Adhyaya 55
Drona Parva · 40 verses
40 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
संजय उवाच एतच् छ्रुत्वा वचस् तस्य केशवस्य महात्मनः सुभद्रा पुत्रशोकार्ता विललाप सुदुःखिता
saṃjaya uvāca etac chrutvā vacas tasya keśavasya mahātmanaḥ subhadrā putraśokārtā vilalāpa suduḥkhitā
Sanjaya said: Hearing this word of the great-souled Keshava, Subhadra, afflicted with grief for her son, lamented, sore stricken:
संजय ने कहा — महात्मा केशव (श्रीकृष्ण) के वे वचन सुनकर पुत्रशोक से आर्त, अत्यन्त दुःखी सुभद्रा विलाप करने लगी —
Verse 2
हा पुत्र मम मन्दायाः कथं संयुगम् एत्य ह निधनं प्राप्तवांस् तात पितृतुल्यपराक्रमः
hā putra mama mandāyāḥ kathaṃ saṃyugam etya ha nidhanaṃ prāptavāṃs tāta pitṛtulyaparākramaḥ
'Alas, my son! How, on meeting the battle, have you, of prowess equal to your father's, come to your death, O child, born of hapless me?'
'हाय मेरे पुत्र! हे तात! पिता के समान पराक्रमी तुम, मुझ अभागिन के पुत्र, संग्राम में जाकर कैसे मृत्यु को प्राप्त हुए?'
Verse 3
कथम् इन्दीवरश्यामं सुदंष्ट्रं चारुलोचनम् मुखं ते दृश्यते वत्स गुण्ठितं रणरेणुना
katham indīvaraśyāmaṃ sudaṃṣṭraṃ cārulocanam mukhaṃ te dṛśyate vatsa guṇṭhitaṃ raṇareṇunā
'How is your face, dark as the blue lotus, with fair teeth and lovely eyes, seen now, my child, veiled with the dust of battle?'
'हे वत्स! नीलकमल-सा श्याम, सुन्दर दाँतों और मनोहर नेत्रों वाला तुम्हारा मुख आज रणधूलि से ढका हुआ कैसे दिखाई दे रहा है?'
Verse 4
नूनं शूरं निपतितं त्वां पश्यन्त्य् अनिवर्तिनम् सुशिरोग्रीवबाह्वंसं व्यूढोरस्कं निरूदरम्
nūnaṃ śūraṃ nipatitaṃ tvāṃ paśyanty anivartinam suśirogrīvabāhvaṃsaṃ vyūḍhoraskaṃ nirūdaram
'Surely they behold you, a hero fallen, who turned not back — of fair head, neck, arms, and shoulders, broad-chested, lean of belly,'
'निश्चय ही प्राणी तुझ कभी न लौटने वाले वीर को गिरा हुआ देख रहे हैं — सुन्दर सिर, गर्दन, भुजाओं और कन्धों वाले, विशाल वक्षःस्थल और कृश उदर वाले को —'
Verse 5
चारूपचितसर्वाङ्गं स्वक्षं शस्त्रक्षताचितम् भूतानि त्वा निरीक्षन्ते नूनं चन्द्रम् इवोदितम्
cārūpacitasarvāṅgaṃ svakṣaṃ śastrakṣatācitam bhūtāni tvā nirīkṣante nūnaṃ candram ivoditam
'with all your limbs beautifully formed, fair-eyed, studded with weapon-wounds; surely the beings gaze upon you like the risen moon.'
'सुन्दर रूप से गढ़े सभी अंगों वाले, सुन्दर नेत्रों वाले, शस्त्रों के घावों से भरे तुझको निश्चय ही प्राणी उदित चन्द्रमा की भाँति निहार रहे हैं।'
Verse 6
शयनीयं पुरा यस्य स्पर्ध्यास्तरणसंवृतम् भूमाव् अद्य कथं शेषे विप्रविद्धः सुखोचितः
śayanīyaṃ purā yasya spardhyāstaraṇasaṃvṛtam bhūmāv adya kathaṃ śeṣe vipraviddhaḥ sukhocitaḥ
'You whose couch of old was spread with costly coverlets — how do you lie now upon the ground, cast down, you who were used to comfort?'
'जिसकी शय्या पहले ईर्ष्या योग्य बिछौनों से ढकी रहती थी, वह सुख का अभ्यस्त तू आज पृथ्वी पर फेंका हुआ कैसे पड़ा है?'
Verse 7
यो ऽन्वास्यत पुरा वीरो वरस्त्रीभिर् महाभुजः कथम् अन्वास्यते सो ऽद्य शिवाभिः पतितो मृधे
yo 'nvāsyata purā vīro varastrībhir mahābhujaḥ katham anvāsyate so 'dya śivābhiḥ patito mṛdhe
'The mighty-armed hero who of old was attended by lovely women — how is he attended today by she-jackals, fallen in the fray?'
'जिस महाबाहु वीर की सेवा पहले श्रेष्ठ स्त्रियाँ करती थीं, वह आज रण में गिरकर गीदड़ियों से कैसे घिरा हुआ है?'
Verse 8
यो ऽस्तूयत पुरा हृष्टैः सूतमागधबन्दिभिः सो ऽद्य क्रव्याद्गणैर् घोरैर् विनदद्भिर् उपास्यते
yo 'stūyata purā hṛṣṭaiḥ sūtamāgadhabandibhiḥ so 'dya kravyādgaṇair ghorair vinadadbhir upāsyate
'He who of old was praised by joyful bards, minstrels, and panegyrists is today waited upon by dreadful bands of flesh-eaters, howling.'
'जिसकी स्तुति पहले हर्षित सूत, मागध और बन्दीजन करते थे, वह आज भयंकर, चीत्कार करते मांसभक्षी समूहों से घिरा हुआ है।'
Verse 9
पाण्डवेषु च नाथेषु वृष्णिवीरेषु चाभिभो पाञ्चालेषु च वीरेषु हतः केनास्य् अनाथवत्
pāṇḍaveṣu ca nātheṣu vṛṣṇivīreṣu cābhibho pāñcāleṣu ca vīreṣu hataḥ kenāsy anāthavat
'With the Pandavas for protectors, and the Vrishni heroes, O illustrious one, and the Panchala heroes — by whom were you slain, as though you had no protector?'
'हे प्रभो! पाण्डव, वृष्णिवीर और पाञ्चालवीर तुम्हारे रक्षक रहते, किसके द्वारा मारा जाकर तुम अनाथ की भाँति पड़े हो?'
Verse 10
अतृप्तदर्शना पुत्र दर्शनस्य तवानघ मन्दभाग्या गमिष्यामि व्यक्तम् अद्य यमक्षयम्
atṛptadarśanā putra darśanasya tavānagha mandabhāgyā gamiṣyāmi vyaktam adya yamakṣayam
'Unsated in beholding you, my son, O sinless one — I, of ill fortune, shall surely go today to the abode of Yama.'
'हे निष्पाप पुत्र! तुम्हारे दर्शन से अतृप्त ही मैं मन्दभाग्या आज निश्चय ही यमसदन को जाऊँगी।'
Verse 11
विशालाक्षं सुकेशान्तं चारुवाक्यं सुगन्धि च तव पुत्र कदा भूयो मुखं द्रक्ष्यामि निर्व्रणम्
viśālākṣaṃ sukeśāntaṃ cāruvākyaṃ sugandhi ca tava putra kadā bhūyo mukhaṃ drakṣyāmi nirvraṇam
'Your wide-eyed face, fair-haired, sweet-spoken and fragrant, my son — when shall I ever again behold it unwounded?'
'हे पुत्र! कब फिर मैं तुम्हारा वह मुख देखूँगी — विशाल नेत्रों वाला, सुन्दर केशान्त वाला, मधुर वचन बोलने वाला, सुगन्धित, घाव-रहित?'
Verse 12
धिग् बलं भीमसेनस्य धिक् पार्थस्य धनुष्मताम् धिग् वीर्यं वृष्णिवीराणां पाञ्चालानां च धिग् बलम्
dhig balaṃ bhīmasenasya dhik pārthasya dhanuṣmatām dhig vīryaṃ vṛṣṇivīrāṇāṃ pāñcālānāṃ ca dhig balam
'Fie on the strength of Bhimasena, fie on that of Partha and the bowmen, fie on the valour of the Vrishni heroes, and fie on the strength of the Panchalas!'
'भीमसेन के बल को धिक्कार, धनुर्धरों में पार्थ (अर्जुन) को धिक्कार, वृष्णिवीरों के पराक्रम को धिक्कार और पाञ्चालों के बल को धिक्कार!'
Verse 13
धिक् केकयांस् तथा चेदीन् मत्स्यांश् चैवाथ सृञ्जयान् ये त्वा रणे गतं वीरं न जानन्ति निपातितम्
dhik kekayāṃs tathā cedīn matsyāṃś caivātha sṛñjayān ye tvā raṇe gataṃ vīraṃ na jānanti nipātitam
'Fie on the Kekayas, the Chedis, the Matsyas, and the Srinjayas, who knew not that you, a hero gone into battle, were being struck down!'
'केकयों, चेदियों, मत्स्यों और सृञ्जयों को धिक्कार — जो तुझ वीर को, जो रण में उनके साथ गया था, गिराया गया न जान सके!'
Verse 14
अद्य पश्यामि पृथिवीं शून्याम् इव हतत्विषम् अभिमन्युम् अपश्यन्ती शोकव्याकुललोचना
adya paśyāmi pṛthivīṃ śūnyām iva hatatviṣam abhimanyum apaśyantī śokavyākulalocanā
'Today I behold the earth as if empty, its lustre gone, not seeing Abhimanyu, my eyes distracted with grief.'
'आज मैं पृथ्वी को मानो सूनी, कान्तिहीन देख रही हूँ, अभिमन्यु को न देखती हुई, शोक से व्याकुल नेत्रों वाली।'
Verse 15
स्वस्रीयं वासुदेवस्य पुत्रं गाण्डीवधन्वनः कथं त्वा विरथं वीरं द्रक्ष्याम्य् अन्यैर् निपातितम्
svasrīyaṃ vāsudevasya putraṃ gāṇḍīvadhanvanaḥ kathaṃ tvā virathaṃ vīraṃ drakṣyāmy anyair nipātitam
'The sister's son of Vasudeva, the son of the wielder of the Gandiva — how shall I look upon you, a hero made carless and struck down by others?'
'वासुदेव (श्रीकृष्ण) के भानजे, गाण्डीवधारी (अर्जुन) के पुत्र — तुझ वीर को रथहीन, दूसरों द्वारा गिराया गया मैं कैसे देखूँगी?'
Verse 16
हा वीर दृष्टो नष्टश् च धनं स्वप्न इवासि मे अहो ह्य् अनित्यं मानुष्यं जलबुद्बुदचञ्चलम्
hā vīra dṛṣṭo naṣṭaś ca dhanaṃ svapna ivāsi me aho hy anityaṃ mānuṣyaṃ jalabudbudacañcalam
'Alas, hero! seen and lost, you are to me like wealth gained in a dream. Ah, how impermanent is the human state, fleeting as a water-bubble!'
'हाय वीर! देखा और खो गया — तुम मेरे लिए स्वप्न में मिले धन के समान हो; अहो! यह मनुष्य-जीवन कितना अनित्य है, जल के बुलबुले-सा चंचल!'
Verse 17
इमां ते तरुणीं भार्यां त्वदाधिभिर् अभिप्लुताम् कथं संधारयिष्यामि विवत्साम् इव धेनुकाम्
imāṃ te taruṇīṃ bhāryāṃ tvadādhibhir abhiplutām kathaṃ saṃdhārayiṣyāmi vivatsām iva dhenukām
'This your youthful wife, overwhelmed with grief for you — how shall I sustain her, like a milch-cow bereft of her calf?'
'तुम्हारे वियोग के शोक से व्याप्त तुम्हारी इस तरुणी पत्नी को मैं कैसे सँभालूँगी — बछड़े से बिछड़ी गाय की भाँति?'
Verse 18
अहो ह्य् अकाले प्रस्थानं कृतवान् असि पुत्रक विहाय फलकाले मां सुगृद्धां तव दर्शने
aho hy akāle prasthānaṃ kṛtavān asi putraka vihāya phalakāle māṃ sugṛddhāṃ tava darśane
'Alas, untimely have you set forth, my son, forsaking me at the season of fruit, who so longed for the sight of you.'
'अहो! हे पुत्र! तुमने असमय ही प्रस्थान कर दिया, फल के समय मुझको — जो तुम्हारे दर्शन की अत्यन्त लालायित थी — छोड़कर।'
Verse 19
नूनं गतिः कृतान्तस्य प्राज्ञैर् अपि सुदुर्विदा यत्र त्वं केशवे नाथे संग्रामे ऽनाथवद् धतः
nūnaṃ gatiḥ kṛtāntasya prājñair api sudurvidā yatra tvaṃ keśave nāthe saṃgrāme 'nāthavad dhataḥ
'Surely the way of Fate is hard to know even for the wise, since you, with Keshava for your protector, were slain in battle as though protectorless.'
'निश्चय ही कृतान्त (विधाता) की गति बुद्धिमानों के लिए भी अत्यन्त दुर्ज्ञेय है — जो तुम केशव (श्रीकृष्ण) जैसे नाथ के रहते भी संग्राम में अनाथ की भाँति मारे गये।'
Verse 20
यज्वनां दानशीलानां ब्राह्मणानां कृतात्मनाम् चरितब्रह्मचर्याणां पुण्यतीर्थावगाहिनाम्
yajvanāṃ dānaśīlānāṃ brāhmaṇānāṃ kṛtātmanām caritabrahmacaryāṇāṃ puṇyatīrthāvagāhinām
'Attain the goal of sacrificers, of the charitable, of Brahmanas of purified souls, of those who have practised continence, of those who bathe in holy fords,'
'यज्ञ करने वालों, दानशील, शुद्धात्मा ब्राह्मणों, ब्रह्मचर्य-पालकों और पवित्र तीर्थों में स्नान करने वालों की —'
Verse 21
कृतज्ञानां वदान्यानां गुरुशुश्रूषिणाम् अपि सहस्रदक्षिणानां च या गतिस् ताम् अवाप्नुहि
kṛtajñānāṃ vadānyānāṃ guruśuśrūṣiṇām api sahasradakṣiṇānāṃ ca yā gatis tām avāpnuhi
'of the grateful, of the liberal, of those who serve their teachers, and of those who give a thousandfold fees — that goal attain.'
'कृतज्ञ, उदार, गुरुसेवी और सहस्र दक्षिणा देने वालों की जो गति है, उसे तुम प्राप्त करो।'
Verse 22
या गतिर् युध्यमानानां शूराणाम् अनिवर्तिनाम् हत्वारीन् निहतानां च संग्रामे तां गतिं व्रज
yā gatir yudhyamānānāṃ śūrāṇām anivartinām hatvārīn nihatānāṃ ca saṃgrāme tāṃ gatiṃ vraja
'The goal of heroes who fight and turn not back, of those slain after slaying their foes in battle — go to that goal.'
'कभी न लौटने वाले, युद्ध करते वीरों की और शत्रुओं को मारकर संग्राम में मारे गये वीरों की जो गति है, उसी गति को जाओ।'
Verse 23
गोसहस्रप्रदातॄणां क्रतुदानां च या गतिः नैवेशिकं चाभिमतं ददतां या गतिः शुभा
gosahasrapradātṝṇāṃ kratudānāṃ ca yā gatiḥ naiveśikaṃ cābhimataṃ dadatāṃ yā gatiḥ śubhā
'The goal of givers of a thousand cows, and of givers of sacrifices, and the fair goal of those who give a desired dwelling to the deserving —'
'सहस्र गौ दान देने वालों की और यज्ञदाताओं की जो गति है, तथा इच्छानुसार निवास-स्थान देने वालों की जो शुभ गति है —'
Verse 24
ब्रह्मचर्येण यां यान्ति मुनयः संशितव्रता एकपत्न्यश् च यां यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक
brahmacaryeṇa yāṃ yānti munayaḥ saṃśitavratā ekapatnyaś ca yāṃ yānti tāṃ gatiṃ vraja putraka
'the goal to which sages of strict vow go by continence, and to which wives faithful to one husband go — go to that goal, my son.'
'उग्र व्रतधारी मुनि ब्रह्मचर्य से जिस गति को जाते हैं, और पतिव्रता (एकपत्नी) स्त्रियाँ जिसे जाती हैं, उसी गति को, हे पुत्र! जाओ।'
Verse 25
राज्ञां सुचरितैर् या च गतिर् भवति शाश्वती चतुराश्रमिणां पुण्यैः पावितानां सुरक्षितैः
rājñāṃ sucaritair yā ca gatir bhavati śāśvatī caturāśramiṇāṃ puṇyaiḥ pāvitānāṃ surakṣitaiḥ
'The eternal goal won by the good conduct of kings, and by the holy, purifying, well-guarded deeds of those in the four orders of life,'
'राजाओं को उनके सदाचार से जो शाश्वत गति प्राप्त होती है, तथा पवित्र, सुरक्षित पुण्यों से पावन चार आश्रमवालों की जो गति है —'
Verse 26
दीनानुकम्पिनां या च सततं संविभागिनाम् पैशुन्याच् च निवृत्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक
dīnānukampināṃ yā ca satataṃ saṃvibhāginām paiśunyāc ca nivṛttānāṃ tāṃ gatiṃ vraja putraka
'the goal of those compassionate to the wretched, ever sharing their goods, and turned away from slander — go to that goal, my son.'
'दीनों पर दया करने वालों की, सदा बाँटकर खाने वालों की और चुगली से विरत रहने वालों की जो गति है, उसी गति को, हे पुत्र! जाओ।'
Verse 27
व्रतिनां धर्मशीलानां गुरुशुश्रूषिणाम् अपि अमोघातिथिनां या च तां गतिं व्रज पुत्रक
vratināṃ dharmaśīlānāṃ guruśuśrūṣiṇām api amoghātithināṃ yā ca tāṃ gatiṃ vraja putraka
'The goal of those of vows, of righteous conduct, of those who serve their teachers, and of those whose hospitality to guests is never fruitless — go to that goal, my son.'
'व्रतधारियों, धर्मशील, गुरुसेवियों और जिनके अतिथि कभी निराश न जायें, उनकी जो गति है, उसी गति को, हे पुत्र! जाओ।'
Verse 28
ऋतुकाले स्वकां पत्नीं गच्छतां या मनस्विनाम् न चान्यदारसेवीनां तां गतिं व्रज पुत्रक
ṛtukāle svakāṃ patnīṃ gacchatāṃ yā manasvinām na cānyadārasevīnāṃ tāṃ gatiṃ vraja putraka
'The goal of the wise who go in unto their own wives at the fertile season, and who resort not to the wives of others — go to that goal, my son.'
'ऋतुकाल में अपनी ही पत्नी के पास जाने वाले और परस्त्री-सेवन न करने वाले मनस्वी पुरुषों की जो गति है, उसी गति को, हे पुत्र! जाओ।'
Verse 29
साम्ना ये सर्वभूतानि गच्छन्ति गतमत्सराः नारुंतुदानां क्षमिणां या गतिस् ताम् अवाप्नुहि
sāmnā ye sarvabhūtāni gacchanti gatamatsarāḥ nāruṃtudānāṃ kṣamiṇāṃ yā gatis tām avāpnuhi
'Attain the goal of those who approach all beings with gentleness, free of envy, who wound not with speech, and who are forgiving.'
'जो निर्मत्सर होकर सब प्राणियों के पास कोमलता से जाते हैं, तथा जो वचन से किसी को न बेधने वाले और क्षमाशील हैं — उनकी जो गति है, उसे तुम प्राप्त करो।'
Verse 30
मधुमांसनिवृत्तानां मदाद् दम्भात् तथानृतात् परोपतापत्यक्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक
madhumāṃsanivṛttānāṃ madād dambhāt tathānṛtāt paropatāpatyaktānāṃ tāṃ gatiṃ vraja putraka
'The goal of those who abstain from honey and meat, and from pride, hypocrisy, and falsehood, and who have renounced the tormenting of others — go to that goal, my son.'
'मधु (मदिरा) और मांस से विरत, मद, दम्भ और असत्य से रहित, तथा दूसरों को सताना त्याग चुके लोगों की जो गति है, उसी गति को, हे पुत्र! जाओ।'
Verse 31
ह्रीमन्तः सर्वशास्त्रज्ञा ज्ञानतृप्ता जितेन्द्रियाः यां गतिं साधवो यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक
hrīmantaḥ sarvaśāstrajñā jñānatṛptā jitendriyāḥ yāṃ gatiṃ sādhavo yānti tāṃ gatiṃ vraja putraka
'The goal to which the good go — the modest, versed in all scriptures, content in knowledge, masters of their senses — go to that goal, my son.'
'लज्जाशील, समस्त शास्त्रों के ज्ञाता, ज्ञान से तृप्त, जितेन्द्रिय साधुजन जिस गति को जाते हैं, उसी गति को, हे पुत्र! जाओ।'
Verse 32
एवं विलपतीं दीनां सुभद्रां शोककर्शिताम् अभ्यपद्यत पाञ्चाली वैराटीसहिता तदा
evaṃ vilapatīṃ dīnāṃ subhadrāṃ śokakarśitām abhyapadyata pāñcālī vairāṭīsahitā tadā
As Subhadra, wretched and wasted with grief, thus lamented, Panchali (Draupadi), together with Virata's daughter (Uttara), came to her.
इस प्रकार विलाप करती दीन, शोक से क्षीण सुभद्रा के पास तब पाञ्चाली (द्रौपदी) विराटकुमारी (उत्तरा) सहित आ पहुँची।
Verse 33
ताः प्रकामं रुदित्वा च विलप्य च सुदुःखिताः उन्मत्तवत् तदा राजन् विसंज्ञा न्यपतन् क्षितौ
tāḥ prakāmaṃ ruditvā ca vilapya ca suduḥkhitāḥ unmattavat tadā rājan visaṃjñā nyapatan kṣitau
Having wept and lamented to their fill, sore stricken, they then, O king, like mad women, senseless, fell to the earth.
हे राजन्! वे स्त्रियाँ अत्यन्त दुःखी होकर, जी भरकर रोकर और विलाप करके, तब उन्मत्त की भाँति अचेत होकर पृथ्वी पर गिर पड़ीं।
Verse 34
सोपचारस् तु कृष्णस् तां दुःखितां भृशदुःखितः सिक्त्वाम्भसा समाश्वास्य तत् तद् उक्त्वा हितं वचः
sopacāras tu kṛṣṇas tāṃ duḥkhitāṃ bhṛśaduḥkhitaḥ siktvāmbhasā samāśvāsya tat tad uktvā hitaṃ vacaḥ
Then Krishna, with ministrations, himself sore grieved, sprinkling that grieving one with water and consoling her, and speaking again and again words for her good,
किन्तु स्वयं अत्यन्त दुःखी कृष्ण ने उस दुखिया (सुभद्रा) की सेवा करते हुए, जल छिड़ककर और आश्वासन देते हुए, नाना प्रकार के हितकर वचन कहे।
Verse 35
विसंज्ञकल्पां रुदतीम् अपविद्धां प्रवेपतीम् भगिनीं पुण्डरीकाक्ष इदं वचनम् अब्रवीत्
visaṃjñakalpāṃ rudatīm apaviddhāṃ pravepatīm bhaginīṃ puṇḍarīkākṣa idaṃ vacanam abravīt
to his sister, well-nigh senseless, weeping, cast down, and trembling, the lotus-eyed one spoke this word:
मानो अचेत, रोती हुई, भूमि पर लोटती, काँपती अपनी बहिन से कमलनयन (श्रीकृष्ण) ने यह कहा —
Verse 36
सुभद्रे मा शुचः पुत्रं पाञ्चाल्याश्वासयोत्तराम् गतो ऽभिमन्युः प्रथितां गतिं क्षत्रियपुंगवः
subhadre mā śucaḥ putraṃ pāñcālyāśvāsayottarām gato 'bhimanyuḥ prathitāṃ gatiṃ kṣatriyapuṃgavaḥ
'Subhadra, grieve not for your son; O Panchali, console Uttara. Abhimanyu, that bull among kshatriyas, has gone to the renowned goal.'
'हे सुभद्रे! पुत्र के लिए शोक मत करो; हे पाञ्चाली (द्रौपदी)! तुम उत्तरा को आश्वासन दो; क्षत्रिय-श्रेष्ठ अभिमन्यु विख्यात गति को प्राप्त हुआ है।'
Verse 37
ये चान्ये ऽपि कुले सन्ति पुरुषा नो वरानने सर्वे ते वै गतिं यान्तु अभिमन्योर् यशस्विनः
ye cānye 'pi kule santi puruṣā no varānane sarve te vai gatiṃ yāntu abhimanyor yaśasvinaḥ
'And whatever other men there are in our line, O fair-faced one, may they all go to the goal of the glorious Abhimanyu.'
'हे सुमुखी! हमारे कुल में जो अन्य पुरुष हैं, वे सब यशस्वी अभिमन्यु की गति को प्राप्त हों।'
Verse 38
कुर्याम तद् वयं कर्म क्रियासुः सुहृदश् च नः कृतवान् यादृग् अद्यैकस् तव पुत्रो महारथः
kuryāma tad vayaṃ karma kriyāsuḥ suhṛdaś ca naḥ kṛtavān yādṛg adyaikas tava putro mahārathaḥ
'May we do that deed, and may our friends do it, such as your son, that mighty car-warrior, alone did today.'
'हम वह कर्म करें, और हमारे मित्र भी वैसा करें, जैसा आज अकेले तुम्हारे पुत्र महारथी ने किया।'
Verse 39
एवम् आश्वास्य भगिनीं द्रौपदीम् अपि चोत्तराम् पार्थस्यैव महाबाहुः पार्श्वम् आगाद् अरिंदमः
evam āśvāsya bhaginīṃ draupadīm api cottarām pārthasyaiva mahābāhuḥ pārśvam āgād ariṃdamaḥ
Having thus consoled his sister, and Draupadi, and Uttara, the mighty-armed subduer of foes went to the side of Partha (Arjuna).
इस प्रकार अपनी बहिन को, तथा द्रौपदी और उत्तरा को भी आश्वासन देकर, महाबाहु शत्रुदमन (श्रीकृष्ण) पार्थ (अर्जुन) के पास गये।
Verse 40
ततो ऽभ्यनुज्ञाय नृपान् कृष्णो बन्धूंस् तथाभिभूः विवेशान्तःपुरं राजंस् ते ऽन्ये जग्मुर् यथालयम्
tato 'bhyanujñāya nṛpān kṛṣṇo bandhūṃs tathābhibhūḥ viveśāntaḥpuraṃ rājaṃs te 'nye jagmur yathālayam
Then, O king, having taken leave of the kings and kinsmen, the powerful Krishna entered the inner apartments; and the others went, each to his own dwelling.
तब प्रभु कृष्ण राजाओं और बन्धुओं से विदा लेकर अन्तःपुर में प्रविष्ट हुए, हे राजन्; और वे दूसरे लोग अपने-अपने निवास को चले गये।