Adhyaya 170

Verse 1

अस्त्रविद्यासमाप्तौ सहस्राक्षेण गुरुदक्षिणात्वेन निवातकवचानां क्षपणं भिक्षितेनार्जुनेन तदर्थं प्रस्थानम् ।। 1 ।। अर्जुन उवाच। कृतास्त्रमतिविश्वस्तमथ मां हरिवाहनः। रसंस्पृश्य मूर्ध्नि पाणिब्यामिदं वचनमब्रवीत् ।।

astravidyāsamāptau sahasrākṣeṇa gurudakṣiṇātvena nivātakavacānāṃ kṣapaṇaṃ bhikṣitenārjunena tadarthaṃ prasthānam || 1 || arjuna uvāca| kṛtāstramativiśvastamatha māṃ harivāhanaḥ| rasaṃspṛśya mūrdhni pāṇibyāmidaṃ vacanamabravīt ||

Verse 2

न त्वमद्य युधा जेतुं शक्यः सुरगणैरपि। किं पुनर्मानुषे लोके मानुषैरकृतात्मभिः ।।

na tvamadya yudhā jetuṃ śakyaḥ suragaṇairapi| kiṃ punarmānuṣe loke mānuṣairakṛtātmabhiḥ ||

Verse 3

अप्रमेयोऽप्रधृष्यश्च युद्धेष्वप्रतिमस्तथा। अजेयस्त्वं हि सङ्ग्रामे सर्वैरपिसुरासुरैः ।।

aprameyo'pradhṛṣyaśca yuddheṣvapratimastathā| ajeyastvaṃ hi saṅgrāme sarvairapisurāsuraiḥ ||

Verse 4

अथाब्रवीत्पुनर्देवः संप्रहृष्टतनूरुहः। अस्त्रयुद्धे समो वीर न ते कश्चिद्भविष्यति ।।

athābravītpunardevaḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ| astrayuddhe samo vīra na te kaścidbhaviṣyati ||

Verse 5

अप्रमत्तः सदा दक्षः सत्यवादी जितेन्द्रियः। ब्रह्मण्यश्चास्त्रविच्चासि शूरश्चासि कुरूद्वह ।।

apramattaḥ sadā dakṣaḥ satyavādī jitendriyaḥ| brahmaṇyaścāstraviccāsi śūraścāsi kurūdvaha ||

Verse 6

अस्त्राणि समवाप्तानि त्वया दश च पञ्च च। पञ्चभिर्विधिभिः पार्थ विद्यते न त्वया समः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि निवातकवचयुद्धपर्वणि सप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ।। 170 ।।

astrāṇi samavāptāni tvayā daśa ca pañca ca| pañcabhirvidhibhiḥ pārtha vidyate na tvayā samaḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi nivātakavacayuddhaparvaṇi saptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 170 ||

Verse 7

प्रयोगमुपसंहारमावृत्तिं च धनञ्जय। प्रायश्चित्तं च वेत्थ त्वं प्रतीघातं च सर्वशः ।। पञ्चभिः प्रयोगादिभिः ।।

prayogamupasaṃhāramāvṛttiṃ ca dhanañjaya| prāyaścittaṃ ca vettha tvaṃ pratīghātaṃ ca sarvaśaḥ || pañcabhiḥ prayogādibhiḥ ||

Verse 8

तव गुर्वर्थकालोऽयं समुत्पन्नः परंतप। प्रतिजानीष्व तं कर्तुं ततो वेत्स्याम्यहं परम् ।। आवृत्तिः पुनःपुनः प्रयोगोपसंहारौ। प्रायश्चित्तं अस्त्राग्निना दग्धानामनागसां पुनरुज्जीवनम्। प्रतीघातं परास्त्रेणाभिभूतस्य स्वास्त्रस्योद्दीपनम् ।।

tava gurvarthakālo'yaṃ samutpannaḥ paraṃtapa| pratijānīṣva taṃ kartuṃ tato vetsyāmyahaṃ param || āvṛttiḥ punaḥpunaḥ prayogopasaṃhārau| prāyaścittaṃ astrāgninā dagdhānāmanāgasāṃ punarujjīvanam| pratīghātaṃ parāstreṇābhibhūtasya svāstrasyoddīpanam ||

Verse 9

ततोऽहमब्रवं राजन्देवराजमिदं वचः। विषह्यं यन्मया कर्तुं कृतमेव निबोध तत् ।। गुर्वर्यो दक्षिणा। वेत्स्यामि वेदयिष्यामि। परं कार्यमिति शेषः ।।

tato'hamabravaṃ rājandevarājamidaṃ vacaḥ| viṣahyaṃ yanmayā kartuṃ kṛtameva nibodha tat || gurvaryo dakṣiṇā| vetsyāmi vedayiṣyāmi| paraṃ kāryamiti śeṣaḥ ||

Verse 10

ततो मामब्रवीद्राजन्प्रहसन्बलवृत्रहा। नाविपह्यं तवाद्यास्ति त्रिषु लोकेषु किंचन ।।

tato māmabravīdrājanprahasanbalavṛtrahā| nāvipahyaṃ tavādyāsti triṣu lokeṣu kiṃcana ||

Verse 11

निवातकवचा नाम दानवा मम शत्रवः। समुद्रकुक्षिमाश्रित्य दुर्गे प्रतिवसन्त्युत ।।

nivātakavacā nāma dānavā mama śatravaḥ| samudrakukṣimāśritya durge prativasantyuta ||

Verse 12

तिस्रः कोट्यः समाख्यातास्तुल्यरूपबलप्रभाः। तांस्तत्रजहि कौन्तेय गुर्वर्थस्ते भविष्यति ।।

tisraḥ koṭyaḥ samākhyātāstulyarūpabalaprabhāḥ| tāṃstatrajahi kaunteya gurvarthaste bhaviṣyati ||

Verse 13

ततो मातलिसंयुक्तं मयूरसमरोमभिः। हयैरुपेतं प्रादान्मे रथं दिव्यं महाप्रभम् ।।

tato mātalisaṃyuktaṃ mayūrasamaromabhiḥ| hayairupetaṃ prādānme rathaṃ divyaṃ mahāprabham ||

Verse 14

बबन्ध चैव मे मूर्ध्नि किरीटमिदमुत्तमम्। स्वरूपसदृशं चैव प्रादादङ्गविभूषणम् ।।

babandha caiva me mūrdhni kirīṭamidamuttamam| svarūpasadṛśaṃ caiva prādādaṅgavibhūṣaṇam ||

Verse 15

अभेद्यं कवचं चेदं स्पर्सरूपवदुत्तमम्। अजरां ज्यामिमां चापि गाण्डीवे समयोजयत् ।।

abhedyaṃ kavacaṃ cedaṃ sparsarūpavaduttamam| ajarāṃ jyāmimāṃ cāpi gāṇḍīve samayojayat ||

Verse 16

ततः प्रायामहं तेन स्यन्दनेन विराजता। येनाजयद्देवपतिर्बलिं वैरोचनिं पुरा ।। विषह्यं शक्यम् ।।

tataḥ prāyāmahaṃ tena syandanena virājatā| yenājayaddevapatirbaliṃ vairocaniṃ purā || viṣahyaṃ śakyam ||

Verse 17

ततो देवाः सर्व एव तेन घोषेण बोधिताः। मन्वाना देवराजं मां समाजग्मुर्विशांपते ।।

tato devāḥ sarva eva tena ghoṣeṇa bodhitāḥ| manvānā devarājaṃ māṃ samājagmurviśāṃpate ||

Verse 18

दृष्ट्वा च मामपृच्छन्त किं करिष्यसि फल्गुन। तानब्रुवं यथाभूतमिदं कर्ताऽस्मि संयुगे ।।

dṛṣṭvā ca māmapṛcchanta kiṃ kariṣyasi phalguna| tānabruvaṃ yathābhūtamidaṃ kartā'smi saṃyuge ||

Verse 19

निवातकवचानां तु प्रस्थितं मां तधैपिणम्। निबोधत महाभागा शिवं चाशास्त मेऽनघाः ।। प्रायां प्रयाणं कृतवान् ।।

nivātakavacānāṃ tu prasthitaṃ māṃ tadhaipiṇam| nibodhata mahābhāgā śivaṃ cāśāsta me'naghāḥ || prāyāṃ prayāṇaṃ kṛtavān ||

Verse 20

ततो वाग्भिः प्रशस्ताभिस्त्रिदशाः पृथिवीपते। तुष्टुवुर्मां प्रसन्नास्ते यथा देवं पुरंदरम् ।।

tato vāgbhiḥ praśastābhistridaśāḥ pṛthivīpate| tuṣṭuvurmāṃ prasannāste yathā devaṃ puraṃdaram ||

Verse 21

रथेनानेन मघवा जितवाञ्शम्बरं युधि। नमुचिं बलवृत्रौ च प्रह्लादनरकावपि ।।

rathenānena maghavā jitavāñśambaraṃ yudhi| namuciṃ balavṛtrau ca prahlādanarakāvapi ||

Verse 22

बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदान्यपि। रथेनानेन दैत्यानां जितवान्मघवा युधि ।।

bahūni ca sahasrāṇi prayutānyarbudānyapi| rathenānena daityānāṃ jitavānmaghavā yudhi ||

Verse 23

न्वमप्यनेन कौन्तेय निबातकवचान्रणे। विजेता युधि विक्रम्य पुरेव मघवा वशी ।।

nvamapyanena kaunteya nibātakavacānraṇe| vijetā yudhi vikramya pureva maghavā vaśī ||

Verse 24

अयंच शङ्खप्रवरो येन जेतासि दानवान्। अनेन विजिता लोका शक्रेणापि महात्मना ।।

ayaṃca śaṅkhapravaro yena jetāsi dānavān| anena vijitā lokā śakreṇāpi mahātmanā ||

Verse 25

प्रदीयमानं देवैस्तं देवदत्तं जलोद्भवम्। प्रत्यगृह्णां जयायैनं स्तूयमानस्तदाऽमरैः ।।

pradīyamānaṃ devaistaṃ devadattaṃ jalodbhavam| pratyagṛhṇāṃ jayāyainaṃ stūyamānastadā'maraiḥ ||

Verse 26

स शङ्खी कवची वाणी प्रगृहीतशरासनः। दानवालयमत्युग्रं प्रयातोस्मि युयुत्सया ।।

sa śaṅkhī kavacī vāṇī pragṛhītaśarāsanaḥ| dānavālayamatyugraṃ prayātosmi yuyutsayā ||