Adhyaya 4

Verse 1

पाण्डवेषु वनं गतेषु सत्सु हितं पृष्टेन विदुरेण धृतराष्ट्रप्रति पाण्डवानां पुना राज्ये स्थापनविधानम् ।। 1 ।। ततो धृतराष्ट्रधिक्कृतेन विदुरेण पाण्डवान्प्रति प्रस्थानम् ।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच।। वनं प्रविष्टेष्वथ पाण्डवेषु; प्रज्ञाचक्षुस्तप्यमानोऽम्बिकेयः । धर्मात्मानं विदुरमगाधबुद्धिं; सुखासीनो वाक्यमुवाच राजा ।।१।। प्रज्ञा च ते भार्गवस्येव शुद्धा; धर्मं च त्वं परमं वेत्थ सूक्ष्मम् । समश्च त्वं संमतः कौरवाणां; पथ्यं चैषां मम चैव ब्रवीहि ।।२।। एवं गते विदुर यदद्य कार्यं; पौराश्चेमे कथमस्मान्भजेरन् । ते चाप्यस्मान्नोद्धरेयुः समूला; न्न कामये तांश्च विनश्यमानान् ।।३।। विदुर उवाच।। त्रिवर्गोऽयं धर्ममूलो नरेन्द्र; राज्यं चेदं धर्ममूलं वदन्ति । धर्मे राजन्वर्तमानः स्वशक्त्या; पुत्रान्सर्वान्पाहि कुन्तीसुतांश्च ।।४।। स वै धर्मो विप्रलुप्तः सभायां; पापात्मभिः सौबलेयप्रधानैः । आहूय कुन्तीसुतमक्षवत्यां; पराजैषीत्सत्यसन्धं सुतस्ते ।।५।। एतस्य ते दुष्प्रणीतस्य राज; ञ्शेषस्याहं परिपश्याम्युपायम् । यथा पुत्रस्तव कौरव्य पापा; न्मुक्तो लोके प्रतितिष्ठेत साधु ।।६।। तद्वै सर्वं पाण्डुपुत्रा लभन्तां; यत्तद्राजन्नतिसृष्टं त्वयासीत् । एष धर्मः परमो यत्स्वकेन; राजा तुष्येन्न परस्वेषु गृध्येत् ।।७।। एतत्कार्यं तव सर्वप्रधानं; तेषां तुष्टिः शकुनेश्चावमानः । एवं शेषं यदि पुत्रेषु ते स्या; देतद्राजंस्त्वरमाणः कुरुष्व ।।८।। अथैतदेवं न करोषि राज; न्ध्रुवं कुरूणां भविता विनाशः । न हि क्रुद्धो भीमसेनोऽर्जुनो वा; शेषं कुर्याच्छात्रवाणामनीके ।।९।। येषां योद्धा सव्यसाची कृतास्त्रो; धनुर्येषां गाण्डिवं लोकसारम् । येषां भीमो बाहुशाली च योद्धा; तेषां लोके किं नु न प्राप्यमस्ति ।।१०।। उक्तं पूर्वं जातमात्रे सुते ते; मया यत्ते हितमासीत्तदानीम् । पुत्रं त्यजेममहितं कुलस्ये; त्येतद्राजन्न च तत्त्वं चकर्थ ।।११।। इदानीं ते हितमुक्तं न चेत्त्वं; कर्तासि राजन्परितप्तासि पश्चात् ।।११।। यद्येतदेवमनुमन्ता सुतस्ते; सम्प्रीयमाणः पाण्डवैरेकराज्यम् । तापो न ते वै भविता प्रीतियोगा; त्त्वं चेन्न गृह्णासि सुतं सहायैः ।।१२।। अथापरो भवति हि तं निगृह्य; पाण्डोः पुत्रं प्रकुरुष्वाधिपत्ये ।।१२।। अजातशत्रुर्हि विमुक्तरागो; धर्मेणेमां पृथिवीं शास्तु राजन् । ततो राजन्पार्थिवाः सर्व एव; वैश्या इवास्मानुपतिष्ठन्तु सद्यः ।।१३।। दुर्योधनः शकुनिः सूतपुत्रः; प्रीत्या राजन्पाण्डुपुत्रान्भजन्ताम् । दुःशासनो याचतु भीमसेनं; सभामध्ये द्रुपदस्यात्मजां च ।।१४।। युधिष्ठिरं त्वं परिसान्त्वयस्व; राज्ये चैनं स्थापयस्वाभिपूज्य । त्वया पृष्टः किमहमन्यद्वदेय; मेतत्कृत्वा कृतकृत्योऽसि राजन् ।।१५।। धृतराष्ट्र उवाच।। एतद्वाक्यं विदुर यत्ते सभाया; मिह प्रोक्तं पाण्डवान्प्राप्य मां च । हितं तेषामहितं मामकाना; मेतत्सर्वं मम नोपैति चेतः ।।१६।। इदं त्विदानीं कुत एव निश्चितं; तेषामर्थे पाण्डवानां यदात्थ । तेनाद्य मन्ये नासि हितो ममेति; कथं हि पुत्रं पाण्डवार्थे त्यजेयम् ।।१७।। असंशयं तेऽपि ममैव पुत्रा; दुर्योधनस्तु मम देहात्प्रसूतः । स्वं वै देहं परहेतोस्त्यजेति; को नु ब्रूयात्समतामन्ववेक्षन् ।।१८।। स मा जिह्मं विदुर सर्वं ब्रवीषि; मानं च तेऽहमधिकं धारयामि । यथेच्छकं गच्छ वा तिष्ठ वा त्वं; सुसान्त्व्यमानाप्यसती स्त्री जहाति ।।१९।। वैशम्पायन उवाच।। एतावदुक्त्वा धृतराष्ट्रोऽन्वपद्य; दन्तर्वेश्म सहसोत्थाय राजन् । नेदमस्तीत्यथ विदुरो भाषमाणः; सम्प्राद्रवद्यत्र पार्था बभूवुः ।।२०।। 3.4.22 वैशंपायन उवाच। वनं प्रविष्टेष्वथ पाण्डवेषु प्रज्ञाचक्षुस्तप्यमानोऽम्बिकेयः। धर्मात्मानं विदुरमगाधबुद्धिं सुखासीनो वाक्यमुवाच राजा ।।

pāṇḍaveṣu vanaṃ gateṣu satsu hitaṃ pṛṣṭena vidureṇa dhṛtarāṣṭraprati pāṇḍavānāṃ punā rājye sthāpanavidhānam || 1 || tato dhṛtarāṣṭradhikkṛtena vidureṇa pāṇḍavānprati prasthānam || 2 || vaiśampāyana uvāca|| vanaṃ praviṣṭeṣvatha pāṇḍaveṣu; prajñācakṣustapyamāno'mbikeyaḥ | dharmātmānaṃ viduramagādhabuddhiṃ; sukhāsīno vākyamuvāca rājā ||1|| prajñā ca te bhārgavasyeva śuddhā; dharmaṃ ca tvaṃ paramaṃ vettha sūkṣmam | samaśca tvaṃ saṃmataḥ kauravāṇāṃ; pathyaṃ caiṣāṃ mama caiva bravīhi ||2|| evaṃ gate vidura yadadya kāryaṃ; paurāśceme kathamasmānbhajeran | te cāpyasmānnoddhareyuḥ samūlā; nna kāmaye tāṃśca vinaśyamānān ||3|| vidura uvāca|| trivargo'yaṃ dharmamūlo narendra; rājyaṃ cedaṃ dharmamūlaṃ vadanti | dharme rājanvartamānaḥ svaśaktyā; putrānsarvānpāhi kuntīsutāṃśca ||4|| sa vai dharmo vipraluptaḥ sabhāyāṃ; pāpātmabhiḥ saubaleyapradhānaiḥ | āhūya kuntīsutamakṣavatyāṃ; parājaiṣītsatyasandhaṃ sutaste ||5|| etasya te duṣpraṇītasya rāja; ñśeṣasyāhaṃ paripaśyāmyupāyam | yathā putrastava kauravya pāpā; nmukto loke pratitiṣṭheta sādhu ||6|| tadvai sarvaṃ pāṇḍuputrā labhantāṃ; yattadrājannatisṛṣṭaṃ tvayāsīt | eṣa dharmaḥ paramo yatsvakena; rājā tuṣyenna parasveṣu gṛdhyet ||7|| etatkāryaṃ tava sarvapradhānaṃ; teṣāṃ tuṣṭiḥ śakuneścāvamānaḥ | evaṃ śeṣaṃ yadi putreṣu te syā; detadrājaṃstvaramāṇaḥ kuruṣva ||8|| athaitadevaṃ na karoṣi rāja; ndhruvaṃ kurūṇāṃ bhavitā vināśaḥ | na hi kruddho bhīmaseno'rjuno vā; śeṣaṃ kuryācchātravāṇāmanīke ||9|| yeṣāṃ yoddhā savyasācī kṛtāstro; dhanuryeṣāṃ gāṇḍivaṃ lokasāram | yeṣāṃ bhīmo bāhuśālī ca yoddhā; teṣāṃ loke kiṃ nu na prāpyamasti ||10|| uktaṃ pūrvaṃ jātamātre sute te; mayā yatte hitamāsīttadānīm | putraṃ tyajemamahitaṃ kulasye; tyetadrājanna ca tattvaṃ cakartha ||11|| idānīṃ te hitamuktaṃ na cettvaṃ; kartāsi rājanparitaptāsi paścāt ||11|| yadyetadevamanumantā sutaste; samprīyamāṇaḥ pāṇḍavairekarājyam | tāpo na te vai bhavitā prītiyogā; ttvaṃ cenna gṛhṇāsi sutaṃ sahāyaiḥ ||12|| athāparo bhavati hi taṃ nigṛhya; pāṇḍoḥ putraṃ prakuruṣvādhipatye ||12|| ajātaśatrurhi vimuktarāgo; dharmeṇemāṃ pṛthivīṃ śāstu rājan | tato rājanpārthivāḥ sarva eva; vaiśyā ivāsmānupatiṣṭhantu sadyaḥ ||13|| duryodhanaḥ śakuniḥ sūtaputraḥ; prītyā rājanpāṇḍuputrānbhajantām | duḥśāsano yācatu bhīmasenaṃ; sabhāmadhye drupadasyātmajāṃ ca ||14|| yudhiṣṭhiraṃ tvaṃ parisāntvayasva; rājye cainaṃ sthāpayasvābhipūjya | tvayā pṛṣṭaḥ kimahamanyadvadeya; metatkṛtvā kṛtakṛtyo'si rājan ||15|| dhṛtarāṣṭra uvāca|| etadvākyaṃ vidura yatte sabhāyā; miha proktaṃ pāṇḍavānprāpya māṃ ca | hitaṃ teṣāmahitaṃ māmakānā; metatsarvaṃ mama nopaiti cetaḥ ||16|| idaṃ tvidānīṃ kuta eva niścitaṃ; teṣāmarthe pāṇḍavānāṃ yadāttha | tenādya manye nāsi hito mameti; kathaṃ hi putraṃ pāṇḍavārthe tyajeyam ||17|| asaṃśayaṃ te'pi mamaiva putrā; duryodhanastu mama dehātprasūtaḥ | svaṃ vai dehaṃ parahetostyajeti; ko nu brūyātsamatāmanvavekṣan ||18|| sa mā jihmaṃ vidura sarvaṃ bravīṣi; mānaṃ ca te'hamadhikaṃ dhārayāmi | yathecchakaṃ gaccha vā tiṣṭha vā tvaṃ; susāntvyamānāpyasatī strī jahāti ||19|| vaiśampāyana uvāca|| etāvaduktvā dhṛtarāṣṭro'nvapadya; dantarveśma sahasotthāya rājan | nedamastītyatha viduro bhāṣamāṇaḥ; samprādravadyatra pārthā babhūvuḥ ||20|| 3.4.22 vaiśaṃpāyana uvāca| vanaṃ praviṣṭeṣvatha pāṇḍaveṣu prajñācakṣustapyamāno'mbikeyaḥ| dharmātmānaṃ viduramagādhabuddhiṃ sukhāsīno vākyamuvāca rājā ||

Verse 2

धृतराष्ट्र उवाच। प्रज्ञा च ते भार्गवस्येव शुद्धा धर्मं च त्वं परमं वेत्थ सूक्ष्मम्। समश्च त्वं संमतः कौरवाणां पथ्यं चैषां मम चैव ब्रवीहि ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि किर्मीरवधपर्वणि चतुर्थोऽध्यायः ।। 4 ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| prajñā ca te bhārgavasyeva śuddhā dharmaṃ ca tvaṃ paramaṃ vettha sūkṣmam| samaśca tvaṃ saṃmataḥ kauravāṇāṃ pathyaṃ caiṣāṃ mama caiva bravīhi || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi kirmīravadhaparvaṇi caturtho'dhyāyaḥ || 4 ||

Verse 3

एवं गते विदुरयदद्य कार्यं पौराश्चेमे कथमस्मान्भजेरन्। ते चाप्यस्मान्नोद्धरेयुः समूला- न्न कामये तांश्च विनश्यमानान् ।। कौरवाणां पाण्डवधार्तराष्ट्राणां समः पक्षपातशून्यः ।।

evaṃ gate vidurayadadya kāryaṃ paurāśceme kathamasmānbhajeran| te cāpyasmānnoddhareyuḥ samūlā- nna kāmaye tāṃśca vinaśyamānān || kauravāṇāṃ pāṇḍavadhārtarāṣṭrāṇāṃ samaḥ pakṣapātaśūnyaḥ ||

Verse 4

सौबलेनैव पापेन दुर्योधनहितैषिणा। क्रूरमाचरितं क्षत्तर्न मे प्रियमनुष्ठितम् ।।

saubalenaiva pāpena duryodhanahitaiṣiṇā| krūramācaritaṃ kṣattarna me priyamanuṣṭhitam ||

Verse 5

तथैवाङ्गीकृते तत्र तद्भवान्वक्तुमर्हति। उत्तरं प्राप्तकालं च किमन्यन्मन्यते क्षमम् ।।

tathaivāṅgīkṛte tatra tadbhavānvaktumarhati| uttaraṃ prāptakālaṃ ca kimanyanmanyate kṣamam ||

Verse 6

नास्ति धर्मे सहायत्वमिति मे दीर्यते मनः। यत्र पाण्डुसुताः सर्वे क्लिश्यन्ति वानमागताः ।।

nāsti dharme sahāyatvamiti me dīryate manaḥ| yatra pāṇḍusutāḥ sarve kliśyanti vānamāgatāḥ ||

Verse 7

विदुर उवाच। त्रिवर्गोऽयं धर्ममूलो नरेन्द्र राज्यं चेदं धर्ममूलं वदन्ति। धर्मे राजन्वर्तमानः स्वशक्त्या पुत्रान्सर्वान्पाहि कुन्तीसुतांश्च ।।

vidura uvāca| trivargo'yaṃ dharmamūlo narendra rājyaṃ cedaṃ dharmamūlaṃ vadanti| dharme rājanvartamānaḥ svaśaktyā putrānsarvānpāhi kuntīsutāṃśca ||

Verse 8

स वै ध्रमो विप्रलब्धः सभायां पापात्मभिः सौबलेयप्रधानैः। आहूय कुन्तीसुतमक्षवत्यां पराजैषीत्सत्यसन्धं सुतस्ते ।। उद्धरेयुः उन्मूलयेयः ।।

sa vai dhramo vipralabdhaḥ sabhāyāṃ pāpātmabhiḥ saubaleyapradhānaiḥ| āhūya kuntīsutamakṣavatyāṃ parājaiṣītsatyasandhaṃ sutaste || uddhareyuḥ unmūlayeyaḥ ||

Verse 9

एतस्य ते दुष्प्रणीतस्य राज- न्द्वेषस्याहं परिपश्याम्युपायम्। यथा पुत्रस्तव कौरव्य पापा- न्मुक्तो लोके प्रतितिष्ठेत साधु ।। अक्षवत्यां द्यूतकीडायाम् ।।

etasya te duṣpraṇītasya rāja- ndveṣasyāhaṃ paripaśyāmyupāyam| yathā putrastava kauravya pāpā- nmukto loke pratitiṣṭheta sādhu || akṣavatyāṃ dyūtakīḍāyām ||

Verse 10

तद्वै सर्वं पाण्डुपुत्रा लभन्तां यत्तद्राजन्नतिसृष्टं त्वयाऽऽसीत्। एष धर्मः परमो यत्स्वकेन राजा तुष्येन्न परस्वेषु गृद्ध्येत् ।। उपायं प्रशान्तिप्रकारम्। शेषस्याहं परिपश्यामीति झ. ट. पाठः ।।

tadvai sarvaṃ pāṇḍuputrā labhantāṃ yattadrājannatisṛṣṭaṃ tvayā''sīt| eṣa dharmaḥ paramo yatsvakena rājā tuṣyenna parasveṣu gṛddhyet || upāyaṃ praśāntiprakāram| śeṣasyāhaṃ paripaśyāmīti jha. ṭa. pāṭhaḥ ||

Verse 11

[यशो ने नश्येज्ज्ञातिभेदश्च न स्या- द्धर्मो न स्यान्नैव चैवं कृते त्वाम्।] एतत्कार्ये तव सर्वप्रधानं तेषां तुष्टिः शकुनेश्चावमानः ।। अतिसृष्टं दत्तम्। स्वकेन धनेनेति शेषः ।।

[yaśo ne naśyejjñātibhedaśca na syā- ddharmo na syānnaiva caivaṃ kṛte tvām|] etatkārye tava sarvapradhānaṃ teṣāṃ tuṣṭiḥ śakuneścāvamānaḥ || atisṛṣṭaṃ dattam| svakena dhaneneti śeṣaḥ ||

Verse 12

एवं शेषं यदि पुत्रेषु ते स्या- देतद्राजंस्त्वरमाणः कुरुष्व। अथैतदेवं न करोषि राजन् ध्रुवं कुरूणां भविता विनाशः ।।

evaṃ śeṣaṃ yadi putreṣu te syā- detadrājaṃstvaramāṇaḥ kuruṣva| athaitadevaṃ na karoṣi rājan dhruvaṃ kurūṇāṃ bhavitā vināśaḥ ||

Verse 13

नहि क्रुद्धो भीमसेनोऽर्जुनो वा शेषं कुर्याच्छात्रवाणामनीके। येषां योद्धा सव्यसाची कृतास्त्रो धनुर्येषां गाण्डिवं लोकसारम् ।।

nahi kruddho bhīmaseno'rjuno vā śeṣaṃ kuryācchātravāṇāmanīke| yeṣāṃ yoddhā savyasācī kṛtāstro dhanuryeṣāṃ gāṇḍivaṃ lokasāram ||

Verse 14

येषां भीमो बाहुशाली च योद्धा तेषां लोके किंनु न प्राप्यमस्ति। उक्तं पूर्वं जातमात्रे सुते ते मया यत्ते हितमासीत्तदानीम् ।।

yeṣāṃ bhīmo bāhuśālī ca yoddhā teṣāṃ loke kiṃnu na prāpyamasti| uktaṃ pūrvaṃ jātamātre sute te mayā yatte hitamāsīttadānīm ||

Verse 15

पुत्रं त्यजेममहितं कुलस्य हितं परं न च तत्त्वं चकर्थ। इदानीं ते हितमुक्तं न चेत्त्व- मेवं कर्ता परितप्ताऽसि पश्चात् ।। एवं कृतेसति त्वांप्रति धर्मो न स्यादिति नैव किंतु स्यादेव ।।

putraṃ tyajemamahitaṃ kulasya hitaṃ paraṃ na ca tattvaṃ cakartha| idānīṃ te hitamuktaṃ na cettva- mevaṃ kartā paritaptā'si paścāt || evaṃ kṛtesati tvāṃprati dharmo na syāditi naiva kiṃtu syādeva ||

Verse 16

यद्येतदेवमनुमन्ता सुतस्ते संप्रीयमाणः पाण्डवैरेकराज्यम्। तापो न ते भविता प्रीतियोगा- त्त्वं चेन्न गृह्णासि सुतं सहायैः ।। चकर्थ कृतवान्। कर्ता करिष्यसि ।।

yadyetadevamanumantā sutaste saṃprīyamāṇaḥ pāṇḍavairekarājyam| tāpo na te bhavitā prītiyogā- ttvaṃ cenna gṛhṇāsi sutaṃ sahāyaiḥ || cakartha kṛtavān| kartā kariṣyasi ||

Verse 17

दुर्योधनं त्वहितं वै निगृह्य पाण्डोः पुत्रं प्रकुरुष्वाधिपत्ये। ध्रुवं विनाशस्तव पुत्रेण धीमन् सबन्धुवर्गेण सहैव राजभिः ।। एकराज्यं यदि अनुमन्ता तर्हि तापो न भविता। नचेत् यदि नानुमन्ता तर्हि सुतं निगृह्णीष्वेत्यर्थः ।।

duryodhanaṃ tvahitaṃ vai nigṛhya pāṇḍoḥ putraṃ prakuruṣvādhipatye| dhruvaṃ vināśastava putreṇa dhīman sabandhuvargeṇa sahaiva rājabhiḥ || ekarājyaṃ yadi anumantā tarhi tāpo na bhavitā| nacet yadi nānumantā tarhi sutaṃ nigṛhṇīṣvetyarthaḥ ||

Verse 18

चतुर्दशे चैव वर्षे नरेन्द्र कुलक्षयं प्राप्स्यसि राजसिंह। तस्मात्कुरुष्वाधिपत्ये नरेन्द्र युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम् ।।

caturdaśe caiva varṣe narendra kulakṣayaṃ prāpsyasi rājasiṃha| tasmātkuruṣvādhipatye narendra yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham ||

Verse 19

अजातशत्रुर्हि विमुक्तरागो धर्मोणेमां पृथिवीं शास्तु राजन्। ततो राजन्पार्थिवाः सर्व एव वैश्या इवास्मानुपतिष्ठन्तु सद्यः ।।

ajātaśatrurhi vimuktarāgo dharmoṇemāṃ pṛthivīṃ śāstu rājan| tato rājanpārthivāḥ sarva eva vaiśyā ivāsmānupatiṣṭhantu sadyaḥ ||

Verse 20

दुर्योधनः शकुनिः सूतपुत्रः प्रीत्या राजन्पाण्डुपुत्रान्भजन्तु। दुःशासनो याचतु भीमसेनं सभामध्ये द्रुपदस्यात्मजां च ।।

duryodhanaḥ śakuniḥ sūtaputraḥ prītyā rājanpāṇḍuputrānbhajantu| duḥśāsano yācatu bhīmasenaṃ sabhāmadhye drupadasyātmajāṃ ca ||

Verse 21

युधिष्ठिरं त्वं परिसान्त्वयस्व राज्ये चैनं स्थापयस्वाभिपूज्य। त्वया पृष्टः किमहमन्यद्वदेय- मेतत्कृत्वा कृतकृत्योसि राजन् ।।

yudhiṣṭhiraṃ tvaṃ parisāntvayasva rājye cainaṃ sthāpayasvābhipūjya| tvayā pṛṣṭaḥ kimahamanyadvadeya- metatkṛtvā kṛtakṛtyosi rājan ||

Verse 22

धृतराष्ट्र उवाच। एतद्वाक्यं विदुर यत्ते सभाया- मिह प्रोक्तं पाण्डवान्प्राप्य मां च। हितं तेषामहितं मामकाना- मेतत्सर्वं मम नावैदि चेतः ।। नचेन्निगृह्णीष्व सुतं सुखायेति झ. पाठः। तत्र पक्षान्तरमाह दुर्योधनमिति ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| etadvākyaṃ vidura yatte sabhāyā- miha proktaṃ pāṇḍavānprāpya māṃ ca| hitaṃ teṣāmahitaṃ māmakānā- metatsarvaṃ mama nāvaidi cetaḥ || nacennigṛhṇīṣva sutaṃ sukhāyeti jha. pāṭhaḥ| tatra pakṣāntaramāha duryodhanamiti ||

Verse 23

इदं त्विदानीं गत एव निश्चितं तेषामर्थे पाण्डवानां यदात्थ। तेनाद्य मन्ये नासि हितो ममेति कथं हि पुत्रं पाण्डवार्थे त्यजेयम् ।।

idaṃ tvidānīṃ gata eva niścitaṃ teṣāmarthe pāṇḍavānāṃ yadāttha| tenādya manye nāsi hito mameti kathaṃ hi putraṃ pāṇḍavārthe tyajeyam ||

Verse 24

असंशयं तेऽपि ममैव पुत्रा दुर्योधनस्तु मम देहात्प्रमूतः। स्वं वै देहं परहेतोस्त्यजेति कोनु ब्रूयात्समतामन्ववेक्षन् ।।

asaṃśayaṃ te'pi mamaiva putrā duryodhanastu mama dehātpramūtaḥ| svaṃ vai dehaṃ parahetostyajeti konu brūyātsamatāmanvavekṣan ||

Verse 25

स मां जिह्मं विदुर सर्वं ब्रवीपि मन्युं तेऽहमधिकं धारयामि। यथेच्छकं गच्छ वा तिष्ठ वा त्वं सुसान्त्व्यमानाऽप्यसती स्त्री जहाति ।। नावैति नाङ्गीररोति ।।

sa māṃ jihmaṃ vidura sarvaṃ bravīpi manyuṃ te'hamadhikaṃ dhārayāmi| yathecchakaṃ gaccha vā tiṣṭha vā tvaṃ susāntvyamānā'pyasatī strī jahāti || nāvaiti nāṅgīraroti ||

Verse 26

वैशेपायन उवाच। एतावदुक्त्वा धृतराष्ट्रोऽन्वपद्य- दन्तर्वेश्म सहसोत्थाय राजन्। नेदमस्तीत्यथ विदुरो भापमाप्पः संप्राद्रवद्यत्र पार्था बभूवुः ।। जिह्मं कुटिलम् ।।

vaiśepāyana uvāca| etāvaduktvā dhṛtarāṣṭro'nvapadya- dantarveśma sahasotthāya rājan| nedamastītyatha viduro bhāpamāppaḥ saṃprādravadyatra pārthā babhūvuḥ || jihmaṃ kuṭilam ||