Adhyaya 84

Verse 1

युधिष्ठिरेण धौम्यंप्रति अर्जुनेन विना स्वस्य काम्यकवनेऽनमिरुचिकथनपूर्वकं निवासाय स्थानान्तरकथनप्रार्थना ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। भ्रातॄणां मतमाज्ञाय नारदस्य च धीमतः। पितामहसमं धौम्यं प्राह राजा युधिष्ठिरः ।।

yudhiṣṭhireṇa dhaumyaṃprati arjunena vinā svasya kāmyakavane'namirucikathanapūrvakaṃ nivāsāya sthānāntarakathanaprārthanā || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| bhrātṝṇāṃ matamājñāya nāradasya ca dhīmataḥ| pitāmahasamaṃ dhaumyaṃ prāha rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 2

मया स पुरुषव्याघ्रो जिष्णुः सत्यपराक्रमः। अस्त्रहेतोर्महाबाहुरमितात्मा विवासितः ।।

mayā sa puruṣavyāghro jiṣṇuḥ satyaparākramaḥ| astrahetormahābāhuramitātmā vivāsitaḥ ||

Verse 3

स हि वीरोऽनुरक्तश् समर्थश्च तपोधनः। कृती च भृशमप्यस्त्रे वासुदेव इव प्रभुः ।।

sa hi vīro'nuraktaś samarthaśca tapodhanaḥ| kṛtī ca bhṛśamapyastre vāsudeva iva prabhuḥ ||

Verse 4

अहं ह्येतावुभौ ब्रह्मन्कृष्णावरिविघातिनौ। अभिजानामि विक्रान्तौ तथा व्यासः परन्तपौ ।।

ahaṃ hyetāvubhau brahmankṛṣṇāvarivighātinau| abhijānāmi vikrāntau tathā vyāsaḥ parantapau ||

Verse 5

त्रियुगौ पुण्डरीकाक्षौ वासुदेवधनंजयौ। नारदोऽपितथा वेद योष्यशंसत्सदा मम ।।

triyugau puṇḍarīkākṣau vāsudevadhanaṃjayau| nārado'pitathā veda yoṣyaśaṃsatsadā mama ||

Verse 6

तथाऽहमपि जानामि नरनारायणावृषी। शक्तोऽयमित्यतो मत्वा मया स प्रेषितोऽर्जुनः ।।

tathā'hamapi jānāmi naranārāyaṇāvṛṣī| śakto'yamityato matvā mayā sa preṣito'rjunaḥ ||

Verse 7

इन्द्रादनवरः शक्रं सुरसूनुः सुराधिपम्। द्रष्टुमस्त्राणि चादातुमिन्द्रादिति विवासितः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि चतुरशीतितमोऽध्यायः ।। 84 ।।

indrādanavaraḥ śakraṃ surasūnuḥ surādhipam| draṣṭumastrāṇi cādātumindrāditi vivāsitaḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi caturaśītitamo'dhyāyaḥ || 84 ||

Verse 8

भीष्मद्रोणावतिरथौ कृपो द्रौणिश्च दुर्जयः। धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सुधृताः सुमहाबलाः ।।

bhīṣmadroṇāvatirathau kṛpo drauṇiśca durjayaḥ| dhṛtarāṣṭrasya putreṇa sudhṛtāḥ sumahābalāḥ ||

Verse 9

सर्वे वेदविदः शूराः सर्वेऽस्त्रकुशलास्तथा। सर्वे महारथा मुख्याः सर्वे जितपरिश्रमाः। योद्धुकामाश्च पार्थेन सततं ये महाबलाः ।।

sarve vedavidaḥ śūrāḥ sarve'strakuśalāstathā| sarve mahārathā mukhyāḥ sarve jitapariśramāḥ| yoddhukāmāśca pārthena satataṃ ye mahābalāḥ ||

Verse 10

स च दिव्यास्त्रवित्कर्णः सूतपुत्रो महारथः। योऽस्त्रवेगानिलबलः शरार्चिस्तलनिःस्वनः। रजोधूमोऽस्त्रसंपातो धार्तराष्ट्रानिलोद्धतः ।। अनवरोऽन्यूनः ।।

sa ca divyāstravitkarṇaḥ sūtaputro mahārathaḥ| yo'stravegānilabalaḥ śarārcistalaniḥsvanaḥ| rajodhūmo'strasaṃpāto dhārtarāṣṭrāniloddhataḥ || anavaro'nyūnaḥ ||

Verse 11

निसृष्ट इव कालेन युगान्तज्वलनो यथा। मम सैन्यमयं कक्षं प्रधक्ष्यति न संशयः ।। रजःकार्यं क्रोधः स एव धूमो यस्य। धार्तराष्ट्रैरनिलैरिव उद्धत उद्दीपितः ।।

nisṛṣṭa iva kālena yugāntajvalano yathā| mama sainyamayaṃ kakṣaṃ pradhakṣyati na saṃśayaḥ || rajaḥkāryaṃ krodhaḥ sa eva dhūmo yasya| dhārtarāṣṭrairanilairiva uddhata uddīpitaḥ ||

Verse 12

तं स कुष्णानिलोद्धूतो दिव्यास्त्रज्वलनो महान्। श्वेतवाजिबलाकाभृद्गण्डीवेन्द्रायुधोल्बणः ।। कक्षं तृणवनम् ।।

taṃ sa kuṣṇāniloddhūto divyāstrajvalano mahān| śvetavājibalākābhṛdgaṇḍīvendrāyudholbaṇaḥ || kakṣaṃ tṛṇavanam ||

Verse 13

संरब्धः शरधाराभिः सुधीप्तं कर्णपावकम्। उदीर्णोऽर्जुनमेघोऽयं शमयिष्यति संयुगे ।।

saṃrabdhaḥ śaradhārābhiḥ sudhīptaṃ karṇapāvakam| udīrṇo'rjunamegho'yaṃ śamayiṣyati saṃyuge ||

Verse 14

स साक्षादेव सर्वाणि शक्रात्परपुरंजयः। दिव्यान्यस्त्राणि वीभत्सुर्यथावत्प्रतिपत्स्यते ।।

sa sākṣādeva sarvāṇi śakrātparapuraṃjayaḥ| divyānyastrāṇi vībhatsuryathāvatpratipatsyate ||

Verse 15

अलं स तेषां सर्वेषामिति मे धीयते मतिः। नास्ति त्वतिक्रिया तस् रणेऽरीणां प्रतिक्रिया ।। उल्वणो दुःसहः ।।

alaṃ sa teṣāṃ sarveṣāmiti me dhīyate matiḥ| nāsti tvatikriyā tas raṇe'rīṇāṃ pratikriyā || ulvaṇo duḥsahaḥ ||

Verse 16

ते वयं पाण्डवं सर्वे गृहीतास्त्रमरिंदमम्। द्रष्टारो न हि बीभत्सुर्भारमुद्यम्य सीदति ।। अलं जेतुं पर्याप्तः ।।

te vayaṃ pāṇḍavaṃ sarve gṛhītāstramariṃdamam| draṣṭāro na hi bībhatsurbhāramudyamya sīdati || alaṃ jetuṃ paryāptaḥ ||

Verse 17

वयं तु तमृते वीरं वनेऽस्मिन्द्विपदांवर। अवधानं न गच्छामः काम्यके सह कृष्णया ।। द्रष्टारो द्रक्ष्यामः ।।

vayaṃ tu tamṛte vīraṃ vane'smindvipadāṃvara| avadhānaṃ na gacchāmaḥ kāmyake saha kṛṣṇayā || draṣṭāro drakṣyāmaḥ ||

Verse 18

भवानन्यद्वनं साधु बह्वन्नं फलवच्छुचि। आख्यातु रमणीयं च सेवितं पुण्यक्रमभिः ।। अवधानं स्वास्थ्यम् ।।

bhavānanyadvanaṃ sādhu bahvannaṃ phalavacchuci| ākhyātu ramaṇīyaṃ ca sevitaṃ puṇyakramabhiḥ || avadhānaṃ svāsthyam ||

Verse 19

यत्रकंचिद्वयं कालं वसन्तः सत्यविक्रमम्। प्रतीक्षामोऽर्जुनं वरं वृष्टिकामा इवाम्बुदम् ।।

yatrakaṃcidvayaṃ kālaṃ vasantaḥ satyavikramam| pratīkṣāmo'rjunaṃ varaṃ vṛṣṭikāmā ivāmbudam ||

Verse 20

विविधानाश्रमान्कांश्चिद्द्विजातिभ्यः प्रतिश्रुतान्। सरांसि सरितश्चैव रमणीयांश्च पर्वतान् ।।

vividhānāśramānkāṃściddvijātibhyaḥ pratiśrutān| sarāṃsi saritaścaiva ramaṇīyāṃśca parvatān ||

Verse 21

आचक्ष्व न हि मे ब्रह्मन्रोचते तमृतेऽर्जुनम्। वनेऽस्मिन्काम्यके वासो गच्छामोऽन्यां दिशंप्रति ।।

ācakṣva na hi me brahmanrocate tamṛte'rjunam| vane'sminkāmyake vāso gacchāmo'nyāṃ diśaṃprati ||