Adhyaya 14

Verse 1

सहदेवेन दुःशासनपराजयः।। 1 ।। सञ्जय उवाच। सहदेवं तथा क्रुद्धं निघ्नन्तं तव वाहिनीम्। दुःशासनो महाराज भ्राता भ्रातरमभ्ययात्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि षोडशदिवसयुद्धे चतुर्दशोऽध्यायः।। 14 ।।

sahadevena duḥśāsanaparājayaḥ|| 1 || sañjaya uvāca| sahadevaṃ tathā kruddhaṃ nighnantaṃ tava vāhinīm| duḥśāsano mahārāja bhrātā bhrātaramabhyayāt|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi ṣoḍaśadivasayuddhe caturdaśo'dhyāyaḥ|| 14 ||

Verse 2

तौ समेतौ महाराज दृष्ट्वा तत्र महारथाः। सिंहनादरवांश्चक्रुर्वासांस्यादुधुवुश्च ह।।

tau sametau mahārāja dṛṣṭvā tatra mahārathāḥ| siṃhanādaravāṃścakrurvāsāṃsyādudhuvuśca ha||

Verse 3

ततो भारत रुष्टेन तव पुत्रेण धन्विना। पाण्डुपुत्रस्त्रिभिर्बाणैर्वक्षस्यभिहतो बली।।

tato bhārata ruṣṭena tava putreṇa dhanvinā| pāṇḍuputrastribhirbāṇairvakṣasyabhihato balī||

Verse 4

सहदेवस्ततो राजन्नाराचेन तवात्मजम्। विद्व्वा विव्याध सप्तत्या सारथिं च त्रिभिः शरैः।।

sahadevastato rājannārācena tavātmajam| vidvvā vivyādha saptatyā sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ||

Verse 5

दुःशासनस्ततश्चापं छित्त्वा राजन्महाहवे। सहदेवं त्रिसप्तत्या बाहोरुरसि चार्पयत्।।

duḥśāsanastataścāpaṃ chittvā rājanmahāhave| sahadevaṃ trisaptatyā bāhorurasi cārpayat||

Verse 6

सहदेवस्तु सङ्क्रुद्धः खङ्गं गृह्य महाहवे। आविध्य प्रासृजत्तूर्णं तव पुत्रथं प्रति।।

sahadevastu saṅkruddhaḥ khaṅgaṃ gṛhya mahāhave| āvidhya prāsṛjattūrṇaṃ tava putrathaṃ prati||

Verse 7

समार्गणगुणं चापं छित्त्वा तस्य महानसिः। निपपात ततो भूमौ च्युतः सर्प इवाम्बरात्।।

samārgaṇaguṇaṃ cāpaṃ chittvā tasya mahānasiḥ| nipapāta tato bhūmau cyutaḥ sarpa ivāmbarāt||

Verse 8

अथान्यद्धनुरादाय सहदेवः प्रतापवान्। दुःशासनाय चिक्षेप बाणमन्तकरं ततः।।

athānyaddhanurādāya sahadevaḥ pratāpavān| duḥśāsanāya cikṣepa bāṇamantakaraṃ tataḥ||

Verse 9

तमापतन्तं विशिखं यमदण्डोपमत्विषम्। खङ्गेन शितधारेण द्विधा चिच्छेद कौरवः।।

tamāpatantaṃ viśikhaṃ yamadaṇḍopamatviṣam| khaṅgena śitadhāreṇa dvidhā ciccheda kauravaḥ||

Verse 10

ततस्तं निशितं खङ्गमाविध्य युधि सत्वरः। धनुश्चान्यत्समादाय शरं जग्राह वीर्यवान्।।

tatastaṃ niśitaṃ khaṅgamāvidhya yudhi satvaraḥ| dhanuścānyatsamādāya śaraṃ jagrāha vīryavān||

Verse 11

तमापतन्तं सहसा निस्त्रिंशं निशितैः शरैः। पातयामास समरे सहदेवो हसन्निव।।

tamāpatantaṃ sahasā nistriṃśaṃ niśitaiḥ śaraiḥ| pātayāmāsa samare sahadevo hasanniva||

Verse 12

ततो बाणांश्चतुः षष्टिं तव पुत्रो महारणे। सहदेवरथं तूर्णं प्रेषयामास भारत।।

tato bāṇāṃścatuḥ ṣaṣṭiṃ tava putro mahāraṇe| sahadevarathaṃ tūrṇaṃ preṣayāmāsa bhārata||

Verse 13

ताच्छरान्समरे राजन्वेगेनापपतो बहून्। एकैकं पञ्चभिर्बाणैः सहदेवो न्यकृतन्तत।।

tāccharānsamare rājanvegenāpapato bahūn| ekaikaṃ pañcabhirbāṇaiḥ sahadevo nyakṛtantata||

Verse 14

सन्निवार्य महाबाणान्सहदेवः प्रतापवान्। अथास्मै सुबहून्बाणान्प्रेषयामास संयुगे।। पिपीलिकपुटं पिपीलिकावासपटलम्।।

sannivārya mahābāṇānsahadevaḥ pratāpavān| athāsmai subahūnbāṇānpreṣayāmāsa saṃyuge|| pipīlikapuṭaṃ pipīlikāvāsapaṭalam||

Verse 15

तान्वाणांस्तव पुत्रोऽपि छित्त्वैकैकं त्रिभिः शरैः। ननाद सुमहानादं नादयानो वसुंधराम्।।

tānvāṇāṃstava putro'pi chittvaikaikaṃ tribhiḥ śaraiḥ| nanāda sumahānādaṃ nādayāno vasuṃdharām||

Verse 16

ततो दुःशासनो राजन्द्वाभ्यां पाण्डुसुतं रणे। सारथिं नवभिर्बाणैर्माद्रोयस्य समाचिनोत्।।

tato duḥśāsano rājandvābhyāṃ pāṇḍusutaṃ raṇe| sārathiṃ navabhirbāṇairmādroyasya samācinot||

Verse 17

ततः क्रुद्धो महाराज सदहेवः प्रतापवान्। समाधत्त शरं घोरं मृत्युकालान्तकोपमम्।।

tataḥ kruddho mahārāja sadahevaḥ pratāpavān| samādhatta śaraṃ ghoraṃ mṛtyukālāntakopamam||

Verse 18

विकृष्य बलवच्चापं तव पुत्राय सोऽसृजत्। स तं निर्भिद्य वेगेन भित्त्वा च कवचं महत्।।

vikṛṣya balavaccāpaṃ tava putrāya so'sṛjat| sa taṃ nirbhidya vegena bhittvā ca kavacaṃ mahat||

Verse 19

प्राविशद्वरणीं राजन्वल्मीकमिव पन्नगः। ततः सम्मुमुहे राजंस्तव पुत्रो महारथः।।

prāviśadvaraṇīṃ rājanvalmīkamiva pannagaḥ| tataḥ sammumuhe rājaṃstava putro mahārathaḥ||

Verse 20

मूढं चैनं समालोक्य सारथिस्त्वरितो रथम्। अपोवाह भृशं त्रस्तो वध्यमानं शितैः शरैः।।

mūḍhaṃ cainaṃ samālokya sārathistvarito ratham| apovāha bhṛśaṃ trasto vadhyamānaṃ śitaiḥ śaraiḥ||

Verse 21

पराजित्य रणे तं तु कौरव्यं पाण्डुनन्दनः। दुर्योधनबलं दृष्ट्वा प्रममाथ समन्ततः।।

parājitya raṇe taṃ tu kauravyaṃ pāṇḍunandanaḥ| duryodhanabalaṃ dṛṣṭvā pramamātha samantataḥ||

Verse 22

पिपीलिकपुटं राजन्यथा मृद्गन्नरो रुषा। तथा सा कौरवी सेना मृदिता तेन भारत।। आदुधुषुः भ्रामितवन्तः।।

pipīlikapuṭaṃ rājanyathā mṛdgannaro ruṣā| tathā sā kauravī senā mṛditā tena bhārata|| ādudhuṣuḥ bhrāmitavantaḥ||