Adhyaya 10

Verse 1

द्वन्द्वयुद्धम्।। 1 ।। सात्यकिना विन्दानुविन्दवधः।। 2 ।। सञ्चय उवाच। ततः कर्णो महेष्वासः पाण्डवानामनीकिनीम्। जघान समरे शूरः सन्नतपर्वभिः।।

dvandvayuddham|| 1 || sātyakinā vindānuvindavadhaḥ|| 2 || sañcaya uvāca| tataḥ karṇo maheṣvāsaḥ pāṇḍavānāmanīkinīm| jaghāna samare śūraḥ sannataparvabhiḥ||

Verse 2

तथैव पाण्डवा राजंस्तव पुत्रस्य वाहिनीम्। कर्णस्य प्रमुखे क्रुद्धा निजघ्नुस्ते महारथाः।।

tathaiva pāṇḍavā rājaṃstava putrasya vāhinīm| karṇasya pramukhe kruddhā nijaghnuste mahārathāḥ||

Verse 3

कर्णोऽपि राजन्समरे व्यहनत्पाण्डवीं चमूम्। नाराचैरर्करश्म्याभैः कर्मारपरिमार्जितैः।।

karṇo'pi rājansamare vyahanatpāṇḍavīṃ camūm| nārācairarkaraśmyābhaiḥ karmāraparimārjitaiḥ||

Verse 4

तत्र भारत कर्णेन नाराचैस्ताडिता गजाः। नेदुः सेदुश्च मम्लुश्च बभ्रुमुश्च दिशो दश।।

tatra bhārata karṇena nārācaistāḍitā gajāḥ| neduḥ seduśca mamluśca babhrumuśca diśo daśa||

Verse 5

वध्यमाने बले तस्मिन्सूतपुत्रेण मारिष। नकुलोऽभ्यद्रवत्तूर्णं सूतपुत्रं महारणे।।

vadhyamāne bale tasminsūtaputreṇa māriṣa| nakulo'bhyadravattūrṇaṃ sūtaputraṃ mahāraṇe||

Verse 6

भीमसेनस्तथा द्रौणिं कुर्वाणं कर्म दुष्करम्। विन्दानुविन्दौ कैकेयौ सात्यकिः समवारयत्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि षोडशदिवसयुद्धे दशमोऽध्यायः।। 10 ।।

bhīmasenastathā drauṇiṃ kurvāṇaṃ karma duṣkaram| vindānuvindau kaikeyau sātyakiḥ samavārayat|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi ṣoḍaśadivasayuddhe daśamo'dhyāyaḥ|| 10 ||

Verse 7

श्रुतकर्माणमायान्तं चित्रसेनो महीपतिः। प्रतिविन्ध्यस्तथा चित्रं चित्रकेतनकार्मुकम्।।

śrutakarmāṇamāyāntaṃ citraseno mahīpatiḥ| prativindhyastathā citraṃ citraketanakārmukam||

Verse 8

दुर्योधनस्तु राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्। संशप्तकगणा हृष्टा ह्यभ्यधावन्धनञ्जयम्।।

duryodhanastu rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram| saṃśaptakagaṇā hṛṣṭā hyabhyadhāvandhanañjayam||

Verse 9

धृष्टद्युम्नः कृपं चापि तस्मिन्वीरवरक्षये। शिखण्डी कृतवर्माणं समासादयदच्युतम्।। द्रौणिमभ्यद्रवत्।।

dhṛṣṭadyumnaḥ kṛpaṃ cāpi tasminvīravarakṣaye| śikhaṇḍī kṛtavarmāṇaṃ samāsādayadacyutam|| drauṇimabhyadravat||

Verse 10

श्रुतकीर्तिस्तथा शल्यं माद्रीपुत्रः सुतं तव। दुःशासनं महाराज सहदेवः प्रतापवान्।। कृपेण युयुधे इति शेषः।। अपहस्तेन तिर्यग्घस्तेन।।

śrutakīrtistathā śalyaṃ mādrīputraḥ sutaṃ tava| duḥśāsanaṃ mahārāja sahadevaḥ pratāpavān|| kṛpeṇa yuyudhe iti śeṣaḥ|| apahastena tiryagghastena||

Verse 11

कैकेयौ सात्यकिं युद्धे शरवर्षेण भास्वता। सात्यकिः केकयौ चापि च्छादयामास भारत।।

kaikeyau sātyakiṃ yuddhe śaravarṣeṇa bhāsvatā| sātyakiḥ kekayau cāpi cchādayāmāsa bhārata||

Verse 12

तावेनं भ्रातरौ वीरौ जघ्नतुर्हृदये भृशम्। विषाणाभ्यां यथा नागौ प्रतिनागं महावने।।

tāvenaṃ bhrātarau vīrau jaghnaturhṛdaye bhṛśam| viṣāṇābhyāṃ yathā nāgau pratināgaṃ mahāvane||

Verse 13

शरसम्बिन्नवर्माणौ तावुभौ भ्रातरौ रणे। सात्यकिं सत्यकर्माणं राजन्विव्यधतुः शरैः।।

śarasambinnavarmāṇau tāvubhau bhrātarau raṇe| sātyakiṃ satyakarmāṇaṃ rājanvivyadhatuḥ śaraiḥ||

Verse 14

तौ सात्यकिर्महाराज प्रहसन्सर्वतोदिशः। छादयञ्छरवर्षेण वारयामास भारत।।

tau sātyakirmahārāja prahasansarvatodiśaḥ| chādayañcharavarṣeṇa vārayāmāsa bhārata||

Verse 15

वार्यमाणौ ततस्तौ हि शैनेयशरवृष्टिभिः। शैनेयस्य रथं तूर्णं छादयामासतुः शरैः।।

vāryamāṇau tatastau hi śaineyaśaravṛṣṭibhiḥ| śaineyasya rathaṃ tūrṇaṃ chādayāmāsatuḥ śaraiḥ||

Verse 16

तयोस्तु धनुषी चित्रे छित्त्वा शौरिर्महायशाः। अथ तौ सायकैस्तीक्ष्णैर्वारयामास सात्यकिः।।

tayostu dhanuṣī citre chittvā śaurirmahāyaśāḥ| atha tau sāyakaistīkṣṇairvārayāmāsa sātyakiḥ||

Verse 17

अथान्ये धनुषी चित्रे प्रगृह्य च महाशरान्। सात्यकिं छादयन्तौ तौ चेरतुर्लघु सुष्ठु च।। माद्रीपुत्रः सुतं तवेत्यस्य व्याख्या दुःशासनमिति।।

athānye dhanuṣī citre pragṛhya ca mahāśarān| sātyakiṃ chādayantau tau ceraturlaghu suṣṭhu ca|| mādrīputraḥ sutaṃ tavetyasya vyākhyā duḥśāsanamiti||

Verse 18

ताभ्यां मुक्ता महाबाणाः कङ्कबर्हिणवाससः। द्योतयन्तो दिशः सर्वाः सम्पेतुः स्वर्णभूषणाः।।

tābhyāṃ muktā mahābāṇāḥ kaṅkabarhiṇavāsasaḥ| dyotayanto diśaḥ sarvāḥ sampetuḥ svarṇabhūṣaṇāḥ||

Verse 19

बाणान्धकारमभवत्तयो राजन्महामृधे। अन्योन्यस्य धनुश्चैव चिच्छिदुस्ते महारथाः।।

bāṇāndhakāramabhavattayo rājanmahāmṛdhe| anyonyasya dhanuścaiva cicchiduste mahārathāḥ||

Verse 20

ततः क्रुद्धो महाराज सात्वतो युद्धदुर्मदः। धनुरन्यत्समादाय सज्यं कृत्वा च संयुगे।।

tataḥ kruddho mahārāja sātvato yuddhadurmadaḥ| dhanuranyatsamādāya sajyaṃ kṛtvā ca saṃyuge||

Verse 21

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन ह्यनुविन्दशिरोऽहरत्। अपतत्तच्छिरो राजन्कुण्‍डलोपचितं महत्।। लघु शीघ्रम्। सुष्रु शोभनम्।।

kṣurapreṇa sutīkṣṇena hyanuvindaśiro'harat| apatattacchiro rājankuṇ‍ḍalopacitaṃ mahat|| laghu śīghram| suṣru śobhanam||

Verse 22

शम्बरस्य शिरो यद्वन्निहतस्य महारणे। शोचयन्केकयान्सर्वाञ्जगामाशु वसुन्धराम्।।

śambarasya śiro yadvannihatasya mahāraṇe| śocayankekayānsarvāñjagāmāśu vasundharām||

Verse 23

तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्राता तस्य महारथः। सज्यमन्यद्धनुः कृत्वा शैनेयं पर्यवारयत्।।

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bhrātā tasya mahārathaḥ| sajyamanyaddhanuḥ kṛtvā śaineyaṃ paryavārayat||

Verse 24

स षष्ट्या सात्यकिं विद्व्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः। ननाद बलवन्नादं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्।।

sa ṣaṣṭyā sātyakiṃ vidvvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ| nanāda balavannādaṃ tiṣṭhatiṣṭheti cābravīt||

Verse 25

सात्यकिं च ततस्तूर्णं केकयानां महारथः। शरैरनेकसाहस्रैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत्।।

sātyakiṃ ca tatastūrṇaṃ kekayānāṃ mahārathaḥ| śarairanekasāhasrairbāhvorurasi cārpayat||

Verse 26

स शरैः क्षतसर्वाङ्गः सात्यकिः सत्यविक्रमः। रराज समरे राजन्सपुष्प इव किंशुकः।।

sa śaraiḥ kṣatasarvāṅgaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ| rarāja samare rājansapuṣpa iva kiṃśukaḥ||

Verse 27

सात्यकिः समरे विद्वः कैकेयेन महात्मना। कैकेयं पञ्चविंशत्या विव्याध प्रहसन्निव।।

sātyakiḥ samare vidvaḥ kaikeyena mahātmanā| kaikeyaṃ pañcaviṃśatyā vivyādha prahasanniva||

Verse 28

तावन्योन्यस्य समरे सञ्छिद्य धनुषी शुभे। हत्वा च सारथी तूर्णं हयांश्च रथिनां वरौ।।

tāvanyonyasya samare sañchidya dhanuṣī śubhe| hatvā ca sārathī tūrṇaṃ hayāṃśca rathināṃ varau||

Verse 29

विरथावसियुद्धाय समाजग्मतुराहवे। शतचन्द्रचिते गृह्य चर्मणी सुभुजौ तथा।।

virathāvasiyuddhāya samājagmaturāhave| śatacandracite gṛhya carmaṇī subhujau tathā||

Verse 30

विरोचेतां महारङ्गे निस्त्रिंशबरधारिणौ। यथा देवासुरे युद्धे जम्भशक्रौ महाबलौ।।

virocetāṃ mahāraṅge nistriṃśabaradhāriṇau| yathā devāsure yuddhe jambhaśakrau mahābalau||

Verse 31

मण्डलानि ततस्तौ तु विचन्तौ महारणे। अन्योन्यमभितस्तूर्णं समाजग्मतुराहवे।।

maṇḍalāni tatastau tu vicantau mahāraṇe| anyonyamabhitastūrṇaṃ samājagmaturāhave||

Verse 32

अन्योन्यस्य वधे चैव चक्रतुर्यत्नमुत्तमम्। कैकेयस्य द्विधा चर्म ततश्चिच्छेद सात्वतः।।

anyonyasya vadhe caiva cakraturyatnamuttamam| kaikeyasya dvidhā carma tataściccheda sātvataḥ||

Verse 33

सात्यकेस्तु तथैवासौ चर्म चिच्छेद पार्थिवः। चर्म च्छित्त्वा तु कैकेयस्तारागणशतैर्वृतम्। चचार मण्डलान्येव गतप्रत्यागतानि च।।

sātyakestu tathaivāsau carma ciccheda pārthivaḥ| carma cchittvā tu kaikeyastārāgaṇaśatairvṛtam| cacāra maṇḍalānyeva gatapratyāgatāni ca||

Verse 34

तं चरन्तं महारङ्गे निस्त्रिंशवरधारिणम्। अपहस्तेन चिच्छेद शैनेयस्त्वरयाऽन्वितः।। उपचितसमलङ्कृतम्।।

taṃ carantaṃ mahāraṅge nistriṃśavaradhāriṇam| apahastena ciccheda śaineyastvarayā'nvitaḥ|| upacitasamalaṅkṛtam||

Verse 35

सवर्मा केकयो राजन्द्विधा च्छिन्नो महारणे। निपपात महेष्वासो वज्राहत इवात्वलः।।

savarmā kekayo rājandvidhā cchinno mahāraṇe| nipapāta maheṣvāso vajrāhata ivātvalaḥ||

Verse 36

तं निहत्य रणे शूरः शैनेयो रथसत्तमः। युधामन्युरथं तूर्णमारुरोह परन्तपः।।

taṃ nihatya raṇe śūraḥ śaineyo rathasattamaḥ| yudhāmanyurathaṃ tūrṇamāruroha parantapaḥ||

Verse 37

ततोऽन्यं रथमास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः। केकयानां महत्सैन्यं व्यधमत्सात्यकिः शरैः।।

tato'nyaṃ rathamāsthāya vidhivatkalpitaṃ punaḥ| kekayānāṃ mahatsainyaṃ vyadhamatsātyakiḥ śaraiḥ||

Verse 38

सा वध्यमाना समरे केकयानां महाचमूः। तमुत्सृज्य रणे शत्रुं प्रदुद्राव दिशो दश।।

sā vadhyamānā samare kekayānāṃ mahācamūḥ| tamutsṛjya raṇe śatruṃ pradudrāva diśo daśa||