Adhyaya 39

Verse 1

किरातरूपिणआ हरेणार्जुनस्य पराजयः ।। 1 ।। तथा पार्थपूजास्तुतिसंतुष्टेन तेन तदाश्वासनम् ।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच।। गतेषु तेषु सर्वेषु तपस्विषु महात्मसु । पिनाकपाणिर्भगवान्सर्वपापहरो हरः ।।१।। कैरातं वेषमास्थाय काञ्चनद्रुमसंनिभम् । विभ्राजमानो वपुषा गिरिर्मेरुरिवापरः ।।२।। श्रीमद्धनुरुपादाय शरांश्चाशीविषोपमान् । निष्पपात महार्चिष्मान्दहन्कक्षमिवानलः ।।३।। देव्या सहोमया श्रीमान्समानव्रतवेषया । नानावेषधरैर्हृष्टैर्भूतैरनुगतस्तदा ।।४।। किरातवेषप्रच्छन्नः स्त्रीभिश्चानु सहस्रशः । अशोभत तदा राजन्स देवोऽतीव भारत ।।५।। क्षणेन तद्वनं सर्वं निःशब्दमभवत्तदा । नादः प्रस्रवणानां च पक्षिणां चाप्युपारमत् ।।६।। स संनिकर्षमागम्य पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः । मूकं नाम दितेः पुत्रं ददर्शाद्भुतदर्शनम् ।।७।। वाराहं रूपमास्थाय तर्कयन्तमिवार्जुनम् । हन्तुं परमदुष्टात्मा तमुवाचाथ फल्गुनः ।।८।। गाण्डीवं धनुरादाय शरांश्चाशीविषोपमान् । सज्यं धनुर्वरं कृत्वा ज्याघोषेण निनादयन् ।।९।। यन्मां प्रार्थयसे हन्तुमनागसमिहागतम् । तस्मात्त्वां पूर्वमेवाहं नेष्यामि यमसादनम् ।।१०।। तं दृष्ट्वा प्रहरिष्यन्तं फल्गुनं दृढधन्विनम् । किरातरूपी सहसा वारयामास शङ्करः ।।११।। मयैष प्रार्थितः पूर्वं नीलमेघसमप्रभः । अनादृत्यैव तद्वाक्यं प्रजहाराथ फल्गुनः ।।१२।। किरातश्च समं तस्मिन्नेकलक्ष्ये महाद्युतिः । प्रमुमोचाशनिप्रख्यं शरमग्निशिखोपमम् ।।१३।। तौ मुक्तौ सायकौ ताभ्यां समं तत्र निपेततुः । मूकस्य गात्रे विस्तीर्णे शैलसंहनने तदा ।।१४।। यथाशनिविनिष्पेषो वज्रस्येव च पर्वते । तथा तयोः संनिपातः शरयोरभवत्तदा ।।१५।। स विद्धो बहुभिर्बाणैर्दीप्तास्यैः पन्नगैरिव । ममार राक्षसं रूपं भूयः कृत्वा विभीषणम् ।।१६।। ददर्शाथ ततो जिष्णुः पुरुषं काञ्चनप्रभम् । किरातवेषप्रच्छन्नं स्त्रीसहायममित्रहा ।।१७।। तमब्रवीत्प्रीतमनाः कौन्तेयः प्रहसन्निव ।।१७।। को भवानटते शून्ये वने स्त्रीगणसंवृतः । न त्वमस्मिन्वने घोरे बिभेषि कनकप्रभ ।।१८।। किमर्थं च त्वया विद्धो मृगोऽयं मत्परिग्रहः । मयाभिपन्नः पूर्वं हि राक्षसोऽयमिहागतः ।।१९।। कामात्परिभवाद्वापि न मे जीवन्विमोक्ष्यसे । न ह्येष मृगयाधर्मो यस्त्वयाद्य कृतो मयि ।।२०।। तेन त्वां भ्रंशयिष्यामि जीवितात्पर्वताश्रय ।।२०।। इत्युक्तः पाण्डवेयेन किरातः प्रहसन्निव । उवाच श्लक्ष्णया वाचा पाण्डवं सव्यसाचिनम् ।।२१।। ममैवायं लक्ष्यभूतः पूर्वमेव परिग्रहः । ममैव च प्रहारेण जीविताद्व्यवरोपितः ।।२२।। दोषान्स्वान्नार्हसेऽन्यस्मै वक्तुं स्वबलदर्पितः । अभिषक्तोऽस्मि मन्दात्मन्न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ।।२३।। स्थिरो भवस्व मोक्ष्यामि सायकानशनीनिव । घटस्व परया शक्त्या मुञ्च त्वमपि सायकान् ।।२४।। ततस्तौ तत्र संरब्धौ गर्जमानौ मुहुर्मुहुः । शरैराशीविषाकारैस्ततक्षाते परस्परम् ।।२५।। ततोऽर्जुनः शरवर्षं किराते समवासृजत् । तत्प्रसन्नेन मनसा प्रतिजग्राह शङ्करः ।।२६।। मुहूर्तं शरवर्षं तत्प्रतिगृह्य पिनाकधृक् । अक्षतेन शरीरेण तस्थौ गिरिरिवाचलः ।।२७।। 3.39.37 स दृष्ट्वा बाणवर्षं तन्मोघीभूतं धनञ्जयः । परमं विस्मयं चक्रे साधु साध्विति चाब्रवीत् ।।२८।। अहोऽयं सुकुमाराङ्गो हिमवच्छिखरालयः । गाण्डीवमुक्तान्नाराचान्प्रतिगृह्णात्यविह्वलः ।।२९।। कोऽयं देवो भवेत्साक्षाद्रुद्रो यक्षः सुरेश्वरः । विद्यते हि गिरिश्रेष्ठे त्रिदशानां समागमः ।।३०।। न हि मद्बाणजालानामुत्सृष्टानां सहस्रशः । शक्तोऽन्यः सहितुं वेगमृते देवं पिनाकिनम् ।।३१।। देवो वा यदि वा यक्षो रुद्रादन्यो व्यवस्थितः । अहमेनं शरैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् ।।३२।। ततो हृष्टमना जिष्णुर्नाराचान्मर्मभेदिनः । व्यसृजच्छतधा राजन्मयूखानिव भास्करः ।।३३।। तान्प्रसन्नेन मनसा भगवाँल्लोकभावनः । शूलपाणिः प्रत्यगृह्णाच्छिलावर्षमिवाचलः ।।३४।। क्षणेन क्षीणबाणोऽथ संवृत्तः फल्गुनस्तदा । वित्रासं च जगामाथ तं दृष्ट्वा शरसङ्क्षयम् ।।३५।। चिन्तयामास जिष्णुस्तु भगवन्तं हुताशनम् । पुरस्तादक्षयौ दत्तौ तूणौ येनास्य खाण्डवे ।।३६।। किं नु मोक्ष्यामि धनुषा यन्मे बाणाः क्षयं गताः । अयं च पुरुषः कोऽपि बाणान्ग्रसति सर्वशः ।।३७।। अहमेनं धनुष्कोट्या शूलाग्रेणेव कुञ्जरम् । नयामि दण्डधारस्य यमस्य सदनं प्रति ।।३८।। सम्प्रायुध्यद्धनुष्कोट्या कौन्तेयः परवीरहा । तदप्यस्य धनुर्दिव्यं जग्रास गिरिगोचरः ।।३९।। ततोऽर्जुनो ग्रस्तधनुः खड्गपाणिरतिष्ठत । युद्धस्यान्तमभीप्सन्वै वेगेनाभिजगाम तम् ।।४०।। तस्य मूर्ध्नि शितं खड्गमसक्तं पर्वतेष्वपि । मुमोच भुजवीर्येण विक्रम्य कुरुनन्दनः ।।४१।। तस्य मूर्धानमासाद्य पफालासिवरो हि सः ।।४१।। ततो वृक्षैः शिलाभिश्च योधयामास फल्गुनः । यथा वृक्षान्महाकायः प्रत्यगृह्णादथो शिलाः ।।४२।। किरातरूपी भगवांस्ततः पार्थो महाबलः । मुष्टिभिर्वज्रसंस्पर्शैर्धूममुत्पादयन्मुखे ।।४३।। प्रजहार दुराधर्षे किरातसमरूपिणि ।।४३।। ततः शक्राशनिसमैर्मुष्टिभिर्भृशदारुणैः । किरातरूपी भगवानर्दयामास फल्गुनम् ।।४४।। ततश्चटचटाशब्दः सुघोरः समजायत । पाण्डवस्य च मुष्टीनां किरातस्य च युध्यतः ।।४५।। सुमुहूर्तं महद्युद्धमासीत्तल्लोमहर्षणम् । भुजप्रहारसंयुक्तं वृत्रवासवयोरिव ।।४६।। जहाराथ ततो जिष्णुः किरातमुरसा बली । पाण्डवं च विचेष्टन्तं किरातोऽप्यहनद्बलात् ।।४७।। तयोर्भुजविनिष्पेषात्सङ्घर्षेणोरसोस्तथा । समजायत गात्रेषु पावकोऽङ्गारधूमवान् ।।४८।। तत एनं महादेवः पीड्य गात्रैः सुपीडितम् । तेजसा व्याक्रमद्रोषाच्चेतस्तस्य विमोहयन् ।।४९।। ततो निपीडितैर्गात्रैः पिण्डीकृत इवाबभौ । फल्गुनो गात्रसंरुद्धो देवदेवेन भारत ।।५०।। निरुच्छ्वासोऽभवच्चैव संनिरुद्धो महात्मना । ततः पपात संमूढस्ततः प्रीतोऽभवद्भवः ।।५१।। भगवानुवाच।। भो भो फल्गुन तुष्टोऽस्मि कर्मणाप्रतिमेन ते । शौर्येणानेन धृत्या च क्षत्रियो नास्ति ते समः ।।५२।। समं तेजश्च वीर्यं च ममाद्य तव चानघ । प्रीतस्तेऽहं महाबाहो पश्य मां पुरुषर्षभ ।।५३।। ददानि ते विशालाक्ष चक्षुः पूर्वऋषिर्भवान् । विजेष्यसि रणे शत्रूनपि सर्वान्दिवौकसः ।।५४।। वैशम्पायन उवाच।। ततो देवं महादेवं गिरिशं शूलपाणिनम् । ददर्श फल्गुनस्तत्र सह देव्या महाद्युतिम् ।।५५।। स जानुभ्यां महीं गत्वा शिरसा प्रणिपत्य च । प्रसादयामास हरं पार्थः परपुरञ्जयः ।।५६।। अर्जुन उवाच।। कपर्दिन्सर्वभूतेश भगनेत्रनिपातन । व्यतिक्रमं मे भगवन्क्षन्तुमर्हसि शङ्कर ।।५७।। भवगद्दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तोऽस्मीमं महागिरिम् । दयितं तव देवेश तापसालयमुत्तमम् ।।५८।। प्रसादये त्वां भगवन्सर्वभूतनमस्कृत । न मे स्यादपराधोऽयं महादेवातिसाहसात् ।।५९।। कृतो मया यदज्ञानाद्विमर्दोऽयं त्वया सह । शरणं सम्प्रपन्नाय तत्क्षमस्वाद्य शङ्कर ।।६०।। वैशम्पायन उवाच।। तमुवाच महातेजाः प्रहस्य वृषभध्वजः । प्रगृह्य रुचिरं बाहुं क्षान्तमित्येव फल्गुनम् ।।६१।। 3.39.83-84 वैशंपायन उवाच। गतेषु तेषु सर्वेषु तपस्विषु महात्मसु। पिनाकपाणिर्भगवान्सर्वपापहरो हरः ।।

kirātarūpiṇaā hareṇārjunasya parājayaḥ || 1 || tathā pārthapūjāstutisaṃtuṣṭena tena tadāśvāsanam || 2 || vaiśampāyana uvāca|| gateṣu teṣu sarveṣu tapasviṣu mahātmasu | pinākapāṇirbhagavānsarvapāpaharo haraḥ ||1|| kairātaṃ veṣamāsthāya kāñcanadrumasaṃnibham | vibhrājamāno vapuṣā girirmerurivāparaḥ ||2|| śrīmaddhanurupādāya śarāṃścāśīviṣopamān | niṣpapāta mahārciṣmāndahankakṣamivānalaḥ ||3|| devyā sahomayā śrīmānsamānavrataveṣayā | nānāveṣadharairhṛṣṭairbhūtairanugatastadā ||4|| kirātaveṣapracchannaḥ strībhiścānu sahasraśaḥ | aśobhata tadā rājansa devo'tīva bhārata ||5|| kṣaṇena tadvanaṃ sarvaṃ niḥśabdamabhavattadā | nādaḥ prasravaṇānāṃ ca pakṣiṇāṃ cāpyupāramat ||6|| sa saṃnikarṣamāgamya pārthasyākliṣṭakarmaṇaḥ | mūkaṃ nāma diteḥ putraṃ dadarśādbhutadarśanam ||7|| vārāhaṃ rūpamāsthāya tarkayantamivārjunam | hantuṃ paramaduṣṭātmā tamuvācātha phalgunaḥ ||8|| gāṇḍīvaṃ dhanurādāya śarāṃścāśīviṣopamān | sajyaṃ dhanurvaraṃ kṛtvā jyāghoṣeṇa ninādayan ||9|| yanmāṃ prārthayase hantumanāgasamihāgatam | tasmāttvāṃ pūrvamevāhaṃ neṣyāmi yamasādanam ||10|| taṃ dṛṣṭvā prahariṣyantaṃ phalgunaṃ dṛḍhadhanvinam | kirātarūpī sahasā vārayāmāsa śaṅkaraḥ ||11|| mayaiṣa prārthitaḥ pūrvaṃ nīlameghasamaprabhaḥ | anādṛtyaiva tadvākyaṃ prajahārātha phalgunaḥ ||12|| kirātaśca samaṃ tasminnekalakṣye mahādyutiḥ | pramumocāśaniprakhyaṃ śaramagniśikhopamam ||13|| tau muktau sāyakau tābhyāṃ samaṃ tatra nipetatuḥ | mūkasya gātre vistīrṇe śailasaṃhanane tadā ||14|| yathāśaniviniṣpeṣo vajrasyeva ca parvate | tathā tayoḥ saṃnipātaḥ śarayorabhavattadā ||15|| sa viddho bahubhirbāṇairdīptāsyaiḥ pannagairiva | mamāra rākṣasaṃ rūpaṃ bhūyaḥ kṛtvā vibhīṣaṇam ||16|| dadarśātha tato jiṣṇuḥ puruṣaṃ kāñcanaprabham | kirātaveṣapracchannaṃ strīsahāyamamitrahā ||17|| tamabravītprītamanāḥ kaunteyaḥ prahasanniva ||17|| ko bhavānaṭate śūnye vane strīgaṇasaṃvṛtaḥ | na tvamasminvane ghore bibheṣi kanakaprabha ||18|| kimarthaṃ ca tvayā viddho mṛgo'yaṃ matparigrahaḥ | mayābhipannaḥ pūrvaṃ hi rākṣaso'yamihāgataḥ ||19|| kāmātparibhavādvāpi na me jīvanvimokṣyase | na hyeṣa mṛgayādharmo yastvayādya kṛto mayi ||20|| tena tvāṃ bhraṃśayiṣyāmi jīvitātparvatāśraya ||20|| ityuktaḥ pāṇḍaveyena kirātaḥ prahasanniva | uvāca ślakṣṇayā vācā pāṇḍavaṃ savyasācinam ||21|| mamaivāyaṃ lakṣyabhūtaḥ pūrvameva parigrahaḥ | mamaiva ca prahāreṇa jīvitādvyavaropitaḥ ||22|| doṣānsvānnārhase'nyasmai vaktuṃ svabaladarpitaḥ | abhiṣakto'smi mandātmanna me jīvanvimokṣyase ||23|| sthiro bhavasva mokṣyāmi sāyakānaśanīniva | ghaṭasva parayā śaktyā muñca tvamapi sāyakān ||24|| tatastau tatra saṃrabdhau garjamānau muhurmuhuḥ | śarairāśīviṣākāraistatakṣāte parasparam ||25|| tato'rjunaḥ śaravarṣaṃ kirāte samavāsṛjat | tatprasannena manasā pratijagrāha śaṅkaraḥ ||26|| muhūrtaṃ śaravarṣaṃ tatpratigṛhya pinākadhṛk | akṣatena śarīreṇa tasthau giririvācalaḥ ||27|| 3.39.37 sa dṛṣṭvā bāṇavarṣaṃ tanmoghībhūtaṃ dhanañjayaḥ | paramaṃ vismayaṃ cakre sādhu sādhviti cābravīt ||28|| aho'yaṃ sukumārāṅgo himavacchikharālayaḥ | gāṇḍīvamuktānnārācānpratigṛhṇātyavihvalaḥ ||29|| ko'yaṃ devo bhavetsākṣādrudro yakṣaḥ sureśvaraḥ | vidyate hi giriśreṣṭhe tridaśānāṃ samāgamaḥ ||30|| na hi madbāṇajālānāmutsṛṣṭānāṃ sahasraśaḥ | śakto'nyaḥ sahituṃ vegamṛte devaṃ pinākinam ||31|| devo vā yadi vā yakṣo rudrādanyo vyavasthitaḥ | ahamenaṃ śaraistīkṣṇairnayāmi yamasādanam ||32|| tato hṛṣṭamanā jiṣṇurnārācānmarmabhedinaḥ | vyasṛjacchatadhā rājanmayūkhāniva bhāskaraḥ ||33|| tānprasannena manasā bhagavā~llokabhāvanaḥ | śūlapāṇiḥ pratyagṛhṇācchilāvarṣamivācalaḥ ||34|| kṣaṇena kṣīṇabāṇo'tha saṃvṛttaḥ phalgunastadā | vitrāsaṃ ca jagāmātha taṃ dṛṣṭvā śarasaṅkṣayam ||35|| cintayāmāsa jiṣṇustu bhagavantaṃ hutāśanam | purastādakṣayau dattau tūṇau yenāsya khāṇḍave ||36|| kiṃ nu mokṣyāmi dhanuṣā yanme bāṇāḥ kṣayaṃ gatāḥ | ayaṃ ca puruṣaḥ ko'pi bāṇāngrasati sarvaśaḥ ||37|| ahamenaṃ dhanuṣkoṭyā śūlāgreṇeva kuñjaram | nayāmi daṇḍadhārasya yamasya sadanaṃ prati ||38|| samprāyudhyaddhanuṣkoṭyā kaunteyaḥ paravīrahā | tadapyasya dhanurdivyaṃ jagrāsa girigocaraḥ ||39|| tato'rjuno grastadhanuḥ khaḍgapāṇiratiṣṭhata | yuddhasyāntamabhīpsanvai vegenābhijagāma tam ||40|| tasya mūrdhni śitaṃ khaḍgamasaktaṃ parvateṣvapi | mumoca bhujavīryeṇa vikramya kurunandanaḥ ||41|| tasya mūrdhānamāsādya paphālāsivaro hi saḥ ||41|| tato vṛkṣaiḥ śilābhiśca yodhayāmāsa phalgunaḥ | yathā vṛkṣānmahākāyaḥ pratyagṛhṇādatho śilāḥ ||42|| kirātarūpī bhagavāṃstataḥ pārtho mahābalaḥ | muṣṭibhirvajrasaṃsparśairdhūmamutpādayanmukhe ||43|| prajahāra durādharṣe kirātasamarūpiṇi ||43|| tataḥ śakrāśanisamairmuṣṭibhirbhṛśadāruṇaiḥ | kirātarūpī bhagavānardayāmāsa phalgunam ||44|| tataścaṭacaṭāśabdaḥ sughoraḥ samajāyata | pāṇḍavasya ca muṣṭīnāṃ kirātasya ca yudhyataḥ ||45|| sumuhūrtaṃ mahadyuddhamāsīttallomaharṣaṇam | bhujaprahārasaṃyuktaṃ vṛtravāsavayoriva ||46|| jahārātha tato jiṣṇuḥ kirātamurasā balī | pāṇḍavaṃ ca viceṣṭantaṃ kirāto'pyahanadbalāt ||47|| tayorbhujaviniṣpeṣātsaṅgharṣeṇorasostathā | samajāyata gātreṣu pāvako'ṅgāradhūmavān ||48|| tata enaṃ mahādevaḥ pīḍya gātraiḥ supīḍitam | tejasā vyākramadroṣāccetastasya vimohayan ||49|| tato nipīḍitairgātraiḥ piṇḍīkṛta ivābabhau | phalguno gātrasaṃruddho devadevena bhārata ||50|| nirucchvāso'bhavaccaiva saṃniruddho mahātmanā | tataḥ papāta saṃmūḍhastataḥ prīto'bhavadbhavaḥ ||51|| bhagavānuvāca|| bho bho phalguna tuṣṭo'smi karmaṇāpratimena te | śauryeṇānena dhṛtyā ca kṣatriyo nāsti te samaḥ ||52|| samaṃ tejaśca vīryaṃ ca mamādya tava cānagha | prītaste'haṃ mahābāho paśya māṃ puruṣarṣabha ||53|| dadāni te viśālākṣa cakṣuḥ pūrvaṛṣirbhavān | vijeṣyasi raṇe śatrūnapi sarvāndivaukasaḥ ||54|| vaiśampāyana uvāca|| tato devaṃ mahādevaṃ giriśaṃ śūlapāṇinam | dadarśa phalgunastatra saha devyā mahādyutim ||55|| sa jānubhyāṃ mahīṃ gatvā śirasā praṇipatya ca | prasādayāmāsa haraṃ pārthaḥ parapurañjayaḥ ||56|| arjuna uvāca|| kapardinsarvabhūteśa bhaganetranipātana | vyatikramaṃ me bhagavankṣantumarhasi śaṅkara ||57|| bhavagaddarśanākāṅkṣī prāpto'smīmaṃ mahāgirim | dayitaṃ tava deveśa tāpasālayamuttamam ||58|| prasādaye tvāṃ bhagavansarvabhūtanamaskṛta | na me syādaparādho'yaṃ mahādevātisāhasāt ||59|| kṛto mayā yadajñānādvimardo'yaṃ tvayā saha | śaraṇaṃ samprapannāya tatkṣamasvādya śaṅkara ||60|| vaiśampāyana uvāca|| tamuvāca mahātejāḥ prahasya vṛṣabhadhvajaḥ | pragṛhya ruciraṃ bāhuṃ kṣāntamityeva phalgunam ||61|| 3.39.83-84 vaiśaṃpāyana uvāca| gateṣu teṣu sarveṣu tapasviṣu mahātmasu| pinākapāṇirbhagavānsarvapāpaharo haraḥ ||

Verse 2

कैरातं वेषमास्थाय काञ्चनद्रुमसन्निभम्। विभ्राजमानो वपुषा गिरिर्मेरुरिवापरः ।।

kairātaṃ veṣamāsthāya kāñcanadrumasannibham| vibhrājamāno vapuṣā girirmerurivāparaḥ ||

Verse 3

श्रीगद्धनुरुपादाय शरांश्चाशीविषोपमान्। निष्पपात महार्चिष्मान्दहन्कक्षमिवानलः ।।

śrīgaddhanurupādāya śarāṃścāśīviṣopamān| niṣpapāta mahārciṣmāndahankakṣamivānalaḥ ||

Verse 4

देव्या सहोमया श्रीमान्समानव्रतवेषया। नानावेषधरैर्हृष्टैर्भूतैरनुगतस्तदा ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि कैरातपर्वणि एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।। 39 ।। ==टिप्पणी==

devyā sahomayā śrīmānsamānavrataveṣayā| nānāveṣadharairhṛṣṭairbhūtairanugatastadā || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi kairātaparvaṇi ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 39 || ==ṭippaṇī==

Verse 5

किरातवेषसंछन्नः स्त्रीभिश्चापि सहस्रशः। अशोभत तदा राजन्स देशोऽतीव भारत ।।

kirātaveṣasaṃchannaḥ strībhiścāpi sahasraśaḥ| aśobhata tadā rājansa deśo'tīva bhārata ||

Verse 6

क्षणेन तद्वनं सर्वं निःशब्दमभवत्तदा। नादः प्रस्रवणानां च पक्षिणां चाप्युपारमत् ।।

kṣaṇena tadvanaṃ sarvaṃ niḥśabdamabhavattadā| nādaḥ prasravaṇānāṃ ca pakṣiṇāṃ cāpyupāramat ||

Verse 7

स सन्निकर्षमागम्य पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः। मूकं नाम दितेः पुत्रं ददर्शाद्भुतदर्शनम् ।।

sa sannikarṣamāgamya pārthasyākliṣṭakarmaṇaḥ| mūkaṃ nāma diteḥ putraṃ dadarśādbhutadarśanam ||

Verse 8

वाराहं रूपमास्थाय तर्जयन्तमिवार्जुनम्। हन्तुं परमदुष्टात्मा तमुवाचाथ फल्गुनः ।।

vārāhaṃ rūpamāsthāya tarjayantamivārjunam| hantuṃ paramaduṣṭātmā tamuvācātha phalgunaḥ ||

Verse 9

गाण्डीवं धनुरादाय शरांश्चाशीविषोपमान्। सज्यं धनुर्वरं कृत्वा ज्याघोषेण निनादयन् ।।

gāṇḍīvaṃ dhanurādāya śarāṃścāśīviṣopamān| sajyaṃ dhanurvaraṃ kṛtvā jyāghoṣeṇa ninādayan ||

Verse 10

यन्मां प्रार्थयसे हन्तुमनागसमिहागतम्। तस्मात्त्वां पूर्वमेवाहं नेष्यामि यमसादनम् ।।

yanmāṃ prārthayase hantumanāgasamihāgatam| tasmāttvāṃ pūrvamevāhaṃ neṣyāmi yamasādanam ||

Verse 11

दृष्ट्वा तं प्रहरिष्यन्तं फल्गुनं दृढधन्विनम्। किरातरूपी सहसा वारयामास शंकरः ।।

dṛṣṭvā taṃ prahariṣyantaṃ phalgunaṃ dṛḍhadhanvinam| kirātarūpī sahasā vārayāmāsa śaṃkaraḥ ||

Verse 12

मयैष प्रार्थितः पूर्वं नीलमेघसमप्रभः। अनादृत्यैव तद्वाक्यं प्रजहाराथ फल्गुनः ।।

mayaiṣa prārthitaḥ pūrvaṃ nīlameghasamaprabhaḥ| anādṛtyaiva tadvākyaṃ prajahārātha phalgunaḥ ||

Verse 13

किरातश्च समं तस्मिन्नेकलक्ष्ये महाद्युतिः। प्रमुमोचाशनिप्रख्यं शरमग्निशिखोपमम् ।। भूतैः प्रमथाख्यैः स्वपार्षदैः ।।

kirātaśca samaṃ tasminnekalakṣye mahādyutiḥ| pramumocāśaniprakhyaṃ śaramagniśikhopamam || bhūtaiḥ pramathākhyaiḥ svapārṣadaiḥ ||

Verse 14

तौ मुक्तौ सायकौ ताभ्यां समं तत्र निपेततुः। मूकस्य गात्रे विस्तीर्णे शैलपृष्ठनिभे तदा ।।

tau muktau sāyakau tābhyāṃ samaṃ tatra nipetatuḥ| mūkasya gātre vistīrṇe śailapṛṣṭhanibhe tadā ||

Verse 15

यथाऽशनैर्विनिष्पेषो वज्रस्येव च पर्वते। तथा तयोः सन्निपातः शरयोरभवत्तदा ।। समं एककालम् ।।

yathā'śanairviniṣpeṣo vajrasyeva ca parvate| tathā tayoḥ sannipātaḥ śarayorabhavattadā || samaṃ ekakālam ||

Verse 16

स विद्धो बहुभिर्बाणैर्दीप्तास्यैः पन्नगैरिव। ममार राक्षसं रूपं भूयः कृत्वा सुदारुणम् ।। अशनिर्मेधजं वज्रम्। वज्रं इन्द्रप्रहरणम्। संनिषातो योगः ।।

sa viddho bahubhirbāṇairdīptāsyaiḥ pannagairiva| mamāra rākṣasaṃ rūpaṃ bhūyaḥ kṛtvā sudāruṇam || aśanirmedhajaṃ vajram| vajraṃ indrapraharaṇam| saṃniṣāto yogaḥ ||

Verse 17

स ददर्श ततो जिष्णुः पुरुषं काञ्चनप्रभम्। किरातवेषसंछन्नं स्त्रीसहायममित्रहा ।।

sa dadarśa tato jiṣṇuḥ puruṣaṃ kāñcanaprabham| kirātaveṣasaṃchannaṃ strīsahāyamamitrahā ||

Verse 18

तमब्रवीत्प्रीतमना कौन्तेयः प्रहसन्निव। को भवानटते शून्ये वने रस्त्रीगणसंवृतः ।।

tamabravītprītamanā kaunteyaḥ prahasanniva| ko bhavānaṭate śūnye vane rastrīgaṇasaṃvṛtaḥ ||

Verse 19

न त्वमस्मिन्वने घोरे बिभेषि कनकप्रभ। किमर्थं च त्वया विद्धो मृगोऽयं मत्परिग्रहः ।।

na tvamasminvane ghore bibheṣi kanakaprabha| kimarthaṃ ca tvayā viddho mṛgo'yaṃ matparigrahaḥ ||

Verse 20

मयाऽभिपन्नः पूर्वं हि राक्षसोऽयमिहागतः। कामात्परिभवाद्वाऽपि न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ।। स दानवः राक्षसमिव ।।

mayā'bhipannaḥ pūrvaṃ hi rākṣaso'yamihāgataḥ| kāmātparibhavādvā'pi na me jīvanvimokṣyase || sa dānavaḥ rākṣasamiva ||

Verse 21

न ह्येष मृगयाधर्मो यस्त्वयाऽद्य कृतो मयि। तेन त्वां भ्रंशयिष्यामि जीवितात्पर्वताश्रयम् ।।

na hyeṣa mṛgayādharmo yastvayā'dya kṛto mayi| tena tvāṃ bhraṃśayiṣyāmi jīvitātparvatāśrayam ||

Verse 22

इत्युक्तः पाण्डवेयेन किरातः प्रहसन्निव। उवाच श्लक्ष्णया वाचा पाण्डवं सव्यसाचिनं ।।

ityuktaḥ pāṇḍaveyena kirātaḥ prahasanniva| uvāca ślakṣṇayā vācā pāṇḍavaṃ savyasācinaṃ ||

Verse 23

न मत्कृते त्वया वीरः भीः कार्या वनमन्तिकात्। इयं भूमिः सदाऽस्माकमुचिता वसतां वने ।। अभिपन्नः परिगृहीतः कामानत्। यदृच्छातः। परिभवात् ममाभिभवाय ।।

na matkṛte tvayā vīraḥ bhīḥ kāryā vanamantikāt| iyaṃ bhūmiḥ sadā'smākamucitā vasatāṃ vane || abhipannaḥ parigṛhītaḥ kāmānat| yadṛcchātaḥ| paribhavāt mamābhibhavāya ||

Verse 24

त्वया तु दुष्करः कस्मादिह वासः प्ररोचितः। वयं तु बहुसत्त्वेऽस्मिन्निवसामस्तपोधन ।। मत्कृते मन्निमित्तम्। वनमन्तिकाद्वनस्य समीपे ।।

tvayā tu duṣkaraḥ kasmādiha vāsaḥ prarocitaḥ| vayaṃ tu bahusattve'sminnivasāmastapodhana || matkṛte mannimittam| vanamantikādvanasya samīpe ||

Verse 25

भवांस्तु कृष्णवत्मार्भः सुकुमारः सुखोचितः। कथं शून्यमिमं देशमेकाकी विचरिष्यति ।।

bhavāṃstu kṛṣṇavatmārbhaḥ sukumāraḥ sukhocitaḥ| kathaṃ śūnyamimaṃ deśamekākī vicariṣyati ||

Verse 26

अर्जुन उवाच। गाण्डीवमाश्रयं कृत्वा नाराजांश्चाग्निसन्निभान्। निवसामि महारण्ये द्वितीय इव पावकः ।।

arjuna uvāca| gāṇḍīvamāśrayaṃ kṛtvā nārājāṃścāgnisannibhān| nivasāmi mahāraṇye dvitīya iva pāvakaḥ ||

Verse 27

एष चापि मया जन्तुर्मृगरूपं समाश्रितः। राक्षसो निहतो घोरो हन्तुं मामिह चागतः ।।

eṣa cāpi mayā janturmṛgarūpaṃ samāśritaḥ| rākṣaso nihato ghoro hantuṃ māmiha cāgataḥ ||

Verse 28

किरात उवाच। मयैष धन्वनिर्मुक्तैस्ताडितः पूर्वमेव हि। बाणैरभिहतः शेते नीतश्च यमसादनम् ।।

kirāta uvāca| mayaiṣa dhanvanirmuktaistāḍitaḥ pūrvameva hi| bāṇairabhihataḥ śete nītaśca yamasādanam ||

Verse 29

ममैवायं लक्ष्यभूतः पूर्वमेव परिग्रहः। ममैव च प्रहारेण जीविताद्व्यपरिपितः ।।

mamaivāyaṃ lakṣyabhūtaḥ pūrvameva parigrahaḥ| mamaiva ca prahāreṇa jīvitādvyaparipitaḥ ||

Verse 30

दोषान्स्वान्नार्हसेऽन्यस्मै वक्तुं स्वबलदर्पितः। अभिषक्तोस्मि मन्दात्मन्न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ।। प्ररोचितः स्वीकृतः ।।

doṣānsvānnārhase'nyasmai vaktuṃ svabaladarpitaḥ| abhiṣaktosmi mandātmanna me jīvanvimokṣyase || prarocitaḥ svīkṛtaḥ ||

Verse 31

स्थिरो भव विमोक्ष्यामि सायकानशनीनिव। घटस्व परया शक्त्या मुञ्च त्वमपि सायकान् ।।

sthiro bhava vimokṣyāmi sāyakānaśanīniva| ghaṭasva parayā śaktyā muñca tvamapi sāyakān ||

Verse 32

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा किरातस्यार्जुनस्तदा। रोषमाहारयामास ताडयामास चेषुभिः ।।

tasya tadvacanaṃ śrutvā kirātasyārjunastadā| roṣamāhārayāmāsa tāḍayāmāsa ceṣubhiḥ ||

Verse 33

ततो हृष्टेन मनसा प्रतिजग्राह सायकान्। भूयोभूय इति प्राह मन्दमन्देत्युवाच ह ।।

tato hṛṣṭena manasā pratijagrāha sāyakān| bhūyobhūya iti prāha mandamandetyuvāca ha ||

Verse 34

प्रहरस्व शरानेतान्नाराचान्मर्मभेदिनः। इत्युक्तो बाणवर्षं स मुमोच सहसाऽर्जुनः ।। दोषान्मृगया धर्मातिक्रमरूपान् ।।

praharasva śarānetānnārācānmarmabhedinaḥ| ityukto bāṇavarṣaṃ sa mumoca sahasā'rjunaḥ || doṣānmṛgayā dharmātikramarūpān ||

Verse 35

ततस्तौ तत्रसंरब्धौ गर्जमानौ मुहुर्मुहुः। शरैराशीविषाकारैस्ततक्षाते परस्परम् ।।

tatastau tatrasaṃrabdhau garjamānau muhurmuhuḥ| śarairāśīviṣākāraistatakṣāte parasparam ||

Verse 36

ततोऽर्जुनः शरवर्षं किराते समवासृजत्। तत्प्रसन्नेन मनसा प्रतिजग्राह शंकरः ।।

tato'rjunaḥ śaravarṣaṃ kirāte samavāsṛjat| tatprasannena manasā pratijagrāha śaṃkaraḥ ||

Verse 37

मुहूर्तं शरवर्षं तु प्रतिगृह्य पिनाकधृक्। अक्षतेन शरीरेण तस्थौ गिरिवाचलः ।।

muhūrtaṃ śaravarṣaṃ tu pratigṛhya pinākadhṛk| akṣatena śarīreṇa tasthau girivācalaḥ ||

Verse 38

स दृष्ट्वा बाणवर्षं तु मघीभूतं धनंजयः। परमं विस्मयं चक्रे साधुसाध्विति चाब्रवीत् ।।

sa dṛṣṭvā bāṇavarṣaṃ tu maghībhūtaṃ dhanaṃjayaḥ| paramaṃ vismayaṃ cakre sādhusādhviti cābravīt ||

Verse 39

अहोऽयं सुकुमाराङ्गो हिमवच्छिखराश्रयः। गाण्डीवमुक्तान्नाराचान्प्रतिगृह्णात्यविह्वलः ।। नाराचान् शरजातिभेदान् ।।

aho'yaṃ sukumārāṅgo himavacchikharāśrayaḥ| gāṇḍīvamuktānnārācānpratigṛhṇātyavihvalaḥ || nārācān śarajātibhedān ||

Verse 40

कोऽयं देवो भवेत्साक्षाद्रुद्रो यक्षः सुरोऽसुरः। विद्यते हि गिरिश्रेष्ठे त्रिदशानां समागमः ।।

ko'yaṃ devo bhavetsākṣādrudro yakṣaḥ suro'suraḥ| vidyate hi giriśreṣṭhe tridaśānāṃ samāgamaḥ ||

Verse 41

न हि मद्वाणजालानामुत्सृष्टानां सहस्रशः। शक्तोऽन्यः सहितुं वेगमृते देवं पिनाकिनम् ।। अहोऽयमिति संधिरार्षः ।।

na hi madvāṇajālānāmutsṛṣṭānāṃ sahasraśaḥ| śakto'nyaḥ sahituṃ vegamṛte devaṃ pinākinam || aho'yamiti saṃdhirārṣaḥ ||

Verse 42

देवो वा यदि वा यक्षो रुद्रादन्यो व्यवस्थितः। अहमेनं शरैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् ।।

devo vā yadi vā yakṣo rudrādanyo vyavasthitaḥ| ahamenaṃ śaraistīkṣṇairnayāmi yamasādanam ||

Verse 43

ततो हृष्टमना जिष्णुर्नाराचान्मर्मभेदिनः। व्यसृजच्छतधा राजन्मयूखानिव भास्करः ।।

tato hṛṣṭamanā jiṣṇurnārācānmarmabhedinaḥ| vyasṛjacchatadhā rājanmayūkhāniva bhāskaraḥ ||

Verse 44

तान्प्रसन्नेन मनसा भगवाँल्लोकभावनः। शूलपाणिः प्रत्यगृह्णाच्छिलावर्षमिवाचलः ।।

tānprasannena manasā bhagavā~llokabhāvanaḥ| śūlapāṇiḥ pratyagṛhṇācchilāvarṣamivācalaḥ ||

Verse 45

क्षणेन क्षीणबाणोऽथ संवृत्तः फल्गुनस्तदा। वित्रासं च जगामाथ तं दृष्ट्वा शरसंक्षयम् ।।

kṣaṇena kṣīṇabāṇo'tha saṃvṛttaḥ phalgunastadā| vitrāsaṃ ca jagāmātha taṃ dṛṣṭvā śarasaṃkṣayam ||

Verse 46

चिन्तयामास जिष्णुस्तु भगवन्तं हुताशनम्। पुरस्तादक्षयौ दत्तौ तूणौ येनास्य खाण्डवे ।।

cintayāmāsa jiṣṇustu bhagavantaṃ hutāśanam| purastādakṣayau dattau tūṇau yenāsya khāṇḍave ||

Verse 47

किं नु मोक्ष्यामि धनुषा यन्मे बाणाः क्षयं गताः। अयं च पुरुषः कोपि बाणान्ग्रसति सर्वशः ।।

kiṃ nu mokṣyāmi dhanuṣā yanme bāṇāḥ kṣayaṃ gatāḥ| ayaṃ ca puruṣaḥ kopi bāṇāngrasati sarvaśaḥ ||

Verse 48

अहमेनं धनुष्कोट्या रशूलाग्रेणेव कुञ्जरम्। नयामि दण्डधारस्य यमस्य सदनं प्रति ।।

ahamenaṃ dhanuṣkoṭyā raśūlāgreṇeva kuñjaram| nayāmi daṇḍadhārasya yamasya sadanaṃ prati ||

Verse 49

प्रगृह्याथ धनुष्कोट्या ज्यापाशेनावकृष्य च। मुष्टिभिश्चापि हतवान्वज्रकल्पैर्महाद्युतिः ।।

pragṛhyātha dhanuṣkoṭyā jyāpāśenāvakṛṣya ca| muṣṭibhiścāpi hatavānvajrakalpairmahādyutiḥ ||

Verse 50

संप्रायुध्यद्धनुष्कोट्या कौन्तेयः परवीरहा। तदप्यस्य धनुर्दिव्यं जग्राह गिरिगोचरः ।।

saṃprāyudhyaddhanuṣkoṭyā kaunteyaḥ paravīrahā| tadapyasya dhanurdivyaṃ jagrāha girigocaraḥ ||

Verse 51

ततोऽर्जुनो ग्रस्तधनुः खङ्गपाणिरतिष्ठत। युद्धस्यान्तमभीप्सन्वै वेगेनाभिजगाम तम् ।।

tato'rjuno grastadhanuḥ khaṅgapāṇiratiṣṭhata| yuddhasyāntamabhīpsanvai vegenābhijagāma tam ||

Verse 52

तस्य मूर्ध्नि शितं खङ्गमसक्तं पर्वतेष्वपि। मुमोय भुजवीर्येण विक्रम्य कुरुनन्दनः ।। सहितुं सोढुम् ।।

tasya mūrdhni śitaṃ khaṅgamasaktaṃ parvateṣvapi| mumoya bhujavīryeṇa vikramya kurunandanaḥ || sahituṃ soḍhum ||

Verse 53

तकस्य मूर्धानमासाद्य पफालासिवरो हि सः। ततो वृक्षैः शिलाभिश्च योधयामास फल्गुनः ।। असक्तमकुण्ठितम् ।।

takasya mūrdhānamāsādya paphālāsivaro hi saḥ| tato vṛkṣaiḥ śilābhiśca yodhayāmāsa phalgunaḥ || asaktamakuṇṭhitam ||

Verse 54

तदा वृक्षान्महाकायः प्रत्यगृह्णादथो शिलाः। किरातरूपी भगवांस्ततः पार्थो महाबलः ।।

tadā vṛkṣānmahākāyaḥ pratyagṛhṇādatho śilāḥ| kirātarūpī bhagavāṃstataḥ pārtho mahābalaḥ ||

Verse 55

मुष्टिभिर्वज्रसंस्पर्शैर्धूममुत्पादयन्मुखे। प्रजहार दुराधर्षे किरातसमरूपिणि ।। पफाल विशीर्ण

muṣṭibhirvajrasaṃsparśairdhūmamutpādayanmukhe| prajahāra durādharṣe kirātasamarūpiṇi || paphāla viśīrṇa

Verse 56

ततः शक्राशनिसमैर्मुष्टिभिर्भृशदारुणैः। किरातरूपी भगवानर्दयामास फल्गुनम् ।।

tataḥ śakrāśanisamairmuṣṭibhirbhṛśadāruṇaiḥ| kirātarūpī bhagavānardayāmāsa phalgunam ||

Verse 57

ततश्चटचटाशब्दः सुधोरः समजायत। पाण्डवस्य च मुष्टीनां किरातस् च युध्यतः ।।

tataścaṭacaṭāśabdaḥ sudhoraḥ samajāyata| pāṇḍavasya ca muṣṭīnāṃ kirātas ca yudhyataḥ ||

Verse 58

सुमुहूर्तं तयोर्युद्धमभवल्लोमहर्षणम्। भुजप्रहारसंयुक्तं वृत्रवासवयोरिव ।।

sumuhūrtaṃ tayoryuddhamabhavallomaharṣaṇam| bhujaprahārasaṃyuktaṃ vṛtravāsavayoriva ||

Verse 59

महाराज ततो जिष्णुः किरातमुरसा बली। पाण्डवं च विचेष्टन्तं किरातोप्यहनद्बलात् ।।

mahārāja tato jiṣṇuḥ kirātamurasā balī| pāṇḍavaṃ ca viceṣṭantaṃ kirātopyahanadbalāt ||

Verse 60

तयोर्भुजविनिष्पेषात्संधर्षेणोरसोस्तथा। समजायत गात्रेषु पावकोऽङ्गारधूमवान् ।।

tayorbhujaviniṣpeṣātsaṃdharṣeṇorasostathā| samajāyata gātreṣu pāvako'ṅgāradhūmavān ||

Verse 61

तत एनं महादेवः पीड्य गात्रैः सुपीडितम्। तेजसा व्क्रमद्रोषाच्चेतस्तस्य विमोहयन् ।। धूमं क्रोधावेशेन ।।

tata enaṃ mahādevaḥ pīḍya gātraiḥ supīḍitam| tejasā vkramadroṣāccetastasya vimohayan || dhūmaṃ krodhāveśena ||

Verse 62

ततोऽभिपीडितैर्गात्रैः पिण्डीकृत इवाबभौ। फल्गुनो गात्रसंरुद्धो देवदेवेन भारत ।। पीड्य निपीड्य ।।

tato'bhipīḍitairgātraiḥ piṇḍīkṛta ivābabhau| phalguno gātrasaṃruddho devadevena bhārata || pīḍya nipīḍya ||

Verse 63

निरुच्छ्वासोऽभवच्चैव सन्निरुद्धो महामनाः। ततः पपात संमूढस्ततः प्रीतोऽभवद्भवः ।।

nirucchvāso'bhavaccaiva sanniruddho mahāmanāḥ| tataḥ papāta saṃmūḍhastataḥ prīto'bhavadbhavaḥ ||

Verse 64

स मुहूर्तं तथा भूत्वा सचेताः पुनरुत्थितः। रुधिरेणाप्लुताङ्गस्तु पाण्डवो भृशदुःखितः ।।

sa muhūrtaṃ tathā bhūtvā sacetāḥ punarutthitaḥ| rudhireṇāplutāṅgastu pāṇḍavo bhṛśaduḥkhitaḥ ||

Verse 65

शरण्यं शरणं गत्वा भगवन्तं पिनाकिनम्। मृन्मयं स्ण्डिलं कृत्वामाल्येनापूजयद्भवम् ।।

śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gatvā bhagavantaṃ pinākinam| mṛnmayaṃ sṇḍilaṃ kṛtvāmālyenāpūjayadbhavam ||

Verse 66

तच्च माल्यं तदा पार्थः किरातशिरसि स्थितम्। अपश्यत्पाण्डवश्रेष्ठो हर्षेण प्रकृतिं गतः ।। गात्रेषु संरुद्धश्चलनहीनः ।।

tacca mālyaṃ tadā pārthaḥ kirātaśirasi sthitam| apaśyatpāṇḍavaśreṣṭho harṣeṇa prakṛtiṃ gataḥ || gātreṣu saṃruddhaścalanahīnaḥ ||

Verse 67

पपात पादयोस्तस्य ततः प्रीतोऽभवद्भवः। [उवाच चैनं वचसा मेघगम्भीरगीर्हसः। जातविस्मयमालोक्य ततः क्षीणाङ्गसंहतिम् ।।

papāta pādayostasya tataḥ prīto'bhavadbhavaḥ| [uvāca cainaṃ vacasā meghagambhīragīrhasaḥ| jātavismayamālokya tataḥ kṣīṇāṅgasaṃhatim ||

Verse 68

भव उवाच। भोभो फल्गुन तुष्टोस्मि कर्मणाऽप्रतिमेन ते। शौर्येणानेन धृत्या च क्षत्रियो नास्ति ते समः ।।

bhava uvāca| bhobho phalguna tuṣṭosmi karmaṇā'pratimena te| śauryeṇānena dhṛtyā ca kṣatriyo nāsti te samaḥ ||

Verse 69

समं तेजश्च वीर्यं च ममाद्य तव चानघ। प्रीतस्तेऽहं महाबाहो पश्य मां भरतर्षभ ।।

samaṃ tejaśca vīryaṃ ca mamādya tava cānagha| prītaste'haṃ mahābāho paśya māṃ bharatarṣabha ||

Verse 70

ददामि ते विशालाक्ष चक्षुः पूर्वं मुनिर्भवान्। विजेष्यसि रणे शत्रूनपि सर्वान्दिवौकसः ।। प्रकृतिं स्वास्थ्यम् ।।

dadāmi te viśālākṣa cakṣuḥ pūrvaṃ munirbhavān| vijeṣyasi raṇe śatrūnapi sarvāndivaukasaḥ || prakṛtiṃ svāsthyam ||

Verse 71

[प्रीत्या च तेऽहं दास्यामि यदस्त्रमनिवारितम्। त्वं हि शक्तो मदीयं तदस्त्रं धारयितुं क्षणात् ।।]

[prītyā ca te'haṃ dāsyāmi yadastramanivāritam| tvaṃ hi śakto madīyaṃ tadastraṃ dhārayituṃ kṣaṇāt ||]

Verse 72

वैशंपायन उवाच। ततो देवं महादेवं गिरिशं शूनपाणिनम्। ददर्श फल्गुनस्तत्र सह देव्या महाद्युतिम् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tato devaṃ mahādevaṃ giriśaṃ śūnapāṇinam| dadarśa phalgunastatra saha devyā mahādyutim ||

Verse 73

स जानुभ्यां महीं गत्वा शिरसा प्रणिपत्य च। प्रसादयामास हरं पार्थः परपुरंजयः ।।

sa jānubhyāṃ mahīṃ gatvā śirasā praṇipatya ca| prasādayāmāsa haraṃ pārthaḥ parapuraṃjayaḥ ||

Verse 74

अर्जुन उवाच। कपर्दिन्सर्वभूतेश भगनेत्रनिपातन। [देवदेव महादेव नीलग्रीव जटाधर ।।

arjuna uvāca| kapardinsarvabhūteśa bhaganetranipātana| [devadeva mahādeva nīlagrīva jaṭādhara ||

Verse 75

कारणानां च परमं जाने त्वां त्र्यम्बकं विभुम्। देवानां च गतिं देवं त्वत्प्रसूतमिदं जगत् ।।

kāraṇānāṃ ca paramaṃ jāne tvāṃ tryambakaṃ vibhum| devānāṃ ca gatiṃ devaṃ tvatprasūtamidaṃ jagat ||

Verse 76

अजेयस्त्वं त्रिभिर्लोकैः सदेवासुरमानुषैः। शिवाय विष्णुरूपाय विष्णवे शिवरूपिणे ।।

ajeyastvaṃ tribhirlokaiḥ sadevāsuramānuṣaiḥ| śivāya viṣṇurūpāya viṣṇave śivarūpiṇe ||

Verse 77

दक्षियज्ञविनाशाय हरिरूपाय ते नमः। ललाटाक्षाय शर्वाय मीढुषे शूलपाणये ।। चक्षुः दिव्यज्ञानम् ।।

dakṣiyajñavināśāya harirūpāya te namaḥ| lalāṭākṣāya śarvāya mīḍhuṣe śūlapāṇaye || cakṣuḥ divyajñānam ||

Verse 78

पिनाकगोप्त्रे सूर्याय मङ्गल्याय च वेधसे। प्रसादये त्वां भगवन्सर्वभूतमहेश्वर ।।

pinākagoptre sūryāya maṅgalyāya ca vedhase| prasādaye tvāṃ bhagavansarvabhūtamaheśvara ||

Verse 79

गणेशं जगतः शम्भुं लोककारणकारणम्। प्रधानपुरुषातीतं परं सूक्ष्मतरं हरम् ।।

gaṇeśaṃ jagataḥ śambhuṃ lokakāraṇakāraṇam| pradhānapuruṣātītaṃ paraṃ sūkṣmataraṃ haram ||

Verse 80

व्यतिक्रमं मे भगवन्क्षन्तुमर्हसि शंकर। भगवन्दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तोस्मीमं महागिरिम् ।।

vyatikramaṃ me bhagavankṣantumarhasi śaṃkara| bhagavandarśanākāṅkṣī prāptosmīmaṃ mahāgirim ||

Verse 81

दयितं तव देवेश तापसालयमुत्तमम्। प्रसादये त्वां भगवन्सर्वलोकनमस्कृतम् ।।

dayitaṃ tava deveśa tāpasālayamuttamam| prasādaye tvāṃ bhagavansarvalokanamaskṛtam ||

Verse 82

कृतो मयाऽयमज्ञानाद्विमर्दो यस्त्वया सह। शरणं प्रतिपन्नाय तत्क्षमस्वाद्य शंकर ।।

kṛto mayā'yamajñānādvimardo yastvayā saha| śaraṇaṃ pratipannāya tatkṣamasvādya śaṃkara ||

Verse 83

वैशंपायन उवाच। तमुवाच महातेजाः प्रहसन्वृषभध्वजः। प्रगृह्य रुचिरं बाहुं क्षान्तमित्येव फल्गुनम् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tamuvāca mahātejāḥ prahasanvṛṣabhadhvajaḥ| pragṛhya ruciraṃ bāhuṃ kṣāntamityeva phalgunam ||

Verse 84

परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रीतात्मा भगवान्हरः। पुनः पार्थं सान्त्वपूर्वमुवाच वृषभध्वजः ।।

pariṣvajya ca bāhubhyāṃ prītātmā bhagavānharaḥ| punaḥ pārthaṃ sāntvapūrvamuvāca vṛṣabhadhvajaḥ ||

Verse 85

गङ्गाङ्गितजटः शर्वः पार्थस्यामिततेजसः। प्रगृह्य रुचिरं बाहुं वृत्तं ताम्रतलाङ्गुलिम् ।।

gaṅgāṅgitajaṭaḥ śarvaḥ pārthasyāmitatejasaḥ| pragṛhya ruciraṃ bāhuṃ vṛttaṃ tāmratalāṅgulim ||