Lipi
Sign in
Classic reading room ↗

Adhyaya 157

Drona Parva · 44 verses

44 verses · free forever

Show
Listen to this section

Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings

  1. Verse 1

    धृतराष्ट्र उवाच एकवीरवधे मोघा शक्तिः सूतात्मजे यदा कस्मात् सर्वान् समुत्सृज्य स तां पार्थे न मुक्तवान्

    dhṛtarāṣṭra uvāca ekavīravadhe moghā śaktiḥ sūtātmaje yadā kasmāt sarvān samutsṛjya sa tāṃ pārthe na muktavān

    Dhritarashtra said: When the spear of the Suta's son had been [spent] in the slaying of a single hero (Ghatotkacha), why did he not, forsaking all [others], loose it at Partha (Arjuna)?

    धृतराष्ट्र बोले — जब सूतपुत्र की शक्ति एक ही वीर (घटोत्कच) के वध में (व्यय) हो गई, तो उसने सबको छोड़कर उसे पार्थ (अर्जुन) पर क्यों नहीं छोड़ा?

  2. Verse 2

    तस्मिन् हते हता हि स्युः सर्वे पाण्डवसृञ्जयाः एकवीरवधे कस्मान् न युद्धे जयम् आदधत्

    tasmin hate hatā hi syuḥ sarve pāṇḍavasṛñjayāḥ ekavīravadhe kasmān na yuddhe jayam ādadhat

    For when Arjuna was slain, all the Pandavas and Srinjayas would have been slain; why did he not secure victory in the war by the slaying of that single hero?

    क्योंकि उस (अर्जुन) के मारे जाने पर सृञ्जयों सहित समस्त पाण्डव मारे गए होते; उस एक वीर के वध से उसने युद्ध में विजय क्यों नहीं प्राप्त की?

  3. Verse 3

    आहूतो न निवर्तेयम् इति तस्य महाव्रतम् स्वयम् आह्वयितव्यः स सूतपुत्रेण फल्गुनः

    āhūto na nivarteyam iti tasya mahāvratam svayam āhvayitavyaḥ sa sūtaputreṇa phalgunaḥ

    “When challenged, I will not turn back” — such was the great vow of Phalguna; he could have been challenged to combat by the Suta's son himself.

    'ललकारे जाने पर मैं पीछे नहीं हटूँगा' — यह फल्गुन का महाव्रत था; सूतपुत्र स्वयं ही उसे द्वन्द्वयुद्ध के लिए ललकार सकता था।

  4. Verse 4

    ततो द्वैरथम् आनीय फल्गुनं शक्रदत्तया न जघान वृषा कस्मात् तन् ममाचक्ष्व संजय

    tato dvairatham ānīya phalgunaṃ śakradattayā na jaghāna vṛṣā kasmāt tan mamācakṣva saṃjaya

    Then, having brought Phalguna to a single-chariot duel, why did the Bull (Karna) not slay him with the [spear] given by Shakra? Tell me that, O Sanjaya.

    हे संजय! तब फल्गुन को द्वैरथ युद्ध में लाकर उस वृषभ (कर्ण) ने शक्र (इन्द्र) द्वारा दी गई (शक्ति) से उसे क्यों नहीं मारा — यह मुझे बताओ।

  5. Verse 5

    नूनं बुद्धिविहीनश् चाप्य् असहायश् च मे सुतः शत्रुभिर् व्यंसितोपायः कथं नु स जयेद् अरीन्

    nūnaṃ buddhivihīnaś cāpy asahāyaś ca me sutaḥ śatrubhir vyaṃsitopāyaḥ kathaṃ nu sa jayed arīn

    Surely my son is void of understanding and without true allies, his devices foiled by the foes; how then can he conquer his enemies?

    निश्चय ही मेरा पुत्र बुद्धिहीन और असहाय है, शत्रुओं द्वारा जिसके उपाय विफल कर दिए गए — वह शत्रुओं को भला कैसे जीत सकता है?

  6. Verse 6

    या ह्य् अस्य परमा शक्तिर् जयस्य च परायणम् सा शक्तिर् वासुदेवेन व्यंसितास्य घटोत्कचे

    yā hy asya paramā śaktir jayasya ca parāyaṇam sā śaktir vāsudevena vyaṃsitāsya ghaṭotkace

    For that which was Karna's supreme power and the mainstay of victory — that spear was made vain by Vasudeva upon Ghatotkacha.

    क्योंकि जो उसकी परम शक्ति और विजय का आश्रय थी, वह शक्ति वासुदेव द्वारा घटोत्कच पर व्यर्थ कर दी गई।

  7. Verse 7

    कुणेर् यथा हस्तगतं ह्रियेद् बिल्वं बलीयसा तथा शक्तिर् अमोघा सा मोघीभूता घटोत्कचे

    kuṇer yathā hastagataṃ hriyed bilvaṃ balīyasā tathā śaktir amoghā sā moghībhūtā ghaṭotkace

    As from the hand of a maimed man a bilva fruit is snatched by one stronger, so was that unfailing spear rendered vain upon Ghatotkacha.

    जैसे लूले के हाथ में आया बिल्व-फल किसी बलवान द्वारा छीन लिया जाए, वैसे ही वह अमोघ शक्ति घटोत्कच पर व्यर्थ हो गई।

  8. Verse 8

    यथा वराहस्य शुनश् च युध्यतोस्; तयोर् अभावे श्वपचस्य लाभः मन्ये विद्वन् वासुदेवस्य तद्वद्; युद्धे लाभः कर्णहैडिम्बयोर् वै

    yathā varāhasya śunaś ca yudhyatos; tayor abhāve śvapacasya lābhaḥ manye vidvan vāsudevasya tadvad; yuddhe lābhaḥ karṇahaiḍimbayor vai

    As when a boar and a dog fight, at the [death or] absence of both the outcast dog-cooker gains [the prey] — such, I think, O learned one, was Vasudeva's advantage in the fight of Karna and the son of Hidimba.

    हे विद्वन्! जैसे सूअर और कुत्ते के लड़ने पर, दोनों के (मर जाने या) न रहने पर चाण्डाल को (शिकार) प्राप्त हो जाता है, वैसे ही मैं कर्ण और हिडिम्बापुत्र के युद्ध में वासुदेव का लाभ मानता हूँ।

  9. Verse 9

    घटोत्कचो यदि हन्याद् धि कर्णं; परो लाभः स भवेत् पाण्डवानाम् वैकर्तनो वा यदि तं निहन्यात्; तथापि कृत्यं शक्तिनाशात् कृतं स्यात्

    ghaṭotkaco yadi hanyād dhi karṇaṃ; paro lābhaḥ sa bhavet pāṇḍavānām vaikartano vā yadi taṃ nihanyāt; tathāpi kṛtyaṃ śaktināśāt kṛtaṃ syāt

    For if Ghatotkacha should slay Karna, that would be a great gain for the Pandavas; or if Vaikartana (Karna) should slay him, even so the object would be accomplished by the loss of the spear.

    क्योंकि यदि घटोत्कच कर्ण को मार डालता, तो वह पाण्डवों का महान लाभ होता; अथवा यदि वैकर्तन (कर्ण) उसे मार डालता, तो भी शक्ति के नाश से कार्य सिद्ध हो जाता।

  10. Verse 10

    इति प्राज्ञः प्रज्ञयैतद् विचार्य; घटोत्कचं सूतपुत्रेण युद्धे अयोधयद् वासुदेवो नृसिंहः; प्रियं कुर्वन् पाण्डवानां हितं च

    iti prājñaḥ prajñayaitad vicārya; ghaṭotkacaṃ sūtaputreṇa yuddhe ayodhayad vāsudevo nṛsiṃhaḥ; priyaṃ kurvan pāṇḍavānāṃ hitaṃ ca

    Thus the wise one (Krishna), having weighed this by his wisdom, made Ghatotkacha fight in battle with the Suta's son — Vasudeva, that lion among men, doing what was dear and beneficial to the Pandavas.

    इस प्रकार प्राज्ञ (कृष्ण) ने अपनी बुद्धि से यह विचार करके घटोत्कच को सूतपुत्र के साथ युद्ध में लड़ाया — नरसिंह वासुदेव ने पाण्डवों का प्रिय और हित करते हुए।

  11. Verse 11

    संजय उवाच एतच् चिकीर्षितं ज्ञात्वा कर्णे मधुनिहा नृप नियोजयाम् आस तदा द्वैरथे राक्षसेश्वरम्

    saṃjaya uvāca etac cikīrṣitaṃ jñātvā karṇe madhunihā nṛpa niyojayām āsa tadā dvairathe rākṣaseśvaram

    Sanjaya said: Knowing this to be [Krishna's] intent regarding Karna, O king, the slayer of Madhu (Krishna) then set the lord of rakshasas to the single-chariot duel —

    संजय बोले — हे राजन्! कर्ण के विषय में यह (कृष्ण का) अभिप्राय जानकर मधुसूदन (कृष्ण) ने तब राक्षसेश्वर को द्वैरथ युद्ध में नियुक्त किया —

  12. Verse 12

    घटोत्कचं महावीर्यं महाबुद्धिर् जनार्दनः अमोघाया विघातार्थं राजन् दुर्मन्त्रिते तव

    ghaṭotkacaṃ mahāvīryaṃ mahābuddhir janārdanaḥ amoghāyā vighātārthaṃ rājan durmantrite tava

    Ghatotkacha of great valor did the greatly wise Janardana [so set], for the frustrating of the unfailing spear, O king, amid thy evil counsels.

    हे राजन्! महाबुद्धिमान जनार्दन ने महावीर्यवान घटोत्कच को (उस) अमोघ (शक्ति) के विघात के लिए, तुम्हारे दुष्ट मन्त्रों के बीच, (नियुक्त किया)।

  13. Verse 13

    तदैव कृतकार्या हि वयं स्याम कुरूद्वह न रक्षेद् यदि कृष्णस् तं पार्थं कर्णान् महारथात्

    tadaiva kṛtakāryā hi vayaṃ syāma kurūdvaha na rakṣed yadi kṛṣṇas taṃ pārthaṃ karṇān mahārathāt

    For then indeed should we have accomplished our object, O perpetuator of the Kurus, had not Krishna guarded that Partha (Arjuna) from Karna the mighty car-warrior.

    हे कुरुश्रेष्ठ! क्योंकि तभी हमारा कार्य सिद्ध हो जाता, यदि कृष्ण ने उस पार्थ (अर्जुन) की महारथी कर्ण से रक्षा न की होती।

  14. Verse 14

    साश्वध्वजरथः संख्ये धृतराष्ट्र पतेद् भुवि विना जनार्दनं पार्थो योगानाम् ईश्वरं प्रभुम्

    sāśvadhvajarathaḥ saṃkhye dhṛtarāṣṭra pated bhuvi vinā janārdanaṃ pārtho yogānām īśvaraṃ prabhum

    With his horses, standard and car, Partha would have fallen to the earth in the fight, O Dhritarashtra, without Janardana, the lord and master of all devices.

    हे धृतराष्ट्र! समस्त उपायों के ईश्वर, प्रभु जनार्दन के बिना पार्थ अपने घोड़ों, ध्वज और रथ सहित युद्ध में पृथ्वी पर गिर जाता।

  15. Verse 15

    तैस् तैर् उपायैर् बहुभी रक्ष्यमाणः स पार्थिव जयत्य् अभिमुखः शत्रून् पार्थः कृष्णेन पालितः

    tais tair upāyair bahubhī rakṣyamāṇaḥ sa pārthiva jayaty abhimukhaḥ śatrūn pārthaḥ kṛṣṇena pālitaḥ

    Guarded by those many various devices, O king, Partha, facing his foes, conquers them, protected by Krishna.

    हे राजन्! उन-उन बहुत से उपायों से रक्षित होकर, कृष्ण द्वारा पालित पार्थ शत्रुओं के सम्मुख होकर उन्हें जीतता है।

  16. Verse 16

    सविशेषं त्व् अमोघायाः कृष्णो ऽरक्षत पाण्डवम् हन्यात् क्षिप्ता हि कौन्तेयं शक्तिर् वृक्षम् इवाशनिः

    saviśeṣaṃ tv amoghāyāḥ kṛṣṇo 'rakṣata pāṇḍavam hanyāt kṣiptā hi kaunteyaṃ śaktir vṛkṣam ivāśaniḥ

    And especially from that unfailing spear did Krishna guard the Pandava (Arjuna); for hurled, it would have slain the son of Kunti as the thunderbolt slays a tree.

    और उस अमोघ शक्ति से विशेष रूप से कृष्ण ने पाण्डव (अर्जुन) की रक्षा की; क्योंकि फेंकी जाने पर वह कुन्तीपुत्र को उसी प्रकार मार डालती, जैसे वज्र वृक्ष को।

  17. Verse 17

    धृतराष्ट्र उवाच विरोधी च कुमन्त्री च प्राज्ञमानी ममात्मजः यस्यैष समतिक्रान्तो वधोपायो जयं प्रति

    dhṛtarāṣṭra uvāca virodhī ca kumantrī ca prājñamānī mamātmajaḥ yasyaiṣa samatikrānto vadhopāyo jayaṃ prati

    Dhritarashtra said: Hostile, an evil counsellor, yet fancying himself wise, is my son — he by whom this means of slaying [the foe], with respect to victory, was let slip.

    धृतराष्ट्र बोले — मेरा पुत्र विरोधी, कुमन्त्री और अपने को प्राज्ञ माननेवाला है, जिसके द्वारा विजय के विषय में (शत्रु के) वध का यह उपाय हाथ से निकल गया।

  18. Verse 18

    तवापि समतिक्रान्तम् एतद् गावल्गणे कथम् एतम् अर्थं महाबुद्धे यत् त्वया नावबोधितः

    tavāpi samatikrāntam etad gāvalgaṇe katham etam arthaṃ mahābuddhe yat tvayā nāvabodhitaḥ

    And by thee too, O son of Gavalgana (Sanjaya), was this let slip; how is it, O greatly wise one, that this matter was not made clear by thee?

    हे गावल्गणे (संजय)! हे महाबुद्धे! तुमसे भी यह कैसे छूट गया — कि तुमने इस बात को समझाया नहीं?

  19. Verse 19

    संजय उवाच दुर्योधनस्य शकुनेर् मम दुःशासनस्य च रात्रौ रात्रौ भवत्य् एषा नित्यम् एव समर्थना

    saṃjaya uvāca duryodhanasya śakuner mama duḥśāsanasya ca rātrau rātrau bhavaty eṣā nityam eva samarthanā

    Sanjaya said: Of Duryodhana, of Shakuni, of me, and of Duhshasana, night after night this deliberation was ever held:

    संजय बोले — दुर्योधन, शकुनि, मेरी और दुःशासन की प्रति रात्रि सदा ही यह सम्मति होती थी:

  20. Verse 20

    श्वः सर्वसैन्यान् उत्सृज्य जहि कर्ण धनंजयम् प्रेष्यवत् पाण्डुपाञ्चालान् उपभोक्ष्यामहे ततः

    śvaḥ sarvasainyān utsṛjya jahi karṇa dhanaṃjayam preṣyavat pāṇḍupāñcālān upabhokṣyāmahe tataḥ

    “Tomorrow, forsaking all the troops, slay, O Karna, Dhananjaya; then, [treating] the Pandavas and Panchalas as servants, we shall enjoy [the earth].

    'कल समस्त सेनाओं को छोड़कर, हे कर्ण! धनंजय को मार डालो; तब पाण्डवों और पाञ्चालों को सेवकों के समान (मानकर) हम (पृथ्वी) भोगेंगे।'

  21. Verse 21

    अथ वा निहते पार्थे पाण्डुष्व् अन्यतमं ततः स्थापयेद् युधि वार्ष्णेयस् तस्मात् कृष्णो निपात्यताम्

    atha vā nihate pārthe pāṇḍuṣv anyatamaṃ tataḥ sthāpayed yudhi vārṣṇeyas tasmāt kṛṣṇo nipātyatām

    Or else, Partha being slain, the Vrishni hero (Krishna) would set up some one of the Pandus in war [in his place]; therefore let Krishna be struck down.

    'अथवा पार्थ के मारे जाने पर वार्ष्णेय (कृष्ण) किसी एक पाण्डु को युद्ध में (उसके स्थान पर) स्थापित कर देगा; इसलिए कृष्ण को गिरा दिया जाए।'

  22. Verse 22

    कृष्णो हि मूलं पाण्डूनां पार्थः स्कन्ध इवोद्गतः शाखा इवेतरे पार्थाः पाञ्चालाः पत्रसंज्ञिताः

    kṛṣṇo hi mūlaṃ pāṇḍūnāṃ pārthaḥ skandha ivodgataḥ śākhā ivetare pārthāḥ pāñcālāḥ patrasaṃjñitāḥ

    For Krishna is the root of the Pandus; Partha (Arjuna) has risen like the trunk; the other Parthas are like the branches; the Panchalas are named the leaves.

    क्योंकि कृष्ण पाण्डवों का मूल है; पार्थ (अर्जुन) स्कन्ध (तने) के समान उठा हुआ है; अन्य पार्थ शाखाओं के समान हैं; पाञ्चाल पत्तों के नाम से (पुकारे जाते) हैं।

  23. Verse 23

    कृष्णाश्रयाः कृष्णबलाः कृष्णनाथाश् च पाण्डवाः कृष्णः परायणं चैषां ज्योतिषाम् इव चन्द्रमाः

    kṛṣṇāśrayāḥ kṛṣṇabalāḥ kṛṣṇanāthāś ca pāṇḍavāḥ kṛṣṇaḥ parāyaṇaṃ caiṣāṃ jyotiṣām iva candramāḥ

    The Pandavas have Krishna for their refuge, Krishna for their strength, Krishna for their lord; and Krishna is their mainstay, as the moon is of the [heavenly] lights.

    पाण्डव कृष्ण के आश्रित, कृष्ण के बलवाले और कृष्ण के नाथवाले हैं; और कृष्ण इनका परम आश्रय है, जैसे ज्योतियों का चन्द्रमा।

  24. Verse 24

    तस्मात् पर्णानि शाखाश् च स्कन्धं चोत्सृज्य सूतज कृष्णं निकृन्धि पाण्डूनां मूलं सर्वत्र सर्वदा

    tasmāt parṇāni śākhāś ca skandhaṃ cotsṛjya sūtaja kṛṣṇaṃ nikṛndhi pāṇḍūnāṃ mūlaṃ sarvatra sarvadā

    Therefore, forsaking the leaves and branches and the trunk, O son of the Suta, cut down Krishna, the root of the Pandus, everywhere and always.

    इसलिए हे सूतपुत्र! पत्तों, शाखाओं और स्कन्ध को छोड़कर, पाण्डवों के मूल कृष्ण को सर्वत्र, सदा काट डालो।

  25. Verse 25

    हन्याद् यदि हि दाशार्हं कर्णो यादवनन्दनम् कृत्स्ना वसुमती राजन् वशे ते स्यान् न संशयः

    hanyād yadi hi dāśārhaṃ karṇo yādavanandanam kṛtsnā vasumatī rājan vaśe te syān na saṃśayaḥ

    For if Karna should slay the Dasharha (Krishna), the delight of the Yadu race, then the whole earth, O king, would be under thy sway, without doubt.

    हे राजन्! क्योंकि यदि कर्ण यादवनन्दन दाशार्ह (कृष्ण) को मार डाले, तो समस्त वसुधा निस्सन्देह तुम्हारे वश में हो जाए।

  26. Verse 26

    यदि हि स निहतः शयीत भूमौ; यदुकुलपाण्डवनन्दनो महात्मा ननु तव वसुधा नरेन्द्र सर्वा; सगिरिसमुद्रवना वशं व्रजेत

    yadi hi sa nihataḥ śayīta bhūmau; yadukulapāṇḍavanandano mahātmā nanu tava vasudhā narendra sarvā; sagirisamudravanā vaśaṃ vrajeta

    For if he were slain and lay upon the ground — the high-souled delight of the Yadu and Pandava races — then, O lord of men, would not all the earth, with its mountains, oceans and forests, pass under thy sway?”

    'हे नरेन्द्र! क्योंकि यदि वह महात्मा यदुकुल और पाण्डवों का आनन्दवर्धक मारा जाकर भूमि पर पड़ जाए, तो क्या समस्त पर्वतों, समुद्रों और वनों सहित वसुधा तुम्हारे वश में न हो जाए?'

  27. Verse 27

    सा तु बुद्धिः कृताप्य् एवं जाग्रति त्रिदशेश्वरे अप्रमेये हृषीकेशे युद्धकाले व्यमुह्यत

    sā tu buddhiḥ kṛtāpy evaṃ jāgrati tridaśeśvare aprameye hṛṣīkeśe yuddhakāle vyamuhyata

    But that resolution, though so formed, was confounded at the time of battle; for the immeasurable Hrishikesha (Krishna), lord of the gods, was [ever] watchful.

    किन्तु इस प्रकार बनाई गई वह बुद्धि (योजना) भी युद्धकाल में विफल हो गई; क्योंकि अप्रमेय देवेश्वर हृषीकेश (कृष्ण) सदा जागरूक थे।

  28. Verse 28

    अर्जुनं चापि कौन्तेयं सदा रक्षति केशवः न ह्य् एनम् ऐच्छत् प्रमुखे सौतेः स्थापयितुं रणे

    arjunaṃ cāpi kaunteyaṃ sadā rakṣati keśavaḥ na hy enam aicchat pramukhe sauteḥ sthāpayituṃ raṇe

    And Keshava ever protects Arjuna, the son of Kunti; for he wished not to place him in front of the Suta's son in battle.

    और केशव कुन्तीपुत्र अर्जुन की सदा रक्षा करते हैं; क्योंकि वे उसे युद्ध में सूतपुत्र के सम्मुख खड़ा करना नहीं चाहते थे।

  29. Verse 29

    अन्यांश् चास्मै रथोदारान् उपस्थापयद् अच्युतः अमोघां तां कथं शक्तिं मोघां कुर्याम् इति प्रभो

    anyāṃś cāsmai rathodārān upasthāpayad acyutaḥ amoghāṃ tāṃ kathaṃ śaktiṃ moghāṃ kuryām iti prabho

    And Achyuta brought forward against him (Karna) other exalted car-warriors, [thinking,] “How might I make that unfailing spear vain, O lord?”

    हे प्रभो! और अच्युत ने उस (कर्ण) के सामने अन्य श्रेष्ठ रथी खड़े किए, यह (सोचकर) कि 'उस अमोघ शक्ति को मैं कैसे व्यर्थ करूँ?'

  30. Verse 30

    ततः कृष्णं महाबाहुः सात्यकिः सत्यविक्रमः पप्रच्छ रथशार्दूल कर्णं प्रति महारथम्

    tataḥ kṛṣṇaṃ mahābāhuḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ papraccha rathaśārdūla karṇaṃ prati mahāratham

    Then, O tiger among car-warriors, the mighty-armed Satyaki of true prowess asked Krishna concerning Karna, the mighty car-warrior:

    हे रथश्रेष्ठ! तब सत्यपराक्रमी महाबाहु सात्यकि ने महारथी कर्ण के विषय में कृष्ण से पूछा:

  31. Verse 31

    अयं च प्रत्ययः कर्णे शक्त्या चामितविक्रम किमर्थं सूतपुत्रेण न मुक्ता फल्गुने तु सा

    ayaṃ ca pratyayaḥ karṇe śaktyā cāmitavikrama kimarthaṃ sūtaputreṇa na muktā phalgune tu sā

    “This reliance was placed upon Karna and upon the spear, O one of measureless valor; for what reason was it not loosed by the Suta's son upon Phalguna (Arjuna)?”

    हे अमितविक्रम! कर्ण और उस शक्ति पर यह भरोसा था; तो फिर वह सूतपुत्र द्वारा फल्गुन (अर्जुन) पर क्यों नहीं छोड़ी गई?

  32. Verse 32

    वासुदेव उवाच दुःषासनश् च कर्णश् च शकुनिश् च ससैन्धवः सततं मन्त्रयन्ति स्म दुर्योधनपुरोगमाः

    vāsudeva uvāca duḥṣāsanaś ca karṇaś ca śakuniś ca sasaindhavaḥ satataṃ mantrayanti sma duryodhanapurogamāḥ

    Vasudeva said: Duhshasana, and Karna, and Shakuni with the Saindhava (Jayadratha), with Duryodhana at their head, ever deliberated thus:

    वासुदेव बोले — दुःशासन, कर्ण, सैन्धव (जयद्रथ) सहित शकुनि, और दुर्योधन को आगे रखनेवाले, सदा इस प्रकार मन्त्रणा करते थे:

  33. Verse 33

    कर्ण कर्ण महेष्वास रणे ऽमितपराक्रम नान्यस्य शक्तिर् एषा ते मोक्तव्या जयतां वर

    karṇa karṇa maheṣvāsa raṇe 'mitaparākrama nānyasya śaktir eṣā te moktavyā jayatāṃ vara

    “O Karna, Karna, great bowman, of measureless valor in battle — this spear of thine is not to be loosed upon any other, O best of the victorious,

    'हे कर्ण, कर्ण! हे महाधनुर्धर! हे रण में अमितपराक्रमी! हे विजयियों में श्रेष्ठ! यह तुम्हारी शक्ति किसी अन्य पर नहीं छोड़नी चाहिए,'

  34. Verse 34

    ऋते महारथात् पार्थात् कुन्तीपुत्राद् धनंजयात् स हि तेषाम् अतियशा देवानाम् इव वासवः

    ṛte mahārathāt pārthāt kuntīputrād dhanaṃjayāt sa hi teṣām atiyaśā devānām iva vāsavaḥ

    save upon the mighty car-warrior Partha, the son of Kunti, Dhananjaya; for he is of surpassing glory among them, as Vasava among the gods.

    'केवल महारथी कुन्तीपुत्र पार्थ धनंजय को छोड़कर; क्योंकि वह उनमें अतियशस्वी है, जैसे देवताओं में वासव।'

  35. Verse 35

    तस्मिन् विनिहते सर्वे पाण्डवाः सृञ्जयैः सह भविष्यन्ति गतात्मानः सुरा इव निरग्नयः

    tasmin vinihate sarve pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha bhaviṣyanti gatātmānaḥ surā iva niragnayaḥ

    When he is slain, all the Pandavas together with the Srinjayas will become dispirited, like gods bereft of their [sacrificial] fires.”

    'उसके मारे जाने पर सृञ्जयों सहित समस्त पाण्डव, अग्निहीन देवताओं के समान, प्राणहीन (निरुत्साह) हो जाएँगे।'

  36. Verse 36

    तथेति च प्रतिज्ञातं कर्णेन शिनिपुंगव हृदि नित्यं तु कर्णस्य वधो गाण्डीवधन्वनः

    tatheti ca pratijñātaṃ karṇena śinipuṃgava hṛdi nityaṃ tu karṇasya vadho gāṇḍīvadhanvanaḥ

    And “So be it” was promised by Karna, O bull of the Shini race; yet ever in Karna's heart was the slaying of the wielder of the Gandiva (Arjuna).

    हे शिनिवंशी वृषभ! और कर्ण ने 'ऐसा ही हो' कहकर प्रतिज्ञा की; फिर भी कर्ण के हृदय में सदा गाण्डीवधन्वा (अर्जुन) का वध (बसा) था।

  37. Verse 37

    अहम् एव तु राधेयं मोहयामि युधां वर यतो नावसृजच् छक्तिं पाण्डवे श्वेतवाहने

    aham eva tu rādheyaṃ mohayāmi yudhāṃ vara yato nāvasṛjac chaktiṃ pāṇḍave śvetavāhane

    But it is I myself who bewilder Radha's son (Karna), O best of warriors, so that he loosed not the spear upon the Pandava borne by white steeds (Arjuna).

    हे योद्धाओं में श्रेष्ठ! किन्तु मैं ही राधेय (कर्ण) को मोहित करता हूँ, जिससे उसने श्वेतवाहन पाण्डव (अर्जुन) पर वह शक्ति नहीं छोड़ी।

  38. Verse 38

    फल्गुनस्य हि तां मृत्युम् अवगम्य युयुत्सतः न निद्रा न च मे हर्षो मनसो ऽस्ति युधां वर

    phalgunasya hi tāṃ mṛtyum avagamya yuyutsataḥ na nidrā na ca me harṣo manaso 'sti yudhāṃ vara

    For, aware that it was death for Phalguna, [I,] eager for battle [on his behalf], had neither sleep nor gladness of mind, O best of warriors.

    हे योद्धाओं में श्रेष्ठ! क्योंकि उसे फल्गुन की मृत्यु जानकर, (उसके पक्ष में) युद्ध की इच्छा रखते हुए, मेरे मन को न निद्रा थी न हर्ष।

  39. Verse 39

    घटोत्कचे व्यंसितां तु दृष्ट्वा तां शिनिपुंगव मृत्योर् आस्यान्तरान् मुक्तं पश्याम्य् अद्य धनंजयम्

    ghaṭotkace vyaṃsitāṃ tu dṛṣṭvā tāṃ śinipuṃgava mṛtyor āsyāntarān muktaṃ paśyāmy adya dhanaṃjayam

    But seeing it made vain upon Ghatotkacha, O bull of the Shini race, I behold today Dhananjaya released from within the very jaws of Death.

    हे शिनिवंशी वृषभ! किन्तु उसे घटोत्कच पर व्यर्थ हुआ देखकर, आज मैं धनंजय को मृत्यु के मुख के भीतर से मुक्त हुआ देखता हूँ।

  40. Verse 40

    न पिता न च मे माता न यूयं भ्रातरस् तथा न च प्राणास् तथा रक्ष्या यथा बीभत्सुर् आहवे

    na pitā na ca me mātā na yūyaṃ bhrātaras tathā na ca prāṇās tathā rakṣyā yathā bībhatsur āhave

    Not my father, nor my mother, nor you, nor my brothers, nor my own life-breaths, are so to be guarded by me as is Bibhatsu (Arjuna) in battle.

    न पिता, न मेरी माता, न तुम लोग, न भाई, और न अपने प्राण ही मेरे द्वारा उस प्रकार रक्षणीय हैं, जैसे युद्ध में बीभत्सु (अर्जुन)।

  41. Verse 41

    त्रैलोक्यराज्याद् यत् किं चिद् भवेद् अन्यत् सुदुर्लभम् नेच्छेयं सात्वताहं तद् विना पार्थं धनंजयम्

    trailokyarājyād yat kiṃ cid bhaved anyat sudurlabham neccheyaṃ sātvatāhaṃ tad vinā pārthaṃ dhanaṃjayam

    If there were aught else, most hard to obtain, [greater] than the sovereignty of the three worlds, I would not desire it, O Satvata, without Partha, Dhananjaya.

    हे सात्वत! त्रैलोक्य के राज्य से भी बढ़कर जो कोई अन्य अत्यन्त दुर्लभ वस्तु हो, उसे भी मैं पार्थ धनंजय के बिना नहीं चाहूँगा।

  42. Verse 42

    अतः प्रहर्षः सुमहान् युयुधानाद्य मे ऽभवत् मृतं प्रत्यागतम् इव दृष्ट्वा पार्थं धनंजयम्

    ataḥ praharṣaḥ sumahān yuyudhānādya me 'bhavat mṛtaṃ pratyāgatam iva dṛṣṭvā pārthaṃ dhanaṃjayam

    Therefore has a very great joy arisen in me today, O Yuyudhana, seeing Partha, Dhananjaya, as though I had seen one dead come back [to life].

    हे युयुधान! इसलिए आज मुझे अत्यन्त महान हर्ष हुआ, मानो किसी मृत को लौटा हुआ देखकर पार्थ धनंजय को देखकर।

  43. Verse 43

    अतश् च प्रहितो युद्धे मया कर्णाय राक्षसः न ह्य् अन्यः समरे रात्रौ शक्तः कर्णं प्रबाधितुम्

    ataś ca prahito yuddhe mayā karṇāya rākṣasaḥ na hy anyaḥ samare rātrau śaktaḥ karṇaṃ prabādhitum

    And for this was the rakshasa (Ghatotkacha) sent by me against Karna in the battle; for no other in the fight, by night, was able to press Karna hard.

    और इसीलिए मैंने युद्ध में कर्ण के लिए वह राक्षस (घटोत्कच) भेजा था; क्योंकि रात्रि में समर में कोई अन्य कर्ण को पीड़ित करने में समर्थ न था।

  44. Verse 44

    संजय उवाच इति सात्यकये प्राह तदा देवकिनन्दनः धनंजयहिते युक्तस् तत्प्रिये सततं रतः

    saṃjaya uvāca iti sātyakaye prāha tadā devakinandanaḥ dhanaṃjayahite yuktas tatpriye satataṃ rataḥ

    Sanjaya said: Thus to Satyaki spoke then the son of Devaki (Krishna), intent on Dhananjaya's welfare and ever devoted to his good.

    संजय बोले — धनंजय के हित में लगे और उसके प्रिय में सदा रत देवकीनन्दन (कृष्ण) ने तब सात्यकि से इस प्रकार कहा।