Adhyaya 175

Verse 1

निवातकवचवधानन्तरं स्वर्गंप्रत्यागच्छताऽर्जुनेन मध्येमार्गं हिरण्यपुरावलोकनम् ।। 1 ।। ततस्तद्वासिनां पौलोमानां कालकेयानां च वधानन्तरं पुनः स्वर्गं प्रत्यागमनम् ।। 2 ।। अर्जुन उवाच। निवर्तमानेन मया महद्दृष्टं ततोऽपरम्। पुरं कामगमं दिव्यं पावकार्कसमप्रभम् ।।

nivātakavacavadhānantaraṃ svargaṃpratyāgacchatā'rjunena madhyemārgaṃ hiraṇyapurāvalokanam || 1 || tatastadvāsināṃ paulomānāṃ kālakeyānāṃ ca vadhānantaraṃ punaḥ svargaṃ pratyāgamanam || 2 || arjuna uvāca| nivartamānena mayā mahaddṛṣṭaṃ tato'param| puraṃ kāmagamaṃ divyaṃ pāvakārkasamaprabham ||

Verse 2

रत्नद्रुममयैश्चित्रैर्भास्वरैश्च पतत्रिभिः। पौलोमैः कालकेयैश्च रनित्यहृष्टैरधिष्ठिरतम् ।।

ratnadrumamayaiścitrairbhāsvaraiśca patatribhiḥ| paulomaiḥ kālakeyaiśca ranityahṛṣṭairadhiṣṭhiratam ||

Verse 3

गोपुराट्टालकोपेतं चतुर्द्वारं दुरासदम्। सर्वरत्नमयं दिव्यमद्भुतोपमदर्शनम् ।।

gopurāṭṭālakopetaṃ caturdvāraṃ durāsadam| sarvaratnamayaṃ divyamadbhutopamadarśanam ||

Verse 4

द्रुमैः पुष्पलोपेतैः सर्वरत्नमयैर्वृतम्। तथा पतत्रिभिर्दिव्यैरुपेतं सुमनोहरैः ।।

drumaiḥ puṣpalopetaiḥ sarvaratnamayairvṛtam| tathā patatribhirdivyairupetaṃ sumanoharaiḥ ||

Verse 5

असुरैर्नित्यमुदितैः शूलर्ष्टिमुसलायुधैः। चापमुद्गरहस्तैश्च स्रग्विभिः सर्वतो वृतम् ।।

asurairnityamuditaiḥ śūlarṣṭimusalāyudhaiḥ| cāpamudgarahastaiśca sragvibhiḥ sarvato vṛtam ||

Verse 6

तदहं प्रेक्ष्यदैत्यानां पुरमद्भुतदर्शनम्। अपृच्छं मातलिं राजन्किमिदं दृश्यतेति वै ।।

tadahaṃ prekṣyadaityānāṃ puramadbhutadarśanam| apṛcchaṃ mātaliṃ rājankimidaṃ dṛśyateti vai ||

Verse 7

मातलिरुवाच। पुलोमा नाम दैतेयी कालका च महासुरी। दिव्यंवर्षसहस्रं ते चेरतुः परमं तपः ।।

mātaliruvāca| pulomā nāma daiteyī kālakā ca mahāsurī| divyaṃvarṣasahasraṃ te ceratuḥ paramaṃ tapaḥ ||

Verse 8

तपसोन्ते ततस्ताभ्यां स्वयंभूरददाद्वरम्। अगृह्णीतां वरं ते तु सुतानामल्पदुःखताम् ।।

tapasonte tatastābhyāṃ svayaṃbhūradadādvaram| agṛhṇītāṃ varaṃ te tu sutānāmalpaduḥkhatām ||

Verse 9

अवध्यतां च राजेन्द्र सुरराक्षसपन्नगैः। पुरं सुरमणीयं च स्वचरं सुकृतप्रभम् ।।

avadhyatāṃ ca rājendra surarākṣasapannagaiḥ| puraṃ suramaṇīyaṃ ca svacaraṃ sukṛtaprabham ||

Verse 10

सर्वरत्नैः समुदितं दुर्धर्षममरैरपि। महर्षियक्षगन्धर्वपन्नगासुरराक्षसैः ।।

sarvaratnaiḥ samuditaṃ durdharṣamamarairapi| maharṣiyakṣagandharvapannagāsurarākṣasaiḥ ||

Verse 11

सर्वकामगुणोपेतं वीतशोकमनामयम्। ब्र्हमणो भवनाच्छ्रेष्ठं कालकेयकृतं विभो ।।

sarvakāmaguṇopetaṃ vītaśokamanāmayam| brhamaṇo bhavanācchreṣṭhaṃ kālakeyakṛtaṃ vibho ||

Verse 12

तदेतत्खपुरं दिव्यं चरत्यमरवर्जितम्। पौलोमाध्युषितं वीर कालकेयैश्च दानवैः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि निवातकवचयुद्धपर्वणि पञ्चसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ।। 175 ।।

tadetatkhapuraṃ divyaṃ caratyamaravarjitam| paulomādhyuṣitaṃ vīra kālakeyaiśca dānavaiḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi nivātakavacayuddhaparvaṇi pañcasaptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 175 ||

Verse 13

हिरण्यपुरमित्येवं ख्यायते नगरं महत्। रक्षितंकालकेयैश्च पौलोमैश्च महासुरैः ।।

hiraṇyapuramityevaṃ khyāyate nagaraṃ mahat| rakṣitaṃkālakeyaiśca paulomaiśca mahāsuraiḥ ||

Verse 14

त एतेमुदिता राजन्नवध्याः सर्वदैवतैः। निवसन्त्यत्रराजेन्द्र गतोद्वेगा निरुत्सुकाः ।।

ta etemuditā rājannavadhyāḥ sarvadaivataiḥ| nivasantyatrarājendra gatodvegā nirutsukāḥ ||

Verse 15

सुरासुरैरवध्यानां दानवानां धनञ्जय। मानुषान्मृत्युरेतेषां निर्दिष्टो ब्रह्मणा पुरा ।।

surāsurairavadhyānāṃ dānavānāṃ dhanañjaya| mānuṣānmṛtyureteṣāṃ nirdiṣṭo brahmaṇā purā ||

Verse 16

[एतानपि रणे पार्त कालकेयान्दुरासदान्। वज्रास्त्रेण नयस्वाशु विनाशं सुमहाबलान्] ।।

[etānapi raṇe pārta kālakeyāndurāsadān| vajrāstreṇa nayasvāśu vināśaṃ sumahābalān] ||

Verse 17

अर्जुन उवाच। सुरासुरैरवध्यं तदहं ज्ञात्वा विशांपते। अब्रुवं मातलिं हृष्टो याह्येतत्पुरमञ्जसा ।।

arjuna uvāca| surāsurairavadhyaṃ tadahaṃ jñātvā viśāṃpate| abruvaṃ mātaliṃ hṛṣṭo yāhyetatpuramañjasā ||

Verse 18

त्रिदशेशद्विषो यावत्क्षयमस्त्रैर्नयाम्यहम्। न कथंचिद्धि मे पापा न वध्या ये सुरद्विषः ।। खपुरं खचरत्वात् ।।

tridaśeśadviṣo yāvatkṣayamastrairnayāmyaham| na kathaṃciddhi me pāpā na vadhyā ye suradviṣaḥ || khapuraṃ khacaratvāt ||

Verse 19

उवाह मां ततः शीघ्रं हिरण्यपुरमन्तिकात्। रथेन तेन दिव्येन हरियुक्तेन मातलिः ।।

uvāha māṃ tataḥ śīghraṃ hiraṇyapuramantikāt| rathena tena divyena hariyuktena mātaliḥ ||

Verse 20

ते मामालक्ष्य दैतेया विचित्राभरणाम्बराः। समुत्पेतुर्महावेगा रथानास्थाय दंशिताः ।।

te māmālakṣya daiteyā vicitrābharaṇāmbarāḥ| samutpeturmahāvegā rathānāsthāya daṃśitāḥ ||

Verse 21

ततो नालीकनाराचैर्भल्लैः शक्त्यृष्टितोमरैः। प्रत्यघ्नन्दानवेन्द्रा मां क्रुद्धास्तीव्रपराक्रमाः ।।

tato nālīkanārācairbhallaiḥ śaktyṛṣṭitomaraiḥ| pratyaghnandānavendrā māṃ kruddhāstīvraparākramāḥ ||

Verse 22

तदहं शस्त्रवर्षेण महता प्रत्यवारयम्। शस्त्रवर्षं महद्राजन्विद्याबलमुपाश्रितः ।।

tadahaṃ śastravarṣeṇa mahatā pratyavārayam| śastravarṣaṃ mahadrājanvidyābalamupāśritaḥ ||

Verse 23

व्यामोहयं च तान्सर्वान्रथमार्गैश्चरन्रणे। तेऽन्योन्यमभिसंमूढाः पातयन्ति स्म दानवाः ।।

vyāmohayaṃ ca tānsarvānrathamārgaiścaranraṇe| te'nyonyamabhisaṃmūḍhāḥ pātayanti sma dānavāḥ ||

Verse 24

तेषामेवं विमूढानामन्योन्यमभिधावताम्। शिरांसि विशिखैर्दीप्तैरच्छिन्दं शतसङ्घशः ।।

teṣāmevaṃ vimūḍhānāmanyonyamabhidhāvatām| śirāṃsi viśikhairdīptairacchindaṃ śatasaṅghaśaḥ ||

Verse 25

ते वध्यमाना दैतेयाः पुरमास्थाय तत्पुनः। खमुत्पेतुः सनगरा मायामास्थाय दानवीम् ।।

te vadhyamānā daiteyāḥ puramāsthāya tatpunaḥ| khamutpetuḥ sanagarā māyāmāsthāya dānavīm ||

Verse 26

ततोऽहं शरवर्षेण महता कुरुनन्दन। मार्गमावृत्य दैत्यानां गतिं चैषामवारयम् ।।

tato'haṃ śaravarṣeṇa mahatā kurunandana| mārgamāvṛtya daityānāṃ gatiṃ caiṣāmavārayam ||

Verse 27

तत्पुरं खचरं दिव्यं कामगं दिव्यवर्चसम्। दैतेयैर्वरदानेन धार्यते स्म यथासुखम् ।।

tatpuraṃ khacaraṃ divyaṃ kāmagaṃ divyavarcasam| daiteyairvaradānena dhāryate sma yathāsukham ||

Verse 28

अन्तर्भूमौ निपतति पुनरूर्ध्वं प्रतिष्ठते। पुनस्तिर्यक् प्रयात्याशु पुनरप्सु निमज्जति ।।

antarbhūmau nipatati punarūrdhvaṃ pratiṣṭhate| punastiryak prayātyāśu punarapsu nimajjati ||

Verse 29

अमरावतिसंकाशं तत्पुरं कामगं महत्। अहमस्त्रैर्बहुविधैः प्रत्यगृह्णां परंतप ।।

amarāvatisaṃkāśaṃ tatpuraṃ kāmagaṃ mahat| ahamastrairbahuvidhaiḥ pratyagṛhṇāṃ paraṃtapa ||

Verse 30

ततोऽहं शरजालेन दिव्यास्त्रनुदितेन च। व्यगृह्णां सह दैतेयैस्तत्पुरं पुरुषर्षभ ।।

tato'haṃ śarajālena divyāstranuditena ca| vyagṛhṇāṃ saha daiteyaistatpuraṃ puruṣarṣabha ||

Verse 31

विक्षत चायसैर्बाणैर्मत्प्रयुक्तैरजिह्मगैः। महीमभ्यपतद्राजन्प्रभग्नं पुरमासुरम् ।।

vikṣata cāyasairbāṇairmatprayuktairajihmagaiḥ| mahīmabhyapatadrājanprabhagnaṃ puramāsuram ||

Verse 32

ते वध्यमाना मद्बाणैर्वज्रवेगैरयस्मयैः। पर्यभ्रमन्त वै राजन्नसुराः कालचोदिताः ।।

te vadhyamānā madbāṇairvajravegairayasmayaiḥ| paryabhramanta vai rājannasurāḥ kālacoditāḥ ||

Verse 33

ततो मातलिरारुह्यपुरस्तान्निपतन्निव। महीमवातरत्क्षिप्रं रथेनादित्यवर्चसा ।। न वध्या इति न अपितु वध्या एव ।।

tato mātalirāruhyapurastānnipatanniva| mahīmavātaratkṣipraṃ rathenādityavarcasā || na vadhyā iti na apitu vadhyā eva ||

Verse 34

ततो रथसहस्राणि षष्टिस्तेषाममर्षिणाम्। युयुत्सूनां मया सार्धं पर्यवर्तन्त भारत। तान्यहं निशितैर्बाणैर्व्यधमं गार्ध्रराजितैः ।। आरुह्य गगनमुत्पत्य। अवातरत् अवतीर्णः ।।

tato rathasahasrāṇi ṣaṣṭisteṣāmamarṣiṇām| yuyutsūnāṃ mayā sārdhaṃ paryavartanta bhārata| tānyahaṃ niśitairbāṇairvyadhamaṃ gārdhrarājitaiḥ || āruhya gaganamutpatya| avātarat avatīrṇaḥ ||

Verse 35

ते युद्धे संन्यवर्तन्त समुद्रस्य यथोर्मयः। नेमे शक्या मानुषेण युद्धेनेति प्रचिन्त्य तत् ।। पर्यवर्तन्त परिवार्य अवर्तन्त। गार्द्रराजितैः गृध्रपत्रशोभितैः ।।

te yuddhe saṃnyavartanta samudrasya yathormayaḥ| neme śakyā mānuṣeṇa yuddheneti pracintya tat || paryavartanta parivārya avartanta| gārdrarājitaiḥ gṛdhrapatraśobhitaiḥ ||

Verse 36

ततोऽहमानुपूर्व्येण दिव्यान्यस्त्राण्ययोजयम् ।।

tato'hamānupūrvyeṇa divyānyastrāṇyayojayam ||

Verse 37

ततस्तानि सहस्राणइ रथिनां चित्रयोधिनाम्। अस्त्राणि मम दिव्यानि प्रत्यघ्नञ्छनकैरिव ।।

tatastāni sahasrāṇai rathināṃ citrayodhinām| astrāṇi mama divyāni pratyaghnañchanakairiva ||

Verse 38

रथमार्गान्विचित्रांस्ते विचरन्तो महाबलाः। प्रत्यदृश्यन्त संग्रामे शतशोऽथ सहस्रशः ।।

rathamārgānvicitrāṃste vicaranto mahābalāḥ| pratyadṛśyanta saṃgrāme śataśo'tha sahasraśaḥ ||

Verse 39

विचित्रमुकुटापीडा विचित्रकवचध्वजाः। विचित्राभरणाश्चैव मम प्रीतिकराऽभवन् ।।

vicitramukuṭāpīḍā vicitrakavacadhvajāḥ| vicitrābharaṇāścaiva mama prītikarā'bhavan ||

Verse 40

अहं तुशरवर्षैस्तानस्त्रप्रचुदितै रणे। नाशक्रुवं पीडयितुं ते तु मां प्रत्यपीडयन् ।।

ahaṃ tuśaravarṣaistānastrapracuditai raṇe| nāśakruvaṃ pīḍayituṃ te tu māṃ pratyapīḍayan ||

Verse 41

तैः पीड्यमानो बहुभिः कृतास्त्रैः कुशलैर्युधि। व्यथितोस्मि महायुद्धे भयं चागान्महन्मम ।।

taiḥ pīḍyamāno bahubhiḥ kṛtāstraiḥ kuśalairyudhi| vyathitosmi mahāyuddhe bhayaṃ cāgānmahanmama ||

Verse 42

ततोहं परमायत्तो मातलिं परिपृष्टवान् ।।

tatohaṃ paramāyatto mātaliṃ paripṛṣṭavān ||

Verse 43

किमेते मम बाणौघैर्दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रितैः। न वध्यन्ते महाघोरैस्तत्त्वमाख्याहि पृच्छतः ।।

kimete mama bāṇaughairdivyāstrapratimantritaiḥ| na vadhyante mahāghoraistattvamākhyāhi pṛcchataḥ ||

Verse 44

स मामुवाच पर्याप्तस्त्वमेषां भरतर्षभ। तानुद्दिश्याथ मर्माणि प्रतिघातं तदाचर ।।

sa māmuvāca paryāptastvameṣāṃ bharatarṣabha| tānuddiśyātha marmāṇi pratighātaṃ tadācara ||

Verse 45

एतच्छ्रुत्वा तु राजेनद्रसंप्रहृष्टस्तमूचिवान्। निवर्तय रथं शीघ्रं पश्य चैतान्निपातितान् ।।

etacchrutvā tu rājenadrasaṃprahṛṣṭastamūcivān| nivartaya rathaṃ śīghraṃ paśya caitānnipātitān ||

Verse 46

एवमुक्तो रथं तत्र मातलिः पर्यवर्तयत् ।।

evamukto rathaṃ tatra mātaliḥ paryavartayat ||

Verse 47

ततो मत्वा रणे भग्नं दानवाः प्रतिहर्षिताः। विचुक्रुशुर्महाराज स्वरेण महता मुहुः ।।

tato matvā raṇe bhagnaṃ dānavāḥ pratiharṣitāḥ| vicukruśurmahārāja svareṇa mahatā muhuḥ ||

Verse 48

अभग्नः कैश्चिदप्येष पाण्डवो रणमूर्धनि। अस्माभिः समरे भग्न इत्येवं संघशस्तदा ।।

abhagnaḥ kaiścidapyeṣa pāṇḍavo raṇamūrdhani| asmābhiḥ samare bhagna ityevaṃ saṃghaśastadā ||

Verse 49

ततोहं देवदेवाय रुद्रायाव्यक्तमूर्तये। प्रयतः प्रणतो भूत्वा नमस्कृत्य महात्मने। यत्तद्रौद्रमिति ख्यातं सर्वामित्रविनाशनम् ।।

tatohaṃ devadevāya rudrāyāvyaktamūrtaye| prayataḥ praṇato bhūtvā namaskṛtya mahātmane| yattadraudramiti khyātaṃ sarvāmitravināśanam ||

Verse 50

यत्तद्रौद्रमिति ख्यातं सर्वामित्रविनाशनम्। महत्पाशुपतं दिव्यं सर्वलोकनमस्कृतम् ।।

yattadraudramiti khyātaṃ sarvāmitravināśanam| mahatpāśupataṃ divyaṃ sarvalokanamaskṛtam ||

Verse 51

ततोऽपश्यं त्रिशिरसं पुरुषं नवलोचनम्। त्रिमुखं षङ्भुजं दीप्तमर्कज्वलनमूर्धजम्। लेलिहानैर्महानागैः कृतचिह्नममित्रहन् ।।

tato'paśyaṃ triśirasaṃ puruṣaṃ navalocanam| trimukhaṃ ṣaṅbhujaṃ dīptamarkajvalanamūrdhajam| lelihānairmahānāgaiḥ kṛtacihnamamitrahan ||

Verse 52

विभीस्ततस्तदस्त्रं तु घोरं रौद्रं सनातनम्। दृष्ट्वा गाण्डीवसंयोगमानीय भरतर्षभ ।।

vibhīstatastadastraṃ tu ghoraṃ raudraṃ sanātanam| dṛṣṭvā gāṇḍīvasaṃyogamānīya bharatarṣabha ||

Verse 53

नमस्कृत्वा त्रिनेत्राय शर्वायामिततेजसे। मुक्तवान्दानवेन्द्राणां पराभावाय भारत ।।

namaskṛtvā trinetrāya śarvāyāmitatejase| muktavāndānavendrāṇāṃ parābhāvāya bhārata ||

Verse 54

मुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्रूपाण्यासन्सहस्रशः। मृगाणामथ सिंहानां व्याग्राणां च विशांपते ।।

muktamātre tatastasminrūpāṇyāsansahasraśaḥ| mṛgāṇāmatha siṃhānāṃ vyāgrāṇāṃ ca viśāṃpate ||

Verse 55

ऋक्षाणां महिषाणां च पन्नगानां तथा गवाम्। शरभाणां गजानां च वानराणां च सङ्घशः। ऋषभाणां वराहाणां मार्जाराणां तथैव च ।।

ṛkṣāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca pannagānāṃ tathā gavām| śarabhāṇāṃ gajānāṃ ca vānarāṇāṃ ca saṅghaśaḥ| ṛṣabhāṇāṃ varāhāṇāṃ mārjārāṇāṃ tathaiva ca ||

Verse 56

सालावृकाणां प्रेतानां भुरुण्डानां च सर्वशः। गृध्राणां गरुडानां च चमराणां तथैव च ।।

sālāvṛkāṇāṃ pretānāṃ bhuruṇḍānāṃ ca sarvaśaḥ| gṛdhrāṇāṃ garuḍānāṃ ca camarāṇāṃ tathaiva ca ||

Verse 57

देवानां च ऋषीणां रच गन्धर्वाणां च सर्वशः। पिशाचानां सयक्षाणां तथैव च सुरद्विषाम् ।।

devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ raca gandharvāṇāṃ ca sarvaśaḥ| piśācānāṃ sayakṣāṇāṃ tathaiva ca suradviṣām ||

Verse 58

गुह्यकानां च संग्रामे नैर्ऋतानां तथैव च। झषाणां गजवक्राणामुलूकानां तथैव च ।।

guhyakānāṃ ca saṃgrāme nairṛtānāṃ tathaiva ca| jhaṣāṇāṃ gajavakrāṇāmulūkānāṃ tathaiva ca ||

Verse 59

मीनवाजिसरूपाणां नानाशस्त्रासिपाणिनाम्। तथैव यातुधानानां गदामुद्गरधारिणाम् ।।

mīnavājisarūpāṇāṃ nānāśastrāsipāṇinām| tathaiva yātudhānānāṃ gadāmudgaradhāriṇām ||

Verse 60

एतैस्चान्यैश्च बहुभिर्नानारूपधरैस्तदा। सर्वमासीज्जगद्व्याप्तं तस्मिन्नस्त्रे विसर्जिते ।।

etaiscānyaiśca bahubhirnānārūpadharaistadā| sarvamāsījjagadvyāptaṃ tasminnastre visarjite ||

Verse 61

त्रिशिरोभिश्चतुर्दंष्ट्रैश्चतुरास्यैश्चतुर्भुजैः। अनेकरूपसंयुक्तैर्मांसमेदोवसास्तिभिः ।। युद्धे निमित्ते सति संन्यवर्तन्त। इमे वयमिति शेषः। रयुद्धेन जेतुमिति शेषः ।।

triśirobhiścaturdaṃṣṭraiścaturāsyaiścaturbhujaiḥ| anekarūpasaṃyuktairmāṃsamedovasāstibhiḥ || yuddhe nimitte sati saṃnyavartanta| ime vayamiti śeṣaḥ| rayuddhena jetumiti śeṣaḥ ||

Verse 62

अभीक्ष्णं वध्यमानास्ते दानवा ये समागताः। अर्कज्वलनतेजोभिर्वज्राशनिसमप्रभैः ।।

abhīkṣṇaṃ vadhyamānāste dānavā ye samāgatāḥ| arkajvalanatejobhirvajrāśanisamaprabhaiḥ ||

Verse 63

अद्रिसारमयैश्चान्यैर्बाणैरपि निबर्हणैः। न्यहनं दानवान्सर्वान्मुहूर्तेनैव भारत ।। मांसमेदोवसास्थिभिः संयुक्तैरिति शेषः ।।

adrisāramayaiścānyairbāṇairapi nibarhaṇaiḥ| nyahanaṃ dānavānsarvānmuhūrtenaiva bhārata || māṃsamedovasāsthibhiḥ saṃyuktairiti śeṣaḥ ||

Verse 64

गाण्डीवास्त्रप्रणुन्नांस्तान्गतासून्नभसश्च्युतान्। दृष्ट्वाऽहं प्राणमं भूयस्त्रिपुरघ्नाय वेधसे ।।

gāṇḍīvāstrapraṇunnāṃstāngatāsūnnabhasaścyutān| dṛṣṭvā'haṃ prāṇamaṃ bhūyastripuraghnāya vedhase ||

Verse 65

तथा रौद्रास्त्रनिष्पिष्टान्दिव्याभरणभूषितान्। निशाम्य परमं हर्षमगमद्देवसारथिः ।। निबर्हणैर्नाशकरैः ।।

tathā raudrāstraniṣpiṣṭāndivyābharaṇabhūṣitān| niśāmya paramaṃ harṣamagamaddevasārathiḥ || nibarhaṇairnāśakaraiḥ ||

Verse 66

तदसह्यं कृतं कर्म देवैरपि दुरासदम्। दृष्ट्वा मां पूजयामास मातलिः शक्रसारथिः ।।

tadasahyaṃ kṛtaṃ karma devairapi durāsadam| dṛṣṭvā māṃ pūjayāmāsa mātaliḥ śakrasārathiḥ ||

Verse 67

उचाच वचनं चेदंप्रीयमाणः कृताञ्जलिः। हतांस्तान्दानवान्दृष्ट्वा मया सङ्ख्ये सहस्रशः ।।

ucāca vacanaṃ cedaṃprīyamāṇaḥ kṛtāñjaliḥ| hatāṃstāndānavāndṛṣṭvā mayā saṅkhye sahasraśaḥ ||

Verse 68

सुरासुरैरसह्यं हि कर्म यत्साधितं त्वया। न ह्येतत्संयुगे कर्तुमपि शक्तः सुरेश्वरः। ध्रुवं धनञ्जय प्रीतस्त्वयि शक्रः पुरार्दन ।।

surāsurairasahyaṃ hi karma yatsādhitaṃ tvayā| na hyetatsaṃyuge kartumapi śaktaḥ sureśvaraḥ| dhruvaṃ dhanañjaya prītastvayi śakraḥ purārdana ||

Verse 69

सुरासुरैरवध्यं हि पुरमेतत्खगं महत्। त्वया विमथितं वीर स्ववीर्यतपसो बलात् ।। अर्जुन उवाच।

surāsurairavadhyaṃ hi purametatkhagaṃ mahat| tvayā vimathitaṃ vīra svavīryatapaso balāt || arjuna uvāca|

Verse 70

विद्वस्ते खपुरे तस्मिन्दानवेषु हतेषु च। विनदन्त्यः स्त्रियः सर्वा निष्पेतुर्नगराद्बहिः ।।

vidvaste khapure tasmindānaveṣu hateṣu ca| vinadantyaḥ striyaḥ sarvā niṣpeturnagarādbahiḥ ||

Verse 71

प्रकीर्णकेश्यो व्यथिताः कुरर्य इव दुःखिताः। पेतुः पुत्रान्पितृन्भ्रातॄञ्शोचमाना महीतले ।।

prakīrṇakeśyo vyathitāḥ kurarya iva duḥkhitāḥ| petuḥ putrānpitṛnbhrātṝñśocamānā mahītale ||

Verse 72

रुदत्यो दीनकण्ठ्यस्तु निनदन्त्यो हतेश्वराः। उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो विस्रस्तस्रग्विभूषणाः ।।

rudatyo dīnakaṇṭhyastu ninadantyo hateśvarāḥ| urāṃsi pāṇibhirghnantyo visrastasragvibhūṣaṇāḥ ||

Verse 73

तच्छोकयुक्तमश्रीकं दुःखदैन्यसमाहतम्। न बभौ दानवपुरं हतत्विट्कं हतेश्वरम् ।।

tacchokayuktamaśrīkaṃ duḥkhadainyasamāhatam| na babhau dānavapuraṃ hatatviṭkaṃ hateśvaram ||

Verse 74

गन्धर्वनगराकारं हृतनागमिव ह्रदम्। शुष्कवृक्षमिवारण्यमदृश्यमभवत्पुरम् ।।

gandharvanagarākāraṃ hṛtanāgamiva hradam| śuṣkavṛkṣamivāraṇyamadṛśyamabhavatpuram ||

Verse 75

मां तु संहृष्टमनसं क्षिप्रं मातलिरानयत्। देवराजस्य भवनं कृतकर्माणमाहवात् ।।

māṃ tu saṃhṛṣṭamanasaṃ kṣipraṃ mātalirānayat| devarājasya bhavanaṃ kṛtakarmāṇamāhavāt ||

Verse 76

हिरण्यपुरमुत्सृज्य निहत्य च महासुरान्। निवातकवचांश्चैव ततोऽहंशक्रमागमम् ।।

hiraṇyapuramutsṛjya nihatya ca mahāsurān| nivātakavacāṃścaiva tato'haṃśakramāgamam ||

Verse 77

मम कर्म च देवेन्द्रं मातलिर्विस्तरेण तत्। सर्वं विश्रावयामास यथाभूतं महाद्युते ।।

mama karma ca devendraṃ mātalirvistareṇa tat| sarvaṃ viśrāvayāmāsa yathābhūtaṃ mahādyute ||

Verse 78

हिरण्यपुरघातं च मायानां च निवारणम्। निवातकवचानां च वधं सङ्ख्ये महौजसाम्। कालकेयवधं चैव अद्भुतं रोमहर्षणम् ।।

hiraṇyapuraghātaṃ ca māyānāṃ ca nivāraṇam| nivātakavacānāṃ ca vadhaṃ saṅkhye mahaujasām| kālakeyavadhaṃ caiva adbhutaṃ romaharṣaṇam ||

Verse 79

तच्छ्रुत्वा भगवान्प्रीतः सहस्राक्षः पुरंदरः। मरुद्भिः सहितः श्रीमान्साधुसाध्वित्यथाब्रवीत्। परिष्वज्य च मां प्रेम्णा मूर्ध्नि चाघ्राय सस्मितम् ।।

tacchrutvā bhagavānprītaḥ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ| marudbhiḥ sahitaḥ śrīmānsādhusādhvityathābravīt| pariṣvajya ca māṃ premṇā mūrdhni cāghrāya sasmitam ||

Verse 80

ततो मां देवराजो वै समाश्वास्य पुनः पुनः। अब्रवीद्विबुधैः सार्धमिदं समधुरं वचः ।।

tato māṃ devarājo vai samāśvāsya punaḥ punaḥ| abravīdvibudhaiḥ sārdhamidaṃ samadhuraṃ vacaḥ ||

Verse 81

अतिदेवासुरं कर्म कृतमेव त्वया रणे। गुर्वर्थश्च कृतः पार्थ महाशत्रून्घ्नता मम ।।

atidevāsuraṃ karma kṛtameva tvayā raṇe| gurvarthaśca kṛtaḥ pārtha mahāśatrūnghnatā mama ||

Verse 82

एवमेव सदा भाव्यं स्थिरेणाजौ धनंजय। असंमूढेन चास्त्राणां कर्तव्यं प्रतिपादनम् ।।

evameva sadā bhāvyaṃ sthireṇājau dhanaṃjaya| asaṃmūḍhena cāstrāṇāṃ kartavyaṃ pratipādanam ||

Verse 83

अविषह्यो रणे हि त्वं देवदानवराक्षसैः। सयक्षासुरगन्धर्वैः सपक्षिगणपन्नगैः ।।

aviṣahyo raṇe hi tvaṃ devadānavarākṣasaiḥ| sayakṣāsuragandharvaiḥ sapakṣigaṇapannagaiḥ ||

Verse 84

वसुधां चापि कौन्तेय त्वद्बाहुबलनिर्जिताम्। पालयिष्यति धर्मात्मा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।।

vasudhāṃ cāpi kaunteya tvadbāhubalanirjitām| pālayiṣyati dharmātmā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||