Adhyaya 42

Verse 1

अर्जुनेनोत्तरंप्रति युधिष्ठिराद्यायुधानां पृथक्पृथङ्निर्देशेन तत्तत्स्वामिकत्वकथनम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। अत्तरेणैवमुक्तस्तु पार्थो वैराटिमब्रवीत्। मृद्व्या प्रत्याययन्वाचा भीतं शङ्कावशं गतम् ।।

arjunenottaraṃprati yudhiṣṭhirādyāyudhānāṃ pṛthakpṛthaṅnirdeśena tattatsvāmikatvakathanam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| attareṇaivamuktastu pārtho vairāṭimabravīt| mṛdvyā pratyāyayanvācā bhītaṃ śaṅkāvaśaṃ gatam ||

Verse 2

अर्जुन उवाच। अत्त्वया प्रथमं पृष्टं शत्रुसेनाङ्गमर्दनम्। पार्थस्येदं धनुर्दिव्यं गाण्डीवमिति विश्रुतम् ।।

arjuna uvāca| attvayā prathamaṃ pṛṣṭaṃ śatrusenāṅgamardanam| pārthasyedaṃ dhanurdivyaṃ gāṇḍīvamiti viśrutam ||

Verse 3

अभेद्यमभयं श्रीमद्दिव्यमच्छेद्यमव्रणम्। सर्वायुधमहामात्रं शातकुम्भमयं धनुः ।।

abhedyamabhayaṃ śrīmaddivyamacchedyamavraṇam| sarvāyudhamahāmātraṃ śātakumbhamayaṃ dhanuḥ ||

Verse 4

एतच्छतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम् । देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः ।।

etacchatasahasreṇa saṃmitaṃ rāṣṭravardhanam | devadānavagandharvaiḥ pūjitaṃ śāśvatīḥ samāḥ ||

Verse 5

येन देवासुरान्पार्थः सर्वान्विषहते रणे। एतद्वर्षसहस्रं तु ब्रह्मा पूर्वमधारयत् ।।

yena devāsurānpārthaḥ sarvānviṣahate raṇe| etadvarṣasahasraṃ tu brahmā pūrvamadhārayat ||

Verse 6

उमापतिश्चतुःषष्टिं शक्रोऽशीतिं च पञ्च च । सोमः पञ्चसहस्राणि तथा च वरुणः शतम् ।।

umāpatiścatuḥṣaṣṭiṃ śakro'śītiṃ ca pañca ca | somaḥ pañcasahasrāṇi tathā ca varuṇaḥ śatam ||

Verse 7

तस्माच्च वरुणादग्निः प्रेम्णा प्राहृत्य तच्छुभम्। अग्निना प्रातिभाव्येन दत्तं पार्थाय गाण्डिवम् । पञ्चषष्टिं च वर्षाणि कौन्तेयो धारयिष्यति ।।

tasmācca varuṇādagniḥ premṇā prāhṛtya tacchubham| agninā prātibhāvyena dattaṃ pārthāya gāṇḍivam | pañcaṣaṣṭiṃ ca varṣāṇi kaunteyo dhārayiṣyati ||

Verse 8

एवंवीर्यं महावेतेतच्च धनुरुत्तमम् । नीलोत्पलसमं राज्ञः कौरव्यस्य महात्मनः ।।

evaṃvīryaṃ mahāvetetacca dhanuruttamam | nīlotpalasamaṃ rājñaḥ kauravyasya mahātmanaḥ ||

Verse 9

बिन्दवश्चात्र सौवर्णाः पृष्ठे साधुनियोजिताः । विश्रुतं भीमसेनस्य जातरूपग्रहं दृढम् ।।

bindavaścātra sauvarṇāḥ pṛṣṭhe sādhuniyojitāḥ | viśrutaṃ bhīmasenasya jātarūpagrahaṃ dṛḍham ||

Verse 10

सहस्रगोधाः सौवर्णा द्वीपिनश्च चतुर्दश । ऋषभा यत्र सौवर्णाः पृष्ठे तिष्ठन्ति शृङ्गिणः ।।

sahasragodhāḥ sauvarṇā dvīpinaśca caturdaśa | ṛṣabhā yatra sauvarṇāḥ pṛṣṭhe tiṣṭhanti śṛṅgiṇaḥ ||

Verse 11

येन भीमोऽजयत्कृत्स्नां दिशं प्राचीं परंतपः। पृष्ठे विभक्ताः शोभन्ते कुशाग्निप्रतिदीपिताः ।।

yena bhīmo'jayatkṛtsnāṃ diśaṃ prācīṃ paraṃtapaḥ| pṛṣṭhe vibhaktāḥ śobhante kuśāgnipratidīpitāḥ ||

Verse 12

पूजितं सुरमर्त्येषु प्रथितं धनुरुत्तमम्। तालप्रमाणं भीमस्य रत्नरुक्मविभूषितम् ।।

pūjitaṃ suramartyeṣu prathitaṃ dhanuruttamam| tālapramāṇaṃ bhīmasya ratnarukmavibhūṣitam ||

Verse 13

दुरानमं महद्दीर्घं सुरूपं दुष्प्रधर्षणम् । बर्हिणश्चात्र सौवर्णाः शतचन्द्रकभूषणाः ।।

durānamaṃ mahaddīrghaṃ surūpaṃ duṣpradharṣaṇam | barhiṇaścātra sauvarṇāḥ śatacandrakabhūṣaṇāḥ ||

Verse 14

नकुलस्य धनुस्त्वेतन्माद्रीपुत्रस्य धीमतः। एतेन सदृशं चित्रं धनुरेतद्यवीयसः। हारिद्रवर्णं राज्ञस्तु कौरव्यस्य महात्मनः ।।

nakulasya dhanustvetanmādrīputrasya dhīmataḥ| etena sadṛśaṃ citraṃ dhanuretadyavīyasaḥ| hāridravarṇaṃ rājñastu kauravyasya mahātmanaḥ ||

Verse 15

विपाठा भीमसेनस्य गिरीणामपि दारणाः । सुप्रभाः सुमहाकायास्तीक्ष्णाग्राः सुतरां दृढाः । भीमेन प्रहिता ह्येते वारणानां निवारणाः ।।

vipāṭhā bhīmasenasya girīṇāmapi dāraṇāḥ | suprabhāḥ sumahākāyāstīkṣṇāgrāḥ sutarāṃ dṛḍhāḥ | bhīmena prahitā hyete vāraṇānāṃ nivāraṇāḥ ||

Verse 16

सुवर्णदण्डरुचिराः कालदण्डोपमाः शुभाः । नकुलस्य शरा ह्येते वज्राशनिसमप्रभाः ।।

suvarṇadaṇḍarucirāḥ kāladaṇḍopamāḥ śubhāḥ | nakulasya śarā hyete vajrāśanisamaprabhāḥ ||

Verse 17

यांश्च त्वं पृच्छसे दीप्तान्समधारान्समाहितान्। वराहकर्णास्तीक्ष्णाग्राः सहदेवस्य ते शराः ।।

yāṃśca tvaṃ pṛcchase dīptānsamadhārānsamāhitān| varāhakarṇāstīkṣṇāgrāḥ sahadevasya te śarāḥ ||

Verse 18

यस्त्वयं सायको दीर्घो गव्ये कोशे च दंशितः। पार्थस्यायं महाघोरः सर्वभारसहो महान् ।।

yastvayaṃ sāyako dīrgho gavye kośe ca daṃśitaḥ| pārthasyāyaṃ mahāghoraḥ sarvabhārasaho mahān ||

Verse 19

यस्त्वयं निर्मलः खङ्गो द्वीपिचर्मणि दंशितः। राज्ञो युधिष्ठिरस्यायं कुन्तीपुत्रस्य धीमतः ।

yastvayaṃ nirmalaḥ khaṅgo dvīpicarmaṇi daṃśitaḥ| rājño yudhiṣṭhirasyāyaṃ kuntīputrasya dhīmataḥ |

Verse 20

वैयाघकोशो भीमस्य पञ्चशार्दूललक्षणः । वारणानां सुदृप्तानां शिक्षितः स्कन्धशातने ।।

vaiyāghakośo bhīmasya pañcaśārdūlalakṣaṇaḥ | vāraṇānāṃ sudṛptānāṃ śikṣitaḥ skandhaśātane ||

Verse 21

नीलोत्पलसवर्णाभः खङ्गः पार्थस्य धीमतः। मृगेन्द्रचर्मपिहितस्तीक्ष्णधारः सुनिर्मलः ।।

nīlotpalasavarṇābhaḥ khaṅgaḥ pārthasya dhīmataḥ| mṛgendracarmapihitastīkṣṇadhāraḥ sunirmalaḥ ||

Verse 22

दर्शनीयः सुतीक्ष्णाग्रः कुन्तीपुत्रस्य धीमतः । अर्जुनस्यैष निस्त्रिंशः परसैन्याग्रदूषणः ।।

darśanīyaḥ sutīkṣṇāgraḥ kuntīputrasya dhīmataḥ | arjunasyaiṣa nistriṃśaḥ parasainyāgradūṣaṇaḥ ||

Verse 23

यस्त्वयं पार्षते कोशे निक्षिप्तो रुचिरत्सरुः ।। नकुलस्यैष निस्त्रिंशो वैश्वानरसमप्रभः ।।

yastvayaṃ pārṣate kośe nikṣipto ruciratsaruḥ || nakulasyaiṣa nistriṃśo vaiśvānarasamaprabhaḥ ||

Verse 24

यस्त्वयं पिङ्गलः खङ्गश्चित्रो मणिमयत्सरुः। सहदेवस्य खङ्गोऽयं भारसाहोऽतिदंशितःक । भीमस्यायं महादण्डः सर्वामित्रविनाशनः ।। वैशंपायन उवाच।

yastvayaṃ piṅgalaḥ khaṅgaścitro maṇimayatsaruḥ| sahadevasya khaṅgo'yaṃ bhārasāho'tidaṃśitaḥka | bhīmasyāyaṃ mahādaṇḍaḥ sarvāmitravināśanaḥ || vaiśaṃpāyana uvāca|

Verse 25

भेदतो ह्यर्जुनस्तूर्णं कथयामास तत्त्वतः । आयुधानि कलापांश्च निस्त्रिंशांश्चातुलप्रभान् ।।

bhedato hyarjunastūrṇaṃ kathayāmāsa tattvataḥ | āyudhāni kalāpāṃśca nistriṃśāṃścātulaprabhān ||