Adhyaya 116

Verse 1

संकुलयुद्धवर्णनम् ।। 1 ।। सञ्जय उवाच। अभिमन्युर्महाराज तव पुत्रमयोधयत्। महत्या सेनया युक्तं भीष्महेतोः पराक्रमी ।।

saṃkulayuddhavarṇanam || 1 || sañjaya uvāca| abhimanyurmahārāja tava putramayodhayat| mahatyā senayā yuktaṃ bhīṣmahetoḥ parākramī ||

Verse 2

दुर्योधनो रणे कार्षिं नवभिर्नतपर्वभिः। आजघानोरसि क्रुद्धः पुनश्चैनं त्रिभिः शरैः ।।

duryodhano raṇe kārṣiṃ navabhirnataparvabhiḥ| ājaghānorasi kruddhaḥ punaścainaṃ tribhiḥ śaraiḥ ||

Verse 3

तस्य शक्तिं रणे कार्ष्णिर्मृत्योर्जिह्वामिवायसीम्। प्रेषयामास संक्रुद्धो दुर्योधनरथं प्रति ।।

tasya śaktiṃ raṇe kārṣṇirmṛtyorjihvāmivāyasīm| preṣayāmāsa saṃkruddho duryodhanarathaṃ prati ||

Verse 4

तामापतन्तीं सहसा घोररूपां विशांपते । द्विधा चिच्छेद ते पुत्रः क्षुरप्रेण महारथः ।।

tāmāpatantīṃ sahasā ghorarūpāṃ viśāṃpate | dvidhā ciccheda te putraḥ kṣurapreṇa mahārathaḥ ||

Verse 5

तां शक्तिं पतितां दृष्ट्वा कार्ष्णिः परमकोपनः । दुर्योधनं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ।।

tāṃ śaktiṃ patitāṃ dṛṣṭvā kārṣṇiḥ paramakopanaḥ | duryodhanaṃ tribhirbāṇairbāhvorurasi cārpayat ||

Verse 6

पुनश्चैनं शरैर्घोरैराजघान स्तनान्तरे । दशभिर्भरतश्रेष्ठ दुर्योधनममर्षणम् ।।

punaścainaṃ śarairghorairājaghāna stanāntare | daśabhirbharataśreṣṭha duryodhanamamarṣaṇam ||

Verse 7

तद्युद्धमभवद्धोरं चित्ररूपं च भारत। ईक्षितृप्रीतितजननं सर्वपार्थिवपूजितम् ।।

tadyuddhamabhavaddhoraṃ citrarūpaṃ ca bhārata| īkṣitṛprītitajananaṃ sarvapārthivapūjitam ||

Verse 8

भीष्मस्य निधनार्थाय पार्थस्य विजयाय च। युयुधाते रणे वीरौ सौभद्रकुरुपुङ्गवौ ।।

bhīṣmasya nidhanārthāya pārthasya vijayāya ca| yuyudhāte raṇe vīrau saubhadrakurupuṅgavau ||

Verse 9

सात्यकिं रभसं युद्धे द्रौणिर्ब्राह्मणपुङ्गवः । आजघानोरसि क्रुद्धो नाराचेन परंतपः ।।

sātyakiṃ rabhasaṃ yuddhe drauṇirbrāhmaṇapuṅgavaḥ | ājaghānorasi kruddho nārācena paraṃtapaḥ ||

Verse 10

शैनेयोऽपि गुरोः पुत्रं सर्वमर्मसु भारत। अताडयदमेयात्मा नवभिः कङ्कपत्रिभिः ।।

śaineyo'pi guroḥ putraṃ sarvamarmasu bhārata| atāḍayadameyātmā navabhiḥ kaṅkapatribhiḥ ||

Verse 11

अश्वत्थामा तु समरे सात्यकिं नवभिः शरैः । त्रिंशता च पुनस्तूर्णं बाह्वोरुरसि चार्पयत् ।।

aśvatthāmā tu samare sātyakiṃ navabhiḥ śaraiḥ | triṃśatā ca punastūrṇaṃ bāhvorurasi cārpayat ||

Verse 12

सोऽतिविद्धो महेष्वासो द्रोणपुत्रेण सात्यकिः । द्रोणपुत्रं त्रिभिर्बाणैराजघान महायशाः ।।

so'tividdho maheṣvāso droṇaputreṇa sātyakiḥ | droṇaputraṃ tribhirbāṇairājaghāna mahāyaśāḥ ||

Verse 13

पौरवो धृष्टकेतुं च शरैराच्छाद्य संयुगे । बहुधा दारयांचक्रे महेष्वासं महारथः ।।

pauravo dhṛṣṭaketuṃ ca śarairācchādya saṃyuge | bahudhā dārayāṃcakre maheṣvāsaṃ mahārathaḥ ||

Verse 14

तथैव पौरवं युद्धे धृष्टकेतुर्महारथः। त्रिंशता निशितैर्बाणैर्विव्याधाशु महाभुजः ।।

tathaiva pauravaṃ yuddhe dhṛṣṭaketurmahārathaḥ| triṃśatā niśitairbāṇairvivyādhāśu mahābhujaḥ ||

Verse 15

पौरवस्तु धनुश्छित्त्वा धृष्टकेतोर्महारथः । ननाद बलवन्नादं विव्याध च शितैः शरैः ।।

pauravastu dhanuśchittvā dhṛṣṭaketormahārathaḥ | nanāda balavannādaṃ vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ ||

Verse 16

सोऽन्यत्कार्मुकमादाय पौरवं निशितैः शरैः । आजघान महाराज त्रिसप्तत्या शिलीमुखैः ।।

so'nyatkārmukamādāya pauravaṃ niśitaiḥ śaraiḥ | ājaghāna mahārāja trisaptatyā śilīmukhaiḥ ||

Verse 17

तौ तु तत्र महेष्वासौ महामात्रौ महारथौ । महता शरवर्षेण परस्परमवर्षताम् ।।

tau tu tatra maheṣvāsau mahāmātrau mahārathau | mahatā śaravarṣeṇa parasparamavarṣatām ||

Verse 18

अन्योन्यस्य धनुश्छित्त्वा हयान्हत्वा च भारत। विरथावसियुद्धाय समीयतुरमर्षणौ ।।

anyonyasya dhanuśchittvā hayānhatvā ca bhārata| virathāvasiyuddhāya samīyaturamarṣaṇau ||

Verse 19

आर्षभे चर्मणी चित्रे शतचन्द्रपुरस्कृते । तारकाशतचित्रे च निस्त्रिंशौ सुमहाप्रभौ ।।

ārṣabhe carmaṇī citre śatacandrapuraskṛte | tārakāśatacitre ca nistriṃśau sumahāprabhau ||

Verse 20

प्रगृह्य विमलौ राजंस्तावन्योन्यमभिद्रुतौ । वासितासंगमे यत्तौ सिंहाविव महावने ।।

pragṛhya vimalau rājaṃstāvanyonyamabhidrutau | vāsitāsaṃgame yattau siṃhāviva mahāvane ||

Verse 21

मण्डलानि विचित्राणि गतप्रत्यागतानि च। चेरतुर्दर्शयन्तौ च प्रार्थयन्तौ परस्परम् ।।

maṇḍalāni vicitrāṇi gatapratyāgatāni ca| ceraturdarśayantau ca prārthayantau parasparam ||

Verse 22

पौरवो धृष्टकेतुं तु शङ्खदेशे महासिना । ताडयामास संक्रुद्धस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ।।

pauravo dhṛṣṭaketuṃ tu śaṅkhadeśe mahāsinā | tāḍayāmāsa saṃkruddhastiṣṭhatiṣṭheti cābravīt ||

Verse 23

चेदिराजोऽपि समरे पौरवं पुरुषर्षभम् । आजघान शिताग्रेण जत्रुदेशे महासिना ।।

cedirājo'pi samare pauravaṃ puruṣarṣabham | ājaghāna śitāgreṇa jatrudeśe mahāsinā ||

Verse 24

तावन्योन्यं महाराज समासाद्य महाहवे । अन्योन्यवेगाभिहतौ निपेततुररिंदमौ ।।

tāvanyonyaṃ mahārāja samāsādya mahāhave | anyonyavegābhihatau nipetaturariṃdamau ||

Verse 25

ततः स्वरथमारोप्य पौरवं तनयस्तव । जयत्सेनो रथेनाजावपोवाह रणाजिरात् ।।

tataḥ svarathamāropya pauravaṃ tanayastava | jayatseno rathenājāvapovāha raṇājirāt ||

Verse 26

धृष्टकेतु तु समरे माद्रीपुत्रः प्रतापवान् । अपोवाह रणे क्रुद्धः सहदेवः पराक्रमी ।।

dhṛṣṭaketu tu samare mādrīputraḥ pratāpavān | apovāha raṇe kruddhaḥ sahadevaḥ parākramī ||

Verse 27

चित्रसेनः सुशर्माणं विद्ध्वा बहुभिरायसैः । पुनर्विव्याध तं षष्ट्या पुनश्च नवभि शरैः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि दशमदिवसयुद्धे षोडशाधिकशततमोऽध्यायः ।।

citrasenaḥ suśarmāṇaṃ viddhvā bahubhirāyasaiḥ | punarvivyādha taṃ ṣaṣṭyā punaśca navabhi śaraiḥ || || iti śrīmanmahābhārate bhīṣmaparvaṇi bhīṣmavadhaparvaṇi daśamadivasayuddhe ṣoḍaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 28

सुशर्मा तु रणे क्रुद्धस्तव पुत्रं विशांपते । दशमिर्दशभिश्चैव विव्याध निशितैः शरैः ।।

suśarmā tu raṇe kruddhastava putraṃ viśāṃpate | daśamirdaśabhiścaiva vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ ||

Verse 29

चित्रसेनश्च तं राजंस्त्रिंशता नतपर्वभिः । आजघान रमे क्रुद्धः स च तं प्रत्यविध्यत ।।

citrasenaśca taṃ rājaṃstriṃśatā nataparvabhiḥ | ājaghāna rame kruddhaḥ sa ca taṃ pratyavidhyata ||

Verse 30

भीष्मस्य समरे राजन्यशो मानं च वर्धयन् । सौभद्रो राजपुत्रं तु बृहद्बलमयोधयत् ।।

bhīṣmasya samare rājanyaśo mānaṃ ca vardhayan | saubhadro rājaputraṃ tu bṛhadbalamayodhayat ||

Verse 31

पार्थहेतोः पराक्रान्तो भीष्मस्य निधनं प्रति। आर्जुनिं कोसलेन्द्रस्तु विद्ध्वा पञ्चभिरायसैः ।।

pārthahetoḥ parākrānto bhīṣmasya nidhanaṃ prati| ārjuniṃ kosalendrastu viddhvā pañcabhirāyasaiḥ ||

Verse 32

पुनर्विव्याध विंशत्या शरैः सन्नतपर्वभिः । सौभद्रः कोसलेन्द्रं तु विव्याधाष्टभिरायसैः ।।

punarvivyādha viṃśatyā śaraiḥ sannataparvabhiḥ | saubhadraḥ kosalendraṃ tu vivyādhāṣṭabhirāyasaiḥ ||

Verse 33

नाकम्पयत संग्रामे विव्याध च पुनः शरैः । कौसल्यस्य धनुश्चापि पुनश्चिच्छेद फाल्गुनिः ।।

nākampayata saṃgrāme vivyādha ca punaḥ śaraiḥ | kausalyasya dhanuścāpi punaściccheda phālguniḥ ||

Verse 34

आजघान शरैश्चापि त्रिंशता कङ्कपत्रिभिः । सोऽन्यत्कार्मुकमादाय राजपुत्रो बृहद्बलः ।।

ājaghāna śaraiścāpi triṃśatā kaṅkapatribhiḥ | so'nyatkārmukamādāya rājaputro bṛhadbalaḥ ||

Verse 35

फाल्गुनिं समरे क्रुद्धो विव्याध बहुभिः शरैः । तयोर्युद्धं समभवद्भीष्महेतोः परंतप ।।

phālguniṃ samare kruddho vivyādha bahubhiḥ śaraiḥ | tayoryuddhaṃ samabhavadbhīṣmahetoḥ paraṃtapa ||

Verse 36

संरब्धयोर्महाराज समरे चित्रयोधिनोः । यथा देवासुरे युद्धे बलिवासवयोरभूत् ।।

saṃrabdhayormahārāja samare citrayodhinoḥ | yathā devāsure yuddhe balivāsavayorabhūt ||

Verse 37

भीमसेनो गजानीकं योधयन्बह्वशोभत । यथा शक्रो वज्रपाणिर्दारयन्पर्वतोत्तमान् ।।

bhīmaseno gajānīkaṃ yodhayanbahvaśobhata | yathā śakro vajrapāṇirdārayanparvatottamān ||

Verse 38

ते वध्यमाना भीमेन मात्गा गिरिसन्निभाः । निपेतुरुर्व्यां सहिता नादयन्तो वसुधराम् ।।

te vadhyamānā bhīmena mātgā girisannibhāḥ | nipetururvyāṃ sahitā nādayanto vasudharām ||

Verse 39

गिरिमात्रा हि ते नागा भिन्नाञ्जनचयोपमाः । विरेजुर्वसुधां प्राप्ता विकीर्णा इव पर्वताः ।।

girimātrā hi te nāgā bhinnāñjanacayopamāḥ | virejurvasudhāṃ prāptā vikīrṇā iva parvatāḥ ||

Verse 40

युधिष्ठिरो महेष्वासो मद्रराजानमाहवे । महत्या सेनया गुप्तं पीडयामास संगतम् ।।

yudhiṣṭhiro maheṣvāso madrarājānamāhave | mahatyā senayā guptaṃ pīḍayāmāsa saṃgatam ||

Verse 41

मद्रेश्वरश्च समरे धर्मपुत्रं महारथम् । पीडयामास संरब्धो भीष्महेतोः पराक्रमी ।।

madreśvaraśca samare dharmaputraṃ mahāratham | pīḍayāmāsa saṃrabdho bhīṣmahetoḥ parākramī ||

Verse 42

विराटं सैन्धवो राजा विद्ध्वा सन्नतपर्वभिः । नवभिः सायकैस्तीक्ष्णैस्त्रिंशता पुनरार्पयत् ।।

virāṭaṃ saindhavo rājā viddhvā sannataparvabhiḥ | navabhiḥ sāyakaistīkṣṇaistriṃśatā punarārpayat ||

Verse 43

विराटश्च महाराज सैन्धवं वाहिनीपतिः । त्रिंशद्भिर्निशितैर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ।।

virāṭaśca mahārāja saindhavaṃ vāhinīpatiḥ | triṃśadbhirniśitairbāṇairājaghāna stanāntare ||

Verse 44

चित्रकार्मुकनिस्त्रिंशौ चित्रवर्मायुधध्वजौ । रेजतुश्चित्ररूपौ तौ संग्रामे मत्स्यसैन्धवौ ।।

citrakārmukanistriṃśau citravarmāyudhadhvajau | rejatuścitrarūpau tau saṃgrāme matsyasaindhavau ||

Verse 45

द्रोणः पाञ्चालपुत्रेण समागम्य महारणे । महासमुदयं चक्रे शरैः सन्नतपर्वभिः ।। चित्रसेन इति। पाण्डवपक्षीयः सुशर्मायमपरो वार्धक्षेमिर्नतु त्रैगर्तः ।।

droṇaḥ pāñcālaputreṇa samāgamya mahāraṇe | mahāsamudayaṃ cakre śaraiḥ sannataparvabhiḥ || citrasena iti| pāṇḍavapakṣīyaḥ suśarmāyamaparo vārdhakṣemirnatu traigartaḥ ||

Verse 46

ततो द्रोणो महाराज पार्षतस्य महद्धनुः । छित्त्वा पञ्चाशतेषूंश्च पार्षतं प्रति सृष्टवान् ।।

tato droṇo mahārāja pārṣatasya mahaddhanuḥ | chittvā pañcāśateṣūṃśca pārṣataṃ prati sṛṣṭavān ||

Verse 47

सोऽन्यत्कार्मुकमादाय पार्षतः परवीरहा। द्रोणस्य मिषतो युद्धे प्रेषयामास सायकान् ।।

so'nyatkārmukamādāya pārṣataḥ paravīrahā| droṇasya miṣato yuddhe preṣayāmāsa sāyakān ||

Verse 48

ताञ्छराञ्छरघातेन चिच्छेद स महारथः । द्रोणो द्रुपदपुत्राय प्राहिणोत्पञ्च सायकान् ।।

tāñcharāñcharaghātena ciccheda sa mahārathaḥ | droṇo drupadaputrāya prāhiṇotpañca sāyakān ||

Verse 49

ततः क्रुद्धो महाराज पार्षतः परवीरहा । द्रोणाय चिक्षेप गदां यमदण्डोपमां रणे ।।

tataḥ kruddho mahārāja pārṣataḥ paravīrahā | droṇāya cikṣepa gadāṃ yamadaṇḍopamāṃ raṇe ||

Verse 50

तामापतन्तीं सहसा हेमपट्टविभूषिताम्। शरैः पञ्चाशता द्रोणो वारयामास संयुगे ।।

tāmāpatantīṃ sahasā hemapaṭṭavibhūṣitām| śaraiḥ pañcāśatā droṇo vārayāmāsa saṃyuge ||

Verse 51

सा छिन्ना बहुधा राजन्द्रोगचापच्युतैः शरैः । चूर्णीकृता विशीर्यन्ती पपात वसुधातले ।।

sā chinnā bahudhā rājandrogacāpacyutaiḥ śaraiḥ | cūrṇīkṛtā viśīryantī papāta vasudhātale ||

Verse 52

गदां विनिहतां दृष्ट्वा पार्षतः शत्रुतापनः । द्रोणाय शक्तिं चिक्षेप सर्वपारशवीं शुभाम् ।।

gadāṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā pārṣataḥ śatrutāpanaḥ | droṇāya śaktiṃ cikṣepa sarvapāraśavīṃ śubhām ||

Verse 53

तां द्रोणो नवभिर्बाणैश्चिच्छेद युधि भारत। पार्षतं च महेष्वासं पीजयामास संयुगे ।।

tāṃ droṇo navabhirbāṇaiściccheda yudhi bhārata| pārṣataṃ ca maheṣvāsaṃ pījayāmāsa saṃyuge ||

Verse 54

एवमेतन्महायुद्धं द्रोणपार्षतयोरभूत्। भीष्मं प्रति महाराज घोररूपं भयानकम् ।।

evametanmahāyuddhaṃ droṇapārṣatayorabhūt| bhīṣmaṃ prati mahārāja ghorarūpaṃ bhayānakam ||

Verse 55

अर्जुनः प्राप्य गाङ्गेयं पीडयन्निशितैः शरैः । अभ्यद्रवत संयत्तो वने मत्तमिव द्विपम् ।।

arjunaḥ prāpya gāṅgeyaṃ pīḍayanniśitaiḥ śaraiḥ | abhyadravata saṃyatto vane mattamiva dvipam ||

Verse 56

प्रत्युद्ययौ च तं राजा भगदत्तः प्रतापवान् । त्रिधा भिन्नेन नागेन मदान्धेन महाबलः ।।

pratyudyayau ca taṃ rājā bhagadattaḥ pratāpavān | tridhā bhinnena nāgena madāndhena mahābalaḥ ||

Verse 57

तमापतन्तं सहसा महेन्द्रगजसन्निभम् । परं यत्नं समस्थाय बीभत्सुः प्रत्यपद्यत ।।

tamāpatantaṃ sahasā mahendragajasannibham | paraṃ yatnaṃ samasthāya bībhatsuḥ pratyapadyata ||

Verse 58

ततो गजगतो राजा भगदत्तः प्रतापवान् । अर्जुनं शरवर्षेण वारयामास संयुगे ।।

tato gajagato rājā bhagadattaḥ pratāpavān | arjunaṃ śaravarṣeṇa vārayāmāsa saṃyuge ||

Verse 59

अर्जुनस्तु ततो नागमायान्तं रजतोपमैः । विमलैरायसैस्तीक्ष्णैरविध्यत महारणे ।।

arjunastu tato nāgamāyāntaṃ rajatopamaiḥ | vimalairāyasaistīkṣṇairavidhyata mahāraṇe ||

Verse 60

शिखण्डिनं च कौन्तेयो याहियाहीत्यचोदयत्। भीष्मं प्रति महाराज जह्येनमिति चाब्रवीत् ।।

śikhaṇḍinaṃ ca kaunteyo yāhiyāhītyacodayat| bhīṣmaṃ prati mahārāja jahyenamiti cābravīt ||

Verse 61

प्राग्ज्योतिषस्ततो हित्वा पाण्डवं पाण्डुपूर्वज। प्रययौ त्वरितो राजन्द्रुपदस्य रथं प्रति ।।

prāgjyotiṣastato hitvā pāṇḍavaṃ pāṇḍupūrvaja| prayayau tvarito rājandrupadasya rathaṃ prati ||

Verse 62

ततोऽर्जुनो महाराज भीष्ममभ्यद्रवद्द्रुतम्। शिखण्डिनं पुरस्कृत्य ततो युद्धमवर्तत ।

tato'rjuno mahārāja bhīṣmamabhyadravaddrutam| śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya tato yuddhamavartata |

Verse 63

ततस्ते तावकाः शूराः पाण्डवं रभसं युधि । समभ्यधावन्क्रोशन्तस्तदद्भुतमिवाभवत् ।।

tataste tāvakāḥ śūrāḥ pāṇḍavaṃ rabhasaṃ yudhi | samabhyadhāvankrośantastadadbhutamivābhavat ||

Verse 64

नानाविधान्यनीकानि पुत्राणां ते जनाधिप । अर्जुनो व्यधमत्काले दिवीवाभ्राणि मारुतः ।।

nānāvidhānyanīkāni putrāṇāṃ te janādhipa | arjuno vyadhamatkāle divīvābhrāṇi mārutaḥ ||

Verse 65

शिखण्डी तु समासाद्य भरतानां पितामहम्। इषुभिस्तूर्णमव्यग्रो बहुभिः स समाचिनोत् ।।

śikhaṇḍī tu samāsādya bharatānāṃ pitāmaham| iṣubhistūrṇamavyagro bahubhiḥ sa samācinot ||

Verse 66

रथाग्न्यगारश्चापार्चिरशिशक्तिगदेन्धनः । शरसङ्घमहाज्वालः क्षत्रियान्समरेऽदहत् ।।

rathāgnyagāraścāpārciraśiśaktigadendhanaḥ | śarasaṅghamahājvālaḥ kṣatriyānsamare'dahat ||

Verse 67

यथाऽग्निः सुमहानिद्धः कक्षे चरति सानिलः। तथा जज्वाल भीष्मोऽपि दिव्यान्यस्त्राण्युदीरयन् ।।

yathā'gniḥ sumahāniddhaḥ kakṣe carati sānilaḥ| tathā jajvāla bhīṣmo'pi divyānyastrāṇyudīrayan ||

Verse 68

सोमकांश्च रणे भीष्मो जघ्ने पार्थपदानुगान् । न्यवारयत तत्सैन्यं पाण्डवस्य महारथः ।।

somakāṃśca raṇe bhīṣmo jaghne pārthapadānugān | nyavārayata tatsainyaṃ pāṇḍavasya mahārathaḥ ||

Verse 69

सुवर्णपुङ्खैरिषुभिः शितैः सन्नतपर्वभिः । नादयन्स दिशो भीष्मः प्रदिशश्च महाहवे ।।

suvarṇapuṅkhairiṣubhiḥ śitaiḥ sannataparvabhiḥ | nādayansa diśo bhīṣmaḥ pradiśaśca mahāhave ||

Verse 70

पातयन्रथिनो राजन्हयांश्च सह सादिभिः । मुण्डतालवनानीव चकार स रथव्रजान् ।।

pātayanrathino rājanhayāṃśca saha sādibhiḥ | muṇḍatālavanānīva cakāra sa rathavrajān ||

Verse 71

निर्मनुष्यान्रथान्राजन्गजानश्वांश्च संयुगे । चकार समरे भीष्मः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।।

nirmanuṣyānrathānrājangajānaśvāṃśca saṃyuge | cakāra samare bhīṣmaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ||

Verse 72

तस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः । निशम्य सर्वतो राजन्समकम्पन्त सैनिकाः ।।

tasya jyātalanirghoṣaṃ visphūrjitamivāśaneḥ | niśamya sarvato rājansamakampanta sainikāḥ ||

Verse 73

अघोमा न्यपतन्बाणाः पितुस्ते मनुजेश्वर । नासञ्जन्त शरीरेषु भीष्मचापच्युताः शराः ।।

aghomā nyapatanbāṇāḥ pituste manujeśvara | nāsañjanta śarīreṣu bhīṣmacāpacyutāḥ śarāḥ ||

Verse 74

निर्मनुष्यान्रथान्राजन्सुयुक्ताञ्जवनैर्हयैः । वातायमानानद्राक्षं ध्रियमाणान्विशांपते ।।

nirmanuṣyānrathānrājansuyuktāñjavanairhayaiḥ | vātāyamānānadrākṣaṃ dhriyamāṇānviśāṃpate ||

Verse 75

चेदिकाशिकरूशानां सहस्राणि चतुर्दश । महारथाः समाख्याताः कुलपुत्रास्तनुत्यजः ।।

cedikāśikarūśānāṃ sahasrāṇi caturdaśa | mahārathāḥ samākhyātāḥ kulaputrāstanutyajaḥ ||

Verse 76

अपरावर्तिनः शूराः सुवर्णविकृतध्वजाः । संग्रामे भीष्ममासाद्य सवाजिरथकुञ्जराः ।।

aparāvartinaḥ śūrāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ | saṃgrāme bhīṣmamāsādya savājirathakuñjarāḥ ||

Verse 77

जग्मुस्ते परलोकाय व्यादितास्यमिवान्तकम्। न तत्रासीद्रणे राजन्सोमकानां महारथः ।।

jagmuste paralokāya vyāditāsyamivāntakam| na tatrāsīdraṇe rājansomakānāṃ mahārathaḥ ||

Verse 78

यः संप्राप्य रणे भीष्मं जीविते स्म मनो दधे । तांश्च सर्वान्रणे योधान्प्रेतराजपुरं प्रति ।।

yaḥ saṃprāpya raṇe bhīṣmaṃ jīvite sma mano dadhe | tāṃśca sarvānraṇe yodhānpretarājapuraṃ prati ||

Verse 79

नीतानमन्यन्त जना दृष्ट्वा भीष्मस्य विक्रमम् । न कश्चिदेनं समरे प्रत्युद्याति महारथः ।।

nītānamanyanta janā dṛṣṭvā bhīṣmasya vikramam | na kaścidenaṃ samare pratyudyāti mahārathaḥ ||

Verse 80

ऋते पाण्डुसुतं वीरं श्वेताश्वं कृष्णसारथिम् । शिखण्डिनं च समरे पाञ्चाल्यममितौजसम् ।।

ṛte pāṇḍusutaṃ vīraṃ śvetāśvaṃ kṛṣṇasārathim | śikhaṇḍinaṃ ca samare pāñcālyamamitaujasam ||