Adhyaya 268

Verse 1

कोटिकाश्याद्द्रौपदीतत्वंविदितवता जयद्रथेन द्रौपदीमेत्य स्वभार्यात्वयाचनाः ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। तथाऽऽसीनेषु सर्वेषु तेषु राजसु भारत। कोटिकाश्यो जगामाशु सिन्धुराजनिवेशनम् ।।

koṭikāśyāddraupadītatvaṃviditavatā jayadrathena draupadīmetya svabhāryātvayācanāḥ || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| tathā''sīneṣu sarveṣu teṣu rājasu bhārata| koṭikāśyo jagāmāśu sindhurājaniveśanam ||

Verse 2

यदुक्तं कृष्णया सार्धं तत्सर्वं प्रत्यवेदयत्। कोटिकाश्यवचः श्रुत्वा शैब्यं सौवीरकोऽब्रवीत् ।।

yaduktaṃ kṛṣṇayā sārdhaṃ tatsarvaṃ pratyavedayat| koṭikāśyavacaḥ śrutvā śaibyaṃ sauvīrako'bravīt ||

Verse 3

यदा वाचं व्याहरन्त्यामस्यां मे रमते मनः। सीमन्तिनीनां सुख्यायां विनिवृत्तः कथं भवान् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि द्रौपदीहरणपर्वणि अष्टषष्ट्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 268 ।।

yadā vācaṃ vyāharantyāmasyāṃ me ramate manaḥ| sīmantinīnāṃ sukhyāyāṃ vinivṛttaḥ kathaṃ bhavān || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi draupadīharaṇaparvaṇi aṣṭaṣaṣṭyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 268 ||

Verse 4

एतां दृष्ट्वा स्त्रियो मेऽन्या यथा शाखामृगस्त्रियः। प्रतिभान्ति महाबाहो सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।।

etāṃ dṛṣṭvā striyo me'nyā yathā śākhāmṛgastriyaḥ| pratibhānti mahābāho satyametadbravīmi te ||

Verse 5

दर्शनादेव हि मनस्तया मेऽपहृतं भृशम्। तां समाचक्ष्व कल्याणीं यदि स्याच्छैब्य मानुषी ।।

darśanādeva hi manastayā me'pahṛtaṃ bhṛśam| tāṃ samācakṣva kalyāṇīṃ yadi syācchaibya mānuṣī ||

Verse 6

कोटिक उवाच। एषा वै द्रौपदी कृष्णा राजपुत्री यशस्विनी। पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां महिषी संमता भृशम् ।।

koṭika uvāca| eṣā vai draupadī kṛṣṇā rājaputrī yaśasvinī| pañcānāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ mahiṣī saṃmatā bhṛśam ||

Verse 7

सर्वेषां चैव पार्थानां प्रिया बहुमता सती। तया समेत्य सौवीर सौवीराभिमुखो व्रज ।। सौवीरको जयद्रथः ।।

sarveṣāṃ caiva pārthānāṃ priyā bahumatā satī| tayā sametya sauvīra sauvīrābhimukho vraja || sauvīrako jayadrathaḥ ||

Verse 8

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तः प्रत्युवाच पश्यामि द्रौपदीमिति। पतिः सौवीरसिन्धूनां दुष्टभावो जयद्रथः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktaḥ pratyuvāca paśyāmi draupadīmiti| patiḥ sauvīrasindhūnāṃ duṣṭabhāvo jayadrathaḥ ||

Verse 9

स प्रविश्याश्रमं पुण्यं सिंहगोष्ठं वृको यथा। आत्मना सप्तमः कृष्णामिदं वचनमब्रवीत् ।। यदास्यां मे मनोरमते तदा भवान्कथं विनिवृत्त इति योज्यम् ।।

sa praviśyāśramaṃ puṇyaṃ siṃhagoṣṭhaṃ vṛko yathā| ātmanā saptamaḥ kṛṣṇāmidaṃ vacanamabravīt || yadāsyāṃ me manoramate tadā bhavānkathaṃ vinivṛtta iti yojyam ||

Verse 10

कुशलं ते वरारोहे भर्तारस्तेऽप्यनामयाः। येषां कुशलकामासि तेऽपिकच्चिदनामयाः ।।

kuśalaṃ te varārohe bhartāraste'pyanāmayāḥ| yeṣāṃ kuśalakāmāsi te'pikaccidanāmayāḥ ||

Verse 11

द्रौपद्युवाच। अपि ते कुशलं राजन्राष्ट्रे कोशे बले तथा। कच्चिदेकः शिबीनाढ्यान्सौवीरान्सह सिन्धुभिः। अनुतिष्ठसि धर्मेण ये चान्ये विदितास्त्वया ।। सिंहगोष्ठं गोष्ठमिव गोष्ठं स्थानम् ।।

draupadyuvāca| api te kuśalaṃ rājanrāṣṭre kośe bale tathā| kaccidekaḥ śibīnāḍhyānsauvīrānsaha sindhubhiḥ| anutiṣṭhasi dharmeṇa ye cānye viditāstvayā || siṃhagoṣṭhaṃ goṣṭhamiva goṣṭhaṃ sthānam ||

Verse 12

कौरव्यः कुशली राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। अहं च भ्रातरश्चास्य यांश्चान्यान्परिपृच्छसि ।।

kauravyaḥ kuśalī rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ| ahaṃ ca bhrātaraścāsya yāṃścānyānparipṛcchasi ||

Verse 13

पाद्यं प्रतिगृहाणेदमासनं च नृपात्मज। मृगान्विता मृगीश्चैव प्रातराशं ददानि ते ।।

pādyaṃ pratigṛhāṇedamāsanaṃ ca nṛpātmaja| mṛgānvitā mṛgīścaiva prātarāśaṃ dadāni te ||

Verse 14

ऐणेयान्पृषतान्न्यङ्कून्हरिणाञ्शरभाञ्शशान्। ऋक्षाव्रुरूञ्शम्बरांश्च गवयांश्च मृगान्बहून् ।।

aiṇeyānpṛṣatānnyaṅkūnhariṇāñśarabhāñśaśān| ṛkṣāvrurūñśambarāṃśca gavayāṃśca mṛgānbahūn ||

Verse 15

वराहामहिषांश्चैव याश्चान्या मृगजातयः। प्रदास्यति स्वयं तुभ्यं कुन्तीपुत्रो युधिष्टिरः ।।

varāhāmahiṣāṃścaiva yāścānyā mṛgajātayaḥ| pradāsyati svayaṃ tubhyaṃ kuntīputro yudhiṣṭiraḥ ||

Verse 16

जयद्रथ उवाच। कुशलं प्रातराशस्य सर्वं मे दित्सितं त्वया। एहि मे रथमारोह सुखमाप्नुहि केवलम् ।।

jayadratha uvāca| kuśalaṃ prātarāśasya sarvaṃ me ditsitaṃ tvayā| ehi me rathamāroha sukhamāpnuhi kevalam ||

Verse 17

गतश्रीकान्हृतराज्यान्कृपणान्गतचेतसः। अरण्यवासिनः पार्थान्नानुरोद्धुं त्वमर्हसि ।।

gataśrīkānhṛtarājyānkṛpaṇāngatacetasaḥ| araṇyavāsinaḥ pārthānnānuroddhuṃ tvamarhasi ||

Verse 18

नैव प्राज्ञा गतश्रीकं भर्तारमुपयुञ्जते। युञ्जानमनुयुञ्जीत न शरियः संक्षये वसेत् ।। अनुतिष्ठति पालयसि। विदिता लब्धाः ।।

naiva prājñā gataśrīkaṃ bhartāramupayuñjate| yuñjānamanuyuñjīta na śariyaḥ saṃkṣaye vaset || anutiṣṭhati pālayasi| viditā labdhāḥ ||

Verse 19

श्रिया विहीना राष्ट्राच्च विनष्टाः शाश्वतीः समाः। अलं ते पाण्डुपुत्राणां भक्त्या क्लेशमुपासितुम् ।। श्रियः संक्षये सतीति शेषः। हीनलक्ष्मीके इत्यर्थः ।।

śriyā vihīnā rāṣṭrācca vinaṣṭāḥ śāśvatīḥ samāḥ| alaṃ te pāṇḍuputrāṇāṃ bhaktyā kleśamupāsitum || śriyaḥ saṃkṣaye satīti śeṣaḥ| hīnalakṣmīke ityarthaḥ ||

Verse 20

भार्या मे भव सुश्रोणि त्यजैनान्मुखमाप्नुहि। अखिलान्सिन्धुसौवीरानाप्नुहि त्वं मया सह ।।

bhāryā me bhava suśroṇi tyajainānmukhamāpnuhi| akhilānsindhusauvīrānāpnuhi tvaṃ mayā saha ||

Verse 21

वैशंपायन उवाच। इत्युक्ता सिन्धुराजेन वाक्यं हृदयकम्पनम्। कृष्णा तस्मादपाक्रामद्देशात्सभ्रुकुटीमुखी ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ityuktā sindhurājena vākyaṃ hṛdayakampanam| kṛṣṇā tasmādapākrāmaddeśātsabhrukuṭīmukhī ||

Verse 22

अवमत्यास्य तद्वांक्यमाक्षिप्य च सुमध्यमा। मैवमित्यब्रवीत्कृष्णा लज्जस्वेति च सैन्धवम् ।।

avamatyāsya tadvāṃkyamākṣipya ca sumadhyamā| maivamityabravītkṛṣṇā lajjasveti ca saindhavam ||

Verse 23

सा काङ्क्षमाणा भर्तृणामुपयातमनिन्दिता। विलम्बयामास परं वाक्यैर्वाक्यानि युञ्जती ।। द्रैपद्युवाच। समाः संवत्सरान् ।।

sā kāṅkṣamāṇā bhartṛṇāmupayātamaninditā| vilambayāmāsa paraṃ vākyairvākyāni yuñjatī || draipadyuvāca| samāḥ saṃvatsarān ||

Verse 24

नैवं वद महाबाहो न्याय्यं त्वं न च मन्यसे। पाण्डूनां धार्तराष्ट्राणां स्वसा चैव कनीयसी ।।

naivaṃ vada mahābāho nyāyyaṃ tvaṃ na ca manyase| pāṇḍūnāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ svasā caiva kanīyasī ||

Verse 25

दुश्शला नाम तस्यास्त्वं भर्ता राजकुलोद्वह। मम भ्राता च न्याय्येन त्वया रक्ष्या महारथ ।।

duśśalā nāma tasyāstvaṃ bhartā rājakulodvaha| mama bhrātā ca nyāyyena tvayā rakṣyā mahāratha ||

Verse 26

धर्मिष्ठानां कुले जातो न धर्मं त्वमवेक्षसे। इत्युक्तः सिन्धुराजोथ वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ।।

dharmiṣṭhānāṃ kule jāto na dharmaṃ tvamavekṣase| ityuktaḥ sindhurājotha vākyamuttaramabravīt ||

Verse 27

राज्ञां धर्मं न जानीषे स्त्रियो रत्नानि चैव हि। साधारणानि लोकेऽस्मिन्प्रवदन्ति मनीषिणः ।।

rājñāṃ dharmaṃ na jānīṣe striyo ratnāni caiva hi| sādhāraṇāni loke'sminpravadanti manīṣiṇaḥ ||

Verse 28

स्वसा च स्वस्रिया चैव भ्रातृभार्या तथैव च। सुखं गृह्णन्ति राजानस्ताश्च तत्र नृपोद्भवाः ।।

svasā ca svasriyā caiva bhrātṛbhāryā tathaiva ca| sukhaṃ gṛhṇanti rājānastāśca tatra nṛpodbhavāḥ ||