Adhyaya 138

Verse 1

धृतराष्ट्र उवाच । महानपनयः सूत ममैवात्र विशेषतः । स इदानीमनुप्राप्तो मन्ये सञ्जय शोचतः ॥

dhṛtarāṣṭra uvāca | mahānapanayaḥ sūta mamaivātra viśeṣataḥ | sa idānīmanuprāpto manye sañjaya śocataḥ ||

Verse 2

यद्गतं तद्गतमिति ममासीन्मनसि स्थितम् । इदानीमत्र किं कार्य प्रकरिष्यामि सञ्जय ॥

yadgataṃ tadgatamiti mamāsīnmanasi sthitam | idānīmatra kiṃ kārya prakariṣyāmi sañjaya ||

Verse 3

यथा ह्येष क्षयो वृत्तो ममापनयसंभवः । वीराणां तन्ममाचश्व स्थिरीभूतोऽस्मि सञ्जय ॥

yathā hyeṣa kṣayo vṛtto mamāpanayasaṃbhavaḥ | vīrāṇāṃ tanmamācaśva sthirībhūto'smi sañjaya ||

Verse 4

सञ्जय उवाच कर्णाभीमौ महाराज पराक्रान्तौ महाबलौ । वाणवर्षाण्यसृजतां वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ ॥

sañjaya uvāca karṇābhīmau mahārāja parākrāntau mahābalau | vāṇavarṣāṇyasṛjatāṃ vṛṣṭimantāvivāmbudau ||

Verse 5

भीमनामाङ्किता बाणाः स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः । विविशुः कर्णमासाद्य च्छिन्दन्त इव जीवितम् ।

bhīmanāmāṅkitā bāṇāḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ | viviśuḥ karṇamāsādya cchindanta iva jīvitam |

Verse 6

तथैव कर्णनिर्मुक्ताः शरा बर्हिणवाससः ।7-38-6a छादयांचक्रिरे वीरं शतशोऽथ सहस्रशः ॥

tathaiva karṇanirmuktāḥ śarā barhiṇavāsasaḥ |7-38-6a chādayāṃcakrire vīraṃ śataśo'tha sahasraśaḥ ||

Verse 7

तयोः शरैर्महाराज संपतद्भिः समन्ततः । बभूव तत्र सैन्यानां संक्षोभः सागरोत्तरः ॥

tayoḥ śarairmahārāja saṃpatadbhiḥ samantataḥ | babhūva tatra sainyānāṃ saṃkṣobhaḥ sāgarottaraḥ ||

Verse 8

भीमचापच्युतैर्वाणैस्तव सैन्यमरिंदम् । अवध्यत चमूमध्ये घोररुशीविषोषमैः ॥

bhīmacāpacyutairvāṇaistava sainyamariṃdam | avadhyata camūmadhye ghoraruśīviṣoṣamaiḥ ||

Verse 9

वारणैः पतितै राजन्वाजिभिश्च नरैः सह । अदृश्यत मही कीर्णा वातभग्नैरिव द्रुमैः ।

vāraṇaiḥ patitai rājanvājibhiśca naraiḥ saha | adṛśyata mahī kīrṇā vātabhagnairiva drumaiḥ |

Verse 10

ते वध्यमानाः समरे भीमचापच्युतैः शरैः ॥ ते शूरा हतभूयिष्ठा हताश्चरथवारणाः ।

te vadhyamānāḥ samare bhīmacāpacyutaiḥ śaraiḥ || te śūrā hatabhūyiṣṭhā hatāścarathavāraṇāḥ |

Verse 11

उत्सृज्य भीमकर्णै च सर्वतो व्यद्रवन्दिशः । नूनं पार्थार्थमेवास्मान्मोहयन्ति दिवौकसः ।

utsṛjya bhīmakarṇai ca sarvato vyadravandiśaḥ | nūnaṃ pārthārthamevāsmānmohayanti divaukasaḥ |

Verse 12

यत्कर्णभीमप्रभवैर्वध्यते नो बलं शरैः ॥ एवं ब्रवाणा योधास्ते तावका भयपीडिताः ।

yatkarṇabhīmaprabhavairvadhyate no balaṃ śaraiḥ || evaṃ bravāṇā yodhāste tāvakā bhayapīḍitāḥ |

Verse 13

शारपातं समुत्सृज्य स्थिता युध्ददिदृक्षवः ॥ ततः ग्रावर्तत नदी घोररुपा रणाजिरे ।

śārapātaṃ samutsṛjya sthitā yudhdadidṛkṣavaḥ || tataḥ grāvartata nadī ghorarupā raṇājire |

Verse 14

शूराणां हर्पजननी भीरुणां भयवर्धिनी ॥ वारणाश्वमनुष्याणां रुधिरौघसमुद्भवा ।

śūrāṇāṃ harpajananī bhīruṇāṃ bhayavardhinī || vāraṇāśvamanuṣyāṇāṃ rudhiraughasamudbhavā |

Verse 15

संवृता गतसत्वैश्च मनुष्यगजवाजिभिः ॥ सानुकर्षपताकैश्च द्विपाश्वरथभूषणैः ।

saṃvṛtā gatasatvaiśca manuṣyagajavājibhiḥ || sānukarṣapatākaiśca dvipāśvarathabhūṣaṇaiḥ |

Verse 16

स्यन्दनैरपविध्दैश्च भग्नचक्राक्षकूवरैः ॥ जातरुपरिष्कारैर्धनुर्भिः सुमहास्वनैः ।

syandanairapavidhdaiśca bhagnacakrākṣakūvaraiḥ || jātarupariṣkārairdhanurbhiḥ sumahāsvanaiḥ |

Verse 17

सुवर्णपुङ्खैरिषुभिर्नाराचैश्च सहस्रशः । कर्णपाण्डवनिर्मुक्तैर्निर्मुक्तैरिव पन्नगैः ।

suvarṇapuṅkhairiṣubhirnārācaiśca sahasraśaḥ | karṇapāṇḍavanirmuktairnirmuktairiva pannagaiḥ |

Verse 18

प्रासतोमरसंघातैः खङ्गैश्च सपरश्वथैः ॥ सुवर्णविकृतैश्चापि गदामुसलपट्टसैः ।

prāsatomarasaṃghātaiḥ khaṅgaiśca saparaśvathaiḥ || suvarṇavikṛtaiścāpi gadāmusalapaṭṭasaiḥ |

Verse 19

वज्रैश्च विविधाकारैः शक्तिभिः परिघैरपि ॥ शतघ्निभिश्च चित्राभिर्वभौ भारतमेदिनी ।

vajraiśca vividhākāraiḥ śaktibhiḥ parighairapi || śataghnibhiśca citrābhirvabhau bhāratamedinī |

Verse 20

कनकाङ्गदहारैश्च कुण्डलैर्मुकुटैस्तथा ॥ वलयैरपविध्दैश्च तत्रैवाङ्गुलिवेष्टकैः ।

kanakāṅgadahāraiśca kuṇḍalairmukuṭaistathā || valayairapavidhdaiśca tatraivāṅguliveṣṭakaiḥ |

Verse 22

चूडामणिभिरुष्णीषैः खर्णसूत्रैश्च मारिष ॥

cūḍāmaṇibhiruṣṇīṣaiḥ kharṇasūtraiśca māriṣa ||

Verse 23

तनुत्रैः सतलत्रैश्च हारैर्निष्कैश्च भारत । वस्त्रैश्छत्रैश्च विध्वस्तैश्चामरव्यजनैरपि ॥

tanutraiḥ satalatraiśca hārairniṣkaiśca bhārata | vastraiśchatraiśca vidhvastaiścāmaravyajanairapi ||

Verse 24

गजाश्चमनुजैर्भिन्नैः शोणिताक्तैश्च पत्रिभिः । तैश्तैश्च विविधैर्भिन्नैस्तत्रतत्र वसुन्धरा ॥

gajāścamanujairbhinnaiḥ śoṇitāktaiśca patribhiḥ | taiśtaiśca vividhairbhinnaistatratatra vasundharā ||

Verse 25

परतितैरपविध्दैश्च विबभौ द्यौरिव ग्रहैः । अचिन्त्यमद्भुतं चैव तयोः कर्मातिमानुषम् ॥

paratitairapavidhdaiśca vibabhau dyauriva grahaiḥ | acintyamadbhutaṃ caiva tayoḥ karmātimānuṣam ||

Verse 26

दृष्ट्वा चारणसिध्दानां विस्मयः समजायत । अग्नेर्वायुसहायस्य गतिः कक्ष इवाहवे ॥

dṛṣṭvā cāraṇasidhdānāṃ vismayaḥ samajāyata | agnervāyusahāyasya gatiḥ kakṣa ivāhave ||

Verse 27

आसीद्भीमसहायस्य रौद्रमाधिरथेर्गतम् । निपातितध्वजरथं हतवाजिनरद्विपम्॥

āsīdbhīmasahāyasya raudramādhirathergatam | nipātitadhvajarathaṃ hatavājinaradvipam||

Verse 28

गजाभ्यां संप्रयुक्ताभ्यामासीन्नलवनं यथा । तथारुपं महत्सैन्यमासीत्तव नराधिप ॥

gajābhyāṃ saṃprayuktābhyāmāsīnnalavanaṃ yathā | tathārupaṃ mahatsainyamāsīttava narādhipa ||

Verse 29

विमर्दः कर्णभीमाभ्यामासीच्च परमो रणे ॥

vimardaḥ karṇabhīmābhyāmāsīcca paramo raṇe ||