Adhyaya 81

Verse 1

पुलस्त्येन भीष्मंप्रति नानातीर्थमहिमानुवर्णनम् ।। 1 ।। पुलस्त्य उवाच। ततो गच्छेत राजेन्द्र कुरुक्षेत्रमभिष्टुतम्। पापेभ्योविप्रमुच्यन्ते तद्गताः सर्वजन्तवः ।।

pulastyena bhīṣmaṃprati nānātīrthamahimānuvarṇanam || 1 || pulastya uvāca| tato gaccheta rājendra kurukṣetramabhiṣṭutam| pāpebhyovipramucyante tadgatāḥ sarvajantavaḥ ||

Verse 2

कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम्। य एवं सततं ब्रूयात्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ।।

kurukṣetraṃ gamiṣyāmi kurukṣetre vasāmyaham| ya evaṃ satataṃ brūyātso'pi pāpaiḥ pramucyate ||

Verse 3

पांसवोऽपिकुरुक्षेत्रे वायुना समुदीरिताः। अपिदुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम् ।।

pāṃsavo'pikurukṣetre vāyunā samudīritāḥ| apiduṣkṛtakarmāṇaṃ nayanti paramāṃ gatim ||

Verse 4

दक्षिणेन सरस्वत्या दृषद्वत्युत्तरेण च। ये वसन्ति कुरुक्षेत्रे ते वसन्ति त्रिविष्टपे ।।

dakṣiṇena sarasvatyā dṛṣadvatyuttareṇa ca| ye vasanti kurukṣetre te vasanti triviṣṭape ||

Verse 5

तत्र मासं वसेद्धीरः सरस्वत्यां युधांवर। यत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाः ।।

tatra māsaṃ vaseddhīraḥ sarasvatyāṃ yudhāṃvara| yatrabrahmādayo devā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ ||

Verse 6

गन्धर्वाप्सरसो यक्षाः पन्नगाश्च महीपते। ब्रह्मक्षेत्रं महापुण्यमभिगच्छन्ति भारत ।।

gandharvāpsaraso yakṣāḥ pannagāśca mahīpate| brahmakṣetraṃ mahāpuṇyamabhigacchanti bhārata ||

Verse 7

मनसाऽप्यभिकामस्य कुरुक्षेत्रं युधांवर। पापानि विप्रणश्यन्ति ब्रह्मलोकं च गच्छति ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि एकाशीतितमोऽध्यायः ।। 81 ।।

manasā'pyabhikāmasya kurukṣetraṃ yudhāṃvara| pāpāni vipraṇaśyanti brahmalokaṃ ca gacchati || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi ekāśītitamo'dhyāyaḥ || 81 ||

Verse 8

गत्वा हि श्रद्धया युक्तः करुक्षेत्रं कुरूद्वह। राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलमाप्नोति मानवः ।।

gatvā hi śraddhayā yuktaḥ karukṣetraṃ kurūdvaha| rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalamāpnoti mānavaḥ ||

Verse 9

ततश्च मन्तुकं राजन्द्वारपालं महाबलम्। यक्षं समभिवाद्यैव गोसहस्रफलं लभेत् ।। कुत्सितं रौतीति कुरु तस्य क्षेपणात्रायत इति कुरुक्षेत्र पापनिवर्तकम् ।।

tataśca mantukaṃ rājandvārapālaṃ mahābalam| yakṣaṃ samabhivādyaiva gosahasraphalaṃ labhet || kutsitaṃ rautīti kuru tasya kṣepaṇātrāyata iti kurukṣetra pāpanivartakam ||

Verse 10

ततो गच्छेत धर्मज्ञ विष्णो स्थानमनुत्तमम्। सततं नाम राजेन्द्र यत्रसन्निहितो हरिः ।।

tato gaccheta dharmajña viṣṇo sthānamanuttamam| satataṃ nāma rājendra yatrasannihito hariḥ ||

Verse 11

तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च त्रिलोकप्रभवं हरिम्। अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ।।

tatrasnātvā'rcayitvā ca trilokaprabhavaṃ harim| aśvamedhamavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati ||

Verse 12

ततः परिप्लवं गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्। अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति भारत ।।

tataḥ pariplavaṃ gacchettīrthaṃ trailokyaviśrutam| agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ prāpnoti bhārata ||

Verse 13

पृथिवीतीर्थमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत्। ततः शालूकिनी गत्वा तीर्थसेवी नराधिप ।।

pṛthivītīrthamāsādya gosahasraphalaṃ labhet| tataḥ śālūkinī gatvā tīrthasevī narādhipa ||

Verse 14

दशाश्वमेधे स्नात्वा च तदेव फलमाप्नुयात्। सर्पदर्वीं समासाद्य नागानां तीर्थमुत्तमम् ।।

daśāśvamedhe snātvā ca tadeva phalamāpnuyāt| sarpadarvīṃ samāsādya nāgānāṃ tīrthamuttamam ||

Verse 15

अग्निष्टोममवाप्नोति नागलोकं च विन्दति। ततो गच्छेत धर्मज्ञ द्वारपालमरुन्तुकम् ।।

agniṣṭomamavāpnoti nāgalokaṃ ca vindati| tato gaccheta dharmajña dvārapālamaruntukam ||

Verse 16

तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत्। ततः पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनः ।।

tatroṣya rajanīmekāṃ gosahasraphalaṃ labhet| tataḥ pañcanadaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ ||

Verse 17

कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफंल लभेत्। अश्विनोस्तीर्थमासाद्य रूपवानमिजायते ।।

koṭitīrthamupaspṛśya hayamedhaphaṃla labhet| aśvinostīrthamāsādya rūpavānamijāyate ||

Verse 18

ततो गच्छेत धर्मज्ञ वाराहं तीर्थमुत्तमम्। विष्णुर्वाराहरूपेण पूर्वं यत्र स्थितो विभुः ।।

tato gaccheta dharmajña vārāhaṃ tīrthamuttamam| viṣṇurvārāharūpeṇa pūrvaṃ yatra sthito vibhuḥ ||

Verse 19

तत्रस्नात्वा नरश्रेष्ठ अग्निष्टोमफलं लभेत्। ततो जयन्त्यां राजेन्द्र सोमतीर्थं समाविशेत् ।।

tatrasnātvā naraśreṣṭha agniṣṭomaphalaṃ labhet| tato jayantyāṃ rājendra somatīrthaṃ samāviśet ||

Verse 20

स्नात्वा फलमवाप्नोति राजसूयस्य मानवः। एकहंसे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ।।

snātvā phalamavāpnoti rājasūyasya mānavaḥ| ekahaṃse naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||

Verse 21

शतशौचं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप। पौण्डरीकमवाप्नोति कृतशौचो भवेच्च सः ।।

śataśaucaṃ samāsādya tīrthasevī narādhipa| pauṇḍarīkamavāpnoti kṛtaśauco bhavecca saḥ ||

Verse 22

ततो मुञ्जवटं नाम स्थाणोः स्थानं महात्मनः। उपोष्य रजनीमेकां गाणपत्यमवाप्नुयात् ।।

tato muñjavaṭaṃ nāma sthāṇoḥ sthānaṃ mahātmanaḥ| upoṣya rajanīmekāṃ gāṇapatyamavāpnuyāt ||

Verse 23

तत्रैव च महाराज यक्षिणी लोकविश्रुता। तां चाभिगम्यराजेन्द्र सर्वान्कामानवाप्नुयात् ।।

tatraiva ca mahārāja yakṣiṇī lokaviśrutā| tāṃ cābhigamyarājendra sarvānkāmānavāpnuyāt ||

Verse 24

कुरुक्षेत्रस् तद्द्वारं विश्रुतं भरतर्षभ। प्रदक्षिणमुपावृत्य तीर्थसेवी समाहितः ।।

kurukṣetras taddvāraṃ viśrutaṃ bharatarṣabha| pradakṣiṇamupāvṛtya tīrthasevī samāhitaḥ ||

Verse 25

संमिते पुष्कराणां च स्नात्वाऽर्च्य पितृदेवताः। जामदग्न्येन रामेण कृतं तत्सुमहात्मना ।।

saṃmite puṣkarāṇāṃ ca snātvā'rcya pitṛdevatāḥ| jāmadagnyena rāmeṇa kṛtaṃ tatsumahātmanā ||

Verse 26

कृतकृत्यो भवेद्राजन्नश्वमेधं च विन्दति। ततो रामह्रदानार्च्छेत्तीर्थसेवी समाहितः ।।

kṛtakṛtyo bhavedrājannaśvamedhaṃ ca vindati| tato rāmahradānārcchettīrthasevī samāhitaḥ ||

Verse 27

तत्ररामेण राजेनद्‌रतरसा दीप्ततेजसा। क्षत्रमुत्साद् वीरेण ह्रदाः पञ्च निवेशिताः ।।

tatrarāmeṇa rājenad‌ratarasā dīptatejasā| kṣatramutsād vīreṇa hradāḥ pañca niveśitāḥ ||

Verse 28

पूरयित्वा नरव्याघ्र रुधिरेणेति नः श्रुतम्। पितरस्तर्पिताः सर्वे तथैव प्रपितागहाः ।।

pūrayitvā naravyāghra rudhireṇeti naḥ śrutam| pitarastarpitāḥ sarve tathaiva prapitāgahāḥ ||

Verse 29

ततस्ते पितरः प्रीता राममूचुर्नराधिप। रामराम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ।।

tataste pitaraḥ prītā rāmamūcurnarādhipa| rāmarāma mahābhāga prītāḥ sma tava bhārgava ||

Verse 30

अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण च ते विभो। वरं वृणीष्व भद्रं ते किमिच्छसि महाद्युते ।।

anayā pitṛbhaktyā ca vikrameṇa ca te vibho| varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te kimicchasi mahādyute ||

Verse 31

एवमुक्तः स राजेन्द्र राम प्रहरतांवरः। अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं पितॄन्स गगने स्थितान् ।।

evamuktaḥ sa rājendra rāma praharatāṃvaraḥ| abravītprāñjalirvākyaṃ pitṝnsa gagane sthitān ||

Verse 32

भवन्तो यदि मे प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि। पितृप्रसादादिच्छेयं तपःस्वाध्ययनं पुनः ।।

bhavanto yadi me prītā yadyanugrāhyatā mayi| pitṛprasādādiccheyaṃ tapaḥsvādhyayanaṃ punaḥ ||

Verse 33

यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया। ततश्च पापान्मुच्येयं युष्माकं तेजसाऽप्यहम् ।।

yacca roṣābhibhūtena kṣatramutsāditaṃ mayā| tataśca pāpānmucyeyaṃ yuṣmākaṃ tejasā'pyaham ||

Verse 34

ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः। एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं रामस्य पितरस्तदा ।।

hradāśca tīrthabhūtā me bhaveyurbhuvi viśrutāḥ| etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ rāmasya pitarastadā ||

Verse 35

प्रत्यूचुः परमप्रीता रामं हर्पसमन्विताः। तपस्ते वर्धतां भूयः पितृभक्त्या विशेषतः ।।

pratyūcuḥ paramaprītā rāmaṃ harpasamanvitāḥ| tapaste vardhatāṃ bhūyaḥ pitṛbhaktyā viśeṣataḥ ||

Verse 36

यच्च रोपाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं त्वया। ततश्च पापान्मुक्तस्त्वं पातितास्ते स्वकर्मभिः ।।

yacca ropābhibhūtena kṣatramutsāditaṃ tvayā| tataśca pāpānmuktastvaṃ pātitāste svakarmabhiḥ ||

Verse 37

ह्रदाश्च तव तीर्थत्वं गमिष्यन्ति न संशयः। ह्रदेषु तेषु यः स्नात्वा पितॄन्संतर्पयिष्यति ।।

hradāśca tava tīrthatvaṃ gamiṣyanti na saṃśayaḥ| hradeṣu teṣu yaḥ snātvā pitṝnsaṃtarpayiṣyati ||

Verse 38

पितरस्तस् वै प्रीता दास्यन्ति भुवि दुर्लभम्। ईप्सितं च मनःकामं स्वर्गलोकं च शाश्वतम् ।।

pitarastas vai prītā dāsyanti bhuvi durlabham| īpsitaṃ ca manaḥkāmaṃ svargalokaṃ ca śāśvatam ||

Verse 39

एवं दत्त्वा वरान्राजन्रामस्य पितरस्तदा। आमन्त्र्य भारग्वं प्रीत्या तत्रैवान्तर्हितास्ततः ।।

evaṃ dattvā varānrājanrāmasya pitarastadā| āmantrya bhāragvaṃ prītyā tatraivāntarhitāstataḥ ||

Verse 40

एवं रामह्रदाः पुण्या भार्गवस्य महात्मनः। स्नात्वा ह्रहेषु रामस्य ब्रह्मचारी शुचिव्रतः ।।

evaṃ rāmahradāḥ puṇyā bhārgavasya mahātmanaḥ| snātvā hraheṣu rāmasya brahmacārī śucivrataḥ ||

Verse 41

राममभ्यर्च्य राजेन्द्र लभेद्बहु सुवर्णकम्। वंशमूलकमासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह ।।

rāmamabhyarcya rājendra labhedbahu suvarṇakam| vaṃśamūlakamāsādya tīrthasevī kurūdvaha ||

Verse 42

स्ववंशमुद्धरेद्राजन्स्नात्वा वै वंशमूलके। कायशोधनमासाद्य तीर्थं भरतसत्तम ।। शरीरशुद्धिः स्नातस्य तस्मिंस्तीर्थे न संशयः।

svavaṃśamuddharedrājansnātvā vai vaṃśamūlake| kāyaśodhanamāsādya tīrthaṃ bharatasattama || śarīraśuddhiḥ snātasya tasmiṃstīrthe na saṃśayaḥ|

Verse 43

शरीरशुद्धिः स्नातस्य तस्मिंस्तीर्थे न संशयः। शुद्धदेहश्च संयाति युभाँल्लोकाननुत्तमान् ।।

śarīraśuddhiḥ snātasya tasmiṃstīrthe na saṃśayaḥ| śuddhadehaśca saṃyāti yubhā~llokānanuttamān ||

Verse 44

ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्। लोका यत्रोद्धृताः पूर्वं विष्णुना प्रभविष्णुना ।।

tato gaccheta dharmajña tīrthaṃ trailokyaviśrutam| lokā yatroddhṛtāḥ pūrvaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā ||

Verse 45

लोकोद्धारं समासाद्य तीर्थं त्रैलोक्यपूजितम्। स्नात्वा तीर्थवरे राजँल्लोकानुद्धरते स्वकान् ।।

lokoddhāraṃ samāsādya tīrthaṃ trailokyapūjitam| snātvā tīrthavare rāja~llokānuddharate svakān ||

Verse 46

श्रीतीर्थं च समासाद्य स्नात्वा नियतमानसः। अर्चयित्वा पितॄन्देवान्विन्दते श्रियमुत्तमाम् ।।

śrītīrthaṃ ca samāsādya snātvā niyatamānasaḥ| arcayitvā pitṝndevānvindate śriyamuttamām ||

Verse 47

कपिलातीर्थमासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः। तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च पितॄन्स्वान्दैवतान्यपि ।।

kapilātīrthamāsādya brahmacārī samāhitaḥ| tatra snātvā'rcayitvā ca pitṝnsvāndaivatānyapi ||

Verse 48

कपिलानां सहस्रस्य फलंविन्दति मानवः। सूर्यतीर्थं समासाद्य स्नात्वा नियतमानसः ।।

kapilānāṃ sahasrasya phalaṃvindati mānavaḥ| sūryatīrthaṃ samāsādya snātvā niyatamānasaḥ ||

Verse 49

अर्चयित्वा पितॄन्देवानुपवासपरायणः। अग्निष्टोममवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति ।।

arcayitvā pitṝndevānupavāsaparāyaṇaḥ| agniṣṭomamavāpnoti sūryalokaṃ ca gacchati ||

Verse 50

गवां भगवनासाद्य तीर्थसेवी यथाक्रमम्। तत्राभिषेकं कुर्वाणो गोसहस्रफलं लभेत् ।।

gavāṃ bhagavanāsādya tīrthasevī yathākramam| tatrābhiṣekaṃ kurvāṇo gosahasraphalaṃ labhet ||

Verse 51

शङ्खिनीतीर्थमासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह। देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा लभते रूपमुत्तमम् ।।

śaṅkhinītīrthamāsādya tīrthasevī kurūdvaha| devyāstīrthe naraḥ snātvā labhate rūpamuttamam ||

Verse 52

ततो गच्छेत राजेन्द्रद्वारपालमरुन्तुकम्। तच्च तीर्थं सरस्वत्यां यक्षेन्द्रस्य महात्मनः ।।

tato gaccheta rājendradvārapālamaruntukam| tacca tīrthaṃ sarasvatyāṃ yakṣendrasya mahātmanaḥ ||

Verse 53

तत्रस्नात्वा नरो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्। ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मावर्तं नरोत्तमः ।।

tatrasnātvā naro rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet| tato gaccheta rājendra brahmāvartaṃ narottamaḥ ||

Verse 54

ब्रह्मावर्ते नरः स्नात्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्। ततो गच्छेत राजेन्द्र सुतीर्थकमनुत्तमम् ।।

brahmāvarte naraḥ snātvā brahmalokamavāpnuyāt| tato gaccheta rājendra sutīrthakamanuttamam ||

Verse 55

तत्रसन्निहिता नित्यं पितरो दैवतैः सह। तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः ।।

tatrasannihitā nityaṃ pitaro daivataiḥ saha| tatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ ||

Verse 56

अश्वमेधमावाप्नोति पितृलोकं च गच्छति। ततोम्बुमत्यां धर्मज्ञ सुतीर्थकमनुत्तमम् ।।

aśvamedhamāvāpnoti pitṛlokaṃ ca gacchati| tatombumatyāṃ dharmajña sutīrthakamanuttamam ||

Verse 57

कोशेश्वरस्य तीर्थेषु स्नात्वा भरतसत्तम। सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ।।

kośeśvarasya tīrtheṣu snātvā bharatasattama| sarvavyādhivinirmukto brahmaloke mahīyate ||

Verse 58

मातृतीर्थं च तत्रैव यत्रस्नातस्य भारत। प्रजा विवर्धते राजन्न तन्वीं श्रियमश्नुते ।।

mātṛtīrthaṃ ca tatraiva yatrasnātasya bhārata| prajā vivardhate rājanna tanvīṃ śriyamaśnute ||

Verse 59

ततः शीतवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः। तीर्थं तत्रमहाराज महदन्यत्र दुर्लभम् ।।

tataḥ śītavanaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ| tīrthaṃ tatramahārāja mahadanyatra durlabham ||

Verse 60

पुनाति गमनादेव कुलमेकं नराधिप। केशानभ्युक्ष् वै तस्मिन्पूतो भवति भारत ।।

punāti gamanādeva kulamekaṃ narādhipa| keśānabhyukṣ vai tasminpūto bhavati bhārata ||

Verse 61

तीर्थं तत्र महाराज श्वानलोमापहं स्मृतम्। यत्र विप्रा नरव्याघ्र विद्वांसस्तीर्थतत्पराः ।।

tīrthaṃ tatra mahārāja śvānalomāpahaṃ smṛtam| yatra viprā naravyāghra vidvāṃsastīrthatatparāḥ ||

Verse 62

गतिं गच्छन्ति परमां स्नात्वा भरतसत्तम। श्वानलोमापनयने तीर्थे भरतसत्तम ।।

gatiṃ gacchanti paramāṃ snātvā bharatasattama| śvānalomāpanayane tīrthe bharatasattama ||

Verse 63

प्राणायामैर्निर्हरन्ति स्वलोमानि द्विजोत्तमाः। पूतात्मानश्च राजेन्द्रप्रयान्ति परमां गतिम् ।। ततश्च मन्तुकं राजन्निति ध. पाठः। ततो मचक्रुकं नामेति झ. पाठः ।।

prāṇāyāmairnirharanti svalomāni dvijottamāḥ| pūtātmānaśca rājendraprayānti paramāṃ gatim || tataśca mantukaṃ rājanniti dha. pāṭhaḥ| tato macakrukaṃ nāmeti jha. pāṭhaḥ ||

Verse 64

दशाश्वमेधिकं चैव तस्मिंस्तीर्थे महीपते। तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र गच्छेत परमां गतिम् ।।

daśāśvamedhikaṃ caiva tasmiṃstīrthe mahīpate| tatra snātvā naravyāghra gaccheta paramāṃ gatim ||

Verse 65

ततो गच्छेत राजेन्द्र मानुषं लोकविश्रुतम्। यत्र कृष्णमृगा राजन्व्याधेन परिपीडिताः ।।

tato gaccheta rājendra mānuṣaṃ lokaviśrutam| yatra kṛṣṇamṛgā rājanvyādhena paripīḍitāḥ ||

Verse 66

विगाह्य तस्मिन्सरसि मानुषत्वमुपागताः। तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी समाहितः ।।

vigāhya tasminsarasi mānuṣatvamupāgatāḥ| tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā brahmacārī samāhitaḥ ||

Verse 67

सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोके महीयते। मानुषस्य तु पूर्वेण क्रोशमात्रे महीपते ।।

sarvapāpaviśuddhātmā svargaloke mahīyate| mānuṣasya tu pūrveṇa krośamātre mahīpate ||

Verse 68

आपगा नाम विख्याता नदीसिद्धनिषेविता। श्यामाकभोजनं तत्रयः प्रयच्छति मानवः ।।

āpagā nāma vikhyātā nadīsiddhaniṣevitā| śyāmākabhojanaṃ tatrayaḥ prayacchati mānavaḥ ||

Verse 69

देवान्पितॄन्समुद्दिश्य तस्य धर्मफलं महत्। एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता ।।

devānpitṝnsamuddiśya tasya dharmaphalaṃ mahat| ekasminbhojite vipre koṭirbhavati bhojitā ||

Verse 70

तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च पितृन्वै दैवतानि च। उषित्वा रजनीमेकामग्निष्टोमफलं लभेत् ।।

tatrasnātvā'rcayitvā ca pitṛnvai daivatāni ca| uṣitvā rajanīmekāmagniṣṭomaphalaṃ labhet ||

Verse 71

ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम्। ब्रह्मोदुम्बरमित्येव प्रकाशं भुवि भारत ।।

tato gaccheta rājendra brahmaṇaḥ sthānamuttamam| brahmodumbaramityeva prakāśaṃ bhuvi bhārata ||

Verse 72

तत्रसप्तर्षिकुण्डेषु स्नातस् यनरपुङ्गव। केदारे चैवराजेन्द्रकपिञ्जलमहामुनेः ।।

tatrasaptarṣikuṇḍeṣu snātas yanarapuṅgava| kedāre caivarājendrakapiñjalamahāmuneḥ ||

Verse 73

ब्रह्माणमधिगत्वा च शुचिः प्रयतमानसः। सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ।।

brahmāṇamadhigatvā ca śuciḥ prayatamānasaḥ| sarvapāpaviśuddhātmā brahmalokaṃ prapadyate ||

Verse 74

कपिञ्जलस्य केदारं समासाद्य सुदुर्लभम्। अन्तर्धानमवाप्नोति तपसा दग्धकिल्विषः ।।

kapiñjalasya kedāraṃ samāsādya sudurlabham| antardhānamavāpnoti tapasā dagdhakilviṣaḥ ||

Verse 75

ततो गच्छेत राजेन्द्र शङ्करं लोकविश्रुतम्। कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामभिगम्य वृषध्वजम् ।।

tato gaccheta rājendra śaṅkaraṃ lokaviśrutam| kṛṣṇapakṣe caturdaśyāmabhigamya vṛṣadhvajam ||

Verse 76

लभेत सर्वकामान्हि स्वर्गलोकं च गच्छति। तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां शङ्करे कुरुनन्दन ।।

labheta sarvakāmānhi svargalokaṃ ca gacchati| tisraḥ koṭyastu tīrthānāṃ śaṅkare kurunandana ||

Verse 77

रुद्रकोट्यां तथा कूपे ह्रदेषु च महीपते। शुद्धास्पदं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ।।

rudrakoṭyāṃ tathā kūpe hradeṣu ca mahīpate| śuddhāspadaṃ ca tatraiva tīrthaṃ bharatasattama ||

Verse 78

तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च दैवतानि पितॄनथ। न दुर्गतिमवाप्नोति वाजपेयं च विन्दति ।।

tatrasnātvā'rcayitvā ca daivatāni pitṝnatha| na durgatimavāpnoti vājapeyaṃ ca vindati ||

Verse 79

किंदाने च नरः स्नात्वा किंजप्ये च महीपते। अप्रमेयमवाप्नोति दानं जप्यं च भारत ।।

kiṃdāne ca naraḥ snātvā kiṃjapye ca mahīpate| aprameyamavāpnoti dānaṃ japyaṃ ca bhārata ||

Verse 80

कलश्यां वार्युपस्पृश्य श्रद्दधानो जितेन्द्रियः। अग्निष्टोमस् यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ।।

kalaśyāṃ vāryupaspṛśya śraddadhāno jitendriyaḥ| agniṣṭomas yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ ||

Verse 81

शंकरस्य तु पूर्वेण नारदस्य महात्मनः। तीर्थं कुरुकुलश्रेष्ठ अजानन्तेति विश्रुतम् ।।

śaṃkarasya tu pūrveṇa nāradasya mahātmanaḥ| tīrthaṃ kurukulaśreṣṭha ajānanteti viśrutam ||

Verse 82

तत्रतीर्थे नरः स्नात्वा प्राणानुत्सृज्य भारत। नारदेनाभ्यनुज्ञातो लोकान्प्राप्नोत्यनुत्तमानन् ।।

tatratīrthe naraḥ snātvā prāṇānutsṛjya bhārata| nāradenābhyanujñāto lokānprāpnotyanuttamānan ||

Verse 83

शुक्लपक्षे दशम्यां च पुण्डरीकं समाविशेत्। तत्र स्नात्वा नरो राजन्पौण्डरीकफलं लभेत् ।।

śuklapakṣe daśamyāṃ ca puṇḍarīkaṃ samāviśet| tatra snātvā naro rājanpauṇḍarīkaphalaṃ labhet ||

Verse 84

ततस्त्रिविष्टपं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। तत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रणाशिनी ।।

tatastriviṣṭapaṃ gacchetriṣu lokeṣu viśrutam| tatra vaitaraṇī puṇyā nadī pāpapraṇāśinī ||

Verse 85

तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च शूलपाणिं वृषध्वजम्। सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ।।

tatra snātvā'rcayitvā ca śūlapāṇiṃ vṛṣadhvajam| sarvapāpaviśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim ||

Verse 86

ततो गच्छेत राजेन्द्र फलकीवनमुत्तमम्। तत्र देवाः सदा राजन्फलकीवनमाश्रिताः ।।

tato gaccheta rājendra phalakīvanamuttamam| tatra devāḥ sadā rājanphalakīvanamāśritāḥ ||

Verse 87

तपश्चरन्ति विपुलं बहुवर्षसहस्रकम्। दृषद्वत्यां नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः ।।

tapaścaranti vipulaṃ bahuvarṣasahasrakam| dṛṣadvatyāṃ naraḥ snātvā tarpayitvā ca devatāḥ ||

Verse 88

अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत। तीर्ते च सर्वदेवानां स्नात्वा भरतसत्तम ।।

agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ vindati bhārata| tīrte ca sarvadevānāṃ snātvā bharatasattama ||

Verse 89

गोसहस्रस्य राजेन्द्र फलं विन्दति मानवः। पाणिस्वाते नरः स्नात्त्वा तर्पयित्वा च देवताः ।।

gosahasrasya rājendra phalaṃ vindati mānavaḥ| pāṇisvāte naraḥ snāttvā tarpayitvā ca devatāḥ ||

Verse 90

अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत। राजसूयमावाप्नोति ऋषिलोकं च विन्दति ।।

agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ vindati bhārata| rājasūyamāvāpnoti ṛṣilokaṃ ca vindati ||

Verse 91

ततो गच्छेत राजेन्द्र मिश्रकं तीर्थमुत्तमम्। तत्र तीर्थानि राजेन्द्र मिश्रितानि महात्मना ।।

tato gaccheta rājendra miśrakaṃ tīrthamuttamam| tatra tīrthāni rājendra miśritāni mahātmanā ||

Verse 92

व्यासेन नृपशार्दूल द्विजार्थमिति नः श्रुतम्। सर्वतीर्थेषु स स्नाति मिश्रके स्नाति यो नरः ।।

vyāsena nṛpaśārdūla dvijārthamiti naḥ śrutam| sarvatīrtheṣu sa snāti miśrake snāti yo naraḥ ||

Verse 93

ततो व्यासवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः। मनोजवे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ।।

tato vyāsavanaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ| manojave naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||

Verse 94

गत्वा मधुवटीं चैव देव्याः स्थानं नरः शुचिः। तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च पितॄन्देवांश्च पूरुषः ।।

gatvā madhuvaṭīṃ caiva devyāḥ sthānaṃ naraḥ śuciḥ| tatra snātvā'rcayitvā ca pitṝndevāṃśca pūruṣaḥ ||

Verse 95

स देव्या समनुज्ञातो गोसहस्रफलं लभेत्। कौशिक्याः संगमे यस्तु दृषद्वत्याश्च भारत ।।

sa devyā samanujñāto gosahasraphalaṃ labhet| kauśikyāḥ saṃgame yastu dṛṣadvatyāśca bhārata ||

Verse 96

स्नाति वै नियताहार सर्वपापैः प्रमुच्यते। ततो व्यासस्थली नाम यत्रव्यासेन धीमता ।।

snāti vai niyatāhāra sarvapāpaiḥ pramucyate| tato vyāsasthalī nāma yatravyāsena dhīmatā ||

Verse 97

पुत्रशोकाभितप्तेन देहत्यागे कृता मतिः। ततो देवैस्तु राजेन्द्र पुनरुत्थापितस्तदा ।।

putraśokābhitaptena dehatyāge kṛtā matiḥ| tato devaistu rājendra punarutthāpitastadā ||

Verse 98

अभिगत्वा स्थलीं तस्य गोसहस्रफलं लभेत्। किंदत्तं कूपमासाद्य तिलप्रस्थं प्रदाय च ।।

abhigatvā sthalīṃ tasya gosahasraphalaṃ labhet| kiṃdattaṃ kūpamāsādya tilaprasthaṃ pradāya ca ||

Verse 99

गच्छेत परमां सिद्धिमृणैर्मुक्तः कुरूद्वह। वेदीतीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ।।

gaccheta paramāṃ siddhimṛṇairmuktaḥ kurūdvaha| vedītīrthe naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||

Verse 100

अहस्छ सुदिनं चैव द्वे तीर्थे लोकविश्रुते। तयोः स्नात्वा नरव्याघ्र सूर्यलोकमवाप्नुयात् ।।

ahascha sudinaṃ caiva dve tīrthe lokaviśrute| tayoḥ snātvā naravyāghra sūryalokamavāpnuyāt ||

Verse 101

मृगधूमं ततो गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। तत्राभिषेकं कुर्वीत गङ्गायां नृपसत्तम ।।

mṛgadhūmaṃ tato gacchetriṣu lokeṣu viśrutam| tatrābhiṣekaṃ kurvīta gaṅgāyāṃ nṛpasattama ||

Verse 102

अर्चयित्वा महादेवमश्वमेधफलं लभेत्। देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ।।

arcayitvā mahādevamaśvamedhaphalaṃ labhet| devyāstīrthe naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||

Verse 103

ततो वामनकं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। तत्रविष्णुपदे स्नात्वा अर्चयित्वा च वामनम् ।।

tato vāmanakaṃ gacchetriṣu lokeṣu viśrutam| tatraviṣṇupade snātvā arcayitvā ca vāmanam ||

Verse 104

सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति। कुलपुने नरः स्नात्वा पुनाति स्वकुलं ततः ।।

sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokaṃ sa gacchati| kulapune naraḥ snātvā punāti svakulaṃ tataḥ ||

Verse 105

पवनस्य ह्रदे स्नात्वा मरुतां तीर्थमुत्तमम्। तत्रस्नात्वा नख्याघ्र विष्णुलोके महीयते ।।

pavanasya hrade snātvā marutāṃ tīrthamuttamam| tatrasnātvā nakhyāghra viṣṇuloke mahīyate ||

Verse 106

अमराणां ह्रदे स्नात्वा समभ्यर्च्यामराधिपम्। अमराणां प्रभावेन स्वर्गलोके महीयते ।।

amarāṇāṃ hrade snātvā samabhyarcyāmarādhipam| amarāṇāṃ prabhāvena svargaloke mahīyate ||

Verse 107

शालिहोत्रस्य तीर्थे च शालिशूर्पे यथाविधि। स्नात्वा नरवरश्रेष्ठ गोसहस्रफलं लभेत् ।।

śālihotrasya tīrthe ca śāliśūrpe yathāvidhi| snātvā naravaraśreṣṭha gosahasraphalaṃ labhet ||

Verse 108

श्रीकुञ्जं च सरस्वत्यास्तीर्थं भरतसत्तम। तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ अग्निष्टोमफलं लभेत् ।।

śrīkuñjaṃ ca sarasvatyāstīrthaṃ bharatasattama| tatra snātvā naraśreṣṭha agniṣṭomaphalaṃ labhet ||

Verse 109

ततो नैमिपकुञ्जं च समासाद्य कुरूद्वह। ऋषयः किल राजेन्द्र नैमिषेयास्तपस्विनः ।।

tato naimipakuñjaṃ ca samāsādya kurūdvaha| ṛṣayaḥ kila rājendra naimiṣeyāstapasvinaḥ ||

Verse 110

तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य कुरुक्षेत्रं गताः पुरा। तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत्। ततः कुञ्जः सरस्वत्याः कृतो भरतसत्तम ।।

tīrthayātrāṃ puraskṛtya kurukṣetraṃ gatāḥ purā| tatra tīrthe naraḥ snātvā vājimedhaphalaṃ labhet| tataḥ kuñjaḥ sarasvatyāḥ kṛto bharatasattama ||

Verse 111

ऋपीणामवकाशः स्याद्यथा तुष्टिकरो महान्। कन्यातीर्थे नरः स्नात्वागोसहस्रफलं लभेत् ।।

ṛpīṇāmavakāśaḥ syādyathā tuṣṭikaro mahān| kanyātīrthe naraḥ snātvāgosahasraphalaṃ labhet ||

Verse 112

ततो गच्छेत धर्मज्ञ कन्यातीर्थमनुत्तमम्। कन्यातीर्थे नरः स्नात्वा अग्निष्टोमफलं लभेत् ।।

tato gaccheta dharmajña kanyātīrthamanuttamam| kanyātīrthe naraḥ snātvā agniṣṭomaphalaṃ labhet ||

Verse 113

ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मणस्तीर्थमुत्तमम्। तत्रवर्णावरः स्नात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः ।।

tato gaccheta rājendra brahmaṇastīrthamuttamam| tatravarṇāvaraḥ snātvā brāhmaṇyaṃ labhate naraḥ ||

Verse 114

ब्राह्मणश्च विशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम्। ततो गच्छेन्नरश्रेष्ठ सोमतीर्थमनत्तमम् ।।

brāhmaṇaśca viśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim| tato gacchennaraśreṣṭha somatīrthamanattamam ||

Verse 115

तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोमलोकमवाप्नुयात्। सप्तसारस्वतं तीर्थं ततो गच्छेन्नराधिप ।।

tatra snātvā naro rājansomalokamavāpnuyāt| saptasārasvataṃ tīrthaṃ tato gacchennarādhipa ||

Verse 116

यत्र मङ्कणकः सिद्धो महर्षिर्लोकविश्रुतः। पुरा मङ्कणको राजन्कुशाग्रेणेति नःश्रुतम् ।।

yatra maṅkaṇakaḥ siddho maharṣirlokaviśrutaḥ| purā maṅkaṇako rājankuśāgreṇeti naḥśrutam ||

Verse 117

क्षतः किल करे राजंस्तस्य शाकरसोऽस्रवत्। स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान् ।।

kṣataḥ kila kare rājaṃstasya śākaraso'sravat| sa vai śākarasaṃ dṛṣṭvā harṣāviṣṭaḥ pranṛttavān ||

Verse 118

ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते तु स्थावरं जङ्गमं च यत्। प्रनृत्तमुभयं वीर तेजसा तस्य मोहितम् ।।

tatastasminpranṛtte tu sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca yat| pranṛttamubhayaṃ vīra tejasā tasya mohitam ||

Verse 119

ब्रह्मादिभिः सुरै राजनृषिभिश्च तपोधनैः। क्षिप्तो वै महादेव ऋषेरर्थे नराधिप ।।

brahmādibhiḥ surai rājanṛṣibhiśca tapodhanaiḥ| kṣipto vai mahādeva ṛṣerarthe narādhipa ||

Verse 120

नायं नृत्येद्यथा देव तथा न्वं कर्तुमर्हसि। तं प्रनृत्तं समासाद्य हर्षाविष्टेन चेतसा। सुराणां हितकामार्थमृषिं देवोऽभ्यभाषत ।।

nāyaṃ nṛtyedyathā deva tathā nvaṃ kartumarhasi| taṃ pranṛttaṃ samāsādya harṣāviṣṭena cetasā| surāṇāṃ hitakāmārthamṛṣiṃ devo'bhyabhāṣata ||

Verse 121

भोभो महर्षे धर्मज्ञ किमर्थं नृत्यते भवान्। हर्षस्थानं किमर्थं वा तवाद्य मुनिपुङ्गव ।।

bhobho maharṣe dharmajña kimarthaṃ nṛtyate bhavān| harṣasthānaṃ kimarthaṃ vā tavādya munipuṅgava ||

Verse 122

ऋषिरुवाच। तपस्विनो धर्मपथे स्थितस्य द्विजसत्तम। किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकरसं स्रुतम् ।।

ṛṣiruvāca| tapasvino dharmapathe sthitasya dvijasattama| kiṃ na paśyasi me brahmankarācchākarasaṃ srutam ||

Verse 123

यं दृष्ट्वाऽहं प्रनृत्तोऽहं हर्षेण महताऽन्वितः। तं प्रहस्याब्रवीद्देव ऋषिं रागेण मोहितम् ।।

yaṃ dṛṣṭvā'haṃ pranṛtto'haṃ harṣeṇa mahatā'nvitaḥ| taṃ prahasyābravīddeva ṛṣiṃ rāgeṇa mohitam ||

Verse 124

अहं तु विस्मयं विप्र न गच्छामीति पश्य माम्। एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ महादेवेन धीमता ।।

ahaṃ tu vismayaṃ vipra na gacchāmīti paśya mām| evamuktvā naraśreṣṭha mahādevena dhīmatā ||

Verse 125

अङ्गुल्यग्रेण राजेन्द्रस्वाङ्गुष्ठस्ताडितोऽनघ। ततो भस्म क्षताद्राजन्निर्गतं हिमसन्निभम् ।। प्राणायामैर्हरन्तीह श्वानलोमा द्विजोत्तमा इति ध. पाठः ।।

aṅgulyagreṇa rājendrasvāṅguṣṭhastāḍito'nagha| tato bhasma kṣatādrājannirgataṃ himasannibham || prāṇāyāmairharantīha śvānalomā dvijottamā iti dha. pāṭhaḥ ||

Verse 126

तद्दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादयोर्गतः। नान्यद्देवात्परं मेने रुद्रात्परतरं महत् ।।

taddṛṣṭvā vrīḍito rājansa muniḥ pādayorgataḥ| nānyaddevātparaṃ mene rudrātparataraṃ mahat ||

Verse 127

सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृत्। त्वया सर्वमिदं सृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।।

surāsurasya jagato gatistvamasi śūladhṛt| tvayā sarvamidaṃ sṛṣṭaṃ trailokyaṃ sacarācaram ||

Verse 128

त्वमेव सर्वान्ग्रससि पुनरेव युगक्षये। देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं कुतो मया ।।

tvameva sarvāngrasasi punareva yugakṣaye| devairapi na śakyastvaṃ parijñātuṃ kuto mayā ||

Verse 129

त्वयि सर्वे प्रदृश्यन्ते सुरा ब्रह्मादयोऽनघ। सर्वस्त्वमसि लोकानां कर्ताकारयिता च ह ।।

tvayi sarve pradṛśyante surā brahmādayo'nagha| sarvastvamasi lokānāṃ kartākārayitā ca ha ||

Verse 130

त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे निवसन्त्यकुतोभयाः। एवं स्तुत्वा महादेवमृषिर्वचनमब्रवीत् ।।

tvatprasādātsurāḥ sarve nivasantyakutobhayāḥ| evaṃ stutvā mahādevamṛṣirvacanamabravīt ||

Verse 131

त्वत्प्रसादान्महादेव तपो मे न क्षरेत वै। ततो देवः प्रहृष्टात्मा ब्रह्मर्षिमिदमब्रवीत् ।।

tvatprasādānmahādeva tapo me na kṣareta vai| tato devaḥ prahṛṣṭātmā brahmarṣimidamabravīt ||

Verse 132

तपस्ते वर्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रशः। आश्रमे चेह वत्स्यामि त्वया सह महामुने ।।

tapaste vardhatāṃ vipra matprasādātsahasraśaḥ| āśrame ceha vatsyāmi tvayā saha mahāmune ||

Verse 133

सप्तसारस्वते स्नात्वा अर्चयिष्यन्ति ये तु माम्। न तेषां दुर्लभं किंचिदिह लोके परत्र च ।।

saptasārasvate snātvā arcayiṣyanti ye tu mām| na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcidiha loke paratra ca ||

Verse 134

सारस्वतं च ते लोकं गमिष्यन्ति न संशयः। एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत ।।

sārasvataṃ ca te lokaṃ gamiṣyanti na saṃśayaḥ| evamuktvā mahādevastatraivāntaradhīyata ||

Verse 135

पुलस्त्य उवाच। ततस्त्वौशनसं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। यत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ।।

pulastya uvāca| tatastvauśanasaṃ gacchetriṣu lokeṣu viśrutam| yatrabrahmādayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ ||

Verse 136

कार्तिकेयश्च भगवांस्त्रिसंध्यं किल भारत। सान्निध्यमकरोन्नित्यं भार्गवप्रियकाम्यया ।।

kārtikeyaśca bhagavāṃstrisaṃdhyaṃ kila bhārata| sānnidhyamakaronnityaṃ bhārgavapriyakāmyayā ||

Verse 137

कपालमोचनं तीर्थं सर्वपापप्रमोचनम्। तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र सर्वपापैः प्रमुच्यते ।।

kapālamocanaṃ tīrthaṃ sarvapāpapramocanam| tatra snātvā naravyāghra sarvapāpaiḥ pramucyate ||

Verse 138

अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्तत्र स्नात्वा नरर्षभ। अग्निलोकमवाप्नोति कुलं चैव सुमुद्धरेत् ।।

agnitīrthaṃ tato gacchettatra snātvā nararṣabha| agnilokamavāpnoti kulaṃ caiva sumuddharet ||

Verse 139

विश्वामित्रस्य तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम। तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ ब्राह्मण्यमधिगच्छति ।।

viśvāmitrasya tatraiva tīrthaṃ bharatasattama| tatra snātvā naraśreṣṭha brāhmaṇyamadhigacchati ||

Verse 140

ब्रह्मयोनिं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसः। तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ।।

brahmayoniṃ samāsādya śuciḥ prayatamānasaḥ| tatra snātvā naravyāghra brahmalokaṃ prapadyate ||

Verse 141

पुनात्यासप्तमं चैव कुलं नास्त्यत्रसंशयः। ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।।

punātyāsaptamaṃ caiva kulaṃ nāstyatrasaṃśayaḥ| tato gaccheta rājendra tīrthaṃ trailokyaviśrutam ||

Verse 142

पृथूदकमिति ख्यातं कार्तिकेयस्य वै नृप। तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः ।।

pṛthūdakamiti khyātaṃ kārtikeyasya vai nṛpa| tatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ ||

Verse 143

अज्ञानाज्ज्ञानतो वाऽपिस्त्रिया वा पुरुषेण वा। यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना ।।

ajñānājjñānato vā'pistriyā vā puruṣeṇa vā| yatkiṃcidaśubhaṃ karma kṛtaṃ mānuṣabuddhinā ||

Verse 144

तत्सर्वं नश्यते तत्र स्नातमात्रस्य भारत। अश्वमेधफलं चास्य स्वर्गलोकं च गच्छति ।।

tatsarvaṃ naśyate tatra snātamātrasya bhārata| aśvamedhaphalaṃ cāsya svargalokaṃ ca gacchati ||

Verse 145

पुण्यमाहुः कुरुक्षेत्रं कुरुक्षेत्रात्सरस्वती। सरस्वत्याश्च तीर्थानि तीर्थेभ्यश् पृथूदकम् ।।

puṇyamāhuḥ kurukṣetraṃ kurukṣetrātsarasvatī| sarasvatyāśca tīrthāni tīrthebhyaś pṛthūdakam ||

Verse 146

उत्तमे सर्वतीर्थानां यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्। पृथूदके जप्यपरो नैव श्वो मरणं तपेत् ।।

uttame sarvatīrthānāṃ yastyajedātmanastanum| pṛthūdake japyaparo naiva śvo maraṇaṃ tapet ||

Verse 147

गीतं सनत्कुमारेण व्यासेन च महात्मना। वेदे च नियतं राजन्नभिगच्छेत्पृथूदकम् ।।

gītaṃ sanatkumāreṇa vyāsena ca mahātmanā| vede ca niyataṃ rājannabhigacchetpṛthūdakam ||

Verse 148

पृथूदकात्तीर्थतमं नान्यत्तीर्थं कुरूद्वह। तन्मेध्यं तत्पवित्रं च पावनं च न संशयः ।।

pṛthūdakāttīrthatamaṃ nānyattīrthaṃ kurūdvaha| tanmedhyaṃ tatpavitraṃ ca pāvanaṃ ca na saṃśayaḥ ||

Verse 149

तत्रस्नात्वा दिवं यान्ति येऽपि पापकृतो नराः। पृथूदके नरश्रेष्ठ एवमाहुर्मनीषिणः ।।

tatrasnātvā divaṃ yānti ye'pi pāpakṛto narāḥ| pṛthūdake naraśreṣṭha evamāhurmanīṣiṇaḥ ||

Verse 150

मधुस्रवं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम। तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत् ।।

madhusravaṃ ca tatraiva tīrthaṃ bharatasattama| tatra snātvā naro rājangosahasraphalaṃ labhet ||

Verse 151

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं देव्या यथाक्रमम्। सरस्वत्यारुणायाश्च संगमे लोकविश्रुते ।।

tato gaccheta rājendra tīrthaṃ devyā yathākramam| sarasvatyāruṇāyāśca saṃgame lokaviśrute ||

Verse 152

त्रिरात्रोपोषितः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया। अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति मानवः ।।

trirātropoṣitaḥ snātvā mucyate brahmahatyayā| agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ vindati mānavaḥ ||

Verse 153

आसप्तमं कुलं चैव पुनाति भरतर्षभ। अवतीर्णं च तत्रैव तीर्थं कुरुकुलोद्वह ।।

āsaptamaṃ kulaṃ caiva punāti bharatarṣabha| avatīrṇaṃ ca tatraiva tīrthaṃ kurukulodvaha ||

Verse 154

विप्राणामनुकम्पार्थं शार्ङ्गिणा निर्मिनं पुरा। व्रतोपनयनाभ्यां चाप्युपवासेन वाऽप्युत ।।

viprāṇāmanukampārthaṃ śārṅgiṇā nirminaṃ purā| vratopanayanābhyāṃ cāpyupavāsena vā'pyuta ||

Verse 155

क्रियामन्त्रैश्च संयुक्तो ब्राह्मणः स्यान्न संशयः। क्रियामन्त्रविहीनोऽपि तत्र स्नात्वा नरर्षभ। चीर्णव्रतो भवेद्विद्वान्दृष्टमेतत्पुरातनैः ।।

kriyāmantraiśca saṃyukto brāhmaṇaḥ syānna saṃśayaḥ| kriyāmantravihīno'pi tatra snātvā nararṣabha| cīrṇavrato bhavedvidvāndṛṣṭametatpurātanaiḥ ||

Verse 156

समुद्राश्चापि चत्वारः समानीताश् दर्भिणा। तेषु स्नातो नरश्रेष्ठ न दुर्गतिमवाप्नुयात् ।।

samudrāścāpi catvāraḥ samānītāś darbhiṇā| teṣu snāto naraśreṣṭha na durgatimavāpnuyāt ||

Verse 157

फलानि गोसहस्राणां चतुर्णां विन्दते च सः। ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं शतसहस्रकम् ।।

phalāni gosahasrāṇāṃ caturṇāṃ vindate ca saḥ| tato gaccheta dharmajña tīrthaṃ śatasahasrakam ||

Verse 158

साहस्रकं च तत्रैव द्वे तीर्थे लोकविश्रुते। उभयोर्हि नरः स्नात्वा गोसरस्रफंल लभेत् ।।

sāhasrakaṃ ca tatraiva dve tīrthe lokaviśrute| ubhayorhi naraḥ snātvā gosarasraphaṃla labhet ||

Verse 159

दानं वाऽप्युपवासो वा सहस्रगुणितं भवेत्। ततो गच्छेत राजेन्द्र रेणुकातीर्थमुत्तमम् ।।

dānaṃ vā'pyupavāso vā sahasraguṇitaṃ bhavet| tato gaccheta rājendra reṇukātīrthamuttamam ||

Verse 160

तीर्ताभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः। सर्वपापविशुद्धात्मा अग्निष्टोमफलं लभेत् ।।

tīrtābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ| sarvapāpaviśuddhātmā agniṣṭomaphalaṃ labhet ||

Verse 161

विमोचनमुपस्पृश्य जितमन्युर्जितेन्द्रियः। प्रतिग्रहकृतैर्दोषैः सर्वैः स परिमुच्यते ।।

vimocanamupaspṛśya jitamanyurjitendriyaḥ| pratigrahakṛtairdoṣaiḥ sarvaiḥ sa parimucyate ||

Verse 162

ततः पञ्चवटीं गत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः। पुण्येन महता युक्तः सतां लोके महीयते ।।

tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā brahmacārī jitendriyaḥ| puṇyena mahatā yuktaḥ satāṃ loke mahīyate ||

Verse 163

यत्रयोगेश्वरः स्थाणुः स्वयमेव वृषध्वजः। तमर्चयित्वा देवेशं गमनादेव सिद्ध्यति ।।

yatrayogeśvaraḥ sthāṇuḥ svayameva vṛṣadhvajaḥ| tamarcayitvā deveśaṃ gamanādeva siddhyati ||

Verse 164

तैजसं वारुणं तीर्थं दीप्यमानं स्वतेजसा। यत्र रब्रह्मादिभिर्दैर्वैर्ऋषिभिश्च तपोधनैः ।।

taijasaṃ vāruṇaṃ tīrthaṃ dīpyamānaṃ svatejasā| yatra rabrahmādibhirdairvairṛṣibhiśca tapodhanaiḥ ||

Verse 165

सैनापत्येन देवानामभिषिक्तो गुहस्तदा। तैजसस्य तु पूर्वेण कुरुतीर्थं कुरूद्वह ।।

saināpatyena devānāmabhiṣikto guhastadā| taijasasya tu pūrveṇa kurutīrthaṃ kurūdvaha ||

Verse 166

कुरुतीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः। सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ।।

kurutīrthe naraḥ snātvā brahmacārī jitendriyaḥ| sarvapāpaviśuddhātmā brahmalokaṃ prapadyate ||

Verse 167

स्वर्गद्वारं ततो गच्छेन्नियतो नियताशनः। स्वर्गलोकमवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति ।।

svargadvāraṃ tato gacchenniyato niyatāśanaḥ| svargalokamavāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati ||

Verse 168

ततो गच्छेदनरकं तीर्थसेवी नराधिप। तत्र स्नात्वा नरो राजन्न दुर्गतिमवाप्नुयात् ।।

tato gacchedanarakaṃ tīrthasevī narādhipa| tatra snātvā naro rājanna durgatimavāpnuyāt ||

Verse 170

तत्रब्रह्मा स्वयं नित्यं देवैः सह महीपते। सान्निध्यं तत्रराजेन्द्र रुद्रपत्न्याः कुरूद्वह। अभिगम्य च तां देवीं न दुर्गतिमवाप्नुयात् ।।

tatrabrahmā svayaṃ nityaṃ devaiḥ saha mahīpate| sānnidhyaṃ tatrarājendra rudrapatnyāḥ kurūdvaha| abhigamya ca tāṃ devīṃ na durgatimavāpnuyāt ||

Verse 171

तत्रैव च महाराज विश्वेश्वरमुमापतिम्। अभिगम्य महादेवं मुच्यते सर्वकिल्विषैः ।।

tatraiva ca mahārāja viśveśvaramumāpatim| abhigamya mahādevaṃ mucyate sarvakilviṣaiḥ ||

Verse 172

नारायणं चाभिगम्य पद्मनाभमरिंदम। राजमानो महाराज विष्णुलोकं च गच्छति ।।

nārāyaṇaṃ cābhigamya padmanābhamariṃdama| rājamāno mahārāja viṣṇulokaṃ ca gacchati ||

Verse 173

तीर्थेषु सर्वदेवानां स्नातः स पुरुषर्षभ। सर्वदुःखैः परित्यक्तो द्योतते शशिवन्नरः ।।

tīrtheṣu sarvadevānāṃ snātaḥ sa puruṣarṣabha| sarvaduḥkhaiḥ parityakto dyotate śaśivannaraḥ ||

Verse 174

ततः स्वस्तिपुरं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप। प्रदक्षिणमुपावृत्य गोसहस्रफलं लभेत् ।।

tataḥ svastipuraṃ gacchettīrthasevī narādhipa| pradakṣiṇamupāvṛtya gosahasraphalaṃ labhet ||

Verse 175

पावनं तीर्थमासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताः। अग्निष्टोमस्य यत्रस्य फलं प्राप्नोति भारत ।।

pāvanaṃ tīrthamāsādya tarpayetpitṛdevatāḥ| agniṣṭomasya yatrasya phalaṃ prāpnoti bhārata ||

Verse 176

गङ्गाह्रदश्च तत्रैव कूपश्च भरतर्षभ। तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां तस्मिन्कूपे महीपते ।।

gaṅgāhradaśca tatraiva kūpaśca bharatarṣabha| tisraḥ koṭyastu tīrthānāṃ tasminkūpe mahīpate ||

Verse 177

तत्र स्नात्वा नरो राजन्स्वर्गलोकं प्रपद्यते। आपगायां नरः स्नात्वा अर्चयित्वा महेश्वरम् ।।

tatra snātvā naro rājansvargalokaṃ prapadyate| āpagāyāṃ naraḥ snātvā arcayitvā maheśvaram ||

Verse 178

गाणपत्यमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत्। ततः स्थाणुवटं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।।

gāṇapatyamavāpnoti kulaṃ caiva samuddharet| tataḥ sthāṇuvaṭaṃ gacchetriṣu lokeṣu viśrutam ||

Verse 179

तत्र स्नात्वा स्थितो रात्रिं रुद्रलोकमवाप्नयात्। बदरीकाननं गच्छेद्वसिष्ठस्याश्रमं गतः ।।

tatra snātvā sthito rātriṃ rudralokamavāpnayāt| badarīkānanaṃ gacchedvasiṣṭhasyāśramaṃ gataḥ ||

Verse 180

बदरीं भक्षयेत्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः। सम्यग्द्वादशवर्षाणि बदरीं भक्षयेत्तु यः ।।

badarīṃ bhakṣayettatra trirātropoṣito naraḥ| samyagdvādaśavarṣāṇi badarīṃ bhakṣayettu yaḥ ||

Verse 181

त्रिरात्रोपोषितस्तेन भवेत्तुल्यो नराधिप। इन्द्रमार्गं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप ।।

trirātropoṣitastena bhavettulyo narādhipa| indramārgaṃ samāsādya tīrthasevī narādhipa ||

Verse 182

अहोरात्रोपवासेन शक्रलोके महीयते। एकरात्रं समासाद्य एकरात्रोषितो नरः ।।

ahorātropavāsena śakraloke mahīyate| ekarātraṃ samāsādya ekarātroṣito naraḥ ||

Verse 183

नियतः सत्यवादी च ब्रह्मलोके महीयते। ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।।

niyataḥ satyavādī ca brahmaloke mahīyate| tato gaccheta rājendra tīrthaṃ trailokyaviśrutam ||

Verse 184

आदित्यस्याश्रमो यत्र तेजोराशेर्महात्मनः। तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयित्वा विभावसुं ।।

ādityasyāśramo yatra tejorāśermahātmanaḥ| tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā pūjayitvā vibhāvasuṃ ||

Verse 185

आदित्यलोकं व्रजति कुलं चैव समुद्धरेत्। सोमतीर्थे नरः स्नात्वा तीर्थसेवी नराधिप ।।

ādityalokaṃ vrajati kulaṃ caiva samuddharet| somatīrthe naraḥ snātvā tīrthasevī narādhipa ||

Verse 186

सोमलोकमवाप्नोति नरो नास्त्यत्रसंशयः। ततो गच्छेत धर्मज्ञ दधीचस्य महात्मनः ।।

somalokamavāpnoti naro nāstyatrasaṃśayaḥ| tato gaccheta dharmajña dadhīcasya mahātmanaḥ ||

Verse 187

तीर्थं पुण्यतमं राजन्पावनं लोकविश्रुतम्। यत्र सारस्वतो यातः सोङ्गिरास्तपसो निधिः ।।

tīrthaṃ puṇyatamaṃ rājanpāvanaṃ lokaviśrutam| yatra sārasvato yātaḥ soṅgirāstapaso nidhiḥ ||

Verse 188

तस्मिस्तीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत्। सारस्वतीं गतिं चैव लभते नात्र संशयः ।।

tasmistīrthe naraḥ snātvā vājimedhaphalaṃ labhet| sārasvatīṃ gatiṃ caiva labhate nātra saṃśayaḥ ||

Verse 189

ततः कन्याश्रमं गच्छेन्नियतो ब्रह्मचर्यवान्। त्रिरात्रोपोषितो राजन्नियतो नियताशनः ।।

tataḥ kanyāśramaṃ gacchenniyato brahmacaryavān| trirātropoṣito rājanniyato niyatāśanaḥ ||

Verse 190

लभेत्कन्याशतं दिव्यं स्वर्गलोकं च गच्छति। ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं सन्निहतीमपि ।।

labhetkanyāśataṃ divyaṃ svargalokaṃ ca gacchati| tato gaccheta dharmajña tīrthaṃ sannihatīmapi ||

Verse 191

तत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः। मासिमासि समायान्ति पुण्येन महाताऽन्विताः ।।

tatrabrahmādayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ| māsimāsi samāyānti puṇyena mahātā'nvitāḥ ||

Verse 192

सन्निहत्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे। अश्वमेधशतं तेन तत्रेष्टं शाश्वतं भवेत् ।। हिमसन्निभ अतिश्वेतमिक्षुविकारं खण्डशर्कराख्यम् ।।

sannihatyāmupaspṛśya rāhugraste divākare| aśvamedhaśataṃ tena tatreṣṭaṃ śāśvataṃ bhavet || himasannibha atiśvetamikṣuvikāraṃ khaṇḍaśarkarākhyam ||

Verse 193

पृथिव्यां यानि तीर्थानि अन्तरिक्षचराणि च। नद्यो ह्रदास्तडागाश्च सर्वप्रस्रवणानि च ।।

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni antarikṣacarāṇi ca| nadyo hradāstaḍāgāśca sarvaprasravaṇāni ca ||

Verse 194

उदपानानि वाप्यश्च तीर्थान्यायतनानि च। निःसंशयममावास्यां समेष्यन्ति नराधिप ।।

udapānāni vāpyaśca tīrthānyāyatanāni ca| niḥsaṃśayamamāvāsyāṃ sameṣyanti narādhipa ||

Verse 195

मासिमासि नरव्याघ्र सन्निहत्यां न संशयः। तीर्थसन्निहनादेव सन्निहत्येति विश्रुता ।।

māsimāsi naravyāghra sannihatyāṃ na saṃśayaḥ| tīrthasannihanādeva sannihatyeti viśrutā ||

Verse 196

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च स्वर्गलोके महीयते। अमावास्यां तु तत्रैव राहुग्रस्ते रदिवाकरे ।।

tatra snātvā ca pītvā ca svargaloke mahīyate| amāvāsyāṃ tu tatraiva rāhugraste radivākare ||

Verse 197

यः श्राद्धं कुरुते मर्त्यस्तस्य पुण्यफंल शृणु। अश्वमेधसहस्रस्य सम्यगिष्टस्य यत्फलम् ।।

yaḥ śrāddhaṃ kurute martyastasya puṇyaphaṃla śṛṇu| aśvamedhasahasrasya samyagiṣṭasya yatphalam ||

Verse 198

स्नात एव समाप्नोति कृत्वा श्राद्धं च मानवः। यत्किंचिद्दुष्कृतंकर्म स्त्रिया वा पुरुषेण वा ।।

snāta eva samāpnoti kṛtvā śrāddhaṃ ca mānavaḥ| yatkiṃcidduṣkṛtaṃkarma striyā vā puruṣeṇa vā ||

Verse 199

स्नातमात्रस्य तत्सर्वं नश्यते नात्र संशयः। पद्मवर्णेन याने ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ।।

snātamātrasya tatsarvaṃ naśyate nātra saṃśayaḥ| padmavarṇena yāne brahmalokaṃ prapadyate ||

Verse 200

अभिवाद्य ततो यक्षं द्वारपालं मचक्रुकम्। कोटितीर्थमुपस्पृश्य लभेद्बहुसुवर्णकम् ।।

abhivādya tato yakṣaṃ dvārapālaṃ macakrukam| koṭitīrthamupaspṛśya labhedbahusuvarṇakam ||

Verse 201

गङ्गाह्रदश्च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम। तत्रस्नायीत धर्मज्ञ ब्रह्मचारी समाहितः ।।

gaṅgāhradaśca tatraiva tīrthaṃ bharatasattama| tatrasnāyīta dharmajña brahmacārī samāhitaḥ ||

Verse 202

राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं विन्दति मानवः। पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमन्तरिक्षे च पुष्करम् ।।

rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ vindati mānavaḥ| pṛthivyāṃ naimiṣaṃ tīrthamantarikṣe ca puṣkaram ||

Verse 203

त्रयाणामपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते। पांसवोपि कुरुक्षेत्राद्वायुना समुदीरिताः ।।

trayāṇāmapi lokānāṃ kurukṣetraṃ viśiṣyate| pāṃsavopi kurukṣetrādvāyunā samudīritāḥ ||

Verse 204

अपि दुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम्। दक्षिणेन सरस्वत्या उत्तरेण दृषद्वतीम् ।।

api duṣkṛtakarmāṇaṃ nayanti paramāṃ gatim| dakṣiṇena sarasvatyā uttareṇa dṛṣadvatīm ||

Verse 205

ये वसन्ति कुरुक्षेत्रे तेवसन्ति त्रिविष्टपे। कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम्। अप्येकां वाचमुत्सृज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ।।

ye vasanti kurukṣetre tevasanti triviṣṭape| kurukṣetraṃ gamiṣyāmi kurukṣetre vasāmyaham| apyekāṃ vācamutsṛjya sarvapāpaiḥ pramucyate ||

Verse 206

ब्रह्मवेदी कुरुक्षेत्रं पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्। तस्मिन्वसन्ति ये मर्त्या न ते शोच्याः कथंचन ।।

brahmavedī kurukṣetraṃ puṇyaṃ brahmarṣisevitam| tasminvasanti ye martyā na te śocyāḥ kathaṃcana ||

Verse 207

तरन्तुकारन्तुकयोर्यदन्तरं रामह्रदानां च मचक्रुकस्य च। एतत्कुरुक्षेत्रसमन्तपञ्चकं पितामहस्योत्तरवेदिरुच्यते ।।

tarantukārantukayoryadantaraṃ rāmahradānāṃ ca macakrukasya ca| etatkurukṣetrasamantapañcakaṃ pitāmahasyottaravedirucyate ||