Adhyaya 8

Verse 1

विराटनगरं गच्छता युधिष्ठिरेण दुर्गायाः स्तवनम् ।। 1 ।। [वैशंपायन उवाच। विराटनगरं रम्यं गच्छमानो युधिष्ठिरः। अस्तुवन्मनसा देवीं दुर्गां त्रिभुवनेश्वरीम् ।। 1 ।।

virāṭanagaraṃ gacchatā yudhiṣṭhireṇa durgāyāḥ stavanam || 1 || [vaiśaṃpāyana uvāca| virāṭanagaraṃ ramyaṃ gacchamāno yudhiṣṭhiraḥ| astuvanmanasā devīṃ durgāṃ tribhuvaneśvarīm || 1 ||

Verse 2

यशोदागर्भसंभूतां नारायणवरप्रियाम् । नन्दगोपकुले जातां मङ्गल्यां कुलवर्धनीम् ।। 2 ।।

yaśodāgarbhasaṃbhūtāṃ nārāyaṇavarapriyām | nandagopakule jātāṃ maṅgalyāṃ kulavardhanīm || 2 ||

Verse 3

कंसविद्रावणकरीमसुराणां क्षयंकरीम्। शिलातटविनिक्षिप्तामाकाशं प्रति गामिनीम् ।। 3 ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते विराटपर्वणि पाण्डवप्रवेशपर्वणि अष्टमोऽध्यायः ।। 8 ।।

kaṃsavidrāvaṇakarīmasurāṇāṃ kṣayaṃkarīm| śilātaṭavinikṣiptāmākāśaṃ prati gāminīm || 3 || || iti śrīmanmahābhārate virāṭaparvaṇi pāṇḍavapraveśaparvaṇi aṣṭamo'dhyāyaḥ || 8 ||

Verse 4

वासुदेवस्य भगिनीं दिव्यमाल्यविभूषिताम्। दिव्याम्बरधरां देवीं खङ्गखेटकधारिणीम् ।। 4 ।।

vāsudevasya bhaginīṃ divyamālyavibhūṣitām| divyāmbaradharāṃ devīṃ khaṅgakheṭakadhāriṇīm || 4 ||

Verse 5

भारावतरणे पुण्ये ये स्मरन्ति सदा शिवाम् । तान्वै तारयते पापात्पङ्के गामिव दुर्बलाम् ।। 5 ।।

bhārāvataraṇe puṇye ye smaranti sadā śivām | tānvai tārayate pāpātpaṅke gāmiva durbalām || 5 ||

Verse 6

स्तोतुं प्रचक्रमे भूयो विविधैः स्तोत्रसंभवैः । आमन्त्र्य दर्शनाकाङ्क्षी राजा देवीं सहानुजः ।। 6 ।। शिलातटे कंसेनैव विनिक्षिप्ता सती आकाशं गता ताम् ।। 3 ।।

stotuṃ pracakrame bhūyo vividhaiḥ stotrasaṃbhavaiḥ | āmantrya darśanākāṅkṣī rājā devīṃ sahānujaḥ || 6 || śilātaṭe kaṃsenaiva vinikṣiptā satī ākāśaṃ gatā tām || 3 ||

Verse 7

नमोस्तु वरदे कृष्णे कुमारि ब्रह्मचारिणि । बालार्कसदृशाकारे पूर्णचन्द्रनिभानने ।। 7 ।।

namostu varade kṛṣṇe kumāri brahmacāriṇi | bālārkasadṛśākāre pūrṇacandranibhānane || 7 ||

Verse 8

चतुर्भुजे चतुर्वक्रे पीनश्रोणिपयोधरे। मयूरपिच्छवलये केयूराङ्गदधारिणि ।। 8 ।।

caturbhuje caturvakre pīnaśroṇipayodhare| mayūrapicchavalaye keyūrāṅgadadhāriṇi || 8 ||

Verse 9

भासि देवि यथा पद्मा नारायणपरिग्रहः । स्वरूपं ब्रह्मचर्यं च विशदं तव खेचरि ।। 9 ।। स्तोत्रार्थमेव संभव उद्भवो येषां नाम्नां वरदे इत्यादीनांतैः। आमन्त्र्य संबोध्य ।। 6 ।।

bhāsi devi yathā padmā nārāyaṇaparigrahaḥ | svarūpaṃ brahmacaryaṃ ca viśadaṃ tava khecari || 9 || stotrārthameva saṃbhava udbhavo yeṣāṃ nāmnāṃ varade ityādīnāṃtaiḥ| āmantrya saṃbodhya || 6 ||

Verse 10

कृष्णच्छविसमा कृष्णा संकर्षणसमानना । बिभ्रती विपुलौ बाहु शक्रध्वजसमुच्छ्रयौ ।। 10 ।। पद्मा लक्ष्मीं अत एव नारायणपरिग्रहो विष्णुकान्ता ।। 9 ।।

kṛṣṇacchavisamā kṛṣṇā saṃkarṣaṇasamānanā | bibhratī vipulau bāhu śakradhvajasamucchrayau || 10 || padmā lakṣmīṃ ata eva nārāyaṇaparigraho viṣṇukāntā || 9 ||

Verse 11

पात्री च पङ्कजी घण्टी स्त्री विशुद्धा च या भुवि । पाशं धनुर्महाचक्रं विविधान्यायुधानि च ।। 11 ।। कृष्णच्छविर्नीलमेघस्तेन समा अत एव कृष्णा । अष्टभुजामाह बिभ्रतीति। विपुलौ वराभयप्रदत्वेन ऊर्जितौ द्वौ बाहू ।। 10 ।।

pātrī ca paṅkajī ghaṇṭī strī viśuddhā ca yā bhuvi | pāśaṃ dhanurmahācakraṃ vividhānyāyudhāni ca || 11 || kṛṣṇacchavirnīlameghastena samā ata eva kṛṣṇā | aṣṭabhujāmāha bibhratīti| vipulau varābhayapradatvena ūrjitau dvau bāhū || 10 ||

Verse 12

कुण्डलाभ्यां सुपूर्णाभ्यां कर्णाभ्यां च विभूषिता । चन्द्रविस्पर्धिना देवि मुखेन त्वं विराजसे ।। 12 ।।

kuṇḍalābhyāṃ supūrṇābhyāṃ karṇābhyāṃ ca vibhūṣitā | candravispardhinā devi mukhena tvaṃ virājase || 12 ||

Verse 13

मुकुटेन विचित्रेण केशबन्धेन शोभिना। भुजङ्गाभोगवासेन श्रोणिसूत्रेण राजता ।। 13 ।।

mukuṭena vicitreṇa keśabandhena śobhinā| bhujaṅgābhogavāsena śroṇisūtreṇa rājatā || 13 ||

Verse 14

विभ्राजसे चाऽऽबद्धेन भोगेनेवेह मन्दरः। ध्वजेन शिखिपिच्छानामुच्छ्रितेन विराजसे ।। 14 ।।

vibhrājase cā''baddhena bhogeneveha mandaraḥ| dhvajena śikhipicchānāmucchritena virājase || 14 ||

Verse 15

कौमारं व्रतमास्थाय त्रिदिवं पावितं त्वया। तेन त्वं स्तूयसे देवि त्रिदशैः पूज्यसेऽपि च ।। 15 ।।

kaumāraṃ vratamāsthāya tridivaṃ pāvitaṃ tvayā| tena tvaṃ stūyase devi tridaśaiḥ pūjyase'pi ca || 15 ||

Verse 16

त्रैलोक्यरक्षणार्थाय महिषासुरनाशिनि । प्रसन्ना मे सुरश्रेष्ठे दयां कुरु शिवा भव ।। 16 ।।

trailokyarakṣaṇārthāya mahiṣāsuranāśini | prasannā me suraśreṣṭhe dayāṃ kuru śivā bhava || 16 ||

Verse 17

जया त्वं विजया चैव संग्रामे च जयप्रदा। ममापि विजयं देहि वरदा त्वं च सांप्रतम् ।। 17 ।।

jayā tvaṃ vijayā caiva saṃgrāme ca jayapradā| mamāpi vijayaṃ dehi varadā tvaṃ ca sāṃpratam || 17 ||

Verse 18

विन्ध्ये चैव नगश्रेष्ठे तव स्थानं हि शाश्वतम्। कालि कालि महाकालि शीधुमांसपशुप्रिये ।। 18 ।।

vindhye caiva nagaśreṣṭhe tava sthānaṃ hi śāśvatam| kāli kāli mahākāli śīdhumāṃsapaśupriye || 18 ||

Verse 19

कृतानुयात्रा भूतैस्त्वं वरदा कामचारिणी। भारावतारे ये च त्वां संस्मरिष्यन्ति मानवाः ।। 19 ।।

kṛtānuyātrā bhūtaistvaṃ varadā kāmacāriṇī| bhārāvatāre ye ca tvāṃ saṃsmariṣyanti mānavāḥ || 19 ||

Verse 20

प्रणमन्ति च ये त्वां हि प्रभाते तु नरा भुवि । न तेषां दुर्लभं किंचित्पुत्रतो धनतोपि वा ।। 20 ।।

praṇamanti ca ye tvāṃ hi prabhāte tu narā bhuvi | na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcitputrato dhanatopi vā || 20 ||

Verse 21

दुर्गात्तारयसे दुर्गे तत्त्वं दुर्गा स्मृता जनैः । कान्तारेष्ववसन्नानां मग्रानां च महार्णवे। दस्युभिर्वा निरुद्धानां त्वं गतिः परमा नृणाम् ।। 21 ।।

durgāttārayase durge tattvaṃ durgā smṛtā janaiḥ | kāntāreṣvavasannānāṃ magrānāṃ ca mahārṇave| dasyubhirvā niruddhānāṃ tvaṃ gatiḥ paramā nṛṇām || 21 ||

Verse 22

जलप्रतरणे चैव कान्तारेष्वटवीषु च। ये स्मरन्ति महादेवि न च सीदन्ति ते नराः ।। 22 ।।

jalaprataraṇe caiva kāntāreṣvaṭavīṣu ca| ye smaranti mahādevi na ca sīdanti te narāḥ || 22 ||

Verse 23

त्वं कीर्तिः श्रीर्धृतिः सिद्धिर्ह्रीर्विद्या संततिर्मतिः। संध्या रात्रिः प्रभा निद्रा ज्योत्स्ना कांतिःक्षमादया ।। 23 ।।

tvaṃ kīrtiḥ śrīrdhṛtiḥ siddhirhrīrvidyā saṃtatirmatiḥ| saṃdhyā rātriḥ prabhā nidrā jyotsnā kāṃtiḥkṣamādayā || 23 ||

Verse 24

नृणां च बन्धनं मोहं पुत्रनाशं धनक्षयम्। व्याधिं मृत्युं भयं चैव पूजिता नाशयिष्यसि ।। 24 ।।

nṛṇāṃ ca bandhanaṃ mohaṃ putranāśaṃ dhanakṣayam| vyādhiṃ mṛtyuṃ bhayaṃ caiva pūjitā nāśayiṣyasi || 24 ||

Verse 25

सोहं राज्यात्परिभ्रष्टः शरणं त्वां प्रपन्नवान् । प्रणतश्च यथा मूर्ध्ना तव देवि सुरेश्वरि ।। 25 ।।

sohaṃ rājyātparibhraṣṭaḥ śaraṇaṃ tvāṃ prapannavān | praṇataśca yathā mūrdhnā tava devi sureśvari || 25 ||

Verse 26

त्राहि मां पद्मपत्राक्षि सत्ये सत्या भवस्व नः। शरणं भव मे दुर्गे शरण्ये भक्तवत्सले ।। 26 ।।

trāhi māṃ padmapatrākṣi satye satyā bhavasva naḥ| śaraṇaṃ bhava me durge śaraṇye bhaktavatsale || 26 ||

Verse 27

एवं स्तुता हि सा देवी दर्शयामास पाण्डवम् । उपगम्य तु राजानमिदं वचनमब्रवीत् ।। 27 ।।

evaṃ stutā hi sā devī darśayāmāsa pāṇḍavam | upagamya tu rājānamidaṃ vacanamabravīt || 27 ||

Verse 28

देव्युवाच । शृणु राजन्महाबाहो मदीयं वचनं प्रभो। भविष्यत्यचिरादेव संग्रामे विजयस्तव ।। 28 ।।

devyuvāca | śṛṇu rājanmahābāho madīyaṃ vacanaṃ prabho| bhaviṣyatyacirādeva saṃgrāme vijayastava || 28 ||

Verse 29

मम प्रसादान्निर्जित्य हत्वा कौरववाहिनीम् । राज्यं निष्कण्टकं कृत्वा भोक्ष्यसे मेदिनीं पुनः ।। 29 ।।

mama prasādānnirjitya hatvā kauravavāhinīm | rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ kṛtvā bhokṣyase medinīṃ punaḥ || 29 ||

Verse 30

भ्रातृभिः सहितो राजन्प्रीतिं प्राप्स्यसि पुष्कलाम् । मत्प्रसादाच्च ते सौख्यमारोग्यं च भविष्यति ।। 30 ।।

bhrātṛbhiḥ sahito rājanprītiṃ prāpsyasi puṣkalām | matprasādācca te saukhyamārogyaṃ ca bhaviṣyati || 30 ||

Verse 31

ये च संकीर्तयिष्यन्ति लोके विगतकल्मषाः। तेषां तुष्टा प्रदास्यामि राज्यमायुर्वपुः सुतम् ।। 31 ।।

ye ca saṃkīrtayiṣyanti loke vigatakalmaṣāḥ| teṣāṃ tuṣṭā pradāsyāmi rājyamāyurvapuḥ sutam || 31 ||

Verse 32

प्रवासे नगरे वाऽपि संग्रामे शत्रुसंकटे । अटव्यां दुर्गकान्तारे सागरे गहने गिरौ ।। 32 ।।

pravāse nagare vā'pi saṃgrāme śatrusaṃkaṭe | aṭavyāṃ durgakāntāre sāgare gahane girau || 32 ||

Verse 33

ये स्मरिष्यन्ति मां राजन्यथाऽहं भवता स्मृता । न तेषां दुर्लभं किंचितस्मिँल्लोके भविष्यति ।। 33 ।।

ye smariṣyanti māṃ rājanyathā'haṃ bhavatā smṛtā | na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcitasmi~lloke bhaviṣyati || 33 ||

Verse 34

इदं स्तोत्रवरं भक्त्या शृणुयाद्वा पठेत वा। तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्धिं यास्यन्ति पाण्डवाः ।। 34 ।।

idaṃ stotravaraṃ bhaktyā śṛṇuyādvā paṭheta vā| tasya sarvāṇi kāryāṇi siddhiṃ yāsyanti pāṇḍavāḥ || 34 ||

Verse 35

मत्प्रसादाच्च वः सर्वान्विराटनगरे स्थितान् । न प्रज्ञास्यन्ति कुरको नरा वा तन्निवासिनः ।। 35 ।।

matprasādācca vaḥ sarvānvirāṭanagare sthitān | na prajñāsyanti kurako narā vā tannivāsinaḥ || 35 ||

Verse 36

इत्युक्त्वा वरदा देवी युधिष्ठिरमरिंदमम्। रक्षां कृत्वा च पाण्डूनां तत्रैवान्तरधीयत ।।] 36 ।।

ityuktvā varadā devī yudhiṣṭhiramariṃdamam| rakṣāṃ kṛtvā ca pāṇḍūnāṃ tatraivāntaradhīyata ||] 36 ||