Adhyaya 46

Verse 1

बृहस्पत्यादिभिः स्कन्दस्य सैनापत्येऽभिषेचनम्।। 1 ।। ब्रह्मादिभिः स्कन्दाय स्वस्वपारिषदानां दानम्।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। ततोऽभिषेकसम्भारान्सर्वान्सम्भृत्य शास्त्रतः। बृहस्पतिः समिद्धेऽग्नौ जुहावाग्निं यथाविधि।।

bṛhaspatyādibhiḥ skandasya saināpatye'bhiṣecanam|| 1 || brahmādibhiḥ skandāya svasvapāriṣadānāṃ dānam|| 2 || vaiśampāyana uvāca| tato'bhiṣekasambhārānsarvānsambhṛtya śāstrataḥ| bṛhaspatiḥ samiddhe'gnau juhāvāgniṃ yathāvidhi||

Verse 2

ततो हिमवता दत्ते मणिप्रवरशोभिते। दिव्यरत्नाचिते पुण्ये निषण्णं परमासने।।

tato himavatā datte maṇipravaraśobhite| divyaratnācite puṇye niṣaṇṇaṃ paramāsane||

Verse 3

सर्वमङ्गलसम्भारैर्विधिमन्त्रपुरस्कृतम्। आभिषेचनिकं द्रव्यं गृहीत्वा देवतागणाः।।

sarvamaṅgalasambhārairvidhimantrapuraskṛtam| ābhiṣecanikaṃ dravyaṃ gṛhītvā devatāgaṇāḥ||

Verse 4

इन्द्राविष्णू महावीर्यौ सूर्योचन्द्रमसौ तथा। धाता चैव विधाता च तथा चैवानिलानलौ।।

indrāviṣṇū mahāvīryau sūryocandramasau tathā| dhātā caiva vidhātā ca tathā caivānilānalau||

Verse 5

पूष्णा भगेनार्यम्णा च अंशेन च विवस्वतां। रुद्रश्च सहितो धीमान्मित्रेण वरुणेन च।।

pūṣṇā bhagenāryamṇā ca aṃśena ca vivasvatāṃ| rudraśca sahito dhīmānmitreṇa varuṇena ca||

Verse 6

रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां च वृतः प्रभुः। विश्वैर्देवैर्मरुद्भिश्च साध्यैश्च पितृभिः सह।।

rudrairvasubhirādityairaśvibhyāṃ ca vṛtaḥ prabhuḥ| viśvairdevairmarudbhiśca sādhyaiśca pitṛbhiḥ saha||

Verse 7

गन्धर्वैरप्सरोभिश्च यक्षराक्षसपन्नगैः। देवर्षिभिरसङ्ख्यातैस्तथा ब्रह्मर्षिभिस्तथा।।

gandharvairapsarobhiśca yakṣarākṣasapannagaiḥ| devarṣibhirasaṅkhyātaistathā brahmarṣibhistathā||

Verse 8

वैखानसैर्वालखिल्यैर्वाय्वाहारैर्मरीचिपैः। भृगुभिश्चाङ्गिरोभिश्च यतिभिश्च महात्मभिः।।

vaikhānasairvālakhilyairvāyvāhārairmarīcipaiḥ| bhṛgubhiścāṅgirobhiśca yatibhiśca mahātmabhiḥ||

Verse 9

सर्वैर्विद्याधरैः पुण्यैर्योगसिद्धैस्तथा वृतः। पितामहः पुलस्त्यश्च पुलहश्च महातपाः।।

sarvairvidyādharaiḥ puṇyairyogasiddhaistathā vṛtaḥ| pitāmahaḥ pulastyaśca pulahaśca mahātapāḥ||

Verse 10

अङ्गिराः कश्यपोऽत्रिश्च मरीचिर्भृगुरेव च। क्रतुर्हरिः प्रचेताश्च मनुर्दक्षस्तथैव च।।

aṅgirāḥ kaśyapo'triśca marīcirbhṛgureva ca| kraturhariḥ pracetāśca manurdakṣastathaiva ca||

Verse 11

ऋतवश्च ग्रहाश्चैव ज्योतींषि च विशाम्पते। मूर्तिमत्यश्च सरितो वेदाश्चैव सनातनाः।।

ṛtavaśca grahāścaiva jyotīṃṣi ca viśāmpate| mūrtimatyaśca sarito vedāścaiva sanātanāḥ||

Verse 12

समुद्राश्च हदाश्चैव तीर्थानि विविधानि च। पृथिवी द्यौर्दिशश्चैव पादपाश्च जनाधिप।।

samudrāśca hadāścaiva tīrthāni vividhāni ca| pṛthivī dyaurdiśaścaiva pādapāśca janādhipa||

Verse 13

अदितिर्देवमाता च हीः श्रीः स्वाहा सरस्वती। उमा शची सिनीवाली तथैवानुमतिः कुहूः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शल्यपर्वणि ह्रदप्रवेशपर्वणि षट्‌चत्वारिंशोऽध्यायः।। 46 ।।

aditirdevamātā ca hīḥ śrīḥ svāhā sarasvatī| umā śacī sinīvālī tathaivānumatiḥ kuhūḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śalyaparvaṇi hradapraveśaparvaṇi ṣaṭ‌catvāriṃśo'dhyāyaḥ|| 46 ||

Verse 14

राका च धिषणा चैव पत्न्यश्चान्या दिवौकसाम्। हिमवांश्चैव विन्ध्यश्च मेरुश्चानेकशृङ्गवान्।।

rākā ca dhiṣaṇā caiva patnyaścānyā divaukasām| himavāṃścaiva vindhyaśca meruścānekaśṛṅgavān||

Verse 15

ऐरावतः सानुचरः कलाः काष्ठास्तथैव च। मासार्धमासा ऋतवस्तथा रात्र्यहनी नृप।।

airāvataḥ sānucaraḥ kalāḥ kāṣṭhāstathaiva ca| māsārdhamāsā ṛtavastathā rātryahanī nṛpa||

Verse 16

उच्चैः श्रवा हयश्रेष्ठो नागराजश्च वासुकिः। अरुणो गरुडश्चैव वृक्षाश्चौषधिभिः सह।।

uccaiḥ śravā hayaśreṣṭho nāgarājaśca vāsukiḥ| aruṇo garuḍaścaiva vṛkṣāścauṣadhibhiḥ saha||

Verse 17

धर्मश्च भगवान्देवः समाजग्मुर्हि सङ्गताः। कालो यमश्च मृत्युश्च यमस्यानुचराश्च ये।।

dharmaśca bhagavāndevaḥ samājagmurhi saṅgatāḥ| kālo yamaśca mṛtyuśca yamasyānucarāśca ye||

Verse 18

बहुलत्वाच्च नोक्ता ये विविधा देवतागणाः। ते कुमाराभिषेकार्षं समाजग्मुस्ततस्ततः।।

bahulatvācca noktā ye vividhā devatāgaṇāḥ| te kumārābhiṣekārṣaṃ samājagmustatastataḥ||

Verse 19

जगृहुस्ते तदा राजन्सर्वं एव दिवौकसः। आभिषेचनिकं भाण्डं मङ्गलानि च सर्वशः।।

jagṛhuste tadā rājansarvaṃ eva divaukasaḥ| ābhiṣecanikaṃ bhāṇḍaṃ maṅgalāni ca sarvaśaḥ||

Verse 20

दिव्यसम्भारसंयुक्तैः कलशैः काञ्चनैर्नृप। सारस्वताभिः पुण्याभिरद्भिस्ताभिरलङ्कृतम्।।

divyasambhārasaṃyuktaiḥ kalaśaiḥ kāñcanairnṛpa| sārasvatābhiḥ puṇyābhiradbhistābhiralaṅkṛtam||

Verse 21

अभ्यषिञ्चन्कुमारं वै सम्प्रहृष्टा दिवौकसः। सैनापत्ये महात्मानमसुराणां भयङ्करम्।।

abhyaṣiñcankumāraṃ vai samprahṛṣṭā divaukasaḥ| saināpatye mahātmānamasurāṇāṃ bhayaṅkaram||

Verse 22

पुरा यथा महाराज वरुणं वै जलेश्वरम्। तथाऽभ्यषिञ्चद्भगवान्सर्वलोकपितामहः।।

purā yathā mahārāja varuṇaṃ vai jaleśvaram| tathā'bhyaṣiñcadbhagavānsarvalokapitāmahaḥ||

Verse 23

कश्यपश्च महातेजा ये चान्ये सोककीर्तिताः। तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो बलिनो वातरंहसः।।

kaśyapaśca mahātejā ye cānye sokakīrtitāḥ| tasmai brahmā dadau prīto balino vātaraṃhasaḥ||

Verse 24

कामवीर्यधरान्सिद्धान्महापारिषदान्प्रभुः। नन्दिसेनं लोहिताक्षं घण्टाकार्णं च सम्मतम्।।

kāmavīryadharānsiddhānmahāpāriṣadānprabhuḥ| nandisenaṃ lohitākṣaṃ ghaṇṭākārṇaṃ ca sammatam||

Verse 25

चतुर्थमस्यानुचरं ख्यातं कुमुदमालिनम्। तत्र स्थाणुर्महातेजा महापारिषदं प्रभुः।।

caturthamasyānucaraṃ khyātaṃ kumudamālinam| tatra sthāṇurmahātejā mahāpāriṣadaṃ prabhuḥ||

Verse 26

मायाशतधरं कामं कामवीर्यबलान्वितम्। ददौ स्कन्दाय राजेन्द्र सुरारिविनिबर्हणम्।।

māyāśatadharaṃ kāmaṃ kāmavīryabalānvitam| dadau skandāya rājendra surārivinibarhaṇam||

Verse 27

सहि देवासुरे युद्धे दैत्यानां भीमकर्मणाम्। जघान दोर्भ्यां सङ्क्रुद्धः प्रयुतानि चतुर्दश।।

sahi devāsure yuddhe daityānāṃ bhīmakarmaṇām| jaghāna dorbhyāṃ saṅkruddhaḥ prayutāni caturdaśa||

Verse 28

तथा देवा ददुस्तस्मै सेनां नैर्ऋतसङ्कुलाम्। देवशत्रुक्षयकरीमजय्यां विश्वरूपिणीम्।।

tathā devā dadustasmai senāṃ nairṛtasaṅkulām| devaśatrukṣayakarīmajayyāṃ viśvarūpiṇīm||

Verse 29

जयशब्दं तथा चक्रुर्देवाः सर्वे सवासवाः। गन्धर्वा यक्षरक्षांसि मुनयः पितरस्तथा।।

jayaśabdaṃ tathā cakrurdevāḥ sarve savāsavāḥ| gandharvā yakṣarakṣāṃsi munayaḥ pitarastathā||

Verse 30

ततः प्रादादनुचरौ यमः कालोपमावुभौ। उन्माथं च प्रमाथं च महावीर्यौ महाद्युती।।

tataḥ prādādanucarau yamaḥ kālopamāvubhau| unmāthaṃ ca pramāthaṃ ca mahāvīryau mahādyutī||

Verse 31

सुभ्राजो भास्वरश्चैव यौ तौ सूर्यानुयायिनौ। तौ सूर्यः कार्तिकेयाय ददौ प्रीतः प्रतापवान्।।

subhrājo bhāsvaraścaiva yau tau sūryānuyāyinau| tau sūryaḥ kārtikeyāya dadau prītaḥ pratāpavān||

Verse 32

कैलासशृङ्गसङ्काशौ श्वेतमाल्यानुलेपनौ। सोमोऽप्यनुचरौ प्रादान्मणिं सुमणिमेव च।।

kailāsaśṛṅgasaṅkāśau śvetamālyānulepanau| somo'pyanucarau prādānmaṇiṃ sumaṇimeva ca||

Verse 33

ज्वालाजिह्वं तथा ज्योतिरात्मजाय हुताशनः। ददावनुचरौ शूरौ परसैन्यप्रमाथिनौ।।

jvālājihvaṃ tathā jyotirātmajāya hutāśanaḥ| dadāvanucarau śūrau parasainyapramāthinau||

Verse 34

परिधं च वटं चैव भीमं च सुमहाबलम्। दहतिं दहनं चैव प्रचण्डौ वीर्यसम्मतौ।।

paridhaṃ ca vaṭaṃ caiva bhīmaṃ ca sumahābalam| dahatiṃ dahanaṃ caiva pracaṇḍau vīryasammatau||

Verse 35

अंशोऽप्यनुचरान्पञ्च ददौ स्कन्दाय धीमते। उत्क्रोशं सत्करं चैव वज्रदण्डधरावुभौ।।

aṃśo'pyanucarānpañca dadau skandāya dhīmate| utkrośaṃ satkaraṃ caiva vajradaṇḍadharāvubhau||

Verse 36

ददावनलपुत्राय वासवः परवीरहा। तौ हि शत्रून्महेन्द्रास्य जघ्नतुः समरे बहून्।।

dadāvanalaputrāya vāsavaḥ paravīrahā| tau hi śatrūnmahendrāsya jaghnatuḥ samare bahūn||

Verse 37

चक्रं विक्रमकं चैव सङ्क्रमं च महाबलम्। स्कन्दाय त्रीननुचरान्ददौ विष्णुर्महायशाः।।

cakraṃ vikramakaṃ caiva saṅkramaṃ ca mahābalam| skandāya trīnanucarāndadau viṣṇurmahāyaśāḥ||

Verse 38

वर्धनं नन्दनं चैव सर्वविद्याविशारदौ। स्कन्दाय ददतुः प्रीतावश्विनौ भिषजां वरौ।।

vardhanaṃ nandanaṃ caiva sarvavidyāviśāradau| skandāya dadatuḥ prītāvaśvinau bhiṣajāṃ varau||

Verse 39

किन्दुं च कुसुमं चैव कुमुदं च महायशाः। डम्बराडम्बरौ चैव ददौ धाता महात्मने।।

kinduṃ ca kusumaṃ caiva kumudaṃ ca mahāyaśāḥ| ḍambarāḍambarau caiva dadau dhātā mahātmane||

Verse 40

वक्रानुवक्रौ बलिनौ मेषवक्त्रौ बलोत्कटौ। ददौ त्वष्टा महामायौ स्कन्दायानुचरावुभौ।।

vakrānuvakrau balinau meṣavaktrau balotkaṭau| dadau tvaṣṭā mahāmāyau skandāyānucarāvubhau||

Verse 41

सुव्रतं सत्यसन्धं च ददौ मित्रो महात्मने। कुमाराय महात्मानौ तपोविद्याधरौ प्रभुः।।

suvrataṃ satyasandhaṃ ca dadau mitro mahātmane| kumārāya mahātmānau tapovidyādharau prabhuḥ||

Verse 42

सुदर्शनीयौ वरदौ त्रिषु लोकेषु विश्रुतौ। सुव्रतं च महात्मानं शुभकर्माणमेव च।।

sudarśanīyau varadau triṣu lokeṣu viśrutau| suvrataṃ ca mahātmānaṃ śubhakarmāṇameva ca||

Verse 43

कार्तिकेयाय सम्प्रादाद्विधाता लोकविश्रुतौ। पाणीतकं कालिकं च महामायाविनावुभौ।।

kārtikeyāya samprādādvidhātā lokaviśrutau| pāṇītakaṃ kālikaṃ ca mahāmāyāvināvubhau||

Verse 44

पूषा च पार्षदौ प्रादात्कार्तिकेयाय भारत। बलं चातिबलं चैव महावक्त्रौ महाबलौ।।

pūṣā ca pārṣadau prādātkārtikeyāya bhārata| balaṃ cātibalaṃ caiva mahāvaktrau mahābalau||

Verse 45

प्रददौ कार्तिकेयाय वायुर्भरतसत्तम। यमं चातियमं चैव तिमिवक्त्रौ महाबलौ।। नागराजश्च वामन इति ख.पाठः।।

pradadau kārtikeyāya vāyurbharatasattama| yamaṃ cātiyamaṃ caiva timivaktrau mahābalau|| nāgarājaśca vāmana iti kha.pāṭhaḥ||

Verse 46

प्रददौ कार्तिकेयाय वरुणः सत्यसङ्गरः। सुवर्चसं महात्मानं तथैवाप्यतिवर्चसम्।। घसं त्वातिघसं चैवेति ख.पाठः।।

pradadau kārtikeyāya varuṇaḥ satyasaṅgaraḥ| suvarcasaṃ mahātmānaṃ tathaivāpyativarcasam|| ghasaṃ tvātighasaṃ caiveti kha.pāṭhaḥ||

Verse 47

हिमवान्प्रददौ राजन्हुताशनसुताय वै। काञ्चनं च महात्मानं मेघमालिनमेव च।।

himavānpradadau rājanhutāśanasutāya vai| kāñcanaṃ ca mahātmānaṃ meghamālinameva ca||

Verse 48

ददावनुचरौ मेरुरग्निपुत्राय भारत। स्थिरं चातिस्थिरं चैव मेरुरेवापरौ ददौ।।

dadāvanucarau meruragniputrāya bhārata| sthiraṃ cātisthiraṃ caiva merurevāparau dadau||

Verse 49

महात्मा त्वग्निपुत्राय महाबलपराक्रमौ। उच्छृङ्गं चातिशृङ्गं च महापाषाणयोधिनौ।।

mahātmā tvagniputrāya mahābalaparākramau| ucchṛṅgaṃ cātiśṛṅgaṃ ca mahāpāṣāṇayodhinau||

Verse 50

प्रददावग्निपुत्राय विन्ध्यः पारिषदावुभौ। सङ्ग्रहं विग्रहं चैव समुद्रोऽमि गदाधरौ।।

pradadāvagniputrāya vindhyaḥ pāriṣadāvubhau| saṅgrahaṃ vigrahaṃ caiva samudro'mi gadādharau||

Verse 51

प्रददावग्निपुत्राय महापारिषदावुभौ। उन्मादं शङ्कुकर्णं च पुष्पदन्तं तथैव च।।

pradadāvagniputrāya mahāpāriṣadāvubhau| unmādaṃ śaṅkukarṇaṃ ca puṣpadantaṃ tathaiva ca||

Verse 52

प्रददावग्निपुत्राय पार्वती शुभदर्शना। जयं महाजयं चैव गङ्गा ज्वलनसूनवे।।

pradadāvagniputrāya pārvatī śubhadarśanā| jayaṃ mahājayaṃ caiva gaṅgā jvalanasūnave||

Verse 53

प्रददौ पुरुषव्याघ्र वासुकिः पन्नगेश्वरः। एवं साध्याश्च रुद्राश्च वसवः पितरस्तथा।।

pradadau puruṣavyāghra vāsukiḥ pannageśvaraḥ| evaṃ sādhyāśca rudrāśca vasavaḥ pitarastathā||

Verse 54

सागराः सरितश्चैव गिरयश्च महाबलाः। ददुः सेनागणाध्यक्षाञ्शूलपट्टसधारिणः।।

sāgarāḥ saritaścaiva girayaśca mahābalāḥ| daduḥ senāgaṇādhyakṣāñśūlapaṭṭasadhāriṇaḥ||

Verse 55

दिव्यप्रहरणोपेतान्नानावेषविभूषितान्। शृणु नामानि चाप्येषां येऽन्ये स्कन्दस्य सैनिकाः।।

divyapraharaṇopetānnānāveṣavibhūṣitān| śṛṇu nāmāni cāpyeṣāṃ ye'nye skandasya sainikāḥ||

Verse 56

विविधायुधसम्पन्नाश्चित्राभरणभूषिताः। शङ्कुकर्णो निकुम्भश्च पद्मः कुमुद एव च।।

vividhāyudhasampannāścitrābharaṇabhūṣitāḥ| śaṅkukarṇo nikumbhaśca padmaḥ kumuda eva ca||

Verse 57

अनन्तो द्वादशभुजस्तथा कृष्णोपकृष्णकौ। घ्राणश्रवाः कपिस्कन्धः काञ्चनाक्षो जलन्धमः।।

ananto dvādaśabhujastathā kṛṣṇopakṛṣṇakau| ghrāṇaśravāḥ kapiskandhaḥ kāñcanākṣo jalandhamaḥ||

Verse 58

अक्षः सन्तर्जनो राजन्कुनदीकस्तमोन्तकृत्। एकाक्षो द्वाशाक्षश्च तथैवैकजटः प्रभुः।।

akṣaḥ santarjano rājankunadīkastamontakṛt| ekākṣo dvāśākṣaśca tathaivaikajaṭaḥ prabhuḥ||

Verse 59

सहस्रबाहुर्विकटो व्याघ्राक्षः क्षितिकम्पनः। पुण्यनामा सुनामा च सुचक्रः प्रियदर्शनः।।

sahasrabāhurvikaṭo vyāghrākṣaḥ kṣitikampanaḥ| puṇyanāmā sunāmā ca sucakraḥ priyadarśanaḥ||

Verse 60

परिश्रुतः कोकनदः प्रियमाल्यानुलेपनः। अजोदरो गजशिराः स्कन्धाक्षः शतलोचनः।।

pariśrutaḥ kokanadaḥ priyamālyānulepanaḥ| ajodaro gajaśirāḥ skandhākṣaḥ śatalocanaḥ||

Verse 61

ज्वालाजिह्वः करालाक्षः शितिकेशो जटी हरिः। परिश्रुतः कोकनदः कृष्णकेशो जटाधरः।।

jvālājihvaḥ karālākṣaḥ śitikeśo jaṭī hariḥ| pariśrutaḥ kokanadaḥ kṛṣṇakeśo jaṭādharaḥ||

Verse 62

चतुर्दंष्ट्रोऽष्टजिह्वश्च मेघनादः पृथुश्रवाः। विद्युताक्षो धनुर्वक्त्रो जाठरो मारुताशनः।।

caturdaṃṣṭro'ṣṭajihvaśca meghanādaḥ pṛthuśravāḥ| vidyutākṣo dhanurvaktro jāṭharo mārutāśanaḥ||

Verse 63

उदाराक्षो रथाक्षश्च वज्रनाभो वसुप्रभः। समुद्रवेगो राजेन्द्र शैलकम्पी तथैव च।।

udārākṣo rathākṣaśca vajranābho vasuprabhaḥ| samudravego rājendra śailakampī tathaiva ca||

Verse 64

वृषो मेषः प्रवाहश्च तथा नन्दोपनन्दकौ। धूम्रः श्वेतः कलिङ्गश्च सिद्धार्थो वरदस्तथा।।

vṛṣo meṣaḥ pravāhaśca tathā nandopanandakau| dhūmraḥ śvetaḥ kaliṅgaśca siddhārtho varadastathā||

Verse 65

प्रियकश्चैव नन्दश्च गोनन्दश्च प्रतपवान्। आनन्दश्च प्रमोदश्च स्वस्तिको ध्रुवकस्तथा।।

priyakaścaiva nandaśca gonandaśca pratapavān| ānandaśca pramodaśca svastiko dhruvakastathā||

Verse 66

क्षेमवाहः सुवाहश्च सिद्धपात्रश्च भारत। गोव्रजः कनकापीडो महापारिषदेश्वरः।।

kṣemavāhaḥ suvāhaśca siddhapātraśca bhārata| govrajaḥ kanakāpīḍo mahāpāriṣadeśvaraḥ||

Verse 67

गायनो हसनश्चैव बाणः खङ्गश्च वीर्यवान्। वैताली गतिताली च तथा कथकवातिकौ।।

gāyano hasanaścaiva bāṇaḥ khaṅgaśca vīryavān| vaitālī gatitālī ca tathā kathakavātikau||

Verse 68

हंसजः पङ्कदिग्धाङ्गः समुद्रोन्मादनश्च ह। रणोत्कटः प्रहासश्च श्वेतसिद्धश्च नन्दनः।।

haṃsajaḥ paṅkadigdhāṅgaḥ samudronmādanaśca ha| raṇotkaṭaḥ prahāsaśca śvetasiddhaśca nandanaḥ||

Verse 69

कालकण्ठः प्रभासश्च तथा कुम्भाण्डकोदरः। कालकक्षः सितश्चैव भूतानां मथनस्तथा।।

kālakaṇṭhaḥ prabhāsaśca tathā kumbhāṇḍakodaraḥ| kālakakṣaḥ sitaścaiva bhūtānāṃ mathanastathā||

Verse 70

यज्ञवाहः सुवाहश्च देवयाजी च सोमपः। मज्जानश्च महातेजाः क्रथक्राथौ च भारत।।

yajñavāhaḥ suvāhaśca devayājī ca somapaḥ| majjānaśca mahātejāḥ krathakrāthau ca bhārata||

Verse 71

तुहरश्च तुहारश्च चित्रदेवश्च वीर्यवान्। मधुरः सुप्रसादश्च किरीटी च महाबलः।।

tuharaśca tuhāraśca citradevaśca vīryavān| madhuraḥ suprasādaśca kirīṭī ca mahābalaḥ||

Verse 72

वत्सलो मधुवर्णश्च कलशोदर एव च। धर्मदो मन्मथकरः सूचीवक्त्रश्च वीर्यवान्।।

vatsalo madhuvarṇaśca kalaśodara eva ca| dharmado manmathakaraḥ sūcīvaktraśca vīryavān||

Verse 73

श्वेतवक्त्रः सुवक्त्रश्च चारुवक्त्रश्च पाण्डुरः। दण्डबाहुः सुबाहुश्च रजः कोकिलकस्तथा।।

śvetavaktraḥ suvaktraśca cāruvaktraśca pāṇḍuraḥ| daṇḍabāhuḥ subāhuśca rajaḥ kokilakastathā||

Verse 74

अचलः कनकाक्षश्च बालानामपि यः प्रभुः। सञ्चारकः कोकनदो गृध्रपत्रश्च जम्बुकः।।

acalaḥ kanakākṣaśca bālānāmapi yaḥ prabhuḥ| sañcārakaḥ kokanado gṛdhrapatraśca jambukaḥ||

Verse 75

लोहाजवक्त्रो जवनः कुम्भवक्त्रश्च कुम्भकः। स्वर्णग्रीवश्च कृष्णौजा हंसवक्त्रश्च चन्द्रभः।।

lohājavaktro javanaḥ kumbhavaktraśca kumbhakaḥ| svarṇagrīvaśca kṛṣṇaujā haṃsavaktraśca candrabhaḥ||

Verse 76

पाणिकूर्चाश्च शम्बूकः पञ्चवक्त्रश्च शिक्षकः। चाषवक्त्रक्ष जम्बूकः शाकवक्त्रश्च कुञ्जलः।।

pāṇikūrcāśca śambūkaḥ pañcavaktraśca śikṣakaḥ| cāṣavaktrakṣa jambūkaḥ śākavaktraśca kuñjalaḥ||

Verse 77

योगयोक्ता महात्मानः सततं ब्राह्मणप्रियाः। पैतामहा महात्मानो महापारिषदाश्च ये।।

yogayoktā mahātmānaḥ satataṃ brāhmaṇapriyāḥ| paitāmahā mahātmāno mahāpāriṣadāśca ye||

Verse 78

यौवनस्थाश्च बालाश्च वृद्धाश्च जनमेजय। सहस्रशः पारिषदाः कुमारमुपतस्थिरे।।

yauvanasthāśca bālāśca vṛddhāśca janamejaya| sahasraśaḥ pāriṣadāḥ kumāramupatasthire||

Verse 79

वक्त्रैर्नानाविधैर्ये तु शृणु ताञ्चनमेजय। कूर्मकुक्कुटवक्त्राश्च शशोलूकमुखास्तथा।।

vaktrairnānāvidhairye tu śṛṇu tāñcanamejaya| kūrmakukkuṭavaktrāśca śaśolūkamukhāstathā||

Verse 80

खरोष्ट्रवदनाश्चान्ये वराहवदनास्तथा। मार्जारशशवक्ताश्च दीर्घवक्त्राश्च भारत।।

kharoṣṭravadanāścānye varāhavadanāstathā| mārjāraśaśavaktāśca dīrghavaktrāśca bhārata||

Verse 81

नकुलोलूकवक्त्राश्च काकवक्त्रास्तथा परे। आखुबभ्रुकवक्त्राश्च मयूरवदनास्तथा।।

nakulolūkavaktrāśca kākavaktrāstathā pare| ākhubabhrukavaktrāśca mayūravadanāstathā||

Verse 82

मत्स्यमेषाननाश्चान्ये अजाविमहिषाननाः। ऋक्षशार्दूलवक्त्राश्च द्वीतिसिंहाननास्तथा।।

matsyameṣānanāścānye ajāvimahiṣānanāḥ| ṛkṣaśārdūlavaktrāśca dvītisiṃhānanāstathā||

Verse 83

भीमा गजाननाश्चैव तथा नक्रमुखाश्च ये। गरुडाननाः कङ्कुमुखा वृककाकमुखास्तथा।।

bhīmā gajānanāścaiva tathā nakramukhāśca ye| garuḍānanāḥ kaṅkumukhā vṛkakākamukhāstathā||

Verse 84

गोखरोष्ट्रमुखाश्चान्ये वृषदंशमुखास्तथा। महाजठरपादाङ्गास्तारकाक्षाश्च भारत।।

gokharoṣṭramukhāścānye vṛṣadaṃśamukhāstathā| mahājaṭharapādāṅgāstārakākṣāśca bhārata||

Verse 85

पारावतमुखाश्चान्ये तथा वृषमुखाः परे। कोकिलाभाननाश्चान्ये श्येनतित्तिरिकाननाः।।

pārāvatamukhāścānye tathā vṛṣamukhāḥ pare| kokilābhānanāścānye śyenatittirikānanāḥ||

Verse 86

कृकलासमुखाश्चैव विरजोम्बरधारिणः। व्यालवक्त्राः शूलमुखाश्चण्डवक्त्राः शुभाननाः।।

kṛkalāsamukhāścaiva virajombaradhāriṇaḥ| vyālavaktrāḥ śūlamukhāścaṇḍavaktrāḥ śubhānanāḥ||

Verse 87

आशीविषाश्चीरधरा गोनासावदनास्तथा। स्थूलोदराः कृशाङ्गाश्च स्थूलाङ्गाश्च कृशोदराः।।

āśīviṣāścīradharā gonāsāvadanāstathā| sthūlodarāḥ kṛśāṅgāśca sthūlāṅgāśca kṛśodarāḥ||

Verse 88

हस्वग्रीवा महाकर्णा नानाव्यालविभूषणाः। गजेन्द्रचर्मवसनास्तथा कृष्णाजिनाम्बराः।।

hasvagrīvā mahākarṇā nānāvyālavibhūṣaṇāḥ| gajendracarmavasanāstathā kṛṣṇājināmbarāḥ||

Verse 89

स्कन्धेमुखा महाराज तथाप्युदरतोमुखाः। पृष्ठेमुखा हनुमुखास्तथा जङ्घामुखा अपि।।

skandhemukhā mahārāja tathāpyudaratomukhāḥ| pṛṣṭhemukhā hanumukhāstathā jaṅghāmukhā api||

Verse 90

पार्श्वाननाश्च बहवो नानादेशमुखास्तथा। तथा कीटपतङ्गानां सदृशास्या गणेश्वराः।।

pārśvānanāśca bahavo nānādeśamukhāstathā| tathā kīṭapataṅgānāṃ sadṛśāsyā gaṇeśvarāḥ||

Verse 91

नानाव्यालमुखाश्चान्ये बहुबाहुशिरोधराः। नानावृक्षभुजाः केचित्कटिशीर्षास्तथा परे।।

nānāvyālamukhāścānye bahubāhuśirodharāḥ| nānāvṛkṣabhujāḥ kecitkaṭiśīrṣāstathā pare||

Verse 92

भुजङ्गभोगवदना नानागुल्मनिवासिनः। चीरसंवृतगात्राश्च नानाकनकवाससः।।

bhujaṅgabhogavadanā nānāgulmanivāsinaḥ| cīrasaṃvṛtagātrāśca nānākanakavāsasaḥ||

Verse 93

नानावेषधराश्चैव नानामाल्यानुलेपनाः। नानावस्त्रधराश्चैव चर्मवासस एव च।।

nānāveṣadharāścaiva nānāmālyānulepanāḥ| nānāvastradharāścaiva carmavāsasa eva ca||

Verse 94

उष्णीषिणो मुकुटिनः सुग्रीवाश्च सुवर्चसः। किरीटिनः पञ्चशिखास्तथा काञ्चनमूर्धजाः।।

uṣṇīṣiṇo mukuṭinaḥ sugrīvāśca suvarcasaḥ| kirīṭinaḥ pañcaśikhāstathā kāñcanamūrdhajāḥ||

Verse 95

त्रिशिखा द्विशिखाश्चैव तथा सप्तशिखाः परे। शिखण्डिनो मुकुटिनो मुण्डाश्च जटिलास्तथा।।

triśikhā dviśikhāścaiva tathā saptaśikhāḥ pare| śikhaṇḍino mukuṭino muṇḍāśca jaṭilāstathā||

Verse 96

चित्रमालाधराः केचित्केचिद्रोमाननास्तथा। विग्रहैकरसा नित्यमजेताः सुरसत्तमैः।।

citramālādharāḥ kecitkecidromānanāstathā| vigrahaikarasā nityamajetāḥ surasattamaiḥ||

Verse 97

कृष्णा निर्मांसवक्त्राश्च दीर्घपृष्ठास्तनूदराः। स्थूलपृष्ठा हस्वपृष्ठाः प्रलम्बोदरमेहनाः।।

kṛṣṇā nirmāṃsavaktrāśca dīrghapṛṣṭhāstanūdarāḥ| sthūlapṛṣṭhā hasvapṛṣṭhāḥ pralambodaramehanāḥ||

Verse 98

महाभुजा हस्वभुजा हस्वगात्राश्च वामनाः। कुब्जाश्च हस्वजङ्घाश्च हस्तिकर्णशिरोधराः।।

mahābhujā hasvabhujā hasvagātrāśca vāmanāḥ| kubjāśca hasvajaṅghāśca hastikarṇaśirodharāḥ||

Verse 99

हस्तिनासाः कूर्मनासा वृकनासास्तथा परे। दीर्घोच्छ्वासा दीर्घजङ्घा विकराला ह्यधोमुखाः।।

hastināsāḥ kūrmanāsā vṛkanāsāstathā pare| dīrghocchvāsā dīrghajaṅghā vikarālā hyadhomukhāḥ||

Verse 100

महादंष्ट्रा हस्वदंष्ट्राश्चतुर्दंष्ट्रास्तथा परे। वारमेन्द्रनिभाश्चान्ये भीमा राजन्सहस्रशः।।

mahādaṃṣṭrā hasvadaṃṣṭrāścaturdaṃṣṭrāstathā pare| vāramendranibhāścānye bhīmā rājansahasraśaḥ||

Verse 101

सुविभक्तशरीराश्च दीप्तिमन्तः स्वलङ्कृताः। पिङ्गाक्षाः शङ्कुकर्णाश्च रक्तनासाश्च भारत।।

suvibhaktaśarīrāśca dīptimantaḥ svalaṅkṛtāḥ| piṅgākṣāḥ śaṅkukarṇāśca raktanāsāśca bhārata||

Verse 102

पृथुदंष्ट्रा महादंष्ट्राः स्थूलौष्ठा हरिमूर्धजाः। नानापादौष्ठदंष्ट्राश्च नानाहस्तशिरोधराः।।

pṛthudaṃṣṭrā mahādaṃṣṭrāḥ sthūlauṣṭhā harimūrdhajāḥ| nānāpādauṣṭhadaṃṣṭrāśca nānāhastaśirodharāḥ||

Verse 103

नानाचर्मभिराच्छन्ना नानाभाषाश्च भारत। कुशला देशभाषासु जल्पन्तोऽन्योन्यमीश्वराः।।

nānācarmabhirācchannā nānābhāṣāśca bhārata| kuśalā deśabhāṣāsu jalpanto'nyonyamīśvarāḥ||

Verse 104

हृष्टाः परिपतन्ति स्म महापारिषदास्तथा। दीर्घग्रीवा दीर्घनखा दीर्घपादशिरोभुजाः।।

hṛṣṭāḥ paripatanti sma mahāpāriṣadāstathā| dīrghagrīvā dīrghanakhā dīrghapādaśirobhujāḥ||

Verse 105

पिङ्गाक्षा नीलकण्ठाश्च लम्बकर्णाश्च भारत। वृकोदरनिभाश्चैव केचिदञ्जनसन्निभाः।।

piṅgākṣā nīlakaṇṭhāśca lambakarṇāśca bhārata| vṛkodaranibhāścaiva kecidañjanasannibhāḥ||

Verse 106

श्वेताक्षा लोहितग्रीवाः पिङ्गाक्षाश्च तथा परे। कल्माषा बहवो राजंश्चित्रवर्णाश्च भारत।।

śvetākṣā lohitagrīvāḥ piṅgākṣāśca tathā pare| kalmāṣā bahavo rājaṃścitravarṇāśca bhārata||

Verse 107

चामरापीडकनिभाः श्वेतलोहितराजयः। नानावर्णाः सवर्णाश्च मयूरसदृशप्रभाः।।

cāmarāpīḍakanibhāḥ śvetalohitarājayaḥ| nānāvarṇāḥ savarṇāśca mayūrasadṛśaprabhāḥ||

Verse 108

पुनः प्रहरणान्येषां कीर्त्यमानानि मे शृणु। शेषैः कृतः पारिषदैरायुधानां परिग्रहः।।

punaḥ praharaṇānyeṣāṃ kīrtyamānāni me śṛṇu| śeṣaiḥ kṛtaḥ pāriṣadairāyudhānāṃ parigrahaḥ||

Verse 109

पाशोद्यतकराः केचिद्व्यादितास्याः खराननाः। पृष्ठाक्षा नीलकण्ठाश्च तथा परिघबाहवः।।

pāśodyatakarāḥ kecidvyāditāsyāḥ kharānanāḥ| pṛṣṭhākṣā nīlakaṇṭhāśca tathā parighabāhavaḥ||

Verse 110

शतघ्नीचक्रहस्ताश्च तथा मुसलपाणयः। असिमुद्ग्ररहस्ताश्च दण्डहस्ताश्च भारत।।

śataghnīcakrahastāśca tathā musalapāṇayaḥ| asimudgrarahastāśca daṇḍahastāśca bhārata||

Verse 111

गदाभुशुण्डिहस्ताश्च तथा तोमरपाणयः। आयुधैर्विविधैर्घोरैर्महात्मानो महाजवाः।।

gadābhuśuṇḍihastāśca tathā tomarapāṇayaḥ| āyudhairvividhairghorairmahātmāno mahājavāḥ||

Verse 112

महाबला महावेगा महापारिषदास्तथा। अभिषेकं कुमारस्य दृष्ट्वा हृष्टा रणप्रियाः।।

mahābalā mahāvegā mahāpāriṣadāstathā| abhiṣekaṃ kumārasya dṛṣṭvā hṛṣṭā raṇapriyāḥ||

Verse 113

घण्टाजालपिनद्धाङ्गा ननृतुस्ते महौजसः। एते चान्ये च बहवो महापारिषदा नृप।।

ghaṇṭājālapinaddhāṅgā nanṛtuste mahaujasaḥ| ete cānye ca bahavo mahāpāriṣadā nṛpa||

Verse 114

उपतस्थुर्महात्मानं कार्तिकेयं यशस्विनम्। दिव्याश्चाप्यान्तरिक्षाश्च पार्थिवाश्चानिलोपमाः।।

upatasthurmahātmānaṃ kārtikeyaṃ yaśasvinam| divyāścāpyāntarikṣāśca pārthivāścānilopamāḥ||

Verse 115

व्यादिष्टा दैवतैः शूराः स्कन्दस्यानुचराऽभवन्। तादृशानां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च। अभिषिक्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे।।

vyādiṣṭā daivataiḥ śūrāḥ skandasyānucarā'bhavan| tādṛśānāṃ sahasrāṇi prayutānyarbudāni ca| abhiṣiktaṃ mahātmānaṃ parivāryopatasthire||