Adhyaya 14

Verse 1

द्रौपद्या सैरन्ध्रीवेषधारणेन सुदेष्णागृहे निवासः ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच । ततः कृष्णा सुकेशी सा दर्शनीया शुचिस्मिता। वेणीकेशान्समुत्क्षिप्य पीनवृत्तकुचा शुभा । जुगूहे दक्षिणे पार्श्वे मृदूनसितलोचना ।। 1 ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते विराटपर्वणि पाण्डवप्रवेशपर्वणि चतुर्दशोऽध्यायः ।। 14 ।।

draupadyā sairandhrīveṣadhāraṇena sudeṣṇāgṛhe nivāsaḥ || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca | tataḥ kṛṣṇā sukeśī sā darśanīyā śucismitā| veṇīkeśānsamutkṣipya pīnavṛttakucā śubhā | jugūhe dakṣiṇe pārśve mṛdūnasitalocanā || 1 || || iti śrīmanmahābhārate virāṭaparvaṇi pāṇḍavapraveśaparvaṇi caturdaśo'dhyāyaḥ || 14 ||

Verse 2

वासश्च परिधायैकं कृष्णा सुमलिनं महत्। कृत्वा वेषं च सैरन्ध्र्याः कृष्णा व्यचरदार्तवत् ।। 2 ।।

vāsaśca paridhāyaikaṃ kṛṣṇā sumalinaṃ mahat| kṛtvā veṣaṃ ca sairandhryāḥ kṛṣṇā vyacaradārtavat || 2 ||

Verse 3

प्रविष्टा नगरं भीरूः सैरन्ध्रीवेषसंयुता। तां नराः परिधावन्तः स्त्रियश्च समुपाद्रवन् ।। 3 ।।

praviṣṭā nagaraṃ bhīrūḥ sairandhrīveṣasaṃyutā| tāṃ narāḥ paridhāvantaḥ striyaśca samupādravan || 3 ||

Verse 4

अपृच्छंस्ते च तां दृष्ट्वा का त्वं किं च चिकीर्षसि। सा तानुवाच राजेन्द्र सैरन्ध्र्यहमुपागता। कर्म चेच्छामि वै कर्तुं तस्य या मां भरिष्यति ।। 4 ।।

apṛcchaṃste ca tāṃ dṛṣṭvā kā tvaṃ kiṃ ca cikīrṣasi| sā tānuvāca rājendra sairandhryahamupāgatā| karma cecchāmi vai kartuṃ tasya yā māṃ bhariṣyati || 4 ||

Verse 5

वैशंपायन उवाच। तस्या रूपेण वेषेण श्लक्ष्णया च गिरा तथा। न श्रद्दधानास्तां देवीमन्नहेतोरुपस्थिताम् ।। 5 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tasyā rūpeṇa veṣeṇa ślakṣṇayā ca girā tathā| na śraddadhānāstāṃ devīmannahetorupasthitām || 5 ||

Verse 6

विराटस्य तु कैकेयी भार्या परमसंमता। आलोकयन्ती ददृशे प्रासादाद्द्रुपदात्मजाम् ।। 6 ।।

virāṭasya tu kaikeyī bhāryā paramasaṃmatā| ālokayantī dadṛśe prāsādāddrupadātmajām || 6 ||

Verse 7

सा समीक्ष्य तथारूपामनाथामेकवाससम्। स्त्रीभिश्च पुरुषैश्चापि सर्वतः परिवारिताम् ।। 7 ।।

sā samīkṣya tathārūpāmanāthāmekavāsasam| strībhiśca puruṣaiścāpi sarvataḥ parivāritām || 7 ||

Verse 8

विराटभार्या तां देवी कारुण्याज्जातसंभ्रमा। अप्रेषयत्समीपस्थाः स्त्रियो वृद्धाश्च तत्पराः ।। 8 ।।

virāṭabhāryā tāṃ devī kāruṇyājjātasaṃbhramā| apreṣayatsamīpasthāḥ striyo vṛddhāśca tatparāḥ || 8 ||

Verse 9

अपनीय ततः सर्वा आनयध्वमिहैव ताम्। यदा दृष्टा मया साध्वी कम्पते मे मनस्तदा। तस्माच्छीघ्रमिहानाय दर्शयध्वं यदीच्छथ ।। 9 ।।

apanīya tataḥ sarvā ānayadhvamihaiva tām| yadā dṛṣṭā mayā sādhvī kampate me manastadā| tasmācchīghramihānāya darśayadhvaṃ yadīcchatha || 9 ||

Verse 10

तास्तथोक्ता उपागम्य द्रौपदीं परिसंगताः। आनीय सर्वथा त्वेनामब्रुवन्मधुराक्षरम् ।। 10 ।।

tāstathoktā upāgamya draupadīṃ parisaṃgatāḥ| ānīya sarvathā tvenāmabruvanmadhurākṣaram || 10 ||

Verse 11

भद्रे त्वां द्रष्टुमिच्छन्ती सुदेष्णा हर्म्यभूतले। त्वदर्थं प्रैषयच्चास्मान्द्रष्टुं तां त्वं यदीच्छसि। आयाह्यस्माभिरेवाद्य रक्ष्यमाणा यथेष्टतः ।। 11 ।।

bhadre tvāṃ draṣṭumicchantī sudeṣṇā harmyabhūtale| tvadarthaṃ praiṣayaccāsmāndraṣṭuṃ tāṃ tvaṃ yadīcchasi| āyāhyasmābhirevādya rakṣyamāṇā yatheṣṭataḥ || 11 ||

Verse 12

तच्छ्रुत्वा द्रौपदी तासां वचनं वाक्यकोविदा। ईप्सितर्थातिलाभेन हृष्टाऽऽयाता गृहोत्तमम् ।। 12 ।।

tacchrutvā draupadī tāsāṃ vacanaṃ vākyakovidā| īpsitarthātilābhena hṛṣṭā''yātā gṛhottamam || 12 ||

Verse 13

राजवेश्म ह्युपाक्रम्य यत्राग्र्यमहिषी स्थिता। सुदेष्णामगमत्कृष्णा राजभार्यां यशस्विनीम् ।। 13 ।।

rājaveśma hyupākramya yatrāgryamahiṣī sthitā| sudeṣṇāmagamatkṛṣṇā rājabhāryāṃ yaśasvinīm || 13 ||

Verse 14

कृष्णान्केशान्मृदून्दीर्घान्समुद्ग्रथ्यासितेक्षणा। कुञ्चिताग्रांस्तु सूक्ष्माग्रान्दर्शनीयान्निबध्य च। जुगूहे दक्षिणे पार्श्वे मृदूनायतलोचना ।। 14 ।।

kṛṣṇānkeśānmṛdūndīrghānsamudgrathyāsitekṣaṇā| kuñcitāgrāṃstu sūkṣmāgrāndarśanīyānnibadhya ca| jugūhe dakṣiṇe pārśve mṛdūnāyatalocanā || 14 ||

Verse 15

सा प्रविश्य विराटस्य द्रौपद्यन्तःपुरं शुभा। ह्रीनिषेवान्विता बाला कम्पमाना लतेव सा ।। 15 ।।

sā praviśya virāṭasya draupadyantaḥpuraṃ śubhā| hrīniṣevānvitā bālā kampamānā lateva sā || 15 ||

Verse 16

अभिगम्य च सुश्रोणी सर्वलक्षणसंयुता। ददर्शावस्थितां हैमे पीठे रत्नपरिच्छदे ।। 16 ।।

abhigamya ca suśroṇī sarvalakṣaṇasaṃyutā| dadarśāvasthitāṃ haime pīṭhe ratnaparicchade || 16 ||

Verse 17

रक्तसूक्ष्माम्बरधरां मेघे सौदामिनीमिव । नानावर्णविचित्रां च सर्वाभरणभूषिताम् ।। 17 ।।

raktasūkṣmāmbaradharāṃ meghe saudāminīmiva | nānāvarṇavicitrāṃ ca sarvābharaṇabhūṣitām || 17 ||

Verse 18

सुभ्रूं सुकेशीं सुश्रोणीं कुब्जवामनमध्यगाम्। बहुपुष्पोपकीर्णायां भूम्यां वेदिमिवाध्वरे ।। 18 ।।

subhrūṃ sukeśīṃ suśroṇīṃ kubjavāmanamadhyagām| bahupuṣpopakīrṇāyāṃ bhūmyāṃ vedimivādhvare || 18 ||

Verse 19

सुदेष्णां राजमहिषीं सर्वालंकारभूषिताम्। श्रीमतीं राजपुत्रीणां शतेन परिवारिताम् ।। 19 ।।

sudeṣṇāṃ rājamahiṣīṃ sarvālaṃkārabhūṣitām| śrīmatīṃ rājaputrīṇāṃ śatena parivāritām || 19 ||

Verse 20

ताः सर्वा द्रौपदीं दृष्ट्वा सन्तप्ताः परमाङ्गनाः । परितश्चोपतस्थुस्ताः सहसोत्थाय चासनात् ।। 20 ।।

tāḥ sarvā draupadīṃ dṛṣṭvā santaptāḥ paramāṅganāḥ | paritaścopatasthustāḥ sahasotthāya cāsanāt || 20 ||

Verse 21

निरीक्षमाणाः सर्वास्ताः शचीं देवीमिवागताम्। गूढगुल्फां वरारोहां कृष्णां ताम्रायतेक्षणाम्। अतिसर्वानवद्याङ्गीं नतगात्रीं सुमध्यमाम् ।। 21 ।।

nirīkṣamāṇāḥ sarvāstāḥ śacīṃ devīmivāgatām| gūḍhagulphāṃ varārohāṃ kṛṣṇāṃ tāmrāyatekṣaṇām| atisarvānavadyāṅgīṃ natagātrīṃ sumadhyamām || 21 ||

Verse 22

न ह्रस्वां नातिमहतीं जातां बहुतृणे वने। ऋश्यरोहीमिवानिन्द्यां सुकेशीं मृगलोचनाम् ।। 22 ।।

na hrasvāṃ nātimahatīṃ jātāṃ bahutṛṇe vane| ṛśyarohīmivānindyāṃ sukeśīṃ mṛgalocanām || 22 ||

Verse 23

तां मृगीमिव वित्रस्तां यूथभ्रष्टामिव द्विपाम्। लक्ष्मीमिव विशालाक्षीं विद्यामिव यशस्विनीम् ।। 23 ।।

tāṃ mṛgīmiva vitrastāṃ yūthabhraṣṭāmiva dvipām| lakṣmīmiva viśālākṣīṃ vidyāmiva yaśasvinīm || 23 ||

Verse 24

रोहिणीमिव ताराणां दीप्तामग्निशिखामिव। पार्वतीमिव रुद्राणीं वेलामिव महोदधेः ।। 24 ।।

rohiṇīmiva tārāṇāṃ dīptāmagniśikhāmiva| pārvatīmiva rudrāṇīṃ velāmiva mahodadheḥ || 24 ||

Verse 25

सुलभामिव नागीनां मृगीणामिव किन्नरीम्। गङ्गामिव विशुद्धाङ्गीं शारदीमिव शर्वरीम् ।। 25 ।।

sulabhāmiva nāgīnāṃ mṛgīṇāmiva kinnarīm| gaṅgāmiva viśuddhāṅgīṃ śāradīmiva śarvarīm || 25 ||

Verse 26

तामचिन्त्यतमां लोके इलामिव यशस्विनीम् । सावित्रीमिव दुर्धषां ब्राह्म्या लक्ष्म्या समन्वितां ।। 26 ।।

tāmacintyatamāṃ loke ilāmiva yaśasvinīm | sāvitrīmiva durdhaṣāṃ brāhmyā lakṣmyā samanvitāṃ || 26 ||

Verse 27

सीतामिव सतीं शुद्धामरुन्धतीमिव प्रियाम् । सुदेष्णा पर्यपृच्छत्तां विस्मयोत्फुल्ललोचना ।। 27 ।।

sītāmiva satīṃ śuddhāmarundhatīmiva priyām | sudeṣṇā paryapṛcchattāṃ vismayotphullalocanā || 27 ||

Verse 28

का त्वं सर्वानवद्याङ्गि कुतोसि त्वमिहागता। कस्य वा त्वं विशालाक्षि किं वा ते करवाण्यहम् ।। 28 ।।

kā tvaṃ sarvānavadyāṅgi kutosi tvamihāgatā| kasya vā tvaṃ viśālākṣi kiṃ vā te karavāṇyaham || 28 ||

Verse 29

गूढगुल्फा समानोरूस्त्रिगम्भीरा षडुन्नता। स्निग्धा पञ्चसु रक्तेषु हंसगद्गदभाषिणी ।। 29 ।।

gūḍhagulphā samānorūstrigambhīrā ṣaḍunnatā| snigdhā pañcasu rakteṣu haṃsagadgadabhāṣiṇī || 29 ||

Verse 30

शुकेशी सुस्वरा श्यामा पीनश्रोणीपयोधरा। अरालपक्ष्मनयना बिम्बोष्ठी तनुमध्यमा ।। 30 ।।

śukeśī susvarā śyāmā pīnaśroṇīpayodharā| arālapakṣmanayanā bimboṣṭhī tanumadhyamā || 30 ||

Verse 31

कम्बुग्रीवा गूढसिरा पूर्णचन्द्रनिभानना । दानवी किन्नरी वा त्वं गन्धर्वी वनदेवता ।। 31 ।।

kambugrīvā gūḍhasirā pūrṇacandranibhānanā | dānavī kinnarī vā tvaṃ gandharvī vanadevatā || 31 ||

Verse 32

अप्सरा वाऽसि नागी वा तारा वा त्वं विलासिनी । अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाऽथ मालिनी ।। 32 ।।

apsarā vā'si nāgī vā tārā vā tvaṃ vilāsinī | alambusā miśrakeśī puṇḍarīkā'tha mālinī || 32 ||

Verse 33

तेनतेनैव संपन्ना काश्मीरीव तुरंगमा। इन्द्राणी त्वथ रुद्राणी स्वधा वाऽप्यथवा रतिः ।। 33 ।।

tenatenaiva saṃpannā kāśmīrīva turaṃgamā| indrāṇī tvatha rudrāṇī svadhā vā'pyathavā ratiḥ || 33 ||

Verse 34

देवि देवेषु विख्याता ब्रूहि का त्वमिहागता। तव ह्यनुपमं रूपं भूषणैरपि वर्जितम् ।। 34 ।।

devi deveṣu vikhyātā brūhi kā tvamihāgatā| tava hyanupamaṃ rūpaṃ bhūṣaṇairapi varjitam || 34 ||

Verse 35

त्वां सृष्ट्वोपरतं मन्ये लोककर्तारमीश्वरम्। न तृप्यन्ति स्त्रियो दृष्ट्वा का न पुंसां रतिर्भवेत् ।। 35 ।।

tvāṃ sṛṣṭvoparataṃ manye lokakartāramīśvaram| na tṛpyanti striyo dṛṣṭvā kā na puṃsāṃ ratirbhavet || 35 ||

Verse 36

प्रवालपुष्पस्तबकैराचिता वनदेवताः। त्वामेव हि निरीक्षन्ते विस्मिता रूपसंपदा ।। 36 ।।

pravālapuṣpastabakairācitā vanadevatāḥ| tvāmeva hi nirīkṣante vismitā rūpasaṃpadā || 36 ||

Verse 37

अन्तःपुरगता नार्यो मृगाः पक्षिगणा नराः। सर्वे त्वामेव कल्याणि निरीक्षन्ते सुविस्मिताः ।। 37 ।।

antaḥpuragatā nāryo mṛgāḥ pakṣigaṇā narāḥ| sarve tvāmeva kalyāṇi nirīkṣante suvismitāḥ || 37 ||

Verse 38

न त्वादृशी काचन मे त्रिषु लोकेषु सुन्दरी। दृष्टपूर्वा श्रुता वाऽपि चक्षुपा विद्यते शुभा ।। 38 ।।

na tvādṛśī kācana me triṣu lokeṣu sundarī| dṛṣṭapūrvā śrutā vā'pi cakṣupā vidyate śubhā || 38 ||

Verse 39

द्रौपद्युवाच। नास्ति देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किन्नरी। सैरन्ध्री नाम मे जातिर्वन्यमूलफलाशना ।। 39 ।।

draupadyuvāca| nāsti devī na gandharvī na yakṣī na ca kinnarī| sairandhrī nāma me jātirvanyamūlaphalāśanā || 39 ||

Verse 40

पतीनां प्रेक्षमाणानां कस्मिंश्चित्कारणान्तरे। केशपाशे परामृष्टा साऽहं त्रस्ता वनं गता ।। 40 ।।

patīnāṃ prekṣamāṇānāṃ kasmiṃścitkāraṇāntare| keśapāśe parāmṛṣṭā sā'haṃ trastā vanaṃ gatā || 40 ||

Verse 41

तत्र द्वादशवर्षाणि वन्यमूलफलाशना। चराम्यनिलया सुभ्रूः सा तवान्तिकमागता ।। 41 ।।

tatra dvādaśavarṣāṇi vanyamūlaphalāśanā| carāmyanilayā subhrūḥ sā tavāntikamāgatā || 41 ||

Verse 42

जानामि केशान्ग्रथितुं विचित्रान्ग्रथितुं मणीन्। मल्लिकोत्पलपद्मानां जानामि ग्रथितुं स्रजः ।। 42 ।।

jānāmi keśāngrathituṃ vicitrāngrathituṃ maṇīn| mallikotpalapadmānāṃ jānāmi grathituṃ srajaḥ || 42 ||

Verse 43

सिन्धुवारकजातीनां रचयाम्यवतंसकान्। पत्रं मृगाङ्गमगरुं पिषे च हरिचन्दनम् । ग्रथयिष्यामि चित्राश्च स्रजः परमशोभनाः ।। 43 ।।

sindhuvārakajātīnāṃ racayāmyavataṃsakān| patraṃ mṛgāṅgamagaruṃ piṣe ca haricandanam | grathayiṣyāmi citrāśca srajaḥ paramaśobhanāḥ || 43 ||

Verse 44

आराधनं सत्यभामां कृष्णस्य महिषीं प्रियाम्। कृष्णां च भार्यां पार्थानां नारीणामुत्तमां तथा ।। 44 ।।

ārādhanaṃ satyabhāmāṃ kṛṣṇasya mahiṣīṃ priyām| kṛṣṇāṃ ca bhāryāṃ pārthānāṃ nārīṇāmuttamāṃ tathā || 44 ||

Verse 45

तथाऽस्मि सुभ्रुवा चाहमिष्टलाभेन तोषिता। मालिनी चेति मे नाम स्वयं देवी चकार ह। कृष्णा कमलपत्राक्षी सा मे प्राणसमा सखी ।। 45 ।।

tathā'smi subhruvā cāhamiṣṭalābhena toṣitā| mālinī ceti me nāma svayaṃ devī cakāra ha| kṛṣṇā kamalapatrākṣī sā me prāṇasamā sakhī || 45 ||

Verse 46

न चाहं चिरमिच्छामि क्वचिद्वस्तुं शुभानने। व्रतं किलैतदस्माकं कुलधर्मोऽयमीदृशः ।। 46 ।।

na cāhaṃ ciramicchāmi kvacidvastuṃ śubhānane| vrataṃ kilaitadasmākaṃ kuladharmo'yamīdṛśaḥ || 46 ||

Verse 47

योऽस्माकं तु हरेद्द्रव्यं देशं वसनमेव वा। न क्रोद्धव्यं किलास्माभिरस्मद्गुरुरमर्षणः ।। 47 ।।

yo'smākaṃ tu hareddravyaṃ deśaṃ vasanameva vā| na kroddhavyaṃ kilāsmābhirasmadgururamarṣaṇaḥ || 47 ||

Verse 48

साऽहं वनानि दुर्गाणि तीर्थानि च सरांसि च। शैलांश्च विविधान्रम्यान्सरितश्च समुद्रगाः ।। 48 ।।

sā'haṃ vanāni durgāṇi tīrthāni ca sarāṃsi ca| śailāṃśca vividhānramyānsaritaśca samudragāḥ || 48 ||

Verse 49

भर्तृशोकपरीताङ्गी भर्तृसब्रह्मचारिणी । विचरामि महीं दुर्गां यत्र सायंनिवेशना ।। 49 ।।

bhartṛśokaparītāṅgī bhartṛsabrahmacāriṇī | vicarāmi mahīṃ durgāṃ yatra sāyaṃniveśanā || 49 ||

Verse 50

वीरपत्नी यदा देवी चरमाणेषु भर्तृषु। साऽहं विवत्सा विधिना गन्धमादनपर्वतात्। शृणोमि तव सौशील्यं भर्तुर्मधुरभाषिणि ।। 50 ।।

vīrapatnī yadā devī caramāṇeṣu bhartṛṣu| sā'haṃ vivatsā vidhinā gandhamādanaparvatāt| śṛṇomi tava sauśīlyaṃ bharturmadhurabhāṣiṇi || 50 ||

Verse 51

माहात्म्यं च ततः श्रुत्वा ब्राह्मणानां समीपतः। त्वामुपस्थातुमिच्छामि ततश्चाहमिहागता ।। 51 ।।

māhātmyaṃ ca tataḥ śrutvā brāhmaṇānāṃ samīpataḥ| tvāmupasthātumicchāmi tataścāhamihāgatā || 51 ||

Verse 52

गुरवो मम धर्मश्च वायुः शक्रस्तथाऽश्विनौ । तेषां प्रसादाच्च न मां कश्चिद्धर्षयते पुमान् ।। 52 ।।

guravo mama dharmaśca vāyuḥ śakrastathā'śvinau | teṣāṃ prasādācca na māṃ kaściddharṣayate pumān || 52 ||

Verse 53

वैशंपायन उवाच। एवमुक्त्वा सुदेष्णां तां कृताञ्जलिपुटा स्थिता। साऽब्रवीद्विस्मयाविष्टा द्रौपदीं योषितां वराम् ।। 53 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktvā sudeṣṇāṃ tāṃ kṛtāñjalipuṭā sthitā| sā'bravīdvismayāviṣṭā draupadīṃ yoṣitāṃ varām || 53 ||

Verse 54

न भरेयमहं भद्रे संशयो मम विद्यते। राजा त्वयं हि त्वां दृष्ट्वा मतिं पापां करिष्यति ।। 54 ।।

na bhareyamahaṃ bhadre saṃśayo mama vidyate| rājā tvayaṃ hi tvāṃ dṛṣṭvā matiṃ pāpāṃ kariṣyati || 54 ||

Verse 55

साऽहं त्वां न क्षमां मन्ये वसन्तीमिह वेश्मनि। एष दोषोस्ति सुश्रोणि कथं वाभीरु मन्यसे ।। 55 ।।

sā'haṃ tvāṃ na kṣamāṃ manye vasantīmiha veśmani| eṣa doṣosti suśroṇi kathaṃ vābhīru manyase || 55 ||

Verse 56

स्थिता राजकुले नार्यो याश्चेमा मम वेश्मनि। त्वामेवैकां निरीक्षन्ते विस्मयाद्वरवर्णिनि ।। 56 ।।

sthitā rājakule nāryo yāścemā mama veśmani| tvāmevaikāṃ nirīkṣante vismayādvaravarṇini || 56 ||

Verse 57

वृक्षांश्चोपस्थितान्पश्य य इमे मम वेश्मनि। विनमन्ते हि त्वां दृष्ट्वा पुमांसं कं न लोभयेः ।। 57 ।।

vṛkṣāṃścopasthitānpaśya ya ime mama veśmani| vinamante hi tvāṃ dṛṣṭvā pumāṃsaṃ kaṃ na lobhayeḥ || 57 ||

Verse 58

बिभर्षि परमं रूपमतिमानुषमद्भुतम्। तिर्यग्योनिगताश्चापि निरीक्षन्ते सविस्मयाः । तव रूपमनिन्द्याङ्गि किं पुनर्मानवा भुवि ।। 58 ।।

bibharṣi paramaṃ rūpamatimānuṣamadbhutam| tiryagyonigatāścāpi nirīkṣante savismayāḥ | tava rūpamanindyāṅgi kiṃ punarmānavā bhuvi || 58 ||

Verse 59

राजा विराटः सुश्रोणि दृष्ट्वा ते परमं वपुः। मां विहाय वरारोहे त्वां गच्छेत्सर्वचेतसा ।। 59 ।।

rājā virāṭaḥ suśroṇi dṛṣṭvā te paramaṃ vapuḥ| māṃ vihāya varārohe tvāṃ gacchetsarvacetasā || 59 ||

Verse 60

यं हि त्वमनवद्याङ्गी नरमायतलोचने। सुप्रसन्ना हि वीक्षेथाः स कामवरागो भवेत् ।। 60 ।।

yaṃ hi tvamanavadyāṅgī naramāyatalocane| suprasannā hi vīkṣethāḥ sa kāmavarāgo bhavet || 60 ||

Verse 61

सुस्नाताऽलंकृता हि त्वं यमीक्षेथा हि मानुषम्। ग्लानिर्न तस्य दुःखं वा न तन्द्रिर्न पराजयः ।। 61 ।।

susnātā'laṃkṛtā hi tvaṃ yamīkṣethā hi mānuṣam| glānirna tasya duḥkhaṃ vā na tandrirna parājayaḥ || 61 ||

Verse 62

न शोको न च सन्तापो न क्रोधो नानृतं वदे। यं त्वं सर्वातवद्याङ्गि भजेथाः समलंकृता ।। 62 ।।

na śoko na ca santāpo na krodho nānṛtaṃ vade| yaṃ tvaṃ sarvātavadyāṅgi bhajethāḥ samalaṃkṛtā || 62 ||

Verse 63

न व्याधिर्न जरा तस्य न तृष्णा न क्षुधा भवेत्। यस्य त्वं वशगा सुभ्रु भवेरङ्कगता सती ।। 63 ।

na vyādhirna jarā tasya na tṛṣṇā na kṣudhā bhavet| yasya tvaṃ vaśagā subhru bhaveraṅkagatā satī || 63 |

Verse 64

पञ्चत्वमपि संप्राप्तं यं च त्वं परिपस्वजेः। बाहुभ्यामनुरूपाभ्यां स जीवेदिति मे मतिः ।। 64 ।।

pañcatvamapi saṃprāptaṃ yaṃ ca tvaṃ paripasvajeḥ| bāhubhyāmanurūpābhyāṃ sa jīvediti me matiḥ || 64 ||

Verse 65

यस्य हि त्वं भवेर्भार्या यं च हृष्टा परिष्वजेः । अतिजीवेस्य सर्वेषु देवेष्विव पुरन्दरः ।। 65 ।।

yasya hi tvaṃ bhaverbhāryā yaṃ ca hṛṣṭā pariṣvajeḥ | atijīvesya sarveṣu deveṣviva purandaraḥ || 65 ||

Verse 66

अध्यारोहेद्यथा वृक्षं यथा वाऽऽरुह्य तक्षति। राजवेश्मनि वामोरु ननु स्यास्त्वं तथा मम ।। 66 ।।

adhyārohedyathā vṛkṣaṃ yathā vā''ruhya takṣati| rājaveśmani vāmoru nanu syāstvaṃ tathā mama || 66 ||

Verse 67

यथा कर्कटकी गर्भमाधत्ते मृत्युमात्मनः। तथाविधमहं मन्ये तव सुभ्रु समागमम् ।। 67 ।।

yathā karkaṭakī garbhamādhatte mṛtyumātmanaḥ| tathāvidhamahaṃ manye tava subhru samāgamam || 67 ||

Verse 68

अनुमानये त्वां सैरन्ध्रि नावमन्ये कथंचन। भर्तृशीलभयाद्भद्रे तव वासं न रोचये ।। 68 ।।

anumānaye tvāṃ sairandhri nāvamanye kathaṃcana| bhartṛśīlabhayādbhadre tava vāsaṃ na rocaye || 68 ||

Verse 69

सैरन्ध्र्युवाच। नाहं शक्या विराटेन यद्वा चान्येन केनचित्। देवगन्धर्वयक्षैर्वा द्रष्टुं दुष्टेन चेतसा ।। 69 ।।

sairandhryuvāca| nāhaṃ śakyā virāṭena yadvā cānyena kenacit| devagandharvayakṣairvā draṣṭuṃ duṣṭena cetasā || 69 ||

Verse 70

गन्धर्वाः पालयन्ते मां सुकुलाः पञ्च सुव्रताः । पुत्रा देवादिदेवानां सूर्यपावकवर्चसः ।। 70 ।।

gandharvāḥ pālayante māṃ sukulāḥ pañca suvratāḥ | putrā devādidevānāṃ sūryapāvakavarcasaḥ || 70 ||

Verse 71

यश्च दुःशीलवान्मर्त्यो मां स्पृशेद्दुष्टचेतसा। स तामेव निशां शीघ्रं शयीत मुसलैर्हतः ।। 71 ।।

yaśca duḥśīlavānmartyo māṃ spṛśedduṣṭacetasā| sa tāmeva niśāṃ śīghraṃ śayīta musalairhataḥ || 71 ||

Verse 72

यस्यापि हि शतं पूर्णं बान्धवानां भवेदपि। सहस्रं वा विशालाक्षि कोटिर्वापि सहस्रिका । दुष्टचित्तश्च मां ब्रूयान्न स जीवेत्तवाग्रतः ।। 72 ।।

yasyāpi hi śataṃ pūrṇaṃ bāndhavānāṃ bhavedapi| sahasraṃ vā viśālākṣi koṭirvāpi sahasrikā | duṣṭacittaśca māṃ brūyānna sa jīvettavāgrataḥ || 72 ||

Verse 73

न तस्य त्रिदशा देवा नासुरा न च पन्नगाः। तेभ्यो गन्धर्वराजेभ्यस्त्राणं कुर्युरसंशयम् ।। 73 ।।

na tasya tridaśā devā nāsurā na ca pannagāḥ| tebhyo gandharvarājebhyastrāṇaṃ kuryurasaṃśayam || 73 ||

Verse 74

सुदेष्णे विश्वस त्वं मां स्वजने बान्धवेऽपि वा । नाहं शक्या नरैर्द्रष्टुं न च मे वृत्तमीदृशम् ।। 74 ।।

sudeṣṇe viśvasa tvaṃ māṃ svajane bāndhave'pi vā | nāhaṃ śakyā narairdraṣṭuṃ na ca me vṛttamīdṛśam || 74 ||

Verse 75

यो मे न दद्यादुच्छिष्टं न च पादौ प्रधावयेत्। प्रीयेरंस्तेन वासेन गन्धर्वाः पतयो मम ।। 75 ।।

yo me na dadyāducchiṣṭaṃ na ca pādau pradhāvayet| prīyeraṃstena vāsena gandharvāḥ patayo mama || 75 ||

Verse 76

यो हि मां पुरुषो गृद्ध्येद्यथाऽन्याः प्राकृतस्त्रियः। तामेव स इमां रात्रिं प्रविशेदपरां तनुम् ।। 76 ।।

yo hi māṃ puruṣo gṛddhyedyathā'nyāḥ prākṛtastriyaḥ| tāmeva sa imāṃ rātriṃ praviśedaparāṃ tanum || 76 ||

Verse 77

न चाप्यहं चालयितुं शक्या केनचिदङ्गने। दुःखशीलाश्च गन्धर्वास्त इमे बलिनः प्रियाः । एवं निवसमानायां मयि मा ते भयं हि भूत् ।। 77 ।।

na cāpyahaṃ cālayituṃ śakyā kenacidaṅgane| duḥkhaśīlāśca gandharvāsta ime balinaḥ priyāḥ | evaṃ nivasamānāyāṃ mayi mā te bhayaṃ hi bhūt || 77 ||

Verse 78

वैशंपायन उवाच। एवमुक्ता तु सैरन्ध्र्या सुदेष्णा वाक्यमब्रवीत्। वसेह मयि कल्याणि यदि ते वृत्तमीदृशम् ।। 78 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktā tu sairandhryā sudeṣṇā vākyamabravīt| vaseha mayi kalyāṇi yadi te vṛttamīdṛśam || 78 ||

Verse 79

कश्च ते दातुमुच्छिष्टं पुमानर्हति भामिनि । प्रसारयेच्च कः पादौ लक्ष्मीं दृष्ट्वैव बुद्धिमान् ।। 79 ।।

kaśca te dātumucchiṣṭaṃ pumānarhati bhāmini | prasārayecca kaḥ pādau lakṣmīṃ dṛṣṭvaiva buddhimān || 79 ||

Verse 80

एवमाचारसंपन्ना एवं देवपरायणा। रक्ष्या त्वमसि भूतानां सावित्रीवद्विजन्मनाम् ।। 80 ।।

evamācārasaṃpannā evaṃ devaparāyaṇā| rakṣyā tvamasi bhūtānāṃ sāvitrīvadvijanmanām || 80 ||

Verse 81

देवता इव कल्याणि पूजिता वरवर्णिनी। वस भद्रे मयि प्रीता प्रीतिर्हि मयि वर्तते। सर्वकामैः प्रमुदिता निरुद्विग्नमनाः सुखम् ।। 81 ।।

devatā iva kalyāṇi pūjitā varavarṇinī| vasa bhadre mayi prītā prītirhi mayi vartate| sarvakāmaiḥ pramuditā nirudvignamanāḥ sukham || 81 ||

Verse 82

वैशंपायन उवाच। सुदेष्णयैवमुक्ता सा संप्रीता चारुहासिनी। निर्विशङ्का विराटस्य विवेशान्तःपुरं सुखम् ।। 82 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| sudeṣṇayaivamuktā sā saṃprītā cāruhāsinī| nirviśaṅkā virāṭasya viveśāntaḥpuraṃ sukham || 82 ||

Verse 83

याज्ञसेनी सुदेष्णां तु शुश्रूपन्ती विशांपते। अवसत्परिचारार्हा सुदुःखं जनमेजय ।। 83 ।।

yājñasenī sudeṣṇāṃ tu śuśrūpantī viśāṃpate| avasatparicārārhā suduḥkhaṃ janamejaya || 83 ||

Verse 84

एवं विराटे न्यवसंस्तु पाण्डवाः कृष्णा तथाऽन्तःपुरमेत्य शोभना। अज्ञातचर्यां प्रतिरुद्धमानसा यथाऽग्रथो भस्मनि गूढतेजसः ।। 84 ।।

evaṃ virāṭe nyavasaṃstu pāṇḍavāḥ kṛṣṇā tathā'ntaḥpurametya śobhanā| ajñātacaryāṃ pratiruddhamānasā yathā'gratho bhasmani gūḍhatejasaḥ || 84 ||