Lipi
Sign in
Classic reading room ↗

Adhyaya 143

Drona Parva · 42 verses

42 verses · free forever

Show
Listen to this section

Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings

  1. Verse 1

    संजय उवाच शतानीकं शरैस् तूर्णं निर्दहन्तं चमूं तव चित्रसेनस् तव सुतो वारयाम् आस भारत

    saṃjaya uvāca śatānīkaṃ śarais tūrṇaṃ nirdahantaṃ camūṃ tava citrasenas tava suto vārayām āsa bhārata

    Sanjaya said: Against Śatānīka, swiftly consuming thy host with arrows, thy son Citrasena made a stand, O Bhārata.

    संजय बोले — हे भारत! बाणों से तुम्हारी सेना को शीघ्र भस्म करते हुए शतानीक को तुम्हारे पुत्र चित्रसेन ने रोका।

  2. Verse 2

    नाकुलिश् चित्रसेनं तु नाराचेनार्दयद् भृशम् स च तं प्रतिविव्याध दशभिर् निशितैः शरैः

    nākuliś citrasenaṃ tu nārācenārdayad bhṛśam sa ca taṃ prativivyādha daśabhir niśitaiḥ śaraiḥ

    The son of Nakula (Śatānīka) sorely afflicted Citrasena with an iron shaft; and he pierced him in return with ten sharp arrows.

    नकुलपुत्र (शतानीक) ने चित्रसेन को नाराच से अत्यन्त पीड़ित किया; और उसने भी उसे दस तीखे बाणों से बींध डाला।

  3. Verse 3

    चित्रसेनो महाराज शतानीकं पुनर् युधि नवभिर् निशितैर् बाणैर् आजघान स्तनान्तरे

    citraseno mahārāja śatānīkaṃ punar yudhi navabhir niśitair bāṇair ājaghāna stanāntare

    Citrasena, O great king, again in the fight struck Śatānīka with nine sharp arrows in the middle of the breast.

    हे महाराज! चित्रसेन ने युद्ध में फिर शतानीक को नौ तीखे बाणों से छाती के बीच में मारा।

  4. Verse 4

    नाकुलिस् तस्य विशिखैर् वर्म संनतपर्वभिः गात्रात् संच्यावयाम् आस तद् अद्भुतम् इवाभवत्

    nākulis tasya viśikhair varma saṃnataparvabhiḥ gātrāt saṃcyāvayām āsa tad adbhutam ivābhavat

    The son of Nakula, with his straight-jointed shafts, made the armour fall from his (Citrasena's) body — that was, as it were, a marvel.

    नकुलपुत्र ने झुकी गाँठवाले अपने बाणों से उसके (चित्रसेन के) शरीर से कवच गिरा दिया; वह मानो अद्भुत-सा हो गया।

  5. Verse 5

    सो ऽपेतवर्मा पुत्रस् ते विरराज भृशं नृप उत्सृज्य काले राजेन्द्र निर्मोकम् इव पन्नगः

    so 'petavarmā putras te virarāja bhṛśaṃ nṛpa utsṛjya kāle rājendra nirmokam iva pannagaḥ

    Thy son, O king, stripped of his armour, shone exceedingly, like a serpent that has cast off its slough in due season, O king of kings.

    हे राजेन्द्र! कवचहीन हुआ तुम्हारा पुत्र उस समय में केंचुल त्याग चुके सर्प के समान अत्यन्त शोभा पाने लगा, हे राजन्।

  6. Verse 6

    ततो ऽस्य निशितैर् बाणैर् ध्वजं चिच्छेद नाकुलिः धनुश् चैव महाराज यतमानस्य संयुगे

    tato 'sya niśitair bāṇair dhvajaṃ ciccheda nākuliḥ dhanuś caiva mahārāja yatamānasya saṃyuge

    Then the son of Nakula, with his sharp arrows, cut down his banner and his bow, O great king, as he strove in the fight.

    हे महाराज! तब नकुलपुत्र ने संग्राम में यत्न करते हुए उसके (चित्रसेन के) ध्वज और धनुष को अपने तीखे बाणों से काट डाला।

  7. Verse 7

    स छिन्नधन्वा समरे विवर्मा च महारथः धनुर् अन्यन् महाराज जग्राहारिविदारणम्

    sa chinnadhanvā samare vivarmā ca mahārathaḥ dhanur anyan mahārāja jagrāhārividāraṇam

    His bow cut and his armour stripped, that great car-warrior (Citrasena) took up another bow, O great king, that rends the foe.

    हे महाराज! धनुष कटा और कवचहीन हुआ वह महारथी (चित्रसेन) शत्रु को विदीर्ण करनेवाला दूसरा धनुष उठा लिया।

  8. Verse 8

    ततस् तूर्णं चित्रसेनो नाकुलिं नवभिः शरैः विव्याध समरे क्रुद्धो भरतानां महारथः

    tatas tūrṇaṃ citraseno nākuliṃ navabhiḥ śaraiḥ vivyādha samare kruddho bharatānāṃ mahārathaḥ

    Then swiftly Citrasena, the great car-warrior of the Bharatas, enraged, pierced the son of Nakula with nine arrows in the battle.

    तब क्रुद्ध चित्रसेन, भरतों के उस महारथी ने, शीघ्र ही समर में नकुलपुत्र को नौ बाणों से बींध डाला।

  9. Verse 9

    शतानीको ऽथ संक्रुद्धश् चित्रसेनस्य मारिष जघान चतुरो वाहान् सारथिं च नरोत्तमः

    śatānīko 'tha saṃkruddhaś citrasenasya māriṣa jaghāna caturo vāhān sārathiṃ ca narottamaḥ

    Then Śatānīka, enraged, O sir, slew the four steeds and the charioteer of Citrasena, that best of men.

    हे मारिष! तब क्रुद्ध नरश्रेष्ठ शतानीक ने चित्रसेन के चारों घोड़ों और सारथी को मार डाला।

  10. Verse 10

    अवप्लुत्य रथात् तस्माच् चित्रसेनो महारथः नाकुलिं पञ्चविंशत्या शराणाम् आर्दयद् बली

    avaplutya rathāt tasmāc citraseno mahārathaḥ nākuliṃ pañcaviṃśatyā śarāṇām ārdayad balī

    Leaping down from that chariot, Citrasena the great car-warrior, the mighty one, afflicted the son of Nakula with five-and-twenty arrows.

    उस रथ से कूदकर बलवान महारथी चित्रसेन ने नकुलपुत्र को पच्चीस बाणों से पीड़ित किया।

  11. Verse 11

    तस्य तत् कुर्वतः कर्म नकुलस्य सुतो रणे अर्धचन्द्रेण चिच्छेद चापं रत्नविभूषितम्

    tasya tat kurvataḥ karma nakulasya suto raṇe ardhacandreṇa ciccheda cāpaṃ ratnavibhūṣitam

    As he did that deed, the son of Nakula in the battle cut asunder with a crescent-headed shaft his jewel-decked bow.

    उसका यह कर्म करते समय नकुल के पुत्र ने रण में अर्धचन्द्राकार बाण से उसके रत्नों से सुशोभित धनुष को काट डाला।

  12. Verse 12

    स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः आरुरोह रथं तूर्णं हार्दिक्यस्य महात्मनः

    sa chinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ āruroha rathaṃ tūrṇaṃ hārdikyasya mahātmanaḥ

    His bow cut, carless, his steeds and charioteer slain, he (Citrasena) swiftly mounted the chariot of the high-souled Hārdikya (Kṛtavarman).

    धनुष कटा, रथहीन, अश्व और सारथी से रहित हुआ वह (चित्रसेन) शीघ्र ही महात्मा हार्दिक्य (कृतवर्मा) के रथ पर चढ़ गया।

  13. Verse 13

    द्रुपदं तु सहानीकं द्रोणप्रेप्सुं महारथम् वृषसेनो ऽभ्ययात् तूर्णं किरञ् शरशतैस् तदा

    drupadaṃ tu sahānīkaṃ droṇaprepsuṃ mahāratham vṛṣaseno 'bhyayāt tūrṇaṃ kirañ śaraśatais tadā

    Against Drupada, together with his host, that great car-warrior coming on eager for Droṇa, Vṛṣasena advanced swiftly, scattering then hundreds of arrows.

    द्रोण को पाने की इच्छा से आते हुए महारथी द्रुपद पर, अपनी सेना सहित, वृषसेन उस समय सैकड़ों बाण बिखेरते हुए शीघ्र ही टूट पड़ा।

  14. Verse 14

    यज्ञसेनस् तु समरे कर्णपुत्रं महारथम् षष्ट्या शराणां विव्याध बाह्वोर् उरसि चानघ

    yajñasenas tu samare karṇaputraṃ mahāratham ṣaṣṭyā śarāṇāṃ vivyādha bāhvor urasi cānagha

    But Yajñasena (Drupada) in battle pierced the son of Karṇa, that great car-warrior, with sixty arrows in the arms and breast, O sinless one.

    हे अनघ! किन्तु यज्ञसेन (द्रुपद) ने समर में उस महारथी कर्णपुत्र को साठ बाणों से दोनों भुजाओं और छाती में बींध डाला।

  15. Verse 15

    वृषसेनस् तु संक्रुद्धो यज्ञसेनं रथे स्थितम् बहुभिः सायकैस् तीक्ष्णैर् आजघान स्तनान्तरे

    vṛṣasenas tu saṃkruddho yajñasenaṃ rathe sthitam bahubhiḥ sāyakais tīkṣṇair ājaghāna stanāntare

    But Vṛṣasena, enraged, struck Yajñasena, standing in his chariot, in the middle of the breast with many sharp arrows.

    किन्तु क्रुद्ध वृषसेन ने रथ पर स्थित यज्ञसेन को बहुत से तीखे बाणों से छाती के बीच में मारा।

  16. Verse 16

    ताव् उभौ शरनुन्नाङ्गौ शरकण्टकिनौ रणे व्यभ्राजेतां महाराज श्वाविधौ शललैर् इव

    tāv ubhau śaranunnāṅgau śarakaṇṭakinau raṇe vyabhrājetāṃ mahārāja śvāvidhau śalalair iva

    Both those two, their bodies pierced with arrows, quilled with shafts in the battle, shone, O great king, like two porcupines with their quills.

    हे महाराज! बाणों से बिंधे अंगोंवाले, रण में बाणरूपी काँटोंवाले वे दोनों अपने काँटोंवाले दो साही के समान शोभा पा रहे थे।

  17. Verse 17

    रुक्मपुङ्खैर् अजिह्माग्रैः शरैश् छिन्नतनुच्छदौ रुधिरौघपरिक्लिन्नौ व्यभ्राजेतां महामृधे

    rukmapuṅkhair ajihmāgraiḥ śaraiś chinnatanucchadau rudhiraughapariklinnau vyabhrājetāṃ mahāmṛdhe

    With gold-nocked, straight-tipped arrows, their bodily coverings cut, drenched in floods of blood, they shone in the great fray.

    सोने के पंखवाले, सीधी नोकवाले बाणों से कटे शरीर-आवरणवाले, रक्त के प्रवाह से भीगे हुए वे दोनों महायुद्ध में शोभा पा रहे थे।

  18. Verse 18

    तपनीयनिभौ चित्रौ कल्पवृक्षाव् इवाद्भुतौ किंशुकाव् इव चोत्फुल्लौ व्यकाशेतां रणाजिरे

    tapanīyanibhau citrau kalpavṛkṣāv ivādbhutau kiṃśukāv iva cotphullau vyakāśetāṃ raṇājire

    Bright as gold, wondrous, they gleamed on the battlefield like two marvellous wish-fulfilling trees, or two kiṃśuka trees in full bloom.

    सोने के समान कान्तिवाले, विचित्र वे दोनों रणभूमि में अद्भुत दो कल्पवृक्षों के समान, अथवा खिले हुए दो किंशुक वृक्षों के समान शोभा पा रहे थे।

  19. Verse 19

    वृषसेनस् ततो राजन् नवभिर् द्रुपदं शरैः विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनश् चान्यैस् त्रिभिः शरैः

    vṛṣasenas tato rājan navabhir drupadaṃ śaraiḥ viddhvā vivyādha saptatyā punaś cānyais tribhiḥ śaraiḥ

    Then Vṛṣasena, O king, having pierced Drupada with nine arrows, pierced him (again) with seventy, and once more with three other arrows.

    हे राजन्! तब वृषसेन ने द्रुपद को नौ बाणों से बींधकर सत्तर बाणों से और फिर तीन अन्य बाणों से बींध डाला।

  20. Verse 20

    ततः शरसहस्राणि विमुञ्चन् विबभौ तदा कर्णपुत्रो महाराज वर्षमाण इवाम्बुदः

    tataḥ śarasahasrāṇi vimuñcan vibabhau tadā karṇaputro mahārāja varṣamāṇa ivāmbudaḥ

    Then, loosing thousands of arrows, the son of Karṇa (Vṛṣasena) shone, O great king, like a raining cloud.

    हे महाराज! तब सहस्रों बाण छोड़ते हुए कर्णपुत्र (वृषसेन) उस समय वर्षा करते मेघ के समान शोभा पा रहा था।

  21. Verse 21

    ततस् तु द्रुपदानीकं शरैश् छिन्नतनुच्छदम् संप्राद्रवद् रणे राजन् निशीथे भैरवे सति

    tatas tu drupadānīkaṃ śaraiś chinnatanucchadam saṃprādravad raṇe rājan niśīthe bhairave sati

    Then Drupada's host, its bodily coverings cut by arrows, fled in the battle, O king, in the dreadful depth of night.

    हे राजन्! तब बाणों से कटे शरीर-आवरणवाली द्रुपद की सेना घोर रात्रि के मध्य में रण में भाग खड़ी हुई।

  22. Verse 22

    प्रदीपैर् हि परित्यक्तैर् ज्वलद्भिस् तैः समन्ततः व्यराजत मही राजन् वीताभ्रा द्यौर् इव ग्रहैः

    pradīpair hi parityaktair jvaladbhis taiḥ samantataḥ vyarājata mahī rājan vītābhrā dyaur iva grahaiḥ

    With the lamps cast down and blazing all around, the earth shone, O king, like the cloudless sky with its planets.

    हे राजन्! फेंके हुए, चारों ओर जलते उन दीपकों से पृथ्वी ग्रहों से युक्त मेघरहित आकाश के समान शोभा पा रही थी।

  23. Verse 23

    तथाङ्गदैर् निपतितैर् व्यराजत वसुंधरा प्रावृट्काले महाराज विद्युद्भिर् इव तोयदः

    tathāṅgadair nipatitair vyarājata vasuṃdharā prāvṛṭkāle mahārāja vidyudbhir iva toyadaḥ

    Likewise with the fallen armlets the earth shone, O great king, like a cloud with lightning in the rainy season.

    हे महाराज! उसी प्रकार गिरे हुए बाजूबन्दों से पृथ्वी वर्षाकाल में बिजलियोंवाले मेघ के समान शोभा पा रही थी।

  24. Verse 24

    ततः कर्णसुतत्रस्ताः सोमका विप्रदुद्रुवुः यथेन्द्रभयवित्रस्ता दानवास् तारकामये

    tataḥ karṇasutatrastāḥ somakā vipradudruvuḥ yathendrabhayavitrastā dānavās tārakāmaye

    Then the Somakas, terrified by the son of Karṇa, fled away, as the Dānavas, terrified with fear of Indra, in the war of Tāraka.

    तब कर्णपुत्र से भयभीत सोमक उसी प्रकार भाग निकले, जैसे तारकामय युद्ध में इन्द्र के भय से त्रस्त दानव।

  25. Verse 25

    तेनार्द्यमानाः समरे द्रवमाणाश् च सोमकाः व्यराजन्त महाराज प्रदीपैर् अवभासिताः

    tenārdyamānāḥ samare dravamāṇāś ca somakāḥ vyarājanta mahārāja pradīpair avabhāsitāḥ

    Afflicted and fleeing in the battle, the Somakas, O great king, shone lit up by the lamps.

    हे महाराज! समर में उसके द्वारा पीड़ित और भागते हुए वे सोमक दीपकों से प्रकाशित होकर शोभा पा रहे थे।

  26. Verse 26

    तांस् तु निर्जित्य समरे कर्णपुत्रो व्यरोचत मध्यंदिनम् अनुप्राप्तो घर्मांशुर् इव भारत

    tāṃs tu nirjitya samare karṇaputro vyarocata madhyaṃdinam anuprāpto gharmāṃśur iva bhārata

    Having vanquished them in battle, the son of Karṇa shone, O Bhārata, like the sun arrived at midday.

    हे भारत! समर में उन्हें जीतकर कर्णपुत्र मध्याह्न को प्राप्त हुए सूर्य के समान देदीप्यमान हुआ।

  27. Verse 27

    तेषु राजसहस्रेषु तावकेषु परेषु च एक एव ज्वलंस् तस्थौ वृषसेनः प्रतापवान्

    teṣu rājasahasreṣu tāvakeṣu pareṣu ca eka eva jvalaṃs tasthau vṛṣasenaḥ pratāpavān

    Among those thousands of kings, thine and the foes', the valorous Vṛṣasena alone stood blazing.

    तुम्हारे और शत्रुओं के उन सहस्रों राजाओं के बीच प्रतापी वृषसेन अकेला ही जलता हुआ खड़ा रहा।

  28. Verse 28

    स विजित्य रणे शूरान् सोमकानां महारथान् जगाम त्वरितस् तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः

    sa vijitya raṇe śūrān somakānāṃ mahārathān jagāma tvaritas tatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ

    Having vanquished in battle the heroic great car-warriors of the Somakas, he swiftly went thither where king Yudhiṣṭhira was.

    समर में सोमकों के शूर महारथियों को जीतकर वह शीघ्र ही वहाँ चला गया जहाँ राजा युधिष्ठिर थे।

  29. Verse 29

    प्रतिविन्ध्यम् अथ क्रुद्धं प्रदहन्तं रणे रिपून् दुःशासनस् तव सुतः प्रत्युद्गच्छन् महारथः

    prativindhyam atha kruddhaṃ pradahantaṃ raṇe ripūn duḥśāsanas tava sutaḥ pratyudgacchan mahārathaḥ

    Against Prativindhya, enraged and consuming the foes in battle, thy son Duḥśāsana, that great car-warrior, advanced.

    तब रण में शत्रुओं को भस्म करते हुए क्रुद्ध प्रतिविन्ध्य का तुम्हारे पुत्र महारथी दुःशासन ने सामना किया।

  30. Verse 30

    तयोः समागमो राजंश् चित्ररूपो बभूव ह व्यपेतजलदे व्योम्नि बुधभार्गवयोर् इव

    tayoḥ samāgamo rājaṃś citrarūpo babhūva ha vyapetajalade vyomni budhabhārgavayor iva

    The meeting of those two, O king, became of wondrous aspect, like that of Budha (Mercury) and Bhārgava (Venus) in a cloudless sky.

    हे राजन्! उन दोनों का समागम वैसा ही विचित्र रूपवाला हुआ, जैसे मेघरहित आकाश में बुध और भार्गव (शुक्र) का।

  31. Verse 31

    प्रतिविन्ध्यं तु समरे कुर्वाणं कर्म दुष्करम् दुःशासनस् त्रिभिर् बाणैर् ललाटे समविध्यत

    prativindhyaṃ tu samare kurvāṇaṃ karma duṣkaram duḥśāsanas tribhir bāṇair lalāṭe samavidhyata

    But Duḥśāsana, with three arrows, pierced Prativindhya, who was doing a hard deed in battle, on the forehead.

    किन्तु समर में दुष्कर कर्म करते हुए प्रतिविन्ध्य को दुःशासन ने तीन बाणों से ललाट में बींधा।

  32. Verse 32

    सो ऽतिविद्धो बलवता पुत्रेण तव धन्विना विरराज महाबाहुः सशृङ्ग इव पर्वतः

    so 'tividdho balavatā putreṇa tava dhanvinā virarāja mahābāhuḥ saśṛṅga iva parvataḥ

    Deeply pierced by thy mighty son, the archer, the mighty-armed one (Prativindhya) shone like a mountain with its peak.

    तुम्हारे बलवान धनुर्धर पुत्र द्वारा गहराई से बिंधा हुआ वह महाबाहु (प्रतिविन्ध्य) शिखरयुक्त पर्वत के समान शोभा पा रहा था।

  33. Verse 33

    दुःशासनं तु समरे प्रतिविन्ध्यो महारथः नवभिः सायकैर् विद्ध्वा पुनर् विव्याध सप्तभिः

    duḥśāsanaṃ tu samare prativindhyo mahārathaḥ navabhiḥ sāyakair viddhvā punar vivyādha saptabhiḥ

    But Prativindhya the great car-warrior, having pierced Duḥśāsana in battle with nine arrows, pierced him again with seven.

    किन्तु महारथी प्रतिविन्ध्य ने समर में दुःशासन को नौ बाणों से बींधकर फिर सात बाणों से बींध डाला।

  34. Verse 34

    तत्र भारत पुत्रस् ते कृतवान् कर्म दुष्करम् प्रतिविन्ध्यहयान् उग्रैः पातयाम् आस यच् छरैः

    tatra bhārata putras te kṛtavān karma duṣkaram prativindhyahayān ugraiḥ pātayām āsa yac charaiḥ

    There, O Bhārata, thy son did a hard deed, in that he struck down Prativindhya's steeds with his fierce arrows.

    हे भारत! वहाँ तुम्हारे पुत्र ने दुष्कर कर्म किया, क्योंकि उसने अपने उग्र बाणों से प्रतिविन्ध्य के घोड़ों को गिरा दिया।

  35. Verse 35

    सारथिं चास्य भल्लेन ध्वजं च समपातयत् रथं च शतशो राजन् व्यधमत् तस्य धन्विनः

    sārathiṃ cāsya bhallena dhvajaṃ ca samapātayat rathaṃ ca śataśo rājan vyadhamat tasya dhanvinaḥ

    And with a broad-headed shaft he struck down his charioteer and his banner; and he shattered by the hundred, O king, the car of that bowman.

    और भल्ल से उसके सारथी तथा ध्वजा को गिरा दिया; और हे राजन्! उस धनुर्धर के रथ को सैकड़ों टुकड़ों में तोड़ डाला।

  36. Verse 36

    पताकाश् च स तूणीरान् रश्मीन् योक्त्राणि चाभिभो चिच्छेद तिलशः क्रुद्धः शरैः संनतपर्वभिः

    patākāś ca sa tūṇīrān raśmīn yoktrāṇi cābhibho ciccheda tilaśaḥ kruddhaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

    And his pennons and quivers, his reins and traces, O lord, the enraged one cut to pieces with straight-jointed shafts.

    हे प्रभो! और क्रुद्ध होकर उसने झुकी गाँठवाले बाणों से उसकी पताकाओं, तरकशों, लगामों और जोतों को तिल-तिल करके काट डाला।

  37. Verse 37

    विरथः स तु धर्मात्मा धनुष्पाणिर् अवस्थितः अयोधयत् तव सुतं किरञ् शरशतान् बहून्

    virathaḥ sa tu dharmātmā dhanuṣpāṇir avasthitaḥ ayodhayat tava sutaṃ kirañ śaraśatān bahūn

    But that righteous one (Prativindhya), carless, stood bow in hand, and fought thy son, scattering many hundreds of arrows.

    किन्तु वह धर्मात्मा (प्रतिविन्ध्य) रथहीन होकर भी हाथ में धनुष लिए खड़ा रहा और बहुत से सैकड़ों बाण बिखेरते हुए तुम्हारे पुत्र से युद्ध करने लगा।

  38. Verse 38

    क्षुरप्रेण धनुस् तस्य चिच्छेद कृतहस्तवत् अथैनं दशभिर् भल्लैश् छिन्नधन्वानम् आर्दयत्

    kṣurapreṇa dhanus tasya ciccheda kṛtahastavat athainaṃ daśabhir bhallaiś chinnadhanvānam ārdayat

    With a razor-headed shaft he (Duḥśāsana) cut his bow, deft of hand; then he afflicted him, his bow cut, with ten broad-headed shafts.

    उसने (दुःशासन ने) कुशलहस्त की भाँति क्षुरप्र से उसका धनुष काट डाला; फिर धनुष कटे हुए उसे दस भल्लों से पीड़ित किया।

  39. Verse 39

    तं दृष्ट्वा विरथं तत्र भ्रातरो ऽस्य महारथाः अन्ववर्तन्त वेगेन महत्या सेनया सह

    taṃ dṛṣṭvā virathaṃ tatra bhrātaro 'sya mahārathāḥ anvavartanta vegena mahatyā senayā saha

    Beholding him carless there, his brothers, the great car-warriors, followed after with speed, together with a great host.

    उसे वहाँ रथहीन देखकर उसके भाई, वे महारथी, एक विशाल सेना के साथ वेगपूर्वक पीछे-पीछे आए।

  40. Verse 40

    आप्लुतः स ततो यानं सुतसोमस्य भास्वरम् धनुर् गृह्य महाराज विव्याध तनयं तव

    āplutaḥ sa tato yānaṃ sutasomasya bhāsvaram dhanur gṛhya mahārāja vivyādha tanayaṃ tava

    Then he (Prativindhya), leaping onto the bright chariot of Sutasoma, and taking up his bow, O great king, pierced thy son.

    हे महाराज! तब वह (प्रतिविन्ध्य) सुतसोम के चमकते रथ पर कूदकर, धनुष लेकर, तुम्हारे पुत्र को बींध डाला।

  41. Verse 41

    ततस् तु तावकाः सर्वे परिवार्य सुतं तव अभ्यवर्तन्त संग्रामे महत्या सेनया वृताः

    tatas tu tāvakāḥ sarve parivārya sutaṃ tava abhyavartanta saṃgrāme mahatyā senayā vṛtāḥ

    Then all thy (warriors), surrounding thy son, advanced in the battle, encircled by a great host.

    तब तुम्हारे सब योद्धा तुम्हारे पुत्र को घेरकर, एक विशाल सेना से घिरे हुए, संग्राम में आगे बढ़े।

  42. Verse 42

    ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत निशीथे दारुणे काले यमराष्ट्रविवर्धनम्

    tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tava teṣāṃ ca bhārata niśīthe dāruṇe kāle yamarāṣṭravivardhanam

    Then there arose a battle between thine and them, O Bhārata, at that dreadful hour of midnight, augmenting the realm of Yama.

    हे भारत! तब उस दारुण अर्धरात्रि के समय में तुम्हारे और उनके बीच यमराज के राष्ट्र को बढ़ानेवाला युद्ध छिड़ गया।