Adhyaya 62

Verse 1

दमयन्त्या सार्थेन सह चेदिराजपुरंप्रति प्रस्तानम् ।। 1 ।। वनमध्ये सरस्तीरशायिनि सार्थे निशीथे पानीयपानायागतगजयूथनिहतभूयिष्ठे दिष्टया दमयन्त्या अपि शेषीकारः ।। 2 ।। हतावशिष्टेन जनेन सह चेदिराजपुरं गताया दमयन्त्या राजमात्रा स्वान्तःपुराधिवासनम् ।। 3 ।। बृहृदश्व उवाच। सा तच्छ्रुत्वाऽनवद्याङ्गी सार्थवाहवचस्तदा। जगाम सह तेनैव सार्थेन पतिलालसा ।।

damayantyā sārthena saha cedirājapuraṃprati prastānam || 1 || vanamadhye sarastīraśāyini sārthe niśīthe pānīyapānāyāgatagajayūthanihatabhūyiṣṭhe diṣṭayā damayantyā api śeṣīkāraḥ || 2 || hatāvaśiṣṭena janena saha cedirājapuraṃ gatāyā damayantyā rājamātrā svāntaḥpurādhivāsanam || 3 || bṛhṛdaśva uvāca| sā tacchrutvā'navadyāṅgī sārthavāhavacastadā| jagāma saha tenaiva sārthena patilālasā ||

Verse 2

अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे। तटाकं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकायुतम् ।।

atha kāle bahutithe vane mahati dāruṇe| taṭākaṃ sarvatobhadraṃ padmasaugandhikāyutam ||

Verse 3

ददृशुर्वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम्। बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि नलोपाख्यानपर्वणि द्विषष्टितमोऽध्यायः ।। 62 ।।

dadṛśurvaṇijo ramyaṃ prabhūtayavasendhanam| bahumūlaphalopetaṃ nānāpakṣiniṣevitam || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi nalopākhyānaparvaṇi dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 62 ||

Verse 4

तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहारि सुशीतलम्। सुपरिश्रान्तवाहास्ते निवेशाय मनो दधुः ।। यवसं घासः ।।

taṃ dṛṣṭvā mṛṣṭasalilaṃ manohāri suśītalam| supariśrāntavāhāste niveśāya mano dadhuḥ || yavasaṃ ghāsaḥ ||

Verse 5

संमते सार्थवाहस्य विविशुर्वनमुत्तमम्। उवास सार्थः सुमहान्निशामासाद्य पद्मिनीम् ।।

saṃmate sārthavāhasya viviśurvanamuttamam| uvāsa sārthaḥ sumahānniśāmāsādya padminīm ||

Verse 6

अथार्धरात्रसमये निःशब्दे तिमिरे तदा। सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथमुपागमत्। पानीयार्थं गिरितटान्मदप्रस्रवणाविलम् ।।

athārdharātrasamaye niḥśabde timire tadā| supte sārthe pariśrānte hastiyūthamupāgamat| pānīyārthaṃ giritaṭānmadaprasravaṇāvilam ||

Verse 7

[अथापश्यत सार्थं तं सार्थजान्सुबहून्गजान् ।।

[athāpaśyata sārthaṃ taṃ sārthajānsubahūngajān ||

Verse 8

ते तान्ग्राम्यगजान्दृष्ट्वा सर्वे वनगजास्तदा। समाद्रवन्त वेगेन जिघांसन्तो मदोत्कटाः ।।

te tāngrāmyagajāndṛṣṭvā sarve vanagajāstadā| samādravanta vegena jighāṃsanto madotkaṭāḥ ||

Verse 9

तेषामापततां वेगः करिणां दुःसहोऽभवत्। नगाग्रादिव शीर्णानां शृङ्गाणां पततां क्षितौ। स्पन्दतामपि नागानां मार्गा नष्टा वनोद्भवाः ।।]

teṣāmāpatatāṃ vegaḥ kariṇāṃ duḥsaho'bhavat| nagāgrādiva śīrṇānāṃ śṛṅgāṇāṃ patatāṃ kṣitau| spandatāmapi nāgānāṃ mārgā naṣṭā vanodbhavāḥ ||]

Verse 10

मार्गं संरुद्ध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थमुत्तमम्। ते तं ममर्दुः सहसा वेष्टमानं महीतले ।। श्रान्तवाहाः श्रान्तवाहनाः। निवेशाय वासाय ।।

mārgaṃ saṃruddhya saṃsuptaṃ padminyāḥ sārthamuttamam| te taṃ mamarduḥ sahasā veṣṭamānaṃ mahītale || śrāntavāhāḥ śrāntavāhanāḥ| niveśāya vāsāya ||

Verse 11

महारवं प्रमुञ्चतो वद्ध्यन्ते शरणार्थिनः। वनगुल्मांश्च धावन्तो निद्रया महतो भयात् ।।

mahāravaṃ pramuñcato vaddhyante śaraṇārthinaḥ| vanagulmāṃśca dhāvanto nidrayā mahato bhayāt ||

Verse 12

केचिद्दन्तैः करैः केचित्केचित्पद्भ्यां हता गजैः ।।

keciddantaiḥ karaiḥ kecitkecitpadbhyāṃ hatā gajaiḥ ||

Verse 13

निहतोष्ट्राश्वबहुलाः पदातिजसंकुलाः। भयादाधावमानाश् परस्परहतास्तदा ।।

nihatoṣṭrāśvabahulāḥ padātijasaṃkulāḥ| bhayādādhāvamānāś parasparahatāstadā ||

Verse 14

घोरान्नादान्विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले। वृक्षेष्वासज्यसंभग्नाः पतिता विषमेषु च ।।

ghorānnādānvimuñcanto nipeturdharaṇītale| vṛkṣeṣvāsajyasaṃbhagnāḥ patitā viṣameṣu ca ||

Verse 15

एवंप्रकारैर्बहुभिर्दैवेनाक्रम्य हस्तिभिः। राजन्विनिहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम् ।।

evaṃprakārairbahubhirdaivenākramya hastibhiḥ| rājanvinihataṃ sarvaṃ samṛddhaṃ sārthamaṇḍalam ||

Verse 16

आरावः सुमहांश्चासीत्रैलोक्यभयकारकः। एषोऽग्निरुत्थितः कष्टस्त्रायध्वं धावताऽधुना ।।

ārāvaḥ sumahāṃścāsītrailokyabhayakārakaḥ| eṣo'gnirutthitaḥ kaṣṭastrāyadhvaṃ dhāvatā'dhunā ||

Verse 17

रत्नराशिर्विशीर्णोऽयं गृह्णीध्वं किं प्रधावत। सामान्यमेतद्द्रविणं न मिथ्या वचनं मम ।।

ratnarāśirviśīrṇo'yaṃ gṛhṇīdhvaṃ kiṃ pradhāvata| sāmānyametaddraviṇaṃ na mithyā vacanaṃ mama ||

Verse 18

पुनरेवाभिधास्यामि चिन्तयध्वं सुकातराः। एवमेवाभिभाषन्तो विद्रवन्ति भयात्तदा ।।

punarevābhidhāsyāmi cintayadhvaṃ sukātarāḥ| evamevābhibhāṣanto vidravanti bhayāttadā ||

Verse 19

तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे जनसंक्षये। दमयन्ती च बुबुधे भयसंत्रस्तमानसा। अपश्यद्वैशसं तत्र सर्वलोकभयंकरम् ।।

tasmiṃstathā vartamāne dāruṇe janasaṃkṣaye| damayantī ca bubudhe bhayasaṃtrastamānasā| apaśyadvaiśasaṃ tatra sarvalokabhayaṃkaram ||

Verse 20

अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा बाला पद्मनिभेक्षणा। संसक्तवदनाश्वासा उत्तस्थौ भयविह्वला ।।

adṛṣṭapūrvaṃ taddṛṣṭvā bālā padmanibhekṣaṇā| saṃsaktavadanāśvāsā uttasthau bhayavihvalā ||

Verse 21

ये तु तत्र विनिर्मुक्ताः सार्थात्केचिदविक्षताः। तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे कस्येदं कर्मणः फलम् ।।

ye tu tatra vinirmuktāḥ sārthātkecidavikṣatāḥ| te'bruvansahitāḥ sarve kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam ||

Verse 22

नूनं न पूजितोऽस्माभिर्मणिभद्रो महायशाः। तथा यक्षाधिपः श्रीमान्न वै वैश्रवणः प्रभुः ।।

nūnaṃ na pūjito'smābhirmaṇibhadro mahāyaśāḥ| tathā yakṣādhipaḥ śrīmānna vai vaiśravaṇaḥ prabhuḥ ||

Verse 23

न पूजा विघ्रकर्तॄणामथवा प्रथमं कृता ।।

na pūjā vighrakartṝṇāmathavā prathamaṃ kṛtā ||

Verse 24

शकुनानां फलं वाऽथ विपरीतिमिदं ध्रुवम्। ग्रहा न विपरीतास्तु किमन्यदिदमागतम् ।।

śakunānāṃ phalaṃ vā'tha viparītimidaṃ dhruvam| grahā na viparītāstu kimanyadidamāgatam ||

Verse 25

अपरे त्वब्रुवन्दीना ज्ञातिद्रव्यविनाकृता। याऽसावद्य महासार्थे नारी ह्युन्मत्तदर्शना ।।

apare tvabruvandīnā jñātidravyavinākṛtā| yā'sāvadya mahāsārthe nārī hyunmattadarśanā ||

Verse 26

प्रविष्टा विकृताकारा कृत्वा रूपममानुषम्। तयैवं विहिता पूर्वं माया परमदारुणा ।।

praviṣṭā vikṛtākārā kṛtvā rūpamamānuṣam| tayaivaṃ vihitā pūrvaṃ māyā paramadāruṇā ||

Verse 27

राक्षसी वा ध्रुवं यक्षी पिशाची वा भयंकरी। तस्याः सर्वमिदं पापं नात्र कार्या विचारणा ।।

rākṣasī vā dhruvaṃ yakṣī piśācī vā bhayaṃkarī| tasyāḥ sarvamidaṃ pāpaṃ nātra kāryā vicāraṇā ||

Verse 28

यदि पश्याम तां पापां सार्थघ्नीं नैकदुःखदाम्। लोष्टभिः पांसुभिश्चैव तृणैः काष्ठैश्च मुष्टिभिः। अवश्यमेव हन्यामः सार्थस्य किल कृत्यकाम् ।। पद्मिन्याः सरस्याः ।।

yadi paśyāma tāṃ pāpāṃ sārthaghnīṃ naikaduḥkhadām| loṣṭabhiḥ pāṃsubhiścaiva tṛṇaiḥ kāṣṭhaiśca muṣṭibhiḥ| avaśyameva hanyāmaḥ sārthasya kila kṛtyakām || padminyāḥ sarasyāḥ ||

Verse 29

दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं तेषां सुदारुणम्। ह्रीता भीता च संविग्रा प्राद्रवद्यत्र काननम् ।।

damayantī tu tacchrutvā vākyaṃ teṣāṃ sudāruṇam| hrītā bhītā ca saṃvigrā prādravadyatra kānanam ||

Verse 30

आशङ्कमाना तत्पापमात्मानं पर्यदेवयत् ।।

āśaṅkamānā tatpāpamātmānaṃ paryadevayat ||

Verse 31

अहो ममोपरि विधेः संरम्भो दारुणो महान्। नानुबध्नाति कुशलं कस्येदं कर्मणः फलम् ।।

aho mamopari vidheḥ saṃrambho dāruṇo mahān| nānubadhnāti kuśalaṃ kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam ||

Verse 32

न स्मराम्यशुभं किंचित्कृतं कस्यचिदण्वपि। कर्मणा मनसा वाचा कस्येदं कर्मणः फलम् ।।

na smarāmyaśubhaṃ kiṃcitkṛtaṃ kasyacidaṇvapi| karmaṇā manasā vācā kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam ||

Verse 33

नूनं जन्मान्तरकृतं पापां माऽऽपतितं महत्। अपश्चिमामिमां कष्टामापदं प्राप्तवत्यहम् ।। कृत्यैव कृत्यका। कुत्सिता कृत्या कृत्यकेति वा ताम् ।।

nūnaṃ janmāntarakṛtaṃ pāpāṃ mā''patitaṃ mahat| apaścimāmimāṃ kaṣṭāmāpadaṃ prāptavatyaham || kṛtyaiva kṛtyakā| kutsitā kṛtyā kṛtyaketi vā tām ||

Verse 34

भर्तृराज्यापहरणं स्वजनाच्च रपराजयः। भर्त्रा सह वियोगश्च तनयाभ्यां च विच्युतिः। निर्नाथता वने वासो बहुव्यालनिषेविते ।।

bhartṛrājyāpaharaṇaṃ svajanācca raparājayaḥ| bhartrā saha viyogaśca tanayābhyāṃ ca vicyutiḥ| nirnāthatā vane vāso bahuvyālaniṣevite ||

Verse 35

अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा। वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्ते वैशसं कृतम्। भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च नराधिप ।।

athāparedyuḥ saṃprāpte hataśiṣṭā janāstadā| vanagulmādviniṣkramya śocante vaiśasaṃ kṛtam| bhrātaraṃ pitaraṃ putraṃ sakhāyaṃ ca narādhipa ||

Verse 36

हन्यमाने तदा सार्थे दमयन्ती शुचिस्मिता। ब्राह्मणैः सहिता तत्रवने तु न विनाशिता ।।

hanyamāne tadā sārthe damayantī śucismitā| brāhmaṇaiḥ sahitā tatravane tu na vināśitā ||

Verse 37

अशोचत्तत्र वैदर्भी किंनु मे दुष्कतं कृतम्। योपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः ।।

aśocattatra vaidarbhī kiṃnu me duṣkataṃ kṛtam| yopi me nirjane'raṇye saṃprāpto'yaṃ janārṇavaḥ ||

Verse 38

स हतो हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तत्। प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं नूनमद्यापि वै मया ।।

sa hato hastiyūthena mandabhāgyānmamaiva tat| prāptavyaṃ suciraṃ duḥkhaṃ nūnamadyāpi vai mayā ||

Verse 39

नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम्। या नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता ।।

nāprāptakālo mriyate śrutaṃ vṛddhānuśāsanam| yā nāhamadya mṛditā hastiyūthena duḥkhitā ||

Verse 40

न ह्यदैवकृतंकिंचिन्नराणामिह विद्यते। न च मे बालभावेऽपि किंचित्पापकृतं कृतम् ।। अपश्चिमां अपरावर्तिनीम् ।।

na hyadaivakṛtaṃkiṃcinnarāṇāmiha vidyate| na ca me bālabhāve'pi kiṃcitpāpakṛtaṃ kṛtam || apaścimāṃ aparāvartinīm ||

Verse 41

कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम्। मन्ये स्वयंवरकृतेलोकपाला समागताः ।।

karmaṇā manasā vācā yadidaṃ duḥkhamāgatam| manye svayaṃvarakṛtelokapālā samāgatāḥ ||

Verse 42

प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः। नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम् ।।

pratyākhyātā mayā tatra nalasyārthāya devatāḥ| nūnaṃ teṣāṃ prabhāvena viyogaṃ prāptavatyaham ||

Verse 43

एवमादीनि दुःखार्ता सा विलप्य वराङ्गना। प्रलापानि तदा तानि दमयन्ती पतिव्रता ।।

evamādīni duḥkhārtā sā vilapya varāṅganā| pralāpāni tadā tāni damayantī pativratā ||

Verse 44

हतशेषैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः। अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा ।।

hataśeṣaiḥ saha tadā brāhmaṇairvedapāragaiḥ| agacchadrājaśārdūla duḥkhaśokaparāyaṇā ||

Verse 45

गच्छन्ती सा चिराद्बाला पुरमासादयन्महत्। सायाह्नि चेदिराजस् सुबाहोः सत्यवादिनः ।।

gacchantī sā cirādbālā puramāsādayanmahat| sāyāhni cedirājas subāhoḥ satyavādinaḥ ||

Verse 46

सा तु तच्चारुसर्वाङ्गी सुबाहोस्तुङ्गगोपुरम्। वस्त्रार्धेन च संवीता प्रविवेश पुरोत्तमम् ।।

sā tu taccārusarvāṅgī subāhostuṅgagopuram| vastrārdhena ca saṃvītā praviveśa purottamam ||

Verse 47

तां विह्वलां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जिताम्। उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः ।। पापकृतंपापं कर्म ।।

tāṃ vihvalāṃ kṛśāṃ dīnāṃ muktakeśīmamārjitām| unmattāmiva gacchantīṃ dadṛśuḥ puravāsinaḥ || pāpakṛtaṃpāpaṃ karma ||

Verse 48

प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा। अनुजग्मुस्तत्र बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात् ।।

praviśantīṃ tu tāṃ dṛṣṭvā cedirājapurīṃ tadā| anujagmustatra bālā grāmiputrāḥ kutūhalāt ||

Verse 49

सा तैः परिवृताऽगच्छत्समीपं राजवेश्मनः। तां प्रासादगताऽपश्यद्राजमाता जनैर्वृताम् ।।

sā taiḥ parivṛtā'gacchatsamīpaṃ rājaveśmanaḥ| tāṃ prāsādagatā'paśyadrājamātā janairvṛtām ||

Verse 50

धात्रीमुवाच च्छैनामानयेह ममान्तिकम्। जनेन क्लिश्यते बाला दुःखिता शरणार्थिनी ।।

dhātrīmuvāca cchaināmānayeha mamāntikam| janena kliśyate bālā duḥkhitā śaraṇārthinī ||

Verse 51

तादृग्रूपं च पश्यामि विद्योतयति मे गृहम्। उन्मत्तवेषा कल्याणी श्रीरिवायतलोचना ।।

tādṛgrūpaṃ ca paśyāmi vidyotayati me gṛham| unmattaveṣā kalyāṇī śrīrivāyatalocanā ||

Verse 52

सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम्। आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत ।।

sā janaṃ vārayitvā taṃ prāsādatalamuttamam| āropya vismitā rājandamayantīmapṛcchata ||

Verse 53

एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः। भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे काऽसिकस्य वा ।।

evamapyasukhāviṣṭā bibharṣi paramaṃ vapuḥ| bhāsi vidyudivābhreṣu śaṃsa me kā'sikasya vā ||

Verse 54

न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम्। असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे ।।

na hi te mānuṣaṃ rūpaṃ bhūṣaṇairapi varjitam| asahāyā narebhyaśca nodvijasyamaraprabhe ||

Verse 55

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत्। मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम् ।।

tacchrutvā vacanaṃ tasyā bhaimī vacanamabravīt| mānuṣīṃ māṃ vijānīhi bhartāraṃ samanuvratām ||

Verse 56

सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम्। फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम् ।। अमार्जितां धूसरवेणीम् ।।

sairandhrīṃ jātisaṃpannāṃ bhujiṣyāṃ kāmavāsinīm| phalamūlāśanāmekāṃ yatrasāyaṃpratiśrayām || amārjitāṃ dhūsaraveṇīm ||

Verse 57

असङ्ख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः। भक्ताऽहमपि तं वीरं छायेवानुगता पथि ।। भूजिष्यां दासीं। कामवासिनीं यत्रकाम इच्छा तत्रैव वसन्तीम्। यत्र सायंकालस्तत्रैव प्रतिश्रयो गृहं यस्यास्ताम् ।।

asaṅkhyeyaguṇo bhartā māṃ ca nityamanuvrataḥ| bhaktā'hamapi taṃ vīraṃ chāyevānugatā pathi || bhūjiṣyāṃ dāsīṃ| kāmavāsinīṃ yatrakāma icchā tatraiva vasantīm| yatra sāyaṃkālastatraiva pratiśrayo gṛhaṃ yasyāstām ||

Verse 58

तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं सुदेवने। द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेक उपेयिवान् ।।

tasya daivātprasaṅgo'bhūdatimātraṃ sudevane| dyūte sa nirjitaścaiva vanameka upeyivān ||

Verse 59

तमेकवसनच्छन्नमुन्म्तमिव विह्वलम्। आश्वासयन्ती भर्तारमहमप्यगमं वनम् ।।

tamekavasanacchannamunmtamiva vihvalam| āśvāsayantī bhartāramahamapyagamaṃ vanam ||

Verse 60

स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे। क्षुत्परीतस्तु विमना वासश्चैकं व्यसर्जयत् ।।

sa kadācidvane vīraḥ kasmiṃścitkāraṇāntare| kṣutparītastu vimanā vāsaścaikaṃ vyasarjayat ||

Verse 61

तमेकवसना नग्नमुन्मत्तवदचेतसम्। अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा ।।

tamekavasanā nagnamunmattavadacetasam| anuvrajantī bahulā na svapāmi niśāḥ sadā ||

Verse 62

ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित्। वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम् ।।

tato bahutithe kāle suptāmutsṛjya māṃ kvacit| vāsaso'rdhaṃ paricchidya tyaktavānmāmanāgasam ||

Verse 63

तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिवानिशम्। न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणेश्वरं प्रभुम् ।।

taṃ mārgamāṇā bhartāraṃ dahyamānā divāniśam| na vindāmyamaraprakhyaṃ priyaṃ prāṇeśvaraṃ prabhum ||

Verse 64

इत्युक्त्वा साऽनवद्याङ्गी राजमातरमप्युत। स्थिताऽश्रुपरिपूर्णाक्षी वेपमाना सुदुःखिता ।।

ityuktvā sā'navadyāṅgī rājamātaramapyuta| sthitā'śruparipūrṇākṣī vepamānā suduḥkhitā ||

Verse 65

तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु। राजमाताऽब्रवीदार्ता भैमीमार्तस्वरां स्वयम् ।।

tāmaśruparipūrṇākṣīṃ vilapantīṃ tathā bahu| rājamātā'bravīdārtā bhaimīmārtasvarāṃ svayam ||

Verse 66

वस त्वमिह कल्याणि प्रीतिर्मे परमा त्वयि। मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम ।।

vasa tvamiha kalyāṇi prītirme paramā tvayi| mṛgayiṣyanti te bhadre bhartāraṃ puruṣā mama ||

Verse 67

अपि वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः। इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे ।।

api vā svayamāgacchetparidhāvannitastataḥ| ihaiva vasatī bhadre bhartāramupalapsyase ||

Verse 68

राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत्। समयेनोत्सहे वस्तुं त्वि वीरप्रजायिनि ।। भर्तारमपि तं वीरं सीतेवानुगता सदेति क. पाठः। अहं चानुगता वीरं छायेवानपगा सदेति ध. पाठः ।।

rājamāturvacaḥ śrutvā damayantī vaco'bravīt| samayenotsahe vastuṃ tvi vīraprajāyini || bhartāramapi taṃ vīraṃ sītevānugatā sadeti ka. pāṭhaḥ| ahaṃ cānugatā vīraṃ chāyevānapagā sadeti dha. pāṭhaḥ ||

Verse 69

उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम्। न चाहं पुरुषानन्यान्प्रभाषेयं कथंचन ।।

ucchiṣṭaṃ naiva bhuñjīyāṃ na kuryāṃ pādadhāvanam| na cāhaṃ puruṣānanyānprabhāṣeyaṃ kathaṃcana ||

Verse 70

प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत्। वध्यश्च ते सकृन्मन्द इतिमे व्रतमाहितम् ।।

prārthayedyadi māṃ kaściddaṇḍyaste sa pumānbhavet| vadhyaśca te sakṛnmanda itime vratamāhitam ||

Verse 71

भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम्। यद्येवमिह वत्स्यामि त्वत्सकाशे न संशयः। अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित् ।। हेवीरप्रजायिनि वीरानेव प्रजायते सूते सा वीरप्रजायीनी ।।

bharturanveṣaṇārthaṃ tu paśyeyaṃ brāhmaṇānaham| yadyevamiha vatsyāmi tvatsakāśe na saṃśayaḥ| ato'nyathā na me vāso vartate hṛdaye kvacit || hevīraprajāyini vīrāneva prajāyate sūte sā vīraprajāyīnī ||

Verse 72

इत्युक्ता दमयन्त्या तु राजमातेदमब्रवीत्। सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम् ।।

ityuktā damayantyā tu rājamātedamabravīt| sarvametatkariṣyāmi diṣṭyā te vratamīdṛśam ||

Verse 73

एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशांपते। उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत ।।

evamuktvā tato bhaimīṃ rājamātā viśāṃpate| uvācedaṃ duhitaraṃ sunandāṃ nāma bhārata ||

Verse 74

सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम्। वयसा तुल्यतां प्राप्ता सखी तव भवत्वियम्। एतया सह मोदस्व निरुद्विग्रमना सदा ।।

sairandhrīmabhijānīṣva sunande devarūpiṇīm| vayasā tulyatāṃ prāptā sakhī tava bhavatviyam| etayā saha modasva nirudvigramanā sadā ||

Verse 75

ततः परमसंहृष्टा सुनन्दा गृहणागमत्। दमयन्तीमुपादाय सखीभिः परिवारिता ।।

tataḥ paramasaṃhṛṣṭā sunandā gṛhaṇāgamat| damayantīmupādāya sakhībhiḥ parivāritā ||

Verse 76

सहसा न्यवसद्राजन्राजपुत्र्या सुनन्दया। चिन्तयन्ती नलं वीरमनिशं वामलोचना ।।

sahasā nyavasadrājanrājaputryā sunandayā| cintayantī nalaṃ vīramaniśaṃ vāmalocanā ||