Adhyaya 38

Verse 1

बलभद्रस्य सरस्वतीतीरस्थानानातीर्थयात्राप्रकारवर्णनम्।। 1 ।। तत्तत्तीर्थमहिमानुवर्णनं च।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। ततो विनशनं राजन्नाजगाम हलायुधः। शूराऽऽभीरन्प्रति द्वेषाद्यत्र नष्टा सरस्वती। तस्मात्तामृषयो नित्यं प्राहुर्विनशनेति च।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शल्यपर्वणि ह्रदप्रवेशपर्वणि अष्टविंशोऽध्यायः।। 38 ।।

balabhadrasya sarasvatītīrasthānānātīrthayātrāprakāravarṇanam|| 1 || tattattīrthamahimānuvarṇanaṃ ca|| 2 || vaiśampāyana uvāca| tato vinaśanaṃ rājannājagāma halāyudhaḥ| śūrā''bhīranprati dveṣādyatra naṣṭā sarasvatī| tasmāttāmṛṣayo nityaṃ prāhurvinaśaneti ca|| || iti śrīmanmahābhārate śalyaparvaṇi hradapraveśaparvaṇi aṣṭaviṃśo'dhyāyaḥ|| 38 ||

Verse 2

तत्राप्युपस्पृश्य बलः सरस्वत्यां महाबलः। सुभूमिकं ततोऽगच्छत्सरस्वत्यास्तटे वरे।।

tatrāpyupaspṛśya balaḥ sarasvatyāṃ mahābalaḥ| subhūmikaṃ tato'gacchatsarasvatyāstaṭe vare||

Verse 3

तत्र चाप्सरसः शुभ्रा नित्यकालमतन्द्रिताः। क्रीडाभिर्विमलाभिश्च क्रीडन्ति विमलाननाः।। शूद्राभीरान्द्विष्टमाना---इति क.पाठः।।

tatra cāpsarasaḥ śubhrā nityakālamatandritāḥ| krīḍābhirvimalābhiśca krīḍanti vimalānanāḥ|| śūdrābhīrāndviṣṭamānā---iti ka.pāṭhaḥ||

Verse 4

तत्र देवाः सगन्धर्वा मासिमासि जनेश्वर। अभिगच्छन्ति तत्तीर्थं पुण्यं ब्राह्मणसेवितम्।।

tatra devāḥ sagandharvā māsimāsi janeśvara| abhigacchanti tattīrthaṃ puṇyaṃ brāhmaṇasevitam||

Verse 5

तत्र नृत्यन्ति गन्धर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः। समेत्य सहिता राजन्यथाप्राप्तं यथासुखम्।।

tatra nṛtyanti gandharvāstathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ| sametya sahitā rājanyathāprāptaṃ yathāsukham||

Verse 6

तत्र मोदन्ति देवाश्च पितरश्च सवीरुधः। पुण्यैः पुष्पैः सदा दिव्यैः कीर्यमाणाः पुनः पुनः।।

tatra modanti devāśca pitaraśca savīrudhaḥ| puṇyaiḥ puṣpaiḥ sadā divyaiḥ kīryamāṇāḥ punaḥ punaḥ||

Verse 7

आक्रीडभूमिः सा राजंस्तासामप्सरसां शुभा। सुभूमिकेति विख्याता सरस्वत्यास्तटे वरे।।

ākrīḍabhūmiḥ sā rājaṃstāsāmapsarasāṃ śubhā| subhūmiketi vikhyātā sarasvatyāstaṭe vare||

Verse 8

तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसु विप्रेषु माधवः। श्रुत्वा गीतं च तद्दिव्यं वादित्राणां च निःस्वनम्।।

tatra snātvā ca dattvā ca vasu vipreṣu mādhavaḥ| śrutvā gītaṃ ca taddivyaṃ vāditrāṇāṃ ca niḥsvanam||

Verse 9

शय्याश्च विपुला दृष्ट्वा देवगन्धर्वरक्षसाम्। गन्धर्वाणां ततस्तीर्थमागच्छद्रोहिणीसुतः।। शुभ्राः शुचयः।।

śayyāśca vipulā dṛṣṭvā devagandharvarakṣasām| gandharvāṇāṃ tatastīrthamāgacchadrohiṇīsutaḥ|| śubhrāḥ śucayaḥ||

Verse 10

विश्वावसुमुखास्तत्र गन्धर्वाप्सरसां गणाः। नृत्तवादित्रगीतं च कुर्न्वति सुमनोरमम्।। छायाश्च विपुला इति ङ.पाठः।।

viśvāvasumukhāstatra gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ| nṛttavāditragītaṃ ca kurnvati sumanoramam|| chāyāśca vipulā iti ṅa.pāṭhaḥ||

Verse 11

तत्र दत्त्वा हलधरो विप्रेभ्यो विविधं वसु। अजाविकं गोखरोष्ट्रं सुवर्णं रजतं तथा।।

tatra dattvā haladharo viprebhyo vividhaṃ vasu| ajāvikaṃ gokharoṣṭraṃ suvarṇaṃ rajataṃ tathā||

Verse 12

भोजयित्वा द्विजान्कामैः सन्तर्प्य च महाधनैः। प्रययौ सहितो विप्रैः स्तूयमानश्च माधवः।।

bhojayitvā dvijānkāmaiḥ santarpya ca mahādhanaiḥ| prayayau sahito vipraiḥ stūyamānaśca mādhavaḥ||

Verse 13

तस्माद्गन्धर्वतीर्थाच्च महाबाहुररिन्दमः। गर्गस्रोतो महातीर्थमाजगामैककुण्डली।।

tasmādgandharvatīrthācca mahābāhurarindamaḥ| gargasroto mahātīrthamājagāmaikakuṇḍalī||

Verse 14

तत्र गर्गेण वृद्धेन तपसा भावितात्मना। कालज्ञानगतिश्चैव ज्योतिषां च व्यतिक्रमः।।

tatra gargeṇa vṛddhena tapasā bhāvitātmanā| kālajñānagatiścaiva jyotiṣāṃ ca vyatikramaḥ||

Verse 15

उत्पाता दारुणाश्चैक शुभाश्च जनमेजय। सरस्वत्याः शुभे तीर्थे विदिता वै महात्मना।।

utpātā dāruṇāścaika śubhāśca janamejaya| sarasvatyāḥ śubhe tīrthe viditā vai mahātmanā||

Verse 16

तस्य नाम्ना च तत्तीर्थं गर्गस्रोत इति स्मृतम्।।

tasya nāmnā ca tattīrthaṃ gargasrota iti smṛtam||

Verse 17

तत्र गर्गं महाभागमृषयः सुव्रता नृप। उपासाञ्चक्रिरे नित्यं कालज्ञानं प्रति प्रभो।। गन्धर्वाप्सरसान्विंताः इति ङ.पाठः।।

tatra gargaṃ mahābhāgamṛṣayaḥ suvratā nṛpa| upāsāñcakrire nityaṃ kālajñānaṃ prati prabho|| gandharvāpsarasānviṃtāḥ iti ṅa.pāṭhaḥ||

Verse 18

तत्र गत्वा महाराज बलः श्वेतानुलेपनः। विधिवद्वि धनं दत्त्वा मुनीनां भावितात्मनाम्।।

tatra gatvā mahārāja balaḥ śvetānulepanaḥ| vidhivadvi dhanaṃ dattvā munīnāṃ bhāvitātmanām||

Verse 19

उच्चावचांस्तथा भक्ष्यान्विप्रेभ्यो विप्रदाय सः। नीलवासास्तदाऽगच्छच्छङ्घतीर्थं महायशाः।।

uccāvacāṃstathā bhakṣyānviprebhyo vipradāya saḥ| nīlavāsāstadā'gacchacchaṅghatīrthaṃ mahāyaśāḥ||

Verse 20

तत्रापश्यन्महाशङ्खं महामेरुमिवोच्छ्रितम्। श्वेतपर्वतसङ्काशमृषिसङ्घैर्निषेवितम्। सरस्वत्यास्तटे जातं नगं तालध्वजो बली।। कालज्ञानार्थम्।।

tatrāpaśyanmahāśaṅkhaṃ mahāmerumivocchritam| śvetaparvatasaṅkāśamṛṣisaṅghairniṣevitam| sarasvatyāstaṭe jātaṃ nagaṃ tāladhvajo balī|| kālajñānārtham||

Verse 21

यक्षा विद्याधराश्चैव राक्षसाश्चामितौजसः। पिशाचाश्चामितबला यत्र सिद्धाः सहस्रशः।।

yakṣā vidyādharāścaiva rākṣasāścāmitaujasaḥ| piśācāścāmitabalā yatra siddhāḥ sahasraśaḥ||

Verse 22

ते सर्वे ह्यशनं त्यक्त्वा फलं तस्य वनस्पतेः। व्रतैश्च नियमैश्चैव कालेकाले स्म भुञ्जते।।

te sarve hyaśanaṃ tyaktvā phalaṃ tasya vanaspateḥ| vrataiśca niyamaiścaiva kālekāle sma bhuñjate||

Verse 23

प्राप्तैश्च नियमैस्तैस्तैर्विचरन्तः पृथक्पृथक्। अदृश्यमाना मनुजैर्व्यचरन्पुरुषर्षभ।।

prāptaiśca niyamaistaistairvicarantaḥ pṛthakpṛthak| adṛśyamānā manujairvyacaranpuruṣarṣabha||

Verse 24

एवं ख्यातो नरव्याघ्र लोकेऽस्मिन्स वनस्पतिः। तत्र तीर्थं सरस्वत्याः पावनं लोकविश्रुतम्।।

evaṃ khyāto naravyāghra loke'sminsa vanaspatiḥ| tatra tīrthaṃ sarasvatyāḥ pāvanaṃ lokaviśrutam||

Verse 25

तस्मिंश्च यदुशार्दूलो दत्त्वा तीर्थे पयस्विनीः। ताम्रायसानि भाण्डानि वस्त्राणि विविधानि च।।

tasmiṃśca yaduśārdūlo dattvā tīrthe payasvinīḥ| tāmrāyasāni bhāṇḍāni vastrāṇi vividhāni ca||

Verse 26

पूजयित्वा द्विजांश्चैव पूजितश्च तपोधनैः। पुण्यं नैसर्गिकं राजन्नाजगाम हलायुधः।। शङ्खं शङ्खनामानम्। नगं वृक्षम्।।

pūjayitvā dvijāṃścaiva pūjitaśca tapodhanaiḥ| puṇyaṃ naisargikaṃ rājannājagāma halāyudhaḥ|| śaṅkhaṃ śaṅkhanāmānam| nagaṃ vṛkṣam||

Verse 27

तत्र गत्वा मुनीन्दृष्ट्वा नानावेषधरान्बलः। आप्लुत्य सलिले चापि पूजयामास वै द्विजान्।।

tatra gatvā munīndṛṣṭvā nānāveṣadharānbalaḥ| āplutya salile cāpi pūjayāmāsa vai dvijān||

Verse 28

तथैव दत्त्वा विप्रेभ्यः परिभोगान्सुपुष्कलान्। ततः प्रायाद्बलो राजन्दक्षिणेन सरस्वतीम्।।

tathaiva dattvā viprebhyaḥ paribhogānsupuṣkalān| tataḥ prāyādbalo rājandakṣiṇena sarasvatīm||

Verse 29

गत्वा चैवं महाबाहुर्नातिदूरे महायशाः। धर्मात्मा नागधन्वानं तीर्थमागमदच्युतः।।

gatvā caivaṃ mahābāhurnātidūre mahāyaśāḥ| dharmātmā nāgadhanvānaṃ tīrthamāgamadacyutaḥ||

Verse 30

यत्र पन्नगराजस्य वासुकेः सन्निवेशनम्। महाद्युतेर्महाराज बहुभिः पन्नगैर्वृतम्।।

yatra pannagarājasya vāsukeḥ sanniveśanam| mahādyutermahārāja bahubhiḥ pannagairvṛtam||

Verse 31

ऋषीणां हि सहस्राणि तत्र नित्यं चतुर्दश। यत्र देवाः समागम्य वासुकिं पन्नगोत्तमम्। सर्वपन्नगराजानमभ्यषिञ्चन्यथाविधि।।

ṛṣīṇāṃ hi sahasrāṇi tatra nityaṃ caturdaśa| yatra devāḥ samāgamya vāsukiṃ pannagottamam| sarvapannagarājānamabhyaṣiñcanyathāvidhi||

Verse 32

पन्नगेभ्यो भयं तत्र विद्यते न स्म पौरव।।

pannagebhyo bhayaṃ tatra vidyate na sma paurava||

Verse 33

तत्रापि विधिवद्दत्वा विप्रेभ्यो रत्नसञ्चयान्। प्रायात्प्राचीं दिशं राजंस्तत्र तीर्थान्यनेकशः।।

tatrāpi vidhivaddatvā viprebhyo ratnasañcayān| prāyātprācīṃ diśaṃ rājaṃstatra tīrthānyanekaśaḥ||

Verse 34

सहस्रशतसङ्ख्यानि प्रथितानि पदेपदे। आप्लुत्य तत्र तीर्थेषु यथोक्तं तत्र चर्षिभिः।।

sahasraśatasaṅkhyāni prathitāni padepade| āplutya tatra tīrtheṣu yathoktaṃ tatra carṣibhiḥ||

Verse 35

दत्त्वा वसु द्विजाग्र्येभ्यो निर्जगाम महाबलः। तत्रस्थानृषिसङ्घांस्तानभिवाद्य हलायुधः।।

dattvā vasu dvijāgryebhyo nirjagāma mahābalaḥ| tatrasthānṛṣisaṅghāṃstānabhivādya halāyudhaḥ||

Verse 36

ततो रामोऽगमत्तीर्थमृषिभिः सेक्तिं महत्। यत्र भूयो निववृते प्राङ्मुखा वै सरस्वती।।

tato rāmo'gamattīrthamṛṣibhiḥ sektiṃ mahat| yatra bhūyo nivavṛte prāṅmukhā vai sarasvatī||

Verse 37

ऋषीणां नैमिषेयाणावमेक्षार्थं महात्मनाम्। निवृत्तां तां सरिच्छ्रेष्ठां तत्र दृष्ट्वा तु लाङ्गली। बभूव विस्मितो राजन्बलः श्वेतानुलेपनः।। पुण्यं द्रैतवनं इति झ.पाठः।।

ṛṣīṇāṃ naimiṣeyāṇāvamekṣārthaṃ mahātmanām| nivṛttāṃ tāṃ saricchreṣṭhāṃ tatra dṛṣṭvā tu lāṅgalī| babhūva vismito rājanbalaḥ śvetānulepanaḥ|| puṇyaṃ draitavanaṃ iti jha.pāṭhaḥ||

Verse 38

जनमेजय उवाच। कस्मात्सरस्वती ब्रह्मन्निवृत्ता प्राङ्मुखीभवत्। व्याख्यातमेतदिच्छामि सर्वमध्वर्युसत्तम।। अवेक्षार्यमिष्टसिद्ध्यर्थम्।। कुज्जान् आत्मनो वासस्थानानि तिर्थविशेषानित्यर्थः।।

janamejaya uvāca| kasmātsarasvatī brahmannivṛttā prāṅmukhībhavat| vyākhyātametadicchāmi sarvamadhvaryusattama|| avekṣāryamiṣṭasiddhyartham|| kujjān ātmano vāsasthānāni tirthaviśeṣānityarthaḥ||

Verse 39

कस्मिंश्चित्कारणे तत्र विस्मितो यदुनन्दनः। निवृत्ता हेतुना केन कथमेव सरिद्वरा।।

kasmiṃścitkāraṇe tatra vismito yadunandanaḥ| nivṛttā hetunā kena kathameva saridvarā||

Verse 40

वैशम्पायन उवाच। पूर्वं कृतयुगे राजन्नैमिषेयास्तपस्विनः। वर्तमाने सुविपुले सत्रे द्वादशवार्षिके।।

vaiśampāyana uvāca| pūrvaṃ kṛtayuge rājannaimiṣeyāstapasvinaḥ| vartamāne suvipule satre dvādaśavārṣike||

Verse 41

ऋषयो बहवो राजंस्तत्सत्रमभिपेदिरे। उषित्वा च महाभागास्तस्मिन्सत्रे यथाविधि।।

ṛṣayo bahavo rājaṃstatsatramabhipedire| uṣitvā ca mahābhāgāstasminsatre yathāvidhi||

Verse 42

निवृत्ते नैमिषे ये वै सत्रे द्वादशवार्षिके। आजग्मुर्ऋषयस्तत्र बहवस्तीर्थकारणात्।।

nivṛtte naimiṣe ye vai satre dvādaśavārṣike| ājagmurṛṣayastatra bahavastīrthakāraṇāt||

Verse 43

ऋषीणां बहुलत्वात्तु सरस्वत्या विशाम्पते। तीर्थानि नगरायन्ते कूले वै दक्षिणोत्तरे।।

ṛṣīṇāṃ bahulatvāttu sarasvatyā viśāmpate| tīrthāni nagarāyante kūle vai dakṣiṇottare||

Verse 44

समन्तपञ्चकं यावत्तावत्ते द्विजसत्तमाः। तीर्थलोभान्नरव्याघ्र नद्यास्तीरं समाश्रिताः।।

samantapañcakaṃ yāvattāvatte dvijasattamāḥ| tīrthalobhānnaravyāghra nadyāstīraṃ samāśritāḥ||

Verse 45

जुह्वतां तत्र तेषां तु मुनीनां भावितात्मनाम्। स्वाध्यायेनातिमहता बभूवुः पूरिता दिशः।।

juhvatāṃ tatra teṣāṃ tu munīnāṃ bhāvitātmanām| svādhyāyenātimahatā babhūvuḥ pūritā diśaḥ||

Verse 46

अग्निहोत्रैस्ततस्तेषां हूयमानैर्महात्मनाम्। अशोभत सरिच्छ्रेष्ठा दीप्यमानैः समन्ततः।।

agnihotraistatasteṣāṃ hūyamānairmahātmanām| aśobhata saricchreṣṭhā dīpyamānaiḥ samantataḥ||

Verse 47

वालखिल्या महाराज अश्मकुट्टाश्च तापसाः। दन्तोलूखलिनश्चान्ये सम्प्रक्षालास्तथा परे।।

vālakhilyā mahārāja aśmakuṭṭāśca tāpasāḥ| dantolūkhalinaścānye samprakṣālāstathā pare||

Verse 48

वायुभक्षा जलाहाराः पर्णभक्षाश्च तापसाः। नानानियमयुक्ताश्च तथा स्थण्डिलशायिनः।।

vāyubhakṣā jalāhārāḥ parṇabhakṣāśca tāpasāḥ| nānāniyamayuktāśca tathā sthaṇḍilaśāyinaḥ||

Verse 49

आसन्वै मुनयस्तवत्र सरस्वत्याः समीपतः। शोभयन्तः सरिच्छ्रेष्ठां गङ्गामिव दिवौकसः।।

āsanvai munayastavatra sarasvatyāḥ samīpataḥ| śobhayantaḥ saricchreṣṭhāṃ gaṅgāmiva divaukasaḥ||

Verse 50

शतशश्च समापेतुर्ऋषयः सत्रयाजिनः। तेऽवकाशं न ददृशुः सरस्वत्या महाव्रताः। तेऽवकाशं च ददृशुः कुरुक्षेत्रं (त्रे) महाव्रताः।।

śataśaśca samāpeturṛṣayaḥ satrayājinaḥ| te'vakāśaṃ na dadṛśuḥ sarasvatyā mahāvratāḥ| te'vakāśaṃ ca dadṛśuḥ kurukṣetraṃ (tre) mahāvratāḥ||

Verse 51

ततो यज्ञोपवीतैः स्वैस्तत्र कृत्वा सरस्वतीम्। जुहुवुश्चाग्निहोत्रांश्च चक्रुश्च विविधाः क्रियाः।। इच्छामि श्रोतुमिति शेषः।।

tato yajñopavītaiḥ svaistatra kṛtvā sarasvatīm| juhuvuścāgnihotrāṃśca cakruśca vividhāḥ kriyāḥ|| icchāmi śrotumiti śeṣaḥ||

Verse 52

ततस्तमृपिसङ्घातं निराशं चिन्तयान्वितम्। दर्शयामास राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती।।

tatastamṛpisaṅghātaṃ nirāśaṃ cintayānvitam| darśayāmāsa rājendra teṣāmarthe sarasvatī||

Verse 53

ततः कुञ्जान्बहून्कृत्वा सन्निवृत्ता सरस्वती। ऋषीणां पुण्यतपसां कारुण्याज्जनमेजय।। यज्ञोपवीतैः यज्ञसूत्रैः निराशं सरस्वतीजललाभे इत्यर्थः।।

tataḥ kuñjānbahūnkṛtvā sannivṛttā sarasvatī| ṛṣīṇāṃ puṇyatapasāṃ kāruṇyājjanamejaya|| yajñopavītaiḥ yajñasūtraiḥ nirāśaṃ sarasvatījalalābhe ityarthaḥ||

Verse 54

ततो निवृत्त्य राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती। भूयः प्रतीच्यभिमुखी प्रसुस्राव सरिद्वरा।।

tato nivṛttya rājendra teṣāmarthe sarasvatī| bhūyaḥ pratīcyabhimukhī prasusrāva saridvarā||

Verse 55

अमोघा गमनं कृत्वा तेषां भूयो जगाम ह। अत्यद्भुतं महच्चक्रे तदा राजन्महानदी।।

amoghā gamanaṃ kṛtvā teṣāṃ bhūyo jagāma ha| atyadbhutaṃ mahaccakre tadā rājanmahānadī||

Verse 56

एवं स कुञ्जो राजन्वै नैमिषीय इति स्मृतः। कुरुश्रेष्ठ कुरुक्षेत्रे कुरुष्व महतीं क्रियाम्।।

evaṃ sa kuñjo rājanvai naimiṣīya iti smṛtaḥ| kuruśreṣṭha kurukṣetre kuruṣva mahatīṃ kriyām||

Verse 57

तत्र कुञ्जान्बहून्दृष्ट्वा निवृत्तां च सरस्वतीम्। बभूव विस्मयस्तत्र रामस्याथ महात्मनः।।

tatra kuñjānbahūndṛṣṭvā nivṛttāṃ ca sarasvatīm| babhūva vismayastatra rāmasyātha mahātmanaḥ||

Verse 58

उपस्पृश्य तु तत्रापि विधिवद्यदुनन्दनः। दत्त्वा देयान्द्विजातिभ्यो भाण्डानि विविधानि च।।

upaspṛśya tu tatrāpi vidhivadyadunandanaḥ| dattvā deyāndvijātibhyo bhāṇḍāni vividhāni ca||

Verse 59

भक्ष्यं भोज्यं कच विविधं ब्राह्मणेभ्यः प्रदाय च। ततः प्रायाद्बलो राजन्पूज्यमानो द्विजातिभिः।।

bhakṣyaṃ bhojyaṃ kaca vividhaṃ brāhmaṇebhyaḥ pradāya ca| tataḥ prāyādbalo rājanpūjyamāno dvijātibhiḥ||

Verse 60

सरस्वतीतीर्थवरं नानाद्विजगणायुतम्। बदरेङ्गुदश्यामाकाप्लुक्षाश्वत्थबिभीतकैः।।

sarasvatītīrthavaraṃ nānādvijagaṇāyutam| badareṅgudaśyāmākāplukṣāśvatthabibhītakaiḥ||

Verse 61

कङ्कोलैश्च पलाश्चैश्च करीरैः पीलुभिस्तथा। सरस्वतीतीर्थरुहैस्तरुभिर्विविधैस्तथा।।

kaṅkolaiśca palāścaiśca karīraiḥ pīlubhistathā| sarasvatītīrtharuhaistarubhirvividhaistathā||

Verse 62

करुषकवरैश्चैव बिल्वैराम्रातकैस्तथा। अतिमुक्तकषण्डैश्च पारिजातैश्च शोभितम्।।

karuṣakavaraiścaiva bilvairāmrātakaistathā| atimuktakaṣaṇḍaiśca pārijātaiśca śobhitam||

Verse 63

कदलीवनभूयिष्ठं दृष्टिकान्तं मनोहरम्। वाय्वम्बुफलपर्णादैर्दन्तोलूखलिकैरपि।।

kadalīvanabhūyiṣṭhaṃ dṛṣṭikāntaṃ manoharam| vāyvambuphalaparṇādairdantolūkhalikairapi||

Verse 64

तथाऽश्मकुट्टैर्वातेयैर्मुनिभिर्बहुभिर्वृतम्। स्वाध्यायघोषसङ्घुष्टं मृगयूथशताकुलम्।।

tathā'śmakuṭṭairvāteyairmunibhirbahubhirvṛtam| svādhyāyaghoṣasaṅghuṣṭaṃ mṛgayūthaśatākulam||

Verse 65

अहिंस्रैर्धर्मपरमैर्नृभिरत्यर्थरोवितम्। सप्तसारस्वतं तीर्थमाजगाम हलायुधः। यत्र मङ्कणकः सिद्धस्तपस्तेपे महामुनिः।।

ahiṃsrairdharmaparamairnṛbhiratyartharovitam| saptasārasvataṃ tīrthamājagāma halāyudhaḥ| yatra maṅkaṇakaḥ siddhastapastepe mahāmuniḥ||