Adhyaya 68

Verse 1

अर्जुनेनोत्तरंप्रति युधिष्ठिरादितत्वप्रकाशनप्रतिषेधनम् ।। 1 ।। तथा श्मशानमेत्य शमीतरौ गाण्डिवादिनिधानपूर्वकं पुनर्बृहन्नलावेषपरिग्रहेण सारथ्यकरणम् ।। 2 ।। उत्तरेणार्जुनचोदनया स्वजयोद्धोषणाय नगरंप्रति दूतप्रेषणम् ।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। ततो विजित्य संग्रामे कुरुगोवृषभेक्षणः। समानयामास तदा विराटस्य धनं महत् ।।

arjunenottaraṃprati yudhiṣṭhirāditatvaprakāśanapratiṣedhanam || 1 || tathā śmaśānametya śamītarau gāṇḍivādinidhānapūrvakaṃ punarbṛhannalāveṣaparigraheṇa sārathyakaraṇam || 2 || uttareṇārjunacodanayā svajayoddhoṣaṇāya nagaraṃprati dūtapreṣaṇam || 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| tato vijitya saṃgrāme kurugovṛṣabhekṣaṇaḥ| samānayāmāsa tadā virāṭasya dhanaṃ mahat ||

Verse 2

मतषु च प्रभग्नेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वशः। वनान्निष्क्रम्य गहनाद्बहवः कुरुसैनिकाः । भयात्संत्रस्तमनसः समाजग्मुस्ततस्ततः ।।

mataṣu ca prabhagneṣu dhārtarāṣṭreṣu sarvaśaḥ| vanānniṣkramya gahanādbahavaḥ kurusainikāḥ | bhayātsaṃtrastamanasaḥ samājagmustatastataḥ ||

Verse 3

मुक्तकेशाः प्रदृश्यन्ते स्थिताः प्राञ्जलयस्तदा। क्षुत्पिणसापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतसः । ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे पार्थ किं करवामहे ।।

muktakeśāḥ pradṛśyante sthitāḥ prāñjalayastadā| kṣutpiṇasāpariśrāntā videśasthā vicetasaḥ | ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve pārtha kiṃ karavāmahe ||

Verse 4

प्राणानन्तर्मनोयातान्प्रयाचिष्यामहे वयम्। वयं चार्जुन ते दासा ह्यनुरक्ष्या ह्यनाथकाः ।।

prāṇānantarmanoyātānprayāciṣyāmahe vayam| vayaṃ cārjuna te dāsā hyanurakṣyā hyanāthakāḥ ||

Verse 5

अर्जुन उवाच। अनाथान्दुःखितान्दीनान्कृशान्वृद्धान्पराजितान्। न्यस्तशस्त्रान्निराशांश्च नाहं हन्मि कृताञ्जलीन् ।।

arjuna uvāca| anāthānduḥkhitāndīnānkṛśānvṛddhānparājitān| nyastaśastrānnirāśāṃśca nāhaṃ hanmi kṛtāñjalīn ||

Verse 6

भवन्तो यान्तु विस्रब्धा निर्भया अमृता यथा। मम पादरजोलक्ष्म्या जीवन्तु सुचिरं भुवि ।।

bhavanto yāntu visrabdhā nirbhayā amṛtā yathā| mama pādarajolakṣmyā jīvantu suciraṃ bhuvi ||

Verse 7

तस्य तामभयां वाचं श्रुत्वा योधाः समागताः । आयुः कीर्तियशोभिस्ते तमाशीर्भिरवर्धयन् ।।

tasya tāmabhayāṃ vācaṃ śrutvā yodhāḥ samāgatāḥ | āyuḥ kīrtiyaśobhiste tamāśīrbhiravardhayan ||

Verse 8

ततो निवृत्ताः कुरवो यग्नाश्च दिवमास्थिताः । प्रयाताः सर्वतस्तत्र नमस्कृत्य धनञ्जयम् ।।

tato nivṛttāḥ kuravo yagnāśca divamāsthitāḥ | prayātāḥ sarvatastatra namaskṛtya dhanañjayam ||

Verse 9

एवं दत्ताभयास्तेन ततो याताः कुरून्प्रति ।।

evaṃ dattābhayāstena tato yātāḥ kurūnprati ||

Verse 10

स कर्म कृत्वा परमार्यकर्मा निहत्य शत्रून्द्विषतां निहन्ता। यातो महामेघ इवातपान्ते विद्राव्य पार्थः कुरुसैन्यमेकः ।।

sa karma kṛtvā paramāryakarmā nihatya śatrūndviṣatāṃ nihantā| yāto mahāmegha ivātapānte vidrāvya pārthaḥ kurusainyamekaḥ ||

Verse 11

तं मात्स्यपुत्रं द्विषतां निहन्ता वचोऽब्रवीत्संपरिगृह्य राजन् ।।

taṃ mātsyaputraṃ dviṣatāṃ nihantā vaco'bravītsaṃparigṛhya rājan ||

Verse 12

पितुः सकाशे तव तात सर्वे वसन्ति पार्था विदितं त्वयेति। तान्मास्म शंसीर्नगरं प्रविश्य भीतः प्रणश्येत्स च मत्स्यराजः ।।

pituḥ sakāśe tava tāta sarve vasanti pārthā viditaṃ tvayeti| tānmāsma śaṃsīrnagaraṃ praviśya bhītaḥ praṇaśyetsa ca matsyarājaḥ ||

Verse 13

मया जिता सा ध्वजिनी कुरूणां मया हि गावो विजिता द्विषद्भ्यः । एवं तु कामं नगरं प्रविश्य त्वमात्मना कर्म कृतं ब्रवीहि ।।

mayā jitā sā dhvajinī kurūṇāṃ mayā hi gāvo vijitā dviṣadbhyaḥ | evaṃ tu kāmaṃ nagaraṃ praviśya tvamātmanā karma kṛtaṃ bravīhi ||

Verse 14

र उवाच । यत्ते कृतं कर्म न वारणीयं तत्कर्म कर्तुं मम नास्ति शक्तिः। न त्वां प्रवक्ष्यामि पितुः सकाशे यावन्न मां वक्ष्यसि सव्यसाचिन् ।।

ra uvāca | yatte kṛtaṃ karma na vāraṇīyaṃ tatkarma kartuṃ mama nāsti śaktiḥ| na tvāṃ pravakṣyāmi pituḥ sakāśe yāvanna māṃ vakṣyasi savyasācin ||

Verse 15

पायन उवाच। स शत्रुसेनां तरसा विजित्य आच्छिद्य सर्वं तु धनं कुरूणाम्। श्मशानमागम्य पुनः शमीं तामभ्येत्य तस्थौ शरविक्षताङ्गः ।।

pāyana uvāca| sa śatrusenāṃ tarasā vijitya ācchidya sarvaṃ tu dhanaṃ kurūṇām| śmaśānamāgamya punaḥ śamīṃ tāmabhyetya tasthau śaravikṣatāṅgaḥ ||

Verse 16

ततः स वह्निप्रतिमो महाकपिः सहैव भूतैर्दिवमुत्पपात। तथा च माया विहिता बभूव सा ध्वजं च सिंहं युयुजे रथे पुनः ।।

tataḥ sa vahnipratimo mahākapiḥ sahaiva bhūtairdivamutpapāta| tathā ca māyā vihitā babhūva sā dhvajaṃ ca siṃhaṃ yuyuje rathe punaḥ ||

Verse 17

निधाय तच्चायुधमाजिमर्दनः कुरूत्तमानामिषुधीन्ध्वजांस्तथा। प्रायात्स मात्स्यो नगरं प्रवेष्टुं किरीटिना सारथिना महात्मा ।।

nidhāya taccāyudhamājimardanaḥ kurūttamānāmiṣudhīndhvajāṃstathā| prāyātsa mātsyo nagaraṃ praveṣṭuṃ kirīṭinā sārathinā mahātmā ||

Verse 18

पार्थश्च कृत्वा परमार्यकर्म निहत्य शत्रून्द्विषतां निहन्ता। विधाय भूयश्च तथैव वेषं जग्राह रश्मीन्पुनरुत्तरस्य। बृहन्नलारूपमथो विधाय प्रायात्य मात्स्यो नगरं प्रवेष्टुम् ।।

pārthaśca kṛtvā paramāryakarma nihatya śatrūndviṣatāṃ nihantā| vidhāya bhūyaśca tathaiva veṣaṃ jagrāha raśmīnpunaruttarasya| bṛhannalārūpamatho vidhāya prāyātya mātsyo nagaraṃ praveṣṭum ||

Verse 19

वैशंपायन उवाच। ततो निवृत्ताः कुरवः प्रभग्नाः शममास्थिताः । परस्परमवेक्ष्यैव जग्मुस्ते हृतवाससः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tato nivṛttāḥ kuravaḥ prabhagnāḥ śamamāsthitāḥ | parasparamavekṣyaiva jagmuste hṛtavāsasaḥ ||

Verse 20

पन्थानमुपसंगम्य फल्गुनो वाक्यमब्रवीत्। राजपुत्र प्रपद्यस्व धनानीमानि सर्वशः। गोकुलानि महाबाहो वीरगोपालकैः सह ।।

panthānamupasaṃgamya phalguno vākyamabravīt| rājaputra prapadyasva dhanānīmāni sarvaśaḥ| gokulāni mahābāho vīragopālakaiḥ saha ||

Verse 21

ततोऽपराह्णे यास्यामो विराटनगरं प्रति। आश्वास्य पाययित्वा च परिप्लाव्य च वाजिनः।

tato'parāhṇe yāsyāmo virāṭanagaraṃ prati| āśvāsya pāyayitvā ca pariplāvya ca vājinaḥ|

Verse 22

गच्छन्तु त्वरितं दूता गोपालाः प्रेषितास्त्वया। नगरे प्रियमाख्यातुं घोषयन्तु च ते जयम् ।।

gacchantu tvaritaṃ dūtā gopālāḥ preṣitāstvayā| nagare priyamākhyātuṃ ghoṣayantu ca te jayam ||

Verse 23

उत्तरस्त्वरमाणोऽथ दूतानाज्ञापयत्ततः। वचनादर्जुनस्यैव ह्याचक्षध्वं जयं मम ।।

uttarastvaramāṇo'tha dūtānājñāpayattataḥ| vacanādarjunasyaiva hyācakṣadhvaṃ jayaṃ mama ||

Verse 24

मया जिता सा ध्वजिनी कुरुणं मया च गावो विजिता द्विषद्भ्यः। एवं तु कामं नगरं प्रविश्य मयाऽऽत्मना कर्म कृतं ब्रवीत ।।

mayā jitā sā dhvajinī kuruṇaṃ mayā ca gāvo vijitā dviṣadbhyaḥ| evaṃ tu kāmaṃ nagaraṃ praviśya mayā''tmanā karma kṛtaṃ bravīta ||