Lipi
Sign in
Classic reading room ↗

Adhyaya 160

Drona Parva · 37 verses

37 verses · free forever

Show
Listen to this section

Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings

  1. Verse 1

    संजय उवाच ततो दुर्योधनो द्रोणम् अभिगम्येदम् अब्रवीत् अमर्षवशम् आपन्नो जनयन् हर्षतेजसी

    saṃjaya uvāca tato duryodhano droṇam abhigamyedam abravīt amarṣavaśam āpanno janayan harṣatejasī

    Sanjaya said: Then Duryodhana, approaching Drona, said this — fallen under the sway of indignation, yet feigning joy and ardor:

    संजय ने कहा — तब दुर्योधन ने द्रोण के पास जाकर यह कहा; वह क्रोध के वश में था, किन्तु ऊपर से हर्ष और तेज प्रकट करता हुआ बोला —

  2. Verse 2

    न मर्षणीयाः संग्रामे विश्रमन्तः श्रमान्विताः सपत्ना ग्लानमनसो लब्धलक्ष्या विशेषतः

    na marṣaṇīyāḥ saṃgrāme viśramantaḥ śramānvitāḥ sapatnā glānamanaso labdhalakṣyā viśeṣataḥ

    “Rivals are not to be tolerated in battle when they are resting, wearied and downcast in mind, and especially when they have gained the advantage.

    "संग्राम में थके-माँदे, विश्राम करते हुए शत्रुओं को क्षमा नहीं करना चाहिए, और विशेषकर तब, जब वे खिन्नचित्त हों और उन पर प्रहार का अवसर मिल गया हो।

  3. Verse 3

    तत् तु मर्षितम् अस्माभिर् भवतः प्रियकाम्यया त एते परिविश्रान्ताः पाण्डवा बलवत्तराः

    tat tu marṣitam asmābhir bhavataḥ priyakāmyayā ta ete pariviśrāntāḥ pāṇḍavā balavattarāḥ

    Yet that was tolerated by us, out of desire to please thee; and now these Pandavas, refreshed, are grown the stronger.

    फिर भी आपको प्रसन्न रखने की इच्छा से हमने उसे सह लिया; और अब ये पाण्डव विश्राम पाकर और भी अधिक बलवान् हो गए हैं।

  4. Verse 4

    सर्वथा परिहीनाः स्म तेजसा च बलेन च भवता पाल्यमानास् ते विवर्धन्ते पुनः पुनः

    sarvathā parihīnāḥ sma tejasā ca balena ca bhavatā pālyamānās te vivardhante punaḥ punaḥ

    In every way we are inferior, in energy and in strength; while, being protected by thee, they wax [strong] again and again.

    हम तो तेज और बल में सर्वथा हीन हो चुके हैं; और वे आपके द्वारा रक्षित होकर बार-बार बढ़ते ही जाते हैं।

  5. Verse 5

    दिव्यान्य् अस्त्राणि सर्वाणि ब्रह्मास्त्रादीनि यान्य् अपि तानि सर्वाणि तिष्ठन्ति भवत्य् एव विशेषतः

    divyāny astrāṇi sarvāṇi brahmāstrādīni yāny api tāni sarvāṇi tiṣṭhanti bhavaty eva viśeṣataḥ

    All the divine weapons that there are, the Brahmastra and the rest — all those abide especially in thee.

    ब्रह्मास्त्र आदि जितने भी दिव्य अस्त्र हैं, वे सब विशेष रूप से आप ही में स्थित हैं।

  6. Verse 6

    न पाण्डवेया न वयं नान्ये लोके धनुर्धराः युध्यमानस्य ते तुल्याः सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते

    na pāṇḍaveyā na vayaṃ nānye loke dhanurdharāḥ yudhyamānasya te tulyāḥ satyam etad bravīmi te

    Neither the Pandavas, nor we, nor any other bowmen in the world, are thy equals when thou fightest; this truth I tell thee.

    हे द्विजश्रेष्ठ! युद्ध करते हुए आपके समान न पाण्डव हैं, न हम, और न संसार में कोई अन्य धनुर्धर; यह सत्य मैं आपसे कहता हूँ।

  7. Verse 7

    ससुरासुरगन्धर्वान् इमांल् लोकान् द्विजोत्तम सर्वास्त्रविद् भवान् हन्याद् दिव्यैर् अस्त्रैर् न संशयः

    sasurāsuragandharvān imāṃl lokān dvijottama sarvāstravid bhavān hanyād divyair astrair na saṃśayaḥ

    Thou, O best of the twice-born, knowing all weapons, couldst slay these worlds together with their gods, asuras and gandharvas with thy divine weapons, without doubt.

    हे द्विजश्रेष्ठ! सम्पूर्ण अस्त्रों के ज्ञाता आप, देवों, असुरों और गन्धर्वों सहित इन समस्त लोकों को अपने दिव्य अस्त्रों से नष्ट कर सकते हैं — इसमें सन्देह नहीं।

  8. Verse 8

    स भवान् मर्षयत्य् एनांस् त्वत्तो भीतान् विशेषतः शिष्यत्वं वा पुरस्कृत्य मम वा मन्दभाग्यताम्

    sa bhavān marṣayaty enāṃs tvatto bhītān viśeṣataḥ śiṣyatvaṃ vā puraskṛtya mama vā mandabhāgyatām

    [Yet] thou dost spare these [Pandavas], who are especially afraid of thee — whether putting foremost their pupilship [to thee], or [because of] my own ill fortune.”

    फिर भी आप इन पाण्डवों को, जो विशेष रूप से आपसे भयभीत हैं, छोड़ देते हैं — चाहे उनके शिष्यत्व को आगे रखकर, अथवा मेरे मन्दभाग्य के कारण।"

  9. Verse 9

    एवम् उद्धर्षितो द्रोणः कोपितश् चात्मजेन ते समन्युर् अब्रवीद् राजन् दुर्योधनम् इदं वचः

    evam uddharṣito droṇaḥ kopitaś cātmajena te samanyur abravīd rājan duryodhanam idaṃ vacaḥ

    Thus incited, and provoked by thy son, Drona, O king, being wrathful, spoke this word to Duryodhana:

    हे राजन्! आपके पुत्र के द्वारा इस प्रकार उकसाए और कुपित किए जाने पर क्रोधयुक्त द्रोण ने दुर्योधन से यह वचन कहा —

  10. Verse 10

    स्थविरः सन् परं शक्त्या घटे दुर्योधनाहवे अतः परं मया कार्यं क्षुद्रं विजयगृद्धिना अनस्त्रविद् अयं सर्वो हन्तव्यो ऽस्त्रविदा जनः

    sthaviraḥ san paraṃ śaktyā ghaṭe duryodhanāhave ataḥ paraṃ mayā kāryaṃ kṣudraṃ vijayagṛddhinā anastravid ayaṃ sarvo hantavyo 'stravidā janaḥ

    “Though aged, I strive to the utmost of my power in the fight, O Duryodhana; beyond this, a base deed must be done by me, greedy [as I am] for thy victory: all this folk, unskilled in weapons, is to be slain by me who am skilled in weapons.

    "हे दुर्योधन! वृद्ध होते हुए भी मैं इस युद्ध में अपनी सम्पूर्ण शक्ति से प्रयत्न कर रहा हूँ; तुम्हारी विजय का लोभी मैं अब इससे आगे एक नीच कर्म करूँगा — अस्त्रविद् मुझे अस्त्र न जानने वाले इस समस्त जन का वध करना होगा।

  11. Verse 11

    यद् भवान् मन्यते चापि शुभं वा यदि वाशुभम् तद् वै कर्तास्मि कौरव्य वचनात् तव नान्यथा

    yad bhavān manyate cāpi śubhaṃ vā yadi vāśubham tad vai kartāsmi kauravya vacanāt tava nānyathā

    And whatever thou deemest, whether good or ill, that indeed shall I do, O Kaurava, at thy word, and not otherwise.

    और हे कौरव! जो कुछ भी आप शुभ अथवा अशुभ समझें, वही मैं आपके वचन के अनुसार करूँगा, अन्यथा नहीं।

  12. Verse 12

    निहत्य सर्वपाञ्चालान् युद्धे कृत्वा पराक्रमम् विमोक्ष्ये कवचं राजन् सत्येनायुधम् आलभे

    nihatya sarvapāñcālān yuddhe kṛtvā parākramam vimokṣye kavacaṃ rājan satyenāyudham ālabhe

    Having slain all the Panchalas in battle and shown [my] prowess, I shall lay aside my armor, O king; by truth do I take up my weapon [in vow].

    हे राजन्! युद्ध में पराक्रम दिखाकर समस्त पाञ्चालों का वध करके ही मैं अपना कवच उतारूँगा — सत्य की शपथ लेकर मैं यह अस्त्र धारण करता हूँ।

  13. Verse 13

    मन्यसे यच् च कौन्तेयम् अर्जुनं श्रान्तम् आहवे तस्य वीर्यं महाबाहो शृणु सत्येन कौरव

    manyase yac ca kaunteyam arjunaṃ śrāntam āhave tasya vīryaṃ mahābāho śṛṇu satyena kaurava

    And whereas thou thinkest the son of Kunti, Arjuna, to be wearied in battle — hear his valor in truth, O mighty-armed Kaurava.

    हे महाबाहो कौरव! और जो तुम कुन्तीपुत्र अर्जुन को युद्ध में थका हुआ समझते हो, उसके पराक्रम को सत्यपूर्वक सुनो।

  14. Verse 14

    तं न देवा न गन्धर्वा न यक्षा न च राक्षसाः उत्सहन्ते रणे सोढुं कुपितं सव्यसाचिनम्

    taṃ na devā na gandharvā na yakṣā na ca rākṣasāḥ utsahante raṇe soḍhuṃ kupitaṃ savyasācinam

    Him neither the gods, nor the gandharvas, nor the yakshas, nor the rakshasas dare to withstand in battle, when Savyasachin (Arjuna) is enraged.

    कुपित सव्यसाची (अर्जुन) को युद्ध में सहने का साहस न देव करते हैं, न गन्धर्व, न यक्ष और न राक्षस।

  15. Verse 15

    खाण्डवे येन भगवान् प्रत्युद्यातः सुरेश्वरः सायकैर् वारितश् चापि वर्षमाणो महात्मना

    khāṇḍave yena bhagavān pratyudyātaḥ sureśvaraḥ sāyakair vāritaś cāpi varṣamāṇo mahātmanā

    By him, at [the burning of] Khandava, the divine lord of the gods (Indra), when he advanced [against him], was warded off with arrows by that high-souled one, though he poured down rain.

    खाण्डव-दाह के समय जब भगवान् देवेश्वर इन्द्र वर्षा करते हुए उसके सामने आए, तब उस महात्मा ने उन्हें भी बाणों से रोक दिया था।

  16. Verse 16

    यक्षा नागास् तथा दैत्या ये चान्ये बलगर्विताः निहताः पुरुषेन्द्रेण तच् चापि विदितं तव

    yakṣā nāgās tathā daityā ye cānye balagarvitāḥ nihatāḥ puruṣendreṇa tac cāpi viditaṃ tava

    Yakshas, nagas, and daityas, and others puffed up with strength, were slain by that lord of men (Arjuna); and that too is known to thee.

    यक्ष, नाग और दैत्य तथा अन्य जो भी बल के घमण्ड से भरे थे, वे उस पुरुषश्रेष्ठ के द्वारा मारे गए — यह भी तुम्हें ज्ञात है।

  17. Verse 17

    गन्धर्वा घोषयात्रायां चित्रसेनादयो जिताः यूयं तैर् ह्रियमाणाश् च मोक्षिता दृढधन्वना

    gandharvā ghoṣayātrāyāṃ citrasenādayo jitāḥ yūyaṃ tair hriyamāṇāś ca mokṣitā dṛḍhadhanvanā

    At the cattle-expedition (Ghoshayatra), the gandharvas, Chitrasena and the rest, were conquered; and ye, being carried off by them, were rescued by that firm bowman.

    घोषयात्रा के समय चित्रसेन आदि गन्धर्व जीते गए; और उन्हीं के द्वारा हरे जाते हुए तुम लोग उस दृढ़धन्वा के द्वारा छुड़ाए गए।

  18. Verse 18

    निवातकवचाश् चापि देवानां शत्रवस् तथा सुरैर् अवध्याः संग्रामे तेन वीरेण निर्जिताः

    nivātakavacāś cāpi devānāṃ śatravas tathā surair avadhyāḥ saṃgrāme tena vīreṇa nirjitāḥ

    And the Nivatakavachas too, the foes of the gods, unslayable by the gods in battle, were vanquished by that hero.

    और निवातकवच नामक, देवों के शत्रु, जो संग्राम में देवताओं के लिए भी अवध्य थे, वे उस वीर के द्वारा परास्त किए गए।

  19. Verse 19

    दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम् विजिग्ये पुरुषव्याघ्रः स शक्यो मानुषैः कथम्

    dānavānāṃ sahasrāṇi hiraṇyapuravāsinām vijigye puruṣavyāghraḥ sa śakyo mānuṣaiḥ katham

    Thousands of danavas dwelling in Hiranyapura did that tiger among men conquer; how can he be [overcome] by mortals?

    हिरण्यपुर में रहने वाले सहस्रों दानवों को उस पुरुषव्याघ्र ने जीत लिया; फिर वह मनुष्यों के द्वारा कैसे जीता जा सकता है?

  20. Verse 20

    प्रत्यक्षं चैव ते सर्वं यथा बलम् इदं तव क्षपितं पाण्डुपुत्रेण चेष्टतां नो विशां पते

    pratyakṣaṃ caiva te sarvaṃ yathā balam idaṃ tava kṣapitaṃ pāṇḍuputreṇa ceṣṭatāṃ no viśāṃ pate

    And it is manifest to thee how this army of thine has been wasted by the son of Pandu (Arjuna), while we struggled, O lord of peoples.”

    हे प्रजानाथ! और यह तो तुम्हारे सामने ही है कि हमारे प्रयत्न करते रहने पर भी तुम्हारी यह सारी सेना किस प्रकार पाण्डुपुत्र (अर्जुन) के द्वारा क्षीण कर दी गई है।"

  21. Verse 21

    तं तथाभिप्रशंसन्तम् अर्जुनं कुपितस् तदा द्रोणं तव सुतो राजन् पुनर् एवेदम् अब्रवीत्

    taṃ tathābhipraśaṃsantam arjunaṃ kupitas tadā droṇaṃ tava suto rājan punar evedam abravīt

    As Drona thus praised Arjuna, then, being wrathful, thy son, O king, spoke this again to Drona:

    हे राजन्! द्रोण के इस प्रकार अर्जुन की प्रशंसा करने पर कुपित होकर आपके पुत्र ने द्रोण से पुनः यह कहा —

  22. Verse 22

    अहं दुःशासनः कर्णः शकुनिर् मातुलश् च मे हनिष्यामो ऽर्जुनं संख्ये द्वैधीकृत्याद्य भारतीम्

    ahaṃ duḥśāsanaḥ karṇaḥ śakunir mātulaś ca me haniṣyāmo 'rjunaṃ saṃkhye dvaidhīkṛtyādya bhāratīm

    “I, Duhshasana, Karna, and Shakuni my maternal uncle — we shall slay Arjuna in battle, dividing the Bharata [host] in two today.”

    "मैं, दुःशासन, कर्ण और मेरे मामा शकुनि — हम आज भारत-सेना को दो भागों में बाँटकर युद्ध में अर्जुन का वध करेंगे।"

  23. Verse 23

    तस्य तद् वचनं श्रुत्वा भारद्वाजो हसन्न् इव अन्ववर्तत राजानं स्वस्ति ते ऽस्त्व् इति चाब्रवीत्

    tasya tad vacanaṃ śrutvā bhāradvājo hasann iva anvavartata rājānaṃ svasti te 'stv iti cābravīt

    Hearing that word of his, the son of Bharadvaja, as if laughing [in scorn], fell in with the king and said, “May it be well with thee.

    उसका वह वचन सुनकर भारद्वाजपुत्र (द्रोण) मानो हँसते हुए राजा की बात में सम्मति देते हुए बोले — "तुम्हारा कल्याण हो।

  24. Verse 24

    को हि गाण्डीवधन्वानं ज्वलन्तम् इव तेजसा अक्षयं क्षपयेत् कश् चित् क्षत्रियः क्षत्रियर्षभम्

    ko hi gāṇḍīvadhanvānaṃ jvalantam iva tejasā akṣayaṃ kṣapayet kaś cit kṣatriyaḥ kṣatriyarṣabham

    For who — what kshatriya — could destroy the wielder of the Gandiva, blazing as it were with energy, inexhaustible, that bull among kshatriyas?

    भला कौन क्षत्रिय तेज से प्रज्वलित-से, अक्षय, उस क्षत्रियश्रेष्ठ गाण्डीवधारी का विनाश कर सकता है?

  25. Verse 25

    तं न वित्तपतिर् नेन्द्रो न यमो न जलेश्वरः नासुरोरगरक्षांसि क्षपयेयुः सहायुधम्

    taṃ na vittapatir nendro na yamo na jaleśvaraḥ nāsuroragarakṣāṃsi kṣapayeyuḥ sahāyudham

    Him neither the lord of wealth (Kubera), nor Indra, nor Yama, nor the lord of waters (Varuna), nor the asuras, serpents and rakshasas could destroy, together with their weapons.

    उसे न कुबेर, न इन्द्र, न यम, न वरुण, और न असुर, नाग एवं राक्षस — कोई भी, अस्त्रों सहित, नष्ट नहीं कर सकते।

  26. Verse 26

    मूढास् त्व् एतानि भाषन्ते यानीमान्य् आत्थ भारत युद्धे ह्य् अर्जुनम् आसाद्य स्वस्तिमान् को व्रजेद् गृहान्

    mūḍhās tv etāni bhāṣante yānīmāny āttha bhārata yuddhe hy arjunam āsādya svastimān ko vrajed gṛhān

    Fools speak these things which thou speakest, O Bharata; for, encountering Arjuna in battle, who could go home safe?

    हे भारत! जो ये बातें तुम कह रहे हो, वैसी बातें मूढ़ ही कहते हैं; क्योंकि युद्ध में अर्जुन का सामना करके कौन कुशलपूर्वक अपने घर लौट सकता है?

  27. Verse 27

    त्वं तु सर्वातिशङ्कित्वान् निष्ठुरः पापनिश्चयः श्रेयसस् त्वद्धिते युक्तांस् तत् तद् वक्तुम् इहेच्छसि

    tvaṃ tu sarvātiśaṅkitvān niṣṭhuraḥ pāpaniścayaḥ śreyasas tvaddhite yuktāṃs tat tad vaktum ihecchasi

    But thou, from suspecting all, being harsh and set on evil, wishest here to say such and such things to those who are devoted to thy good and welfare.

    किन्तु तुम सबके प्रति शंकाशील, निष्ठुर और पाप में निश्चयवाले हो; इसी से जो तुम्हारे हित और कल्याण में लगे हैं, उन्हीं से तुम यहाँ ऐसी-ऐसी बातें कहना चाहते हो।

  28. Verse 28

    गच्छ त्वम् अपि कौन्तेयम् आत्मार्थेभ्यो हि माचिरम् त्वम् अप्य् आशंससे योद्धुं कुलजः क्षत्रियो ह्य् असि

    gaccha tvam api kaunteyam ātmārthebhyo hi māciram tvam apy āśaṃsase yoddhuṃ kulajaḥ kṣatriyo hy asi

    Go thou too against the son of Kunti, then, and delay not, for thy own ends; thou too dost boast to fight — for thou art a kshatriya, born of a [noble] line.

    तो तुम भी अपने ही प्रयोजन के लिए कुन्तीपुत्र के सामने जाओ, विलम्ब मत करो; तुम भी तो युद्ध का दम भरते हो — और तुम कुलीन क्षत्रिय हो ही।

  29. Verse 29

    इमान् किं पार्थिवान् सर्वान् घातयिष्यस्य् अनागसः त्वम् अस्य मूलं वैरस्य तस्माद् आसादयार्जुनम्

    imān kiṃ pārthivān sarvān ghātayiṣyasy anāgasaḥ tvam asya mūlaṃ vairasya tasmād āsādayārjunam

    Wilt thou cause all these kings, guiltless [as they are], to be slain? Thou art the root of this enmity; therefore do thou encounter Arjuna.

    क्या तुम इन समस्त निरपराध राजाओं को मरवा डालोगे? इस वैर के मूल तुम ही हो; इसलिए तुम्हीं अर्जुन का सामना करो।

  30. Verse 30

    एष ते मातुलः प्राज्ञः क्षत्रधर्मम् अनुव्रतः दूर्द्यूतदेवी गान्धारिः प्रयात्व् अर्जुनम् आहवे

    eṣa te mātulaḥ prājñaḥ kṣatradharmam anuvrataḥ dūrdyūtadevī gāndhāriḥ prayātv arjunam āhave

    This maternal uncle of thine, [reputed] wise, following the kshatriya's law, the son of Gandhari (Shakuni), player at the base dice-game — let him go against Arjuna in battle.

    तुम्हारे ये बुद्धिमान्, क्षत्रिय-धर्म का पालन करने वाले मामा, दुष्ट द्यूत खेलने वाले गान्धारिपुत्र (शकुनि), युद्ध में अर्जुन के सामने जाएँ।

  31. Verse 31

    एषो ऽक्षकुशलो जिह्मो द्यूतकृत् कितवः शठः देविता निकृतिप्रज्ञो युधि जेष्यति पाण्डवान्

    eṣo 'kṣakuśalo jihmo dyūtakṛt kitavaḥ śaṭhaḥ devitā nikṛtiprajño yudhi jeṣyati pāṇḍavān

    This one, skilled at the dice, crooked, a dicer, a gambler, a cheat, a deceiver, knowing [only] trickery — [he forsooth] will conquer the Pandavas in battle!

    यह पासों में कुशल, कुटिल, जुआरी, धूर्त, शठ, छल-कपट को ही जानने वाला द्यूतकार ही युद्ध में पाण्डवों को जीतेगा — (यह कैसे सम्भव है)!

  32. Verse 32

    त्वया कथितम् अत्यन्तं कर्णेन सह हृष्टवत् असकृच् छून्यवन् मोहाद् धृतराष्ट्रस्य शृण्वतः

    tvayā kathitam atyantaṃ karṇena saha hṛṣṭavat asakṛc chūnyavan mohād dhṛtarāṣṭrasya śṛṇvataḥ

    It has been endlessly boasted by thee, along with Karna, exultantly, again and again, into emptiness, out of folly, while Dhritarashtra listened —

    धृतराष्ट्र के सुनते हुए, मोह के वश, व्यर्थ ही, बारम्बार, हर्षित होकर तुमने कर्ण के साथ अत्यधिक डींग हाँकी थी कि —

  33. Verse 33

    अहं च तात कर्णश् च भ्राता दुःशासनश् च मे पाण्डुपुत्रान् हनिष्यामः सहिताः समरे त्रयः

    ahaṃ ca tāta karṇaś ca bhrātā duḥśāsanaś ca me pāṇḍuputrān haniṣyāmaḥ sahitāḥ samare trayaḥ

    ‘I, sire, and Karna, and my brother Duhshasana — we three together shall slay the sons of Pandu in battle.’

    'हे तात! मैं, कर्ण और मेरा भाई दुःशासन — हम तीनों मिलकर युद्ध में पाण्डुपुत्रों का वध कर देंगे।'

  34. Verse 34

    इति ते कत्थमानस्य श्रुतं संसदि संसदि अनुतिष्ठ प्रतिज्ञां तां सत्यवाग् भव तैः सह

    iti te katthamānasya śrutaṃ saṃsadi saṃsadi anutiṣṭha pratijñāṃ tāṃ satyavāg bhava taiḥ saha

    Thus was thy boasting heard in assembly after assembly; carry out that vow; be true of word, together with them.

    इस प्रकार तुम्हारी शेखी सभा-सभा में सुनी गई; अब उस प्रतिज्ञा को पूरा करो, उनके साथ मिलकर अपने वचन को सत्य कर दिखाओ।

  35. Verse 35

    एष ते पाण्डवः शत्रुर् अविषह्यो ऽग्रतः स्थितः क्षत्रधर्मम् अवेक्षस्व श्लाघ्यस् तव वधो जयात्

    eṣa te pāṇḍavaḥ śatrur aviṣahyo 'grataḥ sthitaḥ kṣatradharmam avekṣasva ślāghyas tava vadho jayāt

    This Pandava, thy foe, unbearable, stands before thee; look to the kshatriya's law; thy death [in battle] is more praiseworthy than [an unearned] victory.

    यह तुम्हारा दुर्जय शत्रु पाण्डव तुम्हारे सामने खड़ा है; क्षत्रिय-धर्म की ओर दृष्टि करो — (अकर्मण्य) विजय की अपेक्षा युद्ध में तुम्हारा मारा जाना अधिक श्लाघ्य है।

  36. Verse 36

    दत्तं भुक्तम् अधीतं च प्राप्तम् ऐश्वर्यम् ईप्सितम् कृतकृत्यो ऽनृणश् चासि मा भैर् युध्यस्व पाण्डवम्

    dattaṃ bhuktam adhītaṃ ca prāptam aiśvaryam īpsitam kṛtakṛtyo 'nṛṇaś cāsi mā bhair yudhyasva pāṇḍavam

    Thou hast given [gifts], enjoyed [pleasures], studied [the Vedas], and obtained the lordship thou desiredst; thou hast fulfilled thy duty and art free of debt; fear not, but fight the Pandava.”

    तुमने दान दिया, भोग भोगे, अध्ययन किया और इच्छित ऐश्वर्य प्राप्त किया; तुम कृतकृत्य और ऋणमुक्त हो; अतः भय मत करो, पाण्डव से युद्ध करो।"

  37. Verse 37

    इत्य् उक्त्वा समरे द्रोणो न्यवर्तत यतः परे द्वैधीकृत्य ततः सेनां युद्धं समभवत् तदा

    ity uktvā samare droṇo nyavartata yataḥ pare dvaidhīkṛtya tataḥ senāṃ yuddhaṃ samabhavat tadā

    Having spoken thus, Drona [turned] in the battle toward where the foes were; and then, the army being divided in two, the battle began.

    ऐसा कहकर द्रोण युद्ध में जहाँ शत्रु थे उस ओर मुड़ गए; और तब सेना के दो भागों में विभक्त हो जाने पर युद्ध आरम्भ हुआ।