Adhyaya 61

Verse 1

कृष्णेनार्जुनम्प्रति कुरूणां युधिष्ठिरग्रहणोद्यमकथनम्।। 1 ।। सञ्जय उवाच। तेषां प्रवृत्ते सङ्ग्रामे विपुले शोणितोदके। रराज लोहितेनोर्वी संसिक्ता बहुधा भृशम्।।

kṛṣṇenārjunamprati kurūṇāṃ yudhiṣṭhiragrahaṇodyamakathanam|| 1 || sañjaya uvāca| teṣāṃ pravṛtte saṅgrāme vipule śoṇitodake| rarāja lohitenorvī saṃsiktā bahudhā bhṛśam||

Verse 2

ततो रजसि संशान्ते प्रकाशः सर्वतोऽभवत्। एतस्मिन्नन्तरे पार्थं कृष्णो वचनमब्रवीत्। दर्शयन्निव कौन्तेयं धर्मराजं युधिष्ठिरम्।।

tato rajasi saṃśānte prakāśaḥ sarvato'bhavat| etasminnantare pārthaṃ kṛṣṇo vacanamabravīt| darśayanniva kaunteyaṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram||

Verse 3

एष पाण्डव ते भ्राता धार्तराष्ट्रैर्महाबलैः। जिघांसुभिर्महेष्वासैः शीघ्रं पार्थोऽनुसार्यते।।

eṣa pāṇḍava te bhrātā dhārtarāṣṭrairmahābalaiḥ| jighāṃsubhirmaheṣvāsaiḥ śīghraṃ pārtho'nusāryate||

Verse 4

तमन्वगेव पाञ्चालाश्चेदिमात्स्याश्च भारत। अनुयान्ति महात्मानं परीप्सन्तो महाजवाः।।

tamanvageva pāñcālāścedimātsyāśca bhārata| anuyānti mahātmānaṃ parīpsanto mahājavāḥ||

Verse 5

एष दुर्योधनः पार्थ गजानीकेन दंशितः। राजा सर्वस्य लोकस्य राजानमनुधावति।।

eṣa duryodhanaḥ pārtha gajānīkena daṃśitaḥ| rājā sarvasya lokasya rājānamanudhāvati||

Verse 6

जिघांसुः पुरुषव्याघ्रं भ्रातृभिः सहितो बली। आशीविषसमस्पर्शैः सर्वायुधविशारदैः।।

jighāṃsuḥ puruṣavyāghraṃ bhrātṛbhiḥ sahito balī| āśīviṣasamasparśaiḥ sarvāyudhaviśāradaiḥ||

Verse 7

नदद्भिः सिंहनादांश्च धमद्भिश्चापि वारिजान्। बलवद्भिर्महेष्वासैर्विधून्वानैर्धनूंषि च।।

nadadbhiḥ siṃhanādāṃśca dhamadbhiścāpi vārijān| balavadbhirmaheṣvāsairvidhūnvānairdhanūṃṣi ca||

Verse 8

एते जिघृक्षवो यान्ति द्विपाश्वरथपत्तयः। युधिष्ठिरं धार्तराष्ट्रो रत्नोत्तममिवार्थिनः।।

ete jighṛkṣavo yānti dvipāśvarathapattayaḥ| yudhiṣṭhiraṃ dhārtarāṣṭro ratnottamamivārthinaḥ||

Verse 9

पश्य सात्वतभीमाभ्यां निरुद्धा विष्ठिताः पुनः। जिहीर्षवोऽमृतं दैत्याः शक्राग्निभ्यामिवाहवे।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे एकषष्टितमोऽध्यायः।। 61 ।।

paśya sātvatabhīmābhyāṃ niruddhā viṣṭhitāḥ punaḥ| jihīrṣavo'mṛtaṃ daityāḥ śakrāgnibhyāmivāhave|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi saptadaśadivasayuddhe ekaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ|| 61 ||

Verse 10

एते बहुत्वात्त्वरिताः पुनर्गच्छन्ति पाण्डवम्। समुद्रमिव वार्योघाः प्रावृट्‌काले महारथाः।।

ete bahutvāttvaritāḥ punargacchanti pāṇḍavam| samudramiva vāryoghāḥ prāvṛṭ‌kāle mahārathāḥ||

Verse 11

मृत्योर्मुखगतं मन्ये कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्। हुतमग्नौ च कौन्तेयं दुर्योधनवशं गतम्।।

mṛtyormukhagataṃ manye kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram| hutamagnau ca kaunteyaṃ duryodhanavaśaṃ gatam||

Verse 12

यथायुक्तमनीकं हि धार्तराष्ट्रस्य पाण्डव। नास्य शक्रोऽपि मुच्येत सम्प्राप्तो बाणगोचरम्।।

yathāyuktamanīkaṃ hi dhārtarāṣṭrasya pāṇḍava| nāsya śakro'pi mucyeta samprāpto bāṇagocaram||

Verse 13

दुर्योधनस्य वीरस्य शरौघाञ्शीघ्रमस्यतः। सङ्क्रुद्धस्यान्तकस्येव को वेगं संसहेद्रणे।।

duryodhanasya vīrasya śaraughāñśīghramasyataḥ| saṅkruddhasyāntakasyeva ko vegaṃ saṃsahedraṇe||

Verse 14

रसतस्तस्य वीरस्य द्रौणेः शारद्वतस्य च। कर्णस्य चेषुवेगो वै पर्वतानपि शातयेत्।।

rasatastasya vīrasya drauṇeḥ śāradvatasya ca| karṇasya ceṣuvego vai parvatānapi śātayet||

Verse 15

कर्णेन च कृतो राजा विमुखोऽद्य तु दृश्यते।।

karṇena ca kṛto rājā vimukho'dya tu dṛśyate||

Verse 16

बलवाँल्लुघुहस्तश्च कृती युद्धविशारदः। राधेयः पाण्डवश्रेष्ठं शक्तः पीडयितुं रणे। सहितो धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः शूरैर्महाबलैः।।

balavā~llughuhastaśca kṛtī yuddhaviśāradaḥ| rādheyaḥ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ śaktaḥ pīḍayituṃ raṇe| sahito dhṛtarāṣṭrasya putraiḥ śūrairmahābalaiḥ||

Verse 17

तस्यैभिर्युध्यमानस्य सङ्ग्रामे शंसितात्मनः। अन्यैरपि च पार्थस्य कृतं कर्म महारथैः।। जिहीर्षवो युधिष्ठिरं हर्तुमिच्छन्तः।।

tasyaibhiryudhyamānasya saṅgrāme śaṃsitātmanaḥ| anyairapi ca pārthasya kṛtaṃ karma mahārathaiḥ|| jihīrṣavo yudhiṣṭhiraṃ hartumicchantaḥ||

Verse 18

उपवासकृशो राजा भृशं भरतसत्तमः। ब्राह्मो बले स्थितो ह्येष न क्षात्रे हि बले विभुः।। तस्य युधिष्ठिरस्य कर्म कर्तव्यं पराजयाख्यम्। एभिर्दुर्योधनादिभिः कृतं निष्पादितम्।।

upavāsakṛśo rājā bhṛśaṃ bharatasattamaḥ| brāhmo bale sthito hyeṣa na kṣātre hi bale vibhuḥ|| tasya yudhiṣṭhirasya karma kartavyaṃ parājayākhyam| ebhirduryodhanādibhiḥ kṛtaṃ niṣpāditam||

Verse 19

कर्णेन चाभियुक्तोऽयं भूपतिः शत्रुतापनः। संशयं समनुप्राप्तः पाण्डवो वै युधिष्ठिरः।।

karṇena cābhiyukto'yaṃ bhūpatiḥ śatrutāpanaḥ| saṃśayaṃ samanuprāptaḥ pāṇḍavo vai yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 20

न जीवति महाराजो मन्ये पार्थ युधिष्ठिरः। यद्भीमसेनः सहते सिंहनादममर्षणः।।

na jīvati mahārājo manye pārtha yudhiṣṭhiraḥ| yadbhīmasenaḥ sahate siṃhanādamamarṣaṇaḥ||

Verse 21

नर्दतां धार्तराष्ट्राणां पुनःपुनररिन्दमः। धमतां च महाशङ्खान्सङ्ग्रामे जितकाशिनाम्।।

nardatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ punaḥpunararindamaḥ| dhamatāṃ ca mahāśaṅkhānsaṅgrāme jitakāśinām||

Verse 22

युधिष्ठिरं पाण्डवेयं हतेति भरतर्षभ। सञ्चोदयत्यसौ कर्णो धार्तराष्ट्रान्महाबलान्।। तत्र हेतुः। ब्राह्मे बलं क्षमायाम् क्षात्रे बले निष्ठुरत्वे।।

yudhiṣṭhiraṃ pāṇḍaveyaṃ hateti bharatarṣabha| sañcodayatyasau karṇo dhārtarāṣṭrānmahābalān|| tatra hetuḥ| brāhme balaṃ kṣamāyām kṣātre bale niṣṭhuratve||

Verse 23

स्थूणाकर्णास्त्रजालेन पार्थ पाशुपतेन च। प्रच्छादयन्ति राजानमनुयान्ति महारथाः।। हत नाशयतेति कर्णश्चोदयतीति सम्बन्धः।।

sthūṇākarṇāstrajālena pārtha pāśupatena ca| pracchādayanti rājānamanuyānti mahārathāḥ|| hata nāśayateti karṇaścodayatīti sambandhaḥ||

Verse 61

स्थूणाकर्णो गन्धर्वः।।

sthūṇākarṇo gandharvaḥ||