Adhyaya 65

Verse 1

भीष्मेण दुर्योधनंप्रति विश्वोपाख्यानकथनम् ।। 1 ।। धृतराष्ट्र उवाच। भयं मे सुमहञ्जातं विस्मयश्चैव सञ्जय। श्रुत्वा पाण्डुकुमाराणां कर्म देवैः सुदुष्करम् ।।

bhīṣmeṇa duryodhanaṃprati viśvopākhyānakathanam || 1 || dhṛtarāṣṭra uvāca| bhayaṃ me sumahañjātaṃ vismayaścaiva sañjaya| śrutvā pāṇḍukumārāṇāṃ karma devaiḥ suduṣkaram ||

Verse 2

पुत्राणां च पराभावं श्रुत्वा सञ्जय सर्वशः। चिन्ता मे महती सूत भविष्यति कथं त्विति ।।

putrāṇāṃ ca parābhāvaṃ śrutvā sañjaya sarvaśaḥ| cintā me mahatī sūta bhaviṣyati kathaṃ tviti ||

Verse 3

ध्रुवं विदुरवाक्यानि धक्ष्यन्ति हृदयं मम। तथा हि दृश्यते सर्वं दैवयोगेन सञ्जय ।।

dhruvaṃ viduravākyāni dhakṣyanti hṛdayaṃ mama| tathā hi dṛśyate sarvaṃ daivayogena sañjaya ||

Verse 4

यत्र भीष्ममुखान्सर्वाञ्शस्त्रज्ञान्योधसत्तमान्। पाण्डवानामनीकेषु योधयन्ति प्रहारिणः ।।

yatra bhīṣmamukhānsarvāñśastrajñānyodhasattamān| pāṇḍavānāmanīkeṣu yodhayanti prahāriṇaḥ ||

Verse 5

केनावध्या महात्मानः पाण्डुपुत्रा महाबलाः । केन दत्तवरास्तात किं वा ज्ञानं विदन्ति ते ।।

kenāvadhyā mahātmānaḥ pāṇḍuputrā mahābalāḥ | kena dattavarāstāta kiṃ vā jñānaṃ vidanti te ||

Verse 6

येन क्षयं न गच्छन्ति दिवि तारागणा इव। पुनःपुनर्न मृष्यामि हतं सैन्यं तु पाण्डवैः ।।

yena kṣayaṃ na gacchanti divi tārāgaṇā iva| punaḥpunarna mṛṣyāmi hataṃ sainyaṃ tu pāṇḍavaiḥ ||

Verse 7

मय्येव दण्डः पतति दैवात्परमदारुणः। यथाऽवध्याः पाण्डुसुता यथा वाध्याश्च मे सुताः ।।

mayyeva daṇḍaḥ patati daivātparamadāruṇaḥ| yathā'vadhyāḥ pāṇḍusutā yathā vādhyāśca me sutāḥ ||

Verse 8

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व याथातथ्येन सञ्जय । न हि पारं प्रपश्यामि दुःखस्यास्य कथंचन।।

etanme sarvamācakṣva yāthātathyena sañjaya | na hi pāraṃ prapaśyāmi duḥkhasyāsya kathaṃcana||

Verse 9

समुद्रस्येव महतो भुजाभ्यां प्रतरन्नरः । पुत्राणां व्यसनं मन्ये ध्रुवं प्राप्तं सुदारुणम् ।।

samudrasyeva mahato bhujābhyāṃ pratarannaraḥ | putrāṇāṃ vyasanaṃ manye dhruvaṃ prāptaṃ sudāruṇam ||

Verse 10

घातयिष्यति मे स्रवान्पुत्रान्भीमो न शंसयः। न हि पश्यामि तं वीरं यो मे रक्षेत्सुतान्रणे ।।

ghātayiṣyati me sravānputrānbhīmo na śaṃsayaḥ| na hi paśyāmi taṃ vīraṃ yo me rakṣetsutānraṇe ||

Verse 11

ध्रुवं विनाशः संप्राप्तः पुत्रामां मम सञ्जय। तस्मान्मे कारणं सूत शक्तिं चैव विशेषतः ।।

dhruvaṃ vināśaḥ saṃprāptaḥ putrāmāṃ mama sañjaya| tasmānme kāraṇaṃ sūta śaktiṃ caiva viśeṣataḥ ||

Verse 12

पृच्छतो वै यथातत्त्वं सर्वमाख्यातुमर्हसि। दुर्योधनश्च यच्चक्रे दृष्ट्वा स्वान्विमुखान्रणे ।।

pṛcchato vai yathātattvaṃ sarvamākhyātumarhasi| duryodhanaśca yaccakre dṛṣṭvā svānvimukhānraṇe ||

Verse 13

भीष्मद्रोणौ कृपश्चैव सौबलश्च जयद्रथः । द्रौणिर्वापि महेष्वासो विकर्णो वा महाबलः ।।

bhīṣmadroṇau kṛpaścaiva saubalaśca jayadrathaḥ | drauṇirvāpi maheṣvāso vikarṇo vā mahābalaḥ ||

Verse 14

निश्चयो वापि कस्तेषां तदा ह्यासीन्महात्मानाम् । विमुखेषु महाप्राज्ञ मम पुत्रेषु सञ्जय ।।

niścayo vāpi kasteṣāṃ tadā hyāsīnmahātmānām | vimukheṣu mahāprājña mama putreṣu sañjaya ||

Verse 15

सञ्जय उवाच। श्रृणु राजन्नवहितः श्रुत्वा चैवावधारय। नैव मन्त्रकृतं किंचिन्नैव मायां तथाविधाम् ।।

sañjaya uvāca| śrṛṇu rājannavahitaḥ śrutvā caivāvadhāraya| naiva mantrakṛtaṃ kiṃcinnaiva māyāṃ tathāvidhām ||

Verse 16

न वै विभीषिकां कांचिद्राजन्कुर्वन्ति पाण्डवाः । युध्यन्ति ते यथान्यायं शक्तिमन्तश्च संयुगे ।।

na vai vibhīṣikāṃ kāṃcidrājankurvanti pāṇḍavāḥ | yudhyanti te yathānyāyaṃ śaktimantaśca saṃyuge ||

Verse 17

धर्मेण सर्वकार्याणि जीवितादीनि भारत। आरभन्ते सदा पार्थाः प्रार्थयाना महद्यशः।।

dharmeṇa sarvakāryāṇi jīvitādīni bhārata| ārabhante sadā pārthāḥ prārthayānā mahadyaśaḥ||

Verse 18

न ते युद्धान्निवर्तन्ते धर्मोपेता महाबलाः । श्रिया परमया युक्ता यतो धर्मस्ततो जयः ।।

na te yuddhānnivartante dharmopetā mahābalāḥ | śriyā paramayā yuktā yato dharmastato jayaḥ ||

Verse 19

तेनावध्या रणे पार्था जययुक्ताश्च पार्थिव । तव पुत्रा दुरात्मानः पापेष्वभिरताः सदा ।।

tenāvadhyā raṇe pārthā jayayuktāśca pārthiva | tava putrā durātmānaḥ pāpeṣvabhiratāḥ sadā ||

Verse 20

निष्ठुरा हीनकर्माणस्तेन हीयन्ति संयुगे। सुबहूनि नृशंसानि पुत्रैस्तव जनेश्वरे ।।

niṣṭhurā hīnakarmāṇastena hīyanti saṃyuge| subahūni nṛśaṃsāni putraistava janeśvare ||

Verse 21

निकृतानीह पाण्डूनां नीचैरिव यथा नरैः । सर्वं च तदनादृत्य पुत्राणां तव किल्बिषम् ।।

nikṛtānīha pāṇḍūnāṃ nīcairiva yathā naraiḥ | sarvaṃ ca tadanādṛtya putrāṇāṃ tava kilbiṣam ||

Verse 22

धर्ममूलाः सदैवासन्पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज। न चैतान्बहुमन्यन्ते पुत्रास्तव विशांपते । ।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि पञ्चषष्टितमोऽध्यायः ।।

dharmamūlāḥ sadaivāsanpāṇḍavāḥ pāṇḍupūrvaja| na caitānbahumanyante putrāstava viśāṃpate | || iti śrīmanmahābhārate bhīṣmaparvaṇi bhīṣmavadhaparvaṇi pañcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ ||

Verse 23

तस्य पापस्य सततं क्रियमाणस्य कर्मणः। सांप्रतं सुमहद्धोरं फलं प्राप्तं जनेश्वर ।।

tasya pāpasya satataṃ kriyamāṇasya karmaṇaḥ| sāṃprataṃ sumahaddhoraṃ phalaṃ prāptaṃ janeśvara ||

Verse 24

स त्वं भुङ्क्ष्व महाराज सपुत्रः समुहृञ्जनः। नावबुध्यसि यद्राजन्वार्यमाणः सुहृज्जनैः ।।

sa tvaṃ bhuṅkṣva mahārāja saputraḥ samuhṛñjanaḥ| nāvabudhyasi yadrājanvāryamāṇaḥ suhṛjjanaiḥ ||

Verse 25

विदुरेणाथ भीष्मेण द्रोणेन न महात्मना। तथा मया चाप्यसकृद्वार्यमाणो न बुध्यसे ।।

vidureṇātha bhīṣmeṇa droṇena na mahātmanā| tathā mayā cāpyasakṛdvāryamāṇo na budhyase ||

Verse 26

वाक्यं हितं च पथ्यं च मर्त्यः पथ्यमिवौषधम् । पुत्राणां मतमास्थाय जितान्मन्यसि पाण्डवान् ।। सापह्नवाः इति पाठे अपरिसंख्यातकिल्बिषा ।।

vākyaṃ hitaṃ ca pathyaṃ ca martyaḥ pathyamivauṣadham | putrāṇāṃ matamāsthāya jitānmanyasi pāṇḍavān || sāpahnavāḥ iti pāṭhe aparisaṃkhyātakilbiṣā ||

Verse 27

शृणु भूयो यथातत्त्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि। कारणं भरतश्रेष्ठ पाण्डवानां जयं प्रति ।।

śṛṇu bhūyo yathātattvaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi| kāraṇaṃ bharataśreṣṭha pāṇḍavānāṃ jayaṃ prati ||

Verse 28

तत्तेऽहं कथयिष्यामि यथाश्रुतमरिन्दम। दुर्योधनेन संपृष्ट एतमर्थं पितामहः ।।

tatte'haṃ kathayiṣyāmi yathāśrutamarindama| duryodhanena saṃpṛṣṭa etamarthaṃ pitāmahaḥ ||

Verse 29

दृष्ट्वा भ्रातॄन्रणे सर्वान्निर्जितांस्तु महारथान् । शोकसंमूढहृदयो निशाकाले स्म कौरवः ।।

dṛṣṭvā bhrātṝnraṇe sarvānnirjitāṃstu mahārathān | śokasaṃmūḍhahṛdayo niśākāle sma kauravaḥ ||

Verse 30

पितामहं महाप्राज्ञं विनयोपगम्य ह। यदब्रवीत्सुतस्तेऽसौ तन्मे शृणु जनेश्वर ।।

pitāmahaṃ mahāprājñaṃ vinayopagamya ha| yadabravītsutaste'sau tanme śṛṇu janeśvara ||

Verse 31

दुर्योधन उवाच। भवान्द्रोणश्च कर्णश्च कृपो द्रौणिस्तथैव च। कृतवर्मा च हार्दिक्यः काम्भोजश्च सुदक्षिणः ।।

duryodhana uvāca| bhavāndroṇaśca karṇaśca kṛpo drauṇistathaiva ca| kṛtavarmā ca hārdikyaḥ kāmbhojaśca sudakṣiṇaḥ ||

Verse 32

भूरिश्रवा विकर्णश्च भगदत्तश्च वीर्यवान् । महारथाः समाख्याताः कुलपुत्रास्तनुत्यजः ।।

bhūriśravā vikarṇaśca bhagadattaśca vīryavān | mahārathāḥ samākhyātāḥ kulaputrāstanutyajaḥ ||

Verse 33

त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्ता इति मे मतिः। पाण्डवानां समस्ताश्च न तिष्ठन्ति पराक्रमे ।।

trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptā iti me matiḥ| pāṇḍavānāṃ samastāśca na tiṣṭhanti parākrame ||

Verse 34

तत्र मे संशयो जातस्तत्त्वमाचक्ष्व पृच्छतः। यं समाश्रित्य कौन्तेय जयन्त्यस्मान्क्षणेक्षणे ।।

tatra me saṃśayo jātastattvamācakṣva pṛcchataḥ| yaṃ samāśritya kaunteya jayantyasmānkṣaṇekṣaṇe ||

Verse 35

भीष्म उवाच। शृणु राजन्वचो मह्यं यथा वक्ष्यामि कौरव। बहुशश्च मयोक्तोऽसि न च मे तत्त्वया कृतम् ।। मन्यसि कमन्यसे ।।

bhīṣma uvāca| śṛṇu rājanvaco mahyaṃ yathā vakṣyāmi kaurava| bahuśaśca mayokto'si na ca me tattvayā kṛtam || manyasi kamanyase ||

Verse 36

क्रियतां पाण्डवैः सार्ध समो भरतसत्तम। एतत्क्षेममहं मन्ये पृथिव्यास्तव वा विभो ।।

kriyatāṃ pāṇḍavaiḥ sārdha samo bharatasattama| etatkṣemamahaṃ manye pṛthivyāstava vā vibho ||

Verse 37

भुङ्क्ष्वेमां पृथिवीं राजन्भ्रातृभिः सहितः सुखी। दुर्हृदस्तापयन्सर्वान्नन्दयंश्चापि बान्धवान् ।।

bhuṅkṣvemāṃ pṛthivīṃ rājanbhrātṛbhiḥ sahitaḥ sukhī| durhṛdastāpayansarvānnandayaṃścāpi bāndhavān ||

Verse 38

न च मे क्रोशतस्तात श्रुतवानसि वै पुरा। तदिदं समनुप्राप्तं यत्पाण्डूनवमन्यसे ।।

na ca me krośatastāta śrutavānasi vai purā| tadidaṃ samanuprāptaṃ yatpāṇḍūnavamanyase ||

Verse 39

यश्च हेतुरवध्यत्वे तेकषामक्लिष्टकर्मणाम्। तं शृणुष्व महाबाहो मम कीर्तयतः प्रभो ।।

yaśca heturavadhyatve tekaṣāmakliṣṭakarmaṇām| taṃ śṛṇuṣva mahābāho mama kīrtayataḥ prabho ||

Verse 40

नास्ति लोकेषु तद्भूतं भविता नो भविष्यति। यो जयेत्पाण्डवान्सर्वान्पालिताञ्छार्ङ्गधन्वना ।।

nāsti lokeṣu tadbhūtaṃ bhavitā no bhaviṣyati| yo jayetpāṇḍavānsarvānpālitāñchārṅgadhanvanā ||

Verse 41

यत्तु मे कथितं तात मुनिभिर्भावितात्मभिः। पुराणगीतं धर्मज्ञ तच्छृणुष्व यथातथम् ।।

yattu me kathitaṃ tāta munibhirbhāvitātmabhiḥ| purāṇagītaṃ dharmajña tacchṛṇuṣva yathātatham ||

Verse 42

पुरा किल सुराः सर्वे ऋषयश्च समागताः । पितामहमुपासेदुः पर्वत गन्धमादने ।।

purā kila surāḥ sarve ṛṣayaśca samāgatāḥ | pitāmahamupāseduḥ parvata gandhamādane ||

Verse 43

तेषां मध्ये समासीनः प्रजापतिरपश्यत । विमानं प्रज्वलद्भासा स्थितं प्रवरमम्बरे ।।

teṣāṃ madhye samāsīnaḥ prajāpatirapaśyata | vimānaṃ prajvaladbhāsā sthitaṃ pravaramambare ||

Verse 44

ध्यानेनावेद्य तद्ब्रह्मा कृत्वा च नियतोऽञ्जलिम् । नमश्चकार हृष्टात्मा पुरुषं परमेश्वरम् ।।

dhyānenāvedya tadbrahmā kṛtvā ca niyato'ñjalim | namaścakāra hṛṣṭātmā puruṣaṃ parameśvaram ||

Verse 45

ऋषयस्त्वथ देवाश्च दृष्ट्वा ब्रह्माणमुत्थितम् । स्थिताः प्राञ्जलयः सर्वे पश्यन्तो महदद्भुतम् ।।

ṛṣayastvatha devāśca dṛṣṭvā brahmāṇamutthitam | sthitāḥ prāñjalayaḥ sarve paśyanto mahadadbhutam ||

Verse 46

यथावच्च तमभ्यर्च्य ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः । जगाद जगतः स्रष्टा परं परमधर्मवित् ।।

yathāvacca tamabhyarcya brahmā brahmavidāṃ varaḥ | jagāda jagataḥ sraṣṭā paraṃ paramadharmavit ||

Verse 47

विश्वावसुर्विश्वमूर्तिर्हि विश्वे विष्वक्सेनो विश्वकर्मा वशी च। विश्वेश्वरो वासुदेवोऽसि तस्मा- द्योगात्मानं देवतं त्वामुपैमि ।।

viśvāvasurviśvamūrtirhi viśve viṣvakseno viśvakarmā vaśī ca| viśveśvaro vāsudevo'si tasmā- dyogātmānaṃ devataṃ tvāmupaimi ||

Verse 48

जय विश्वमहादेव जय लोकहिते रत। जय योगीश्वर विभो जय योगपरावर ।।

jaya viśvamahādeva jaya lokahite rata| jaya yogīśvara vibho jaya yogaparāvara ||

Verse 49

पद्मगर्भविशालाक्ष जय लोकेश्वरेश्वर। भूतभव्यभवन्नाथ जय सौम्यात्मजात्मज ।।

padmagarbhaviśālākṣa jaya lokeśvareśvara| bhūtabhavyabhavannātha jaya saumyātmajātmaja ||

Verse 50

असङ्क्येयगुणाधार जय सर्वपरायण। नारायण सुदुष्पार जय शार्ङ्गधनुर्धर ।।

asaṅkyeyaguṇādhāra jaya sarvaparāyaṇa| nārāyaṇa suduṣpāra jaya śārṅgadhanurdhara ||

Verse 51

जय सर्वगुणोपेत विश्वमूर्ते निरामय। विश्वेश्वर महाबाहो जय लोकार्थतत्पर ।।

jaya sarvaguṇopeta viśvamūrte nirāmaya| viśveśvara mahābāho jaya lokārthatatpara ||

Verse 52

महोरगवराहाद्य हरिकेश विभो जय। हरिवासदिशामीश विश्ववासामिताव्यय ।।

mahoragavarāhādya harikeśa vibho jaya| harivāsadiśāmīśa viśvavāsāmitāvyaya ||

Verse 53

व्यक्ताव्यक्तामितस्थान नियतेन्द्रिय सत्त्क्रिय । असङ्ख्येयात्मभावज्ञ जय गम्भीर कामद ।।

vyaktāvyaktāmitasthāna niyatendriya sattkriya | asaṅkhyeyātmabhāvajña jaya gambhīra kāmada ||

Verse 54

अनन्त विदित ब्रह्मन्नित्यभूतविभावन । कृतकार्य कृतप्रज्ञ धर्मज्ञ विजयावह ।।

ananta vidita brahmannityabhūtavibhāvana | kṛtakārya kṛtaprajña dharmajña vijayāvaha ||

Verse 55

गुह्यात्मन्सर्वयोगात्मन्स्फुटसंभूतसंभव। भूताद्य लोकत्त्वेश जय भूतविभावन ।।

guhyātmansarvayogātmansphuṭasaṃbhūtasaṃbhava| bhūtādya lokattveśa jaya bhūtavibhāvana ||

Verse 56

आत्मयोगे महाभाग कल्पसंक्षेपतत्पर । उद्भावनमनोभाव जय ब्रह्म जयप्रिय ।।

ātmayoge mahābhāga kalpasaṃkṣepatatpara | udbhāvanamanobhāva jaya brahma jayapriya ||

Verse 57

निसर्गसर्गनिरत कामेश परमेश्वर । अमृतोद्भवसद्भाव मुक्तात्मन्विजयप्रद ।।

nisargasarganirata kāmeśa parameśvara | amṛtodbhavasadbhāva muktātmanvijayaprada ||

Verse 58

प्रजापतिपते देव पद्मनाभ महाबल। आत्मभूतमहाभूत सत्वात्मञ्जय सर्वदा ।।

prajāpatipate deva padmanābha mahābala| ātmabhūtamahābhūta satvātmañjaya sarvadā ||

Verse 59

पादौ तव धा देवी दिशो बाहु दिवं शिरः। मूर्तिस्तेऽहं सुराः कायश्चन्द्रादित्यौ च चक्षुषी ।।

pādau tava dhā devī diśo bāhu divaṃ śiraḥ| mūrtiste'haṃ surāḥ kāyaścandrādityau ca cakṣuṣī ||

Verse 60

बलं तपश्च सत्यं च कर्म धर्मात्मकं तव। तेजोऽग्निः पवनः श्वास आपस्ते स्वेदसंभवाः ।।

balaṃ tapaśca satyaṃ ca karma dharmātmakaṃ tava| tejo'gniḥ pavanaḥ śvāsa āpaste svedasaṃbhavāḥ ||

Verse 61

अश्विनौ श्रवणौ नित्यं देवी जिह्वा सरस्वती। वेदाः संस्कारनिष्ठा हि त्वयीदं जगदाश्रितम् ।।

aśvinau śravaṇau nityaṃ devī jihvā sarasvatī| vedāḥ saṃskāraniṣṭhā hi tvayīdaṃ jagadāśritam ||

Verse 62

न सङ्ख्यानं परीमाणं न तेजो न पराक्रमम् । न बलं योगयोगीश जानीमस्ते परंतप ।।

na saṅkhyānaṃ parīmāṇaṃ na tejo na parākramam | na balaṃ yogayogīśa jānīmaste paraṃtapa ||

Verse 63

त्वद्भक्तिनिरता देव नियमैस्त्वां समाश्रिताः। अर्चयामः सदा विष्णो परमेशं महेश्वरम् ।।

tvadbhaktiniratā deva niyamaistvāṃ samāśritāḥ| arcayāmaḥ sadā viṣṇo parameśaṃ maheśvaram ||

Verse 64

ऋषयो देवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः। पिशाचा मानुषाश्चैव मृगपक्षिसरीसृपाः ।।

ṛṣayo devagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ| piśācā mānuṣāścaiva mṛgapakṣisarīsṛpāḥ ||

Verse 65

एवमादि मया सृष्टं पृथिव्यां त्वत्प्रसादजम् । पद्मनाभ विशालाक्ष कृष्ण दुःश्वप्रणाशन ।।

evamādi mayā sṛṣṭaṃ pṛthivyāṃ tvatprasādajam | padmanābha viśālākṣa kṛṣṇa duḥśvapraṇāśana ||

Verse 66

त्वं गतिः सर्वभूतानां त्वं नेता त्वं जगद्गुरुः । त्वत्प्रसादेन देवेश सुखिनो विबुधाः सदा ।।

tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ tvaṃ netā tvaṃ jagadguruḥ | tvatprasādena deveśa sukhino vibudhāḥ sadā ||

Verse 67

पृथिवी निर्भया देव त्वत्प्रसादात्सदाऽभवत् । तस्माद्भव विशालाक्ष यदुवंशविवर्धनः ।।

pṛthivī nirbhayā deva tvatprasādātsadā'bhavat | tasmādbhava viśālākṣa yaduvaṃśavivardhanaḥ ||

Verse 68

धर्मसंस्थापनार्थाय दैत्यानां च बधाय च। जगतो धारणार्थाय विज्ञाप्यं कुरु मे विभो ।।

dharmasaṃsthāpanārthāya daityānāṃ ca badhāya ca| jagato dhāraṇārthāya vijñāpyaṃ kuru me vibho ||

Verse 69

यत्तत्परमकं गुह्यं त्वत्प्रसादादिदं विभो। वासुदेव तदेतत्ते मयोद्गीतं यथातथम् ।।

yattatparamakaṃ guhyaṃ tvatprasādādidaṃ vibho| vāsudeva tadetatte mayodgītaṃ yathātatham ||

Verse 70

सृष्ट्वा संकर्षणं देवं स्वयमात्मानमात्मना। कृष्ण त्वमात्मनास्राक्षीः प्रद्युम्नं चात्मसंभवम् ।।

sṛṣṭvā saṃkarṣaṇaṃ devaṃ svayamātmānamātmanā| kṛṣṇa tvamātmanāsrākṣīḥ pradyumnaṃ cātmasaṃbhavam ||

Verse 71

प्रद्युम्नादनिरुद्धं त्वं यं विदुर्विष्णुमव्ययम्। अनिरुद्धोऽसृजन्मां वै ब्रह्माणं लोकधारिणम्।।

pradyumnādaniruddhaṃ tvaṃ yaṃ vidurviṣṇumavyayam| aniruddho'sṛjanmāṃ vai brahmāṇaṃ lokadhāriṇam||

Verse 72

वासुदेवमयः सोऽहं त्वयैवास्मि विनिर्मितः। तस्माद्याचामि लोकेश चतुरात्मानमात्मना। विभज्य भागशोत्मानं व्रज मानुषतां विभो ।।

vāsudevamayaḥ so'haṃ tvayaivāsmi vinirmitaḥ| tasmādyācāmi lokeśa caturātmānamātmanā| vibhajya bhāgaśotmānaṃ vraja mānuṣatāṃ vibho ||

Verse 73

तत्रासुरवधं कृत्वा सर्वलोकसुखाय वै। धर्मं प्राप्य यशः प्राप्य योगं प्राप्स्यति तत्त्वतः ।।

tatrāsuravadhaṃ kṛtvā sarvalokasukhāya vai| dharmaṃ prāpya yaśaḥ prāpya yogaṃ prāpsyati tattvataḥ ||

Verse 74

त्वां हि ब्रह्मर्षयो लोके देवाश्चामितविक्रम । तैस्तैर्हि नामभिर्युक्ता गायन्ति परमात्मकम् ।।

tvāṃ hi brahmarṣayo loke devāścāmitavikrama | taistairhi nāmabhiryuktā gāyanti paramātmakam ||

Verse 75

स्थिताश्च सर्वे त्वयि भूतसङ्घाः कृत्वाश्रयं त्वां वरदं सुबाहो। अनादिमध्यान्तमपारयोगं लोकस्य सेतुं प्रवदन्ति विप्राः ।।

sthitāśca sarve tvayi bhūtasaṅghāḥ kṛtvāśrayaṃ tvāṃ varadaṃ subāho| anādimadhyāntamapārayogaṃ lokasya setuṃ pravadanti viprāḥ ||