Adhyaya 132
Drona Parva · 42 verses
42 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
संजय उवाच द्रुपदस्यात्मजान् दृष्ट्वा कुन्तिभोजसुतांस् तथा द्रोणपुत्रेण निहतान् राक्षसांश् च सहस्रशः
saṃjaya uvāca drupadasyātmajān dṛṣṭvā kuntibhojasutāṃs tathā droṇaputreṇa nihatān rākṣasāṃś ca sahasraśaḥ
Sanjaya said: Beholding the sons of Drupada and the sons of Kuntibhoja, and Rakshasas by the thousand, slain by Drona's son,
संजय ने कहा — द्रोणपुत्र द्वारा मारे गए द्रुपद के पुत्रों, कुंतिभोज के पुत्रों तथा सहस्रों राक्षसों को देखकर —
Verse 2
युधिष्ठिरो भीमसेनो धृष्टद्युम्नश् च पार्षतः युयुधानश् च संयत्ता युद्धायैव मनो दधुः
yudhiṣṭhiro bhīmaseno dhṛṣṭadyumnaś ca pārṣataḥ yuyudhānaś ca saṃyattā yuddhāyaiva mano dadhuḥ
Yudhishthira, Bhimasena, Dhrishtadyumna the son of Prishata, and Yuyudhana, girt for the fray, set their minds upon battle.
युधिष्ठिर, भीमसेन, पार्षत धृष्टद्युम्न और युयुधान (सात्यकि) तत्पर होकर युद्ध के लिए ही मन लगाने लगे।
Verse 3
सोमदत्तः पुनः कुर्द्धो दृष्ट्वा सात्यकिम् आहवे महता शरवर्षेण छादयाम् आस सर्वतः
somadattaḥ punaḥ kurddho dṛṣṭvā sātyakim āhave mahatā śaravarṣeṇa chādayām āsa sarvataḥ
Somadatta again, enraged, beholding Satyaki in battle, covered him on every side with a great shower of arrows.
सोमदत्त ने फिर क्रुद्ध होकर, रण में सात्यकि को देखकर, उसे महान बाण-वृष्टि से सब ओर ढक दिया।
Verse 4
ततः समभवद् युद्धम् अतीव भयवर्धनम् त्वदीयानां परेषां च घोरं विजयकाङ्क्षिणाम्
tataḥ samabhavad yuddham atīva bhayavardhanam tvadīyānāṃ pareṣāṃ ca ghoraṃ vijayakāṅkṣiṇām
Then there arose a battle exceedingly fear-augmenting, dreadful, between thy men and the foe, both longing for victory.
तब विजय चाहने वाले तुम्हारे लोगों और शत्रुओं के बीच अत्यंत भय बढ़ाने वाला, घोर युद्ध छिड़ गया।
Verse 5
दशभिः सात्वतस्यार्थे भीमो विव्याध कौरवम् सोमदत्तो ऽपि तं वीरं शतेन प्रत्यविध्यत
daśabhiḥ sātvatasyārthe bhīmo vivyādha kauravam somadatto 'pi taṃ vīraṃ śatena pratyavidhyata
For the Satvata's (Satyaki's) sake, Bhima pierced the Kaurava (Somadatta) with ten arrows; and Somadatta pierced that hero in return with a hundred.
सात्वत (सात्यकि) के लिए भीम ने कौरव (सोमदत्त) को दस बाणों से बींधा; सोमदत्त ने भी उस वीर को उत्तर में सौ बाणों से बींधा।
Verse 6
सात्वतस् त्व् अभिसंक्रुद्धः पुत्राधिभिर् अभिप्लुतम् वृद्धम् ऋद्धं गुणैः सर्वैर् ययातिम् इव नाहुषम्
sātvatas tv abhisaṃkruddhaḥ putrādhibhir abhiplutam vṛddham ṛddhaṃ guṇaiḥ sarvair yayātim iva nāhuṣam
But the Satvata (Satyaki), greatly enraged, [pierced] that aged one, endowed with all virtues, like Yayati the son of Nahusha, though overwhelmed by grief for his son,
किंतु अत्यंत क्रुद्ध सात्वत (सात्यकि) ने उस वृद्ध को, जो पुत्र-शोक से व्याकुल होते हुए भी समस्त गुणों से संपन्न था — नहुषपुत्र ययाति के समान —
Verse 7
विव्याध दशभिस् तीक्ष्णैः शरैर् वज्रनिपातिभिः शक्त्या चैनम् अथाहत्य पुनर् विव्याध सप्तभिः
vivyādha daśabhis tīkṣṇaiḥ śarair vajranipātibhiḥ śaktyā cainam athāhatya punar vivyādha saptabhiḥ
pierced him with ten keen, thunderbolt-like shafts, and, having struck him with a spear (shakti), pierced him again with seven.
वज्र के समान गिरने वाले दस तीक्ष्ण बाणों से बींधा, और एक शक्ति से आहत कर फिर सात बाणों से बींधा।
Verse 8
ततस् तु सात्यकेर् अर्थे भीमसेनो नवं दृढम् मुमोच परिघं घोरं सोमदत्तस्य मूर्धनि
tatas tu sātyaker arthe bhīmaseno navaṃ dṛḍham mumoca parighaṃ ghoraṃ somadattasya mūrdhani
Then, for Satyaki's sake, Bhimasena hurled at the head of Somadatta a new, strong, dreadful iron club (parigha).
तब सात्यकि के लिए भीमसेन ने एक नया, दृढ़, घोर परिघ सोमदत्त के सिर पर फेंका।
Verse 9
सात्यकिश् चाग्निसंकाशं मुमोच शरम् उत्तमम् सोमदत्तोरसि क्रुद्धः सुपत्रं निशितं युधि
sātyakiś cāgnisaṃkāśaṃ mumoca śaram uttamam somadattorasi kruddhaḥ supatraṃ niśitaṃ yudhi
And Satyaki, enraged, loosed in the fight a supreme, fire-like, well-feathered, keen arrow at Somadatta's chest.
और सात्यकि ने क्रुद्ध होकर युद्ध में अग्नि के समान, सुंदर पंख वाला, तीक्ष्ण श्रेष्ठ बाण सोमदत्त की छाती पर छोड़ा।
Verse 10
युगपत् पेततुर् अथ घोरौ परिघमार्गणौ शरीरे सोमदत्तस्य स पपात महारथः
yugapat petatur atha ghorau parighamārgaṇau śarīre somadattasya sa papāta mahārathaḥ
At once the two dreadful [weapons], the club and the shaft, fell upon Somadatta's body, and that mighty car-warrior fell.
तब वे दोनों घोर (आयुध) — परिघ और बाण — एक साथ सोमदत्त के शरीर पर गिरे, और वह महारथी गिर पड़ा।
Verse 11
व्यामोहिते तु तनये बाह्लीकः समुपाद्रवत् विसृजञ् शरवर्षाणि कालवर्षीव तोयदः
vyāmohite tu tanaye bāhlīkaḥ samupādravat visṛjañ śaravarṣāṇi kālavarṣīva toyadaḥ
When his son was thus stunned, Bahlika rushed forward, loosing showers of arrows like a cloud raining at the appointed time.
पुत्र के इस प्रकार मूर्छित होने पर बाह्लीक आगे बढ़ा, और समय पर बरसते मेघ के समान बाण-वृष्टियाँ छोड़ने लगा।
Verse 12
भीमो ऽथ सात्वतस्यार्थे बाह्लीकं नवभिः शरैः पीडयन् वै महात्मानं विव्याध रणमूर्धनि
bhīmo 'tha sātvatasyārthe bāhlīkaṃ navabhiḥ śaraiḥ pīḍayan vai mahātmānaṃ vivyādha raṇamūrdhani
Bhima then, for the Satvata's sake, afflicting the great-souled Bahlika, pierced him with nine arrows at the head of the battle.
तब भीम ने सात्वत (सात्यकि) के लिए उस महात्मा बाह्लीक को पीड़ित करते हुए युद्ध के मुख पर नौ बाणों से बींधा।
Verse 13
प्रातिपीयस् तु संक्रुद्धः शक्तिं भीमस्य वक्षसि निचखान महाबाहुः पुरंदर इवाशनिम्
prātipīyas tu saṃkruddhaḥ śaktiṃ bhīmasya vakṣasi nicakhāna mahābāhuḥ puraṃdara ivāśanim
But the son of Pratipa (Bahlika), greatly enraged, that mighty-armed one, drove a spear into Bhima's chest, as Purandara [hurls] the thunderbolt.
किंतु प्रतीपपुत्र (बाह्लीक) ने अत्यंत क्रुद्ध होकर, उस महाबाहु ने, भीम की छाती में वैसे ही शक्ति गड़ा दी, जैसे पुरंदर (इंद्र) वज्र।
Verse 14
स तयाभिहतो भीमश् चकम्पे च मुमोह च प्राप्य चेतश् च बलवान् गदाम् अस्मै ससर्ज ह
sa tayābhihato bhīmaś cakampe ca mumoha ca prāpya cetaś ca balavān gadām asmai sasarja ha
Struck by it, Bhima trembled and swooned; but, that strong one, regaining consciousness, hurled his mace at him.
उससे आहत होकर भीम काँपा और मूर्छित हो गया; किंतु होश में आकर उस बलवान ने उस पर गदा फेंकी।
Verse 15
सा पाण्डवेन प्रहिता बाह्लीकस्य शिरो ऽहरत् स पपात हतः पृथ्व्यां वज्राहत इवाद्रिराट्
sā pāṇḍavena prahitā bāhlīkasya śiro 'harat sa papāta hataḥ pṛthvyāṃ vajrāhata ivādrirāṭ
That [mace], sped by the Pandava, bore off Bahlika's head; slain, he fell upon the earth like a lord of mountains struck by the thunderbolt.
पांडव द्वारा फेंकी गई उस (गदा) ने बाह्लीक का सिर उड़ा दिया; मारा गया वह वज्र से आहत पर्वतराज के समान पृथ्वी पर गिर पड़ा।
Verse 16
तस्मिन् विनिहते वीरे बाह्लीके पुरुषर्षभे पुत्रास् ते ऽभ्यर्दयन् भीमं दश दाशरथेः समाः
tasmin vinihate vīre bāhlīke puruṣarṣabhe putrās te 'bhyardayan bhīmaṃ daśa dāśaratheḥ samāḥ
When that hero, that bull among men, Bahlika, had been slain, ten sons of thine, equal to the sons of Dasharatha, assailed Bhima.
उस वीर, पुरुषर्षभ बाह्लीक के मारे जाने पर दशरथ के पुत्रों के समान तुम्हारे दस पुत्रों ने भीम पर आक्रमण किया।
Verse 17
नाराचैर् दशभिर् भीमस् तान् निहत्य तवात्मजान् कर्णस्य दयितं पुत्रं वृषसेनम् अवाकिरत्
nārācair daśabhir bhīmas tān nihatya tavātmajān karṇasya dayitaṃ putraṃ vṛṣasenam avākirat
Bhima, having slain those thy sons with ten iron shafts, covered Vrishasena, the beloved son of Karna, [with arrows].
भीम ने दस नाराचों से तुम्हारे उन पुत्रों को मारकर कर्ण के प्रिय पुत्र वृषसेन को (बाणों से) ढक दिया।
Verse 18
ततो वृषरथो नाम भ्राता कर्णस्य विश्रुतः जघान भीमं नाराचैस् तम् अप्य् अभ्यवधीद् बली
tato vṛṣaratho nāma bhrātā karṇasya viśrutaḥ jaghāna bhīmaṃ nārācais tam apy abhyavadhīd balī
Then one named Vrisharatha, a renowned brother of Karna, struck Bhima with iron shafts; him too the mighty one slew.
तब कर्ण का वृषरथ नामक विख्यात भाई भीम को नाराचों से मारने लगा; उस बलवान (भीम) ने उसे भी मार डाला।
Verse 19
ततः सप्त रथान् वीरः स्यालानां तव भारत निहत्य भीमो नाराचैः शतचन्द्रम् अपोथयत्
tataḥ sapta rathān vīraḥ syālānāṃ tava bhārata nihatya bhīmo nārācaiḥ śatacandram apothayat
Then the hero Bhima, having slain seven car-warriors among thy brothers-in-law, O Bharata, crushed Shatachandra with his iron shafts.
हे भरत! तब वीर भीम ने तुम्हारे सालों में सात रथियों को मारकर, नाराचों से शतचंद्र को कुचल डाला।
Verse 20
अमर्षयन्तो निहतं शतचन्द्रं महारथम् शकुनेर् भ्रातरो वीरा गजाक्षः शरभो विभुः अभिद्रुत्य शरैस् तीक्ष्णैर् भीमसेनम् अताडयन्
amarṣayanto nihataṃ śatacandraṃ mahāratham śakuner bhrātaro vīrā gajākṣaḥ śarabho vibhuḥ abhidrutya śarais tīkṣṇair bhīmasenam atāḍayan
Unable to bear the slaying of Shatachandra, that mighty car-warrior, the heroic brothers of Shakuni, the lordly Gajaksha and Sharabha, rushing on, struck Bhimasena with keen shafts.
महारथी शतचंद्र के मारे जाने को न सह सकने वाले शकुनि के वीर भाई, प्रभु गजाक्ष और शरभ, झपटकर तीक्ष्ण बाणों से भीमसेन को मारने लगे।
Verse 21
स तुद्यमानो नाराचैर् वृष्टिवेगैर् इवर्षभः जघान पञ्चभिर् बाणैः पञ्चैवातिबलो रथान् तान् दृष्ट्वा निहतान् वीरान् विचेलुर् नृपसत्तमाः
sa tudyamāno nārācair vṛṣṭivegair ivarṣabhaḥ jaghāna pañcabhir bāṇaiḥ pañcaivātibalo rathān tān dṛṣṭvā nihatān vīrān vicelur nṛpasattamāḥ
He, pierced by iron shafts like a bull by the force of the rains, that one of surpassing strength, slew five car-warriors with five arrows, even those five; beholding those heroes slain, the best of kings were shaken.
वर्षा के वेग से (आहत) बैल के समान नाराचों से बिंधा वह अत्यंत बलवान (भीम) पाँच बाणों से पाँच रथियों को ही मार डाला; उन वीरों को मारा गया देखकर राजश्रेष्ठ विचलित हो गए।
Verse 22
ततो युधिष्ठिरः क्रुद्धस् तवानीकम् अशातयत् मिषतः कुम्भयोनेश् च पुत्राणां च तवानघ
tato yudhiṣṭhiraḥ kruddhas tavānīkam aśātayat miṣataḥ kumbhayoneś ca putrāṇāṃ ca tavānagha
Then Yudhishthira, enraged, cut down thy host, while the Pot-born (Drona) and thy sons looked on, O sinless one.
हे अनघ! तब क्रुद्ध युधिष्ठिर ने कुंभयोनि (द्रोण) और तुम्हारे पुत्रों के देखते-देखते तुम्हारी सेना को काट डाला।
Verse 23
अम्बष्ठान् मालवाञ् शूरांस् त्रिगर्तान् सशिबीन् अपि प्राहिणोन् मृत्युलोकाय गणान् युद्धे युधिष्ठिरः
ambaṣṭhān mālavāñ śūrāṃs trigartān saśibīn api prāhiṇon mṛtyulokāya gaṇān yuddhe yudhiṣṭhiraḥ
The Ambashthas, the Malavas, the heroic Trigartas, and the Shibis too, those hosts did Yudhishthira send to the world of Death in the battle.
युधिष्ठिर ने युद्ध में अंबष्ठ, मालव, शूर त्रिगर्त और शिबियों के समूहों को भी मृत्युलोक भेज दिया।
Verse 24
अभीषाहाञ् शूरसेनान् बाह्लीकान् सवसातिकान् निकृत्य पृथिवीं राजा चक्रे शोणितकर्दमाम्
abhīṣāhāñ śūrasenān bāhlīkān savasātikān nikṛtya pṛthivīṃ rājā cakre śoṇitakardamām
Cutting down the Abhishahas, the Shurasenas, the Bahlikas together with the Vasatis, the king made the earth a mire of blood.
अभीषाह, शूरसेन, वसाति सहित बाह्लीकों को काटकर राजा (युधिष्ठिर) ने पृथ्वी को रक्त की कीचड़ वाली बना दिया।
Verse 25
यौधेयारट्टराजन्यमद्रकाणां गणान् युधि प्राहिणोन् मृत्युलोकाय शूरान् बाणैर् युधिष्ठिरः
yaudheyāraṭṭarājanyamadrakāṇāṃ gaṇān yudhi prāhiṇon mṛtyulokāya śūrān bāṇair yudhiṣṭhiraḥ
The hosts of the Yaudheyas, the Arattas, the Rajanyas and the Madrakas, those heroes, Yudhishthira sent with his arrows to the world of Death in the fight.
युधिष्ठिर ने बाणों से यौधेय, अरट्ट, राजन्य और मद्रकों के शूर समूहों को युद्ध में मृत्युलोक भेज दिया।
Verse 26
हताहरत गृह्णीत विध्यत व्यवकृन्तत इत्य् आसीत् तुमुलः शब्दो युधिष्ठिररथं प्रति
hatāharata gṛhṇīta vidhyata vyavakṛntata ity āsīt tumulaḥ śabdo yudhiṣṭhirarathaṃ prati
'Slay! Bear off! Seize! Pierce! Cut asunder!', such was the tumultuous cry heard about the car of Yudhishthira.
"मारो! हर ले जाओ! पकड़ो! बींधो! काट डालो!" — ऐसा तुमुल शब्द युधिष्ठिर के रथ के पास सुनाई देने लगा।
Verse 27
सैन्यानि द्रावयन्तं तं द्रोणो दृष्ट्वा युधिष्ठिरम् चोदितस् तव पुत्रेण सायकैर् अभ्यवाकिरत्
sainyāni drāvayantaṃ taṃ droṇo dṛṣṭvā yudhiṣṭhiram coditas tava putreṇa sāyakair abhyavākirat
Beholding him routing the hosts, Drona, urged on by thy son, covered Yudhishthira with shafts.
सेनाओं को खदेड़ते उस युधिष्ठिर को देखकर, तुम्हारे पुत्र द्वारा प्रेरित द्रोण ने उसे बाणों से ढक दिया।
Verse 28
द्रोणस् तु परमक्रुद्धो वायव्यास्त्रेण पार्थिवम् विव्याध सो ऽस्य तद् दिव्यम् अस्त्रम् अस्त्रेण जघ्निवान्
droṇas tu paramakruddho vāyavyāstreṇa pārthivam vivyādha so 'sya tad divyam astram astreṇa jaghnivān
Drona, exceedingly enraged, pierced that lord of earth with the wind-weapon (vayavya); but he destroyed that celestial weapon of his with a weapon.
द्रोण ने अत्यंत क्रुद्ध होकर उस पृथ्वीपति (युधिष्ठिर) को वायव्य अस्त्र से बींधा; किंतु उसने (युधिष्ठिर ने) उसके उस दिव्य अस्त्र को (अपने) अस्त्र से नष्ट कर दिया।
Verse 29
तस्मिन् विनिहते चास्त्रे भारद्वाजो युधिष्ठिरे वारुणं याम्यम् आग्नेयं त्वाष्ट्रं सावित्रम् एव च चिक्षेप परमक्रुद्धो जिघांसुः पाण्डुनन्दनम्
tasmin vinihate cāstre bhāradvājo yudhiṣṭhire vāruṇaṃ yāmyam āgneyaṃ tvāṣṭraṃ sāvitram eva ca cikṣepa paramakruddho jighāṃsuḥ pāṇḍunandanam
When that weapon had been destroyed, the son of Bharadvaja, exceedingly enraged, hurled at Yudhishthira the Varuna, the Yamya, the Agneya, the Tvashtra and the Savitra, seeking to slay the delight of Pandu.
युधिष्ठिर पर वह अस्त्र नष्ट हो जाने पर अत्यंत क्रुद्ध भारद्वाज (द्रोण) ने पांडुनंदन को मारने की इच्छा से वारुण, याम्य, आग्नेय, त्वाष्ट्र और सावित्र अस्त्र छोड़े।
Verse 30
क्षिप्तानि क्षिप्यमाणानि तानि चास्त्राणि धर्मजः जघानास्त्रैर् महाबाहुः कुम्भयोनेर् अवित्रसन्
kṣiptāni kṣipyamāṇāni tāni cāstrāṇi dharmajaḥ jaghānāstrair mahābāhuḥ kumbhayoner avitrasan
Those weapons, hurled and being hurled, the mighty-armed son of Dharma destroyed with his own weapons, unafraid of the Pot-born (Drona).
छोड़े गए और छोड़े जाते उन अस्त्रों को, कुंभयोनि (द्रोण) से निर्भय महाबाहु धर्मपुत्र (युधिष्ठिर) ने अपने अस्त्रों से नष्ट कर दिया।
Verse 31
सत्यां चिकीर्षमाणस् तु प्रतिज्ञां कुम्भसंभवः प्रादुश्चक्रे ऽस्त्रम् ऐन्द्रं वै प्राजापत्यं च भारत जिघांसुर् धर्मतनयं तव पुत्रहिते रतः
satyāṃ cikīrṣamāṇas tu pratijñāṃ kumbhasaṃbhavaḥ prāduścakre 'stram aindraṃ vai prājāpatyaṃ ca bhārata jighāṃsur dharmatanayaṃ tava putrahite rataḥ
But the Pot-born (Drona), wishing to make his vow true, brought forth the Aindra and the Prajapatya weapons, O Bharata, seeking to slay the son of Dharma, bent upon the good of thy son.
हे भरत! किंतु अपनी प्रतिज्ञा सत्य करने की इच्छा से, तुम्हारे पुत्र के हित में तत्पर कुंभसंभव (द्रोण) ने धर्मपुत्र को मारने की इच्छा से ऐंद्र और प्राजापत्य अस्त्र प्रकट किए।
Verse 32
पतिः कुरूणां गजसिंहगामी; विशालवक्षाः पृथुलोहिताक्षः प्रादुश्चकारास्त्रम् अहीनतेजा; माहेन्द्रम् अन्यत् स जघान ते ऽस्त्रे
patiḥ kurūṇāṃ gajasiṃhagāmī; viśālavakṣāḥ pṛthulohitākṣaḥ prāduścakārāstram ahīnatejā; māhendram anyat sa jaghāna te 'stre
The lord of the Kurus (Yudhishthira), moving like an elephant or a lion, broad-chested, with large red eyes, of undiminished energy, brought forth a weapon, the Mahendra, and destroyed those [two] weapons of his.
हाथी और सिंह की चाल वाले, विशाल छाती वाले, बड़े लाल नेत्रों वाले, अहीन तेज वाले कुरुपति (युधिष्ठिर) ने एक अन्य अस्त्र — माहेंद्र — प्रकट किया और उसके उन दोनों अस्त्रों को नष्ट कर दिया।
Verse 33
विहन्यमानेष्व् अस्त्रेषु द्रोणः क्रोधसमन्वितः युधिष्ठिरवधप्रेप्सुर् ब्राह्मम् अस्त्रम् उदैरयत्
vihanyamāneṣv astreṣu droṇaḥ krodhasamanvitaḥ yudhiṣṭhiravadhaprepsur brāhmam astram udairayat
When his weapons were being destroyed, Drona, filled with wrath, wishing to slay Yudhishthira, raised up the Brahma weapon.
अपने अस्त्रों के नष्ट होते देखकर द्रोण क्रोध से युक्त होकर, युधिष्ठिर के वध की इच्छा से ब्रह्मास्त्र उठाने लगे।
Verse 34
ततो नाज्ञासिषं किं चिद् घोरेण तमसावृते सर्वभूतानि च परं त्रासं जग्मुर् महीपते
tato nājñāsiṣaṃ kiṃ cid ghoreṇa tamasāvṛte sarvabhūtāni ca paraṃ trāsaṃ jagmur mahīpate
Then, when [all] was wrapped in dreadful darkness, I could discern nothing, and all beings came to utmost terror, O lord of earth.
हे महीपते! तब घोर अंधकार से ढक जाने पर मैं कुछ भी न जान सका, और समस्त प्राणी परम त्रास को प्राप्त हुए।
Verse 35
ब्रह्मास्त्रम् उद्यतं दृष्ट्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ब्रह्मास्त्रेणैव राजेन्द्र तद् अस्त्रं प्रत्यवारयत्
brahmāstram udyataṃ dṛṣṭvā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ brahmāstreṇaiva rājendra tad astraṃ pratyavārayat
Beholding the Brahma weapon uplifted, Yudhishthira the son of Kunti warded off that weapon with the Brahma weapon itself, O king of kings.
हे राजेंद्र! उठाए गए ब्रह्मास्त्र को देखकर कुंतीपुत्र युधिष्ठिर ने ब्रह्मास्त्र से ही उस अस्त्र को रोक दिया।
Verse 36
ततः सैनिकमुख्यास् ते प्रशशंसुर् नरर्षभौ द्रोणपार्थौ महेष्वासौ सर्वयुद्धविशारदौ
tataḥ sainikamukhyās te praśaśaṃsur nararṣabhau droṇapārthau maheṣvāsau sarvayuddhaviśāradau
Then the chief warriors praised those two bulls among men, Drona and Partha (Yudhishthira), those great bowmen skilled in all warfare.
तब मुख्य सैनिकों ने समस्त युद्धविशारद उन दोनों महाधनुर्धर नरर्षभों — द्रोण और पार्थ (युधिष्ठिर) — की प्रशंसा की।
Verse 37
ततः प्रमुच्य कौन्तेयं द्रोणो द्रुपदवाहिनीम् व्यधमद् रोषताम्राक्षो वायव्यास्त्रेण भारत
tataḥ pramucya kaunteyaṃ droṇo drupadavāhinīm vyadhamad roṣatāmrākṣo vāyavyāstreṇa bhārata
Then, releasing the son of Kunti, Drona, his eyes copper-red with wrath, blew away the host of Drupada with the wind-weapon (vayavya), O Bharata.
हे भरत! तब कुंतीपुत्र को छोड़कर द्रोण ने रोष से ताम्रनेत्र होकर वायव्य अस्त्र से द्रुपद की सेना को उड़ा दिया।
Verse 38
ते हन्यमाना द्रोणेन पाञ्चालाः प्राद्रवन् भयात् पश्यतो भीमसेनस्य पार्थस्य च महात्मनः
te hanyamānā droṇena pāñcālāḥ prādravan bhayāt paśyato bhīmasenasya pārthasya ca mahātmanaḥ
Being slain by Drona, those Panchalas fled in fear, while Bhimasena and the great-souled Partha (Arjuna) looked on.
द्रोण द्वारा मारे जाते वे पांचाल भीमसेन और महात्मा पार्थ (अर्जुन) के देखते-देखते भय से भाग निकले।
Verse 39
ततः किरीटी भीमश् च सहसा संन्यवर्तताम् महद्भ्यां रथवंशाभ्यां परिगृह्य बलं तव
tataḥ kirīṭī bhīmaś ca sahasā saṃnyavartatām mahadbhyāṃ rathavaṃśābhyāṃ parigṛhya balaṃ tava
Then the diadem-decked one (Arjuna) and Bhima suddenly turned back, and with two great masses of cars enclosed thy host.
तब किरीटी (अर्जुन) और भीम सहसा लौट पड़े, और दो महान रथ-समूहों से तुम्हारी सेना को घेर लिया।
Verse 40
बीभत्सुर् दक्षिणं पार्श्वम् उत्तरं तु वृकोदरः भारद्वाजं शरौघाभ्यां महद्भ्याम् अभ्यवर्षताम्
bībhatsur dakṣiṇaṃ pārśvam uttaraṃ tu vṛkodaraḥ bhāradvājaṃ śaraughābhyāṃ mahadbhyām abhyavarṣatām
Bibhatsu on the right flank and Vrikodara on the left rained upon the son of Bharadvaja two great floods of arrows.
बीभत्सु (अर्जुन) ने दाहिने पार्श्व से और वृकोदर (भीम) ने बाएँ से भारद्वाज (द्रोण) पर दो महान बाण-प्रवाह बरसाए।
Verse 41
तौ तदा सृञ्जयाश् चैव पाञ्चालाश् च महौजसः अन्वगच्छन् महाराज मत्स्याश् च सह सात्वतैः
tau tadā sṛñjayāś caiva pāñcālāś ca mahaujasaḥ anvagacchan mahārāja matsyāś ca saha sātvataiḥ
Then the Srinjayas and the Panchalas of great energy, O great king, followed those two, and the Matsyas together with the Satvatas.
हे महाराज! तब महा-ओजस्वी सृंजय और पांचाल, तथा सात्वतों सहित मत्स्य उन दोनों के पीछे-पीछे चले।
Verse 42
ततः सा भारती सेना वध्यमाना किरीटिना द्रोणेन वार्यमाणास् ते स्वयं तव सुतेन च नाशक्यन्त महाराज योधा वारयितुं तदा
tataḥ sā bhāratī senā vadhyamānā kirīṭinā droṇena vāryamāṇās te svayaṃ tava sutena ca nāśakyanta mahārāja yodhā vārayituṃ tadā
Then that Bharata host, being slain by the diadem-decked one, though warded by Drona and by thy son himself, the warriors could not be held back at that time, O great king.
हे महाराज! तब किरीटी (अर्जुन) द्वारा मारी जाती वह भारत-सेना, द्रोण और स्वयं तुम्हारे पुत्र द्वारा रोके जाने पर भी, उस समय योद्धाओं से रोकी न जा सकी।