Adhyaya 123

Verse 1

स्वर्गे ययातिप्रश्नानुरोधेन पितामहेन तत्पतनकारणकथनम् ।। 1 ।। नारदेन ययात्युपाख्यानोपसंहारपूर्वकं दुर्योधनंप्रति गालवययातिदृष्टान्तप्रदर्शनेन निर्बन्धाभिमानत्यागपूर्वकं पाण्डवैः सन्धिकरणविधानम् ।। 2 ।। नारद उवाच। सद्भिरारोपितः स्वर्गं पार्थिवैर्भूरिदक्षिणैः । अभ्यनुज्ञाय दौहित्रान्ययातिर्दिवमास्थितः ।।

svarge yayātipraśnānurodhena pitāmahena tatpatanakāraṇakathanam || 1 || nāradena yayātyupākhyānopasaṃhārapūrvakaṃ duryodhanaṃprati gālavayayātidṛṣṭāntapradarśanena nirbandhābhimānatyāgapūrvakaṃ pāṇḍavaiḥ sandhikaraṇavidhānam || 2 || nārada uvāca| sadbhirāropitaḥ svargaṃ pārthivairbhūridakṣiṇaiḥ | abhyanujñāya dauhitrānyayātirdivamāsthitaḥ ||

Verse 2

अभिवृष्टश्च वर्षेण नानापुष्पसुगन्धिना। परिष्वक्तश्च पुण्येन वायुना पुण्यगन्धिना ।।

abhivṛṣṭaśca varṣeṇa nānāpuṣpasugandhinā| pariṣvaktaśca puṇyena vāyunā puṇyagandhinā ||

Verse 3

अचलं स्थानमासाद्य दौहित्रफलनिर्जितम् । कर्मभिः स्वैरुपचितो जज्वाल परया श्रिया ।।

acalaṃ sthānamāsādya dauhitraphalanirjitam | karmabhiḥ svairupacito jajvāla parayā śriyā ||

Verse 4

उपगीतोपनृत्तश्च गन्धर्वाप्सरसां गणैः । प्रीत्या प्रतिगृहीतश्च स्वर्गे दुन्दुभिनिःस्वनैः ।।

upagītopanṛttaśca gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ | prītyā pratigṛhītaśca svarge dundubhiniḥsvanaiḥ ||

Verse 5

अभिष्टुतश्च विविधैर्देवराजर्षिचारणैः । अर्चितश्चोत्तमार्घेण दैवतैरभिनन्दितः ।।

abhiṣṭutaśca vividhairdevarājarṣicāraṇaiḥ | arcitaścottamārgheṇa daivatairabhinanditaḥ ||

Verse 6

प्राप्तः स्वर्गफलं चैव तमुवाच पितामहः । निर्वृतं शान्तमनसं वचोभिस्तर्पयन्निव ।।

prāptaḥ svargaphalaṃ caiva tamuvāca pitāmahaḥ | nirvṛtaṃ śāntamanasaṃ vacobhistarpayanniva ||

Verse 7

चतुष्पादस्त्वया धर्मश्रितो लोक्येन कर्मणा । अक्षयस्तव लोकोऽयं कीर्तिश्चैवाक्षया दिवि ।।

catuṣpādastvayā dharmaśrito lokyena karmaṇā | akṣayastava loko'yaṃ kīrtiścaivākṣayā divi ||

Verse 8

पुनस्त्वयैव राजर्षे स्वकृतेन विघातितम्। आवृतं तमसा चेतः सर्वेषां स्वर्गवासिनाम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ।।

punastvayaiva rājarṣe svakṛtena vighātitam| āvṛtaṃ tamasā cetaḥ sarveṣāṃ svargavāsinām || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi trayoviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 9

येन त्वां नाभिजानन्ति ततोऽज्ञातोसि पातितः । प्रीत्यैव चासि दौहित्रैस्तारितस्त्वमिहागतः ।।

yena tvāṃ nābhijānanti tato'jñātosi pātitaḥ | prītyaiva cāsi dauhitraistāritastvamihāgataḥ ||

Verse 10

स्थानं च प्रतिपन्नोऽसि कर्मणा स्वेन निर्जितम् । अचलं शाश्वतं पुण्यमुत्तमं ध्रुवमव्ययम् ।।

sthānaṃ ca pratipanno'si karmaṇā svena nirjitam | acalaṃ śāśvataṃ puṇyamuttamaṃ dhruvamavyayam ||

Verse 11

ययातिरुवाच। भगवन्संशयो मेऽस्ति कश्चितं छेत्तुमर्हसि । न ह्यन्यमहमर्हामि प्रष्टुं लोकपितामह ।।

yayātiruvāca| bhagavansaṃśayo me'sti kaścitaṃ chettumarhasi | na hyanyamahamarhāmi praṣṭuṃ lokapitāmaha ||

Verse 12

बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम्। अनेकक्रतुदानौघैरार्जितं मे महत्फलम् ।।

bahuvarṣasahasrāntaṃ prajāpālanavardhitam| anekakratudānaughairārjitaṃ me mahatphalam ||

Verse 13

कथं तदल्पकालेन क्षीणं येनास्मि पातितः । भगवन्वेत्थ लोकांश्च शाश्वतान्मम निर्मितान् । कथं नु मम तत्सर्वं विप्रनष्टं महाद्युते ।।

kathaṃ tadalpakālena kṣīṇaṃ yenāsmi pātitaḥ | bhagavanvettha lokāṃśca śāśvatānmama nirmitān | kathaṃ nu mama tatsarvaṃ vipranaṣṭaṃ mahādyute ||

Verse 14

पितामह उवाच। बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम्। अनेकक्रतुदानौघैर्यत्त्वयोपार्जितं फलम् ।।

pitāmaha uvāca| bahuvarṣasahasrāntaṃ prajāpālanavardhitam| anekakratudānaughairyattvayopārjitaṃ phalam ||

Verse 15

तदनेनैव दोषेण क्षीणं येनासि पातितः। अभिमानेन राजेन्द्र धिक्कृतः स्वर्गवासिभिः ।।

tadanenaiva doṣeṇa kṣīṇaṃ yenāsi pātitaḥ| abhimānena rājendra dhikkṛtaḥ svargavāsibhiḥ ||

Verse 16

नायं मानेन राजर्षे न बलेन न हिंसया। न शाठ्येन न मायाभिर्लोको भवति शाश्वतः ।।

nāyaṃ mānena rājarṣe na balena na hiṃsayā| na śāṭhyena na māyābhirloko bhavati śāśvataḥ ||

Verse 17

नावमान्यास्त्वया राजन्नधमोत्कृष्टमध्यमाः। न हि मानप्रदग्धानां कश्चिदस्ति शमः क्वचित् ।।

nāvamānyāstvayā rājannadhamotkṛṣṭamadhyamāḥ| na hi mānapradagdhānāṃ kaścidasti śamaḥ kvacit ||

Verse 18

पतनारोहणमिदं कथयिष्यन्ति ये नराः । विषमाण्यपि ते प्राप्तास्तरिष्यन्ति न संशयः ।।

patanārohaṇamidaṃ kathayiṣyanti ye narāḥ | viṣamāṇyapi te prāptāstariṣyanti na saṃśayaḥ ||

Verse 19

नारद उवाच। एष दोषोऽभिमानेन पुरा प्राप्तो ययातिना । निर्बध्नताऽतिमात्रं च गालवेन महीपते ।।

nārada uvāca| eṣa doṣo'bhimānena purā prāpto yayātinā | nirbadhnatā'timātraṃ ca gālavena mahīpate ||

Verse 20

श्रोतव्यं हितकामानां सुहृदां हितमिच्छताम्। न कर्तव्यो हि निर्बन्धो निर्बन्धो हि क्षयोदयः ।।

śrotavyaṃ hitakāmānāṃ suhṛdāṃ hitamicchatām| na kartavyo hi nirbandho nirbandho hi kṣayodayaḥ ||

Verse 21

तस्मात्त्वमपि गान्धारे मानं क्रोधं च वर्जय । सन्धत्स्व पाण्डवैर्वीर संरम्भं त्यज पार्थिव ।।

tasmāttvamapi gāndhāre mānaṃ krodhaṃ ca varjaya | sandhatsva pāṇḍavairvīra saṃrambhaṃ tyaja pārthiva ||

Verse 22

स भवान्सुहृदां पथ्यं वचो गृह्णातु माऽनृतम् । समर्थैर्विग्रहं कृत्वा विषमस्थो भविष्यसि ।।

sa bhavānsuhṛdāṃ pathyaṃ vaco gṛhṇātu mā'nṛtam | samarthairvigrahaṃ kṛtvā viṣamastho bhaviṣyasi ||

Verse 23

ददाति यत्पार्थिव यत्करति यद्वा तपस्तप्यति यञ्जुहोति। न तस्य नाशोऽस्ति न चापकर्षो नान्यस्तदश्नाति स एव कर्ता ।।

dadāti yatpārthiva yatkarati yadvā tapastapyati yañjuhoti| na tasya nāśo'sti na cāpakarṣo nānyastadaśnāti sa eva kartā ||

Verse 24

इदं महाख्यानमनुत्तमं हितं बहुश्रुतानां गतरोषरागिणाम्। समीक्ष्य लोके बहुधा प्रधारितं त्रिवर्गदृष्टिः पृथिवीमुपाश्नुते ।। स्वकृतेन सम्यक्संपादितेन कर्मणा। मया समोऽन्यो नास्तीति वाक्प्रयोगेण। तमसा क्रोधेन ।।

idaṃ mahākhyānamanuttamaṃ hitaṃ bahuśrutānāṃ gataroṣarāgiṇām| samīkṣya loke bahudhā pradhāritaṃ trivargadṛṣṭiḥ pṛthivīmupāśnute || svakṛtena samyaksaṃpāditena karmaṇā| mayā samo'nyo nāstīti vākprayogeṇa| tamasā krodhena ||

Verse 25

एतत्पुण्यतमं राजन्ययातेश्चरितं महत्। यच्छ्रुत्वा श्रावयित्वा च स्वर्गं यान्तीह मानवाः ।।

etatpuṇyatamaṃ rājanyayāteścaritaṃ mahat| yacchrutvā śrāvayitvā ca svargaṃ yāntīha mānavāḥ ||