Sarga 3

Verse 1

'''श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे तृतीयः सर्गः ॥१-३॥''' श्रुत्वा वस्तु समग्रं तद्धर्मार्थसहितं हितम् । व्यक्तमन्वेषते भूयो यद् वृत्तं तस्य धीमतः

Verse 2

उपस्पृश्योदकं सम्यङ्मुनिः स्थित्वा कृताञ्जलिः । प्राचीनाग्रेषु दर्भेषु धर्मेणान्वेषते गतिम्

Verse 3

रामलक्ष्मणसीताभी राज्ञा दशरथेन च । सभार्येण सराष्ट्रेण यत् प्राप्तं तत्र तत्त्वतः

Verse 4

हसितं भाषितं चैव गतिर्यावच्च चेष्टितम् । तत् सर्वं धर्मवीर्येण यथावत् संप्रपश्यति

Verse 5

स्त्रीतृतीयेन च तथा यत् प्राप्तं चरता वने । सत्यसन्धेन रामेण तत् सर्वं चान्ववैक्षत

Verse 6

ततः पश्यति धर्मात्मा तत् सर्वं योगमास्थितः । पुरा यत् तत्र निर्वृत्तं पाणावामलकं यथा

Verse 7

तत् सर्वं तत्त्वतो दृष्ट्वा धर्मेण स महामतिः । अभिरामस्य रामस्य तत् सर्वं कर्तुमुद्यतः

Verse 8

कामार्थगुणसंयुक्तं धर्मार्थगुणविस्तरम् । समुद्रमिव रत्नाढ्यं सर्वश्रुतिमनोहरम्

Verse 9

स यथा कथितं पूर्वं नारदेन महात्मना । रघुवंशस्य चरितं चकार भगवान् मुनिः

Verse 10

जन्म रामस्य सुमहद्वीर्यं सर्वानुकूलताम् । लोकस्य प्रियतां क्षान्तिं सौम्यतां सत्यशीलताम्

Verse 11

नाना चित्राः कथाश्चान्या विश्वामित्रसहायने । जानक्याश्च विवाहं च धनुषश्च विभेदनम्

Verse 12

रामरामविवादं च गुणान् दाशरथेस्तथा । तथाभिषेकं रामस्य कैकेय्या दुष्टभावताम्

Verse 13

विघातं चाभिषेकस्य रामस्य च विवासनम् । राज्ञः शोकं विलापं च परलोकस्य चाश्रयम्

Verse 14

प्रकृतीनां विषादं च प्रकृतीनां विसर्जनम् । निषादाधिपसंवादं सूतोपावर्तनं तथा

Verse 15

गङ्गायाश्चापि संतारं भरद्वाजस्य दर्शनम् । भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच्चित्रकूटस्य दर्शनम्

Verse 16

वास्तुकर्म निवेशं च भरतागमनं तथा । प्रसादनं च रामस्य पितुश्च सलिलक्रियाम्

Verse 17

पादुकाग्र्याभिषेकं च नन्दिग्रामनिवासनम् । दण्डकारण्यगमनं विराधस्य वधं तथा

Verse 18

दर्शनं शरभङ्गस्य सुतीक्ष्णेन समागमम् अनसूयासमाख्यां च अङ्गरागस्य चार्पणम्

Verse 19

दर्शनं चाप्यगस्त्यस्य धनुषो ग्रहणं तथा । शूर्पणख्याश्च संवादं विरूपकरणं तथा

Verse 20

वधं खरत्रिशिरसोरुत्थानं रावणस्य च । मारीचस्य वधं चैव वैदेह्या हरणं तथा

Verse 21

राघवस्य विलापं च गृध्रराजनिबर्हणम् । कबन्धदर्शनं चैव पम्पायाश्चापि दर्शनम्

Verse 22

शबरीदर्शनं चैव फलमूलाशनं तथा । प्रलापं चैव पम्पायां हनूमद्दर्शनं तथा

Verse 23

ऋष्यमूकस्य गमनं सुग्रीवेण समागमम् । प्रत्ययोत्पादनं सख्यं वालिसुग्रीवविग्रहम्

Verse 24

वालिप्रमथनं चैव सुग्रीवप्रतिपादनम् ताराविलापं समयं वर्षरात्रनिवासनम्

Verse 25

कोपं राघवसिंहस्य बलानामुपसंग्रहम् दिशः प्रस्थापनं चैव पृथिव्याश्च निवेदनम्

Verse 26

अङ्गुलीयकदानं च ऋक्षस्य बिलदर्शनम् प्रायोपवेशनं चैव संपातेश्चापि दर्शनम्

Verse 27

पर्वतारोहणं चैव सागरस्यापि लङ्घनम् समुद्रवचनाच्चैव मैनाकस्य च दर्शनम्

Verse 28

राक्षसीतर्जनं चैव च्छायाग्राहस्य दर्शनम् सिंहिकायाश्च निधनं लङ्कामलयदर्शनम्

Verse 29

रात्रौ लङ्काप्रवेशं च एकस्यापि विचिन्तनम् आपानभूमिगमनमवरोधस्य दर्शनम्

Verse 30

दर्शनं रावणस्यापि पुष्पकस्य च दर्शनम् अशोकवनिकायानं सीतायाश्चापि दर्शनम्

Verse 31

अभिज्ञानप्रदानं च सीतायाश्चापि भाषणम् राक्षसीतर्जनं चैव त्रिजटास्वप्नदर्शनम्

Verse 32

मणिप्रदानं सीताया वृक्षभङ्गं तथैव च राक्षसीविद्रवं चैव किंकराणां निबर्हणम्

Verse 33

ग्रहणं वायुसूनोश्च लङ्कादाहाभिगर्जनम् प्रतिप्लवनमेवाथ मधूनां हरणं तथा

Verse 34

राघवाश्वासनं चैव मणिनिर्यातनं तथा संगमं च समुद्रेण नलसेतोश्च बन्धनम्

Verse 35

प्रतारं च समुद्रस्य रात्रौ लङ्कावरोधनम् विभीषणेन संसर्गं वधोपायनिवेदनम्

Verse 36

कुम्भकर्णस्य निधनं मेघनादनिबर्हणम् रावणस्य विनाशं च सीतावाप्तिमरेः पुरे

Verse 37

बिभीषणाभिषेकं च पुष्पकस्य च दर्शनम् अयोध्यायाश्च गमनं भरद्वाजसमागमम्

Verse 38

प्रेषणं वायुपुत्रस्य भरतेन समागमम् रामाभिषेकाभ्युदयं सर्वसैन्यविसर्जनम् स्वराष्ट्ररञ्जनं चैव वैदेह्याश्च विसर्जनम्

Verse 39

अनागतं च यत् किंचिद् रामस्य वसुधातले तच्चकारोत्तरे काव्ये वाल्मीकिर्भगवानृषिः