūyaḥ sa cintayām āsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ | utpapātātha vegena nanāda ca mahākapiḥ

    Again that elephant among monkeys reflected a moment, then sprang up with force, and the great monkey roared.

    वह कपि-कुंजर फिर एक क्षण विचार करता रहा, फिर वेग से उछल पड़ा और उस महाकपि ने गर्जना की।

  35. Verse 35

    पुरद्वारं ततः श्रीमाञ् शैलशृङ्गम् इवोन्नतम् । विभक्तरक्षःसंबाधम् आससादानिलात्मजः ॥

    puradvāraṃ tataḥ śrīmāñ śailaśṛṅgam ivonnatam | vibhaktarakṣaḥsaṃbādham āsasādānilātmajaḥ

    Then the glorious son of the Wind reached the city gate, lofty as a mountain peak, thronged by its stationed rākṣasas.

    तब वह श्रीमान पवनपुत्र पर्वत-शिखर के समान ऊँचे, स्थित राक्षसों से व्याप्त उस नगर-द्वार पर जा पहुँचा।

  36. Verse 36

    स भूत्वा शैलसंकाशः क्षणेन पुनर् आत्मवान् । ह्रस्वतां परमां प्राप्तो बन्धनान्य् अवशातयत् ॥

    sa bhūtvā śailasaṃkāśaḥ kṣaṇena punar ātmavān | hrasvatāṃ paramāṃ prāpto bandhanāny avaśātayat

    Having become mountain-like, in a moment that self-possessed one again attained the extreme of smallness and shook off his bonds.

    पर्वत के समान विशाल होकर, क्षण भर में वह आत्मवान फिर अत्यंत छोटे रूप को प्राप्त हुआ और बंधनों को झटककर गिरा दिया।

  37. Verse 37

    विमुक्तश् चाभवच् छ्रीमान् पुनः पर्वतसंनिभः । वीक्षमाणश् च ददृशे परिघं तोरणाश्रितम् ॥

    vimuktaś cābhavac chrīmān punaḥ parvatasaṃnibhaḥ | vīkṣamāṇaś ca dadṛśe parighaṃ toraṇāśritam

    Freed, the glorious one became once more like a mountain; and looking about, he beheld an iron bar (parigha) set against the archway.

    मुक्त होकर वह श्रीमान फिर पर्वत के समान हो गया; और इधर-उधर देखते हुए उसने तोरण के सहारे रखा एक परिघ (लोहे का डंडा) देखा।

  38. Verse 38

    स तं गृह्य महाबाहुः कालायसपरिष्कृतम् । रक्षिणस् तान् पुनः सर्वान् सूदयाम् आस मारुतिः ॥

    sa taṃ gṛhya mahābāhuḥ kālāyasapariṣkṛtam | rakṣiṇas tān punaḥ sarvān sūdayām āsa mārutiḥ

    Seizing that bar, wrought with black iron, the great-armed son of the Wind slew once more all those guards.

    काले लोहे से बने उस परिघ को लेकर महाबाहु पवनपुत्र ने उन सभी पहरेदारों को फिर से मार डाला।

  39. Verse 39

    स तान् निहत्वा रणचण्डविक्रमः; समीक्षमाणः पुनर् एव लङ्काम् । प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली; प्रकाशतादित्य इवांशुमाली ॥

    sa tān nihatvā raṇacaṇḍavikramaḥ; samīkṣamāṇaḥ punar eva laṅkām | pradīptalāṅgūlakṛtārcimālī; prakāśatāditya ivāṃśumālī

    Having slain them, of fierce battle-valor, surveying Laṅkā once again, Hanumān, wreathed with the flames of his blazing tail, shone like the sun garlanded with beams.

    प्रचंड रणपराक्रमी वह हनुमान उन्हें मारकर, पुनः लंका को निहारता हुआ, अपनी जलती पूँछ की ज्वालाओं की माला से युक्त होकर किरणों की माला वाले सूर्य के समान शोभा पाने लगा।