Adhyaya 17

Verse 1

लोकपालैः सह नहुषनिषूदनोपायं मन्त्रयन्तमिन्द्रमेत्य भगस्त्येन नहुषस्य देवराज्यात्परिभ्रंशनिवेदनम् ।। 1 ।। शल्य उवाच। अथ संचिन्तयानस्य देवराजस्य धीमतः। नहुषस्य वधोपायं लोकपालैः सदैवतैः ।।

lokapālaiḥ saha nahuṣaniṣūdanopāyaṃ mantrayantamindrametya bhagastyena nahuṣasya devarājyātparibhraṃśanivedanam || 1 || śalya uvāca| atha saṃcintayānasya devarājasya dhīmataḥ| nahuṣasya vadhopāyaṃ lokapālaiḥ sadaivataiḥ ||

Verse 2

तपस्वी तत्र भगवानगस्त्यः प्रत्यदृश्यत। सोऽब्रवीदर्च्य देवेन्द्रं दिष्ट्या वै वर्धते भवान् ।।

tapasvī tatra bhagavānagastyaḥ pratyadṛśyata| so'bravīdarcya devendraṃ diṣṭyā vai vardhate bhavān ||

Verse 3

विश्वरूपविनाशेन वृत्रासुरवधेन च। दिष्ट्याद्य नहुषो भ्रष्टो देवराज्यात्पुरन्दर ।।

viśvarūpavināśena vṛtrāsuravadhena ca| diṣṭyādya nahuṣo bhraṣṭo devarājyātpurandara ||

Verse 4

दिष्ट्या हतारिं पश्यामि भवन्तं वलसूदन। इन्द्र उवाच। स्वागतं ते महर्षेऽस्तु प्रीतोऽहं दर्शनात्तत। पाद्यमाचमनीयं च गामर्घ्यं च प्रतीच्छ मे ।।

diṣṭyā hatāriṃ paśyāmi bhavantaṃ valasūdana| indra uvāca| svāgataṃ te maharṣe'stu prīto'haṃ darśanāttata| pādyamācamanīyaṃ ca gāmarghyaṃ ca pratīccha me ||

Verse 5

शल्य उवाच। पूजितं चोपविष्टं तमासेन मुनिसत्तमम्। पर्यपृच्छत देवेशः प्रहृष्टो ब्राह्मणर्षभम् ।।

śalya uvāca| pūjitaṃ copaviṣṭaṃ tamāsena munisattamam| paryapṛcchata deveśaḥ prahṛṣṭo brāhmaṇarṣabham ||

Verse 6

श्रोतुमिच्छामि भगवन्कथ्यमानं द्विजोत्तम। परिभ्रष्टः कथं स्वर्गान्नहुषः पापनिश्चयः ।।

śrotumicchāmi bhagavankathyamānaṃ dvijottama| paribhraṣṭaḥ kathaṃ svargānnahuṣaḥ pāpaniścayaḥ ||

Verse 7

अगस्त्य उवाच। श्रृणु शक्र प्रियं वाक्यं यथा राजा दुरात्मवान् । स्वर्गाद्भ्रष्टो दुराचारो नहुषो बलदर्पितः ।।

agastya uvāca| śrṛṇu śakra priyaṃ vākyaṃ yathā rājā durātmavān | svargādbhraṣṭo durācāro nahuṣo baladarpitaḥ ||

Verse 8

श्रमार्ताश्च वहन्तस्तं नहुषं पापकारिणम् । देवर्षयो महाभागास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ।।

śramārtāśca vahantastaṃ nahuṣaṃ pāpakāriṇam | devarṣayo mahābhāgāstathā brahmarṣayo'malāḥ ||

Verse 9

पप्रच्छुर्नहुषं देवं संशयं जयतां वर। य इमे ब्रह्मणा प्रोक्ता मन्त्रा वै प्रोक्षणे गवाम् ।।

papracchurnahuṣaṃ devaṃ saṃśayaṃ jayatāṃ vara| ya ime brahmaṇā proktā mantrā vai prokṣaṇe gavām ||

Verse 10

एते प्रमाणं भवत उताहो नेति वासव। नहुषो नेति तानाह तमसा मूढचेतनः ।।

ete pramāṇaṃ bhavata utāho neti vāsava| nahuṣo neti tānāha tamasā mūḍhacetanaḥ ||

Verse 11

ऋषय ऊचुः। अधर्मे संप्रवृत्तस्त्वं धर्मं न प्रतिपद्यसे। प्रमाणमेतदस्माकं पूर्वं प्रोक्तं महर्षिभिः ।।

ṛṣaya ūcuḥ| adharme saṃpravṛttastvaṃ dharmaṃ na pratipadyase| pramāṇametadasmākaṃ pūrvaṃ proktaṃ maharṣibhiḥ ||

Verse 12

अगस्त्य उवाच। ततो विवदमानः स मुनिभिः सह वासव । अथ मामस्पृशन्मूर्ध्नि पादेनाधर्मपीडितः ।।

agastya uvāca| tato vivadamānaḥ sa munibhiḥ saha vāsava | atha māmaspṛśanmūrdhni pādenādharmapīḍitaḥ ||

Verse 13

तेनाभूद्धततेजाश्च निःश्रीकश्च महीपतिः । ततस्तं तमसा विग्नमवोचं भृशपीडितम् ।।

tenābhūddhatatejāśca niḥśrīkaśca mahīpatiḥ | tatastaṃ tamasā vignamavocaṃ bhṛśapīḍitam ||

Verse 14

यस्मात्पूर्वैः कृतं राजन्ब्रह्मर्षिभिरनुष्ठितम् । अदृष्टं दूषयसि मे यच्च मूर्ध्य्रस्पृशः पदा ।।

yasmātpūrvaiḥ kṛtaṃ rājanbrahmarṣibhiranuṣṭhitam | adṛṣṭaṃ dūṣayasi me yacca mūrdhyraspṛśaḥ padā ||

Verse 15

यच्चापि त्वमृषीन्मूढ ब्रह्मकल्पान्दुरासदान् ।।

yaccāpi tvamṛṣīnmūḍha brahmakalpāndurāsadān ||

Verse 16

वाहान्कृत्व्रा वाहयसि तेन स्वर्गाद्धतप्रभः । ध्वंस पाप परिभ्रष्टः क्षीणपुण्यो महीतले ।।

vāhānkṛtvrā vāhayasi tena svargāddhataprabhaḥ | dhvaṃsa pāpa paribhraṣṭaḥ kṣīṇapuṇyo mahītale ||

Verse 17

दशवर्षसहस्राणि सर्परूपधरो महान्। विचरिष्यसि पूर्णेषु पुनः स्वर्गमवाप्स्यसि ।।

daśavarṣasahasrāṇi sarparūpadharo mahān| vicariṣyasi pūrṇeṣu punaḥ svargamavāpsyasi ||

Verse 18

दृष्ट्वा युधिष्ठिरं नाम तव वंशसमुद्भवम्। निहतो ब्रह्मशापेन प्रपद्यस्व त्रिविष्टपम्।।

dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraṃ nāma tava vaṃśasamudbhavam| nihato brahmaśāpena prapadyasva triviṣṭapam||

Verse 19

एवं भ्रष्टो दुरात्मा स देवराज्यादरिन्दम। दिष्ट्या वर्धामहे शक्र हतो ब्रह्मर्षिकण्टकः ।।

evaṃ bhraṣṭo durātmā sa devarājyādarindama| diṣṭyā vardhāmahe śakra hato brahmarṣikaṇṭakaḥ ||

Verse 20

त्रिविष्टपं प्रपद्यस्व पाहि लोकाञ्शचीपते। जितेन्द्रियो जितामित्रः स्तूयमानो महर्षिभिः ।।

triviṣṭapaṃ prapadyasva pāhi lokāñśacīpate| jitendriyo jitāmitraḥ stūyamāno maharṣibhiḥ ||

Verse 21

शल्य उवाच। ततो देवा भृशं तुष्टा महर्षिगणसंवृताः। पितरश्चैव यक्षाश्च भुजगा राक्षसास्तथा ।।

śalya uvāca| tato devā bhṛśaṃ tuṣṭā maharṣigaṇasaṃvṛtāḥ| pitaraścaiva yakṣāśca bhujagā rākṣasāstathā ||

Verse 22

गन्धर्वा देवकन्याश्च सर्वे चाप्सरसां गणाः। सरांसि सरितः शैलाः सागराश्च विशांपते ।।

gandharvā devakanyāśca sarve cāpsarasāṃ gaṇāḥ| sarāṃsi saritaḥ śailāḥ sāgarāśca viśāṃpate ||

Verse 23

उपागम्याब्रुवन्सर्वे दिष्ट्या वर्धसि शक्रुहन् । हतश्च नहुषः पापो दिष्ट्यागस्त्येन धीमता। दिष्ट्या पापसमाचारः कृतः सर्पो महीतले ।।

upāgamyābruvansarve diṣṭyā vardhasi śakruhan | hataśca nahuṣaḥ pāpo diṣṭyāgastyena dhīmatā| diṣṭyā pāpasamācāraḥ kṛtaḥ sarpo mahītale ||