Adhyaya 159

Verse 1

जटासुरवधानन्तरं सपरिवारेण युधिष्ठिरेण नरनारायणाश्रमे निवासः ।। 1 ।। ततो वृषपर्वाश्रमादिषु सुखेन संचरणम् ।। 2 ।। तत आर्ष्टिषेणाश्रमगमनम् ।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। निहते राक्षसे तस्मिन्पुनर्नारायणाश्रमम्। अभ्येत्य राजा कौन्तेयो निवासमकरोत्प्रभुः ।।

jaṭāsuravadhānantaraṃ saparivāreṇa yudhiṣṭhireṇa naranārāyaṇāśrame nivāsaḥ || 1 || tato vṛṣaparvāśramādiṣu sukhena saṃcaraṇam || 2 || tata ārṣṭiṣeṇāśramagamanam || 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| nihate rākṣase tasminpunarnārāyaṇāśramam| abhyetya rājā kaunteyo nivāsamakarotprabhuḥ ||

Verse 2

स समानीय तान्सर्वान्भ्रातॄनित्यब्रवीद्वचः। द्रौपद्या सहितः काले संस्मरन्भ्रातरं जयम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि यक्षयुद्धपर्वणि एकोनषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ।। 159 ।।

sa samānīya tānsarvānbhrātṝnityabravīdvacaḥ| draupadyā sahitaḥ kāle saṃsmaranbhrātaraṃ jayam || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi yakṣayuddhaparvaṇi ekonaṣaṣṭyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 159 ||

Verse 3

समाश्चतस्रोऽभिगताः शिवेन चरतां वने। कृतोद्देशः स बीभत्सुऋ पञ्चमीमभितः समाम् ।। जयं अर्जुनम् ।।

samāścatasro'bhigatāḥ śivena caratāṃ vane| kṛtoddeśaḥ sa bībhatsuṛ pañcamīmabhitaḥ samām || jayaṃ arjunam ||

Verse 4

प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणांवरम्। [पुष्पितैर्द्रुमषण्डैश्च मत्तकोकिलाषट्पदैः ।। कृतोद्देशः पञ्चमे वर्षे मयाऽवश्यमागन्तव्यमिति कृतसंकेतः ।।

prāpya parvatarājānaṃ śvetaṃ śikhariṇāṃvaram| [puṣpitairdrumaṣaṇḍaiśca mattakokilāṣaṭpadaiḥ || kṛtoddeśaḥ pañcame varṣe mayā'vaśyamāgantavyamiti kṛtasaṃketaḥ ||

Verse 5

मयूरैश्चातकैश्चापि नित्योत्सवविभूषितम्। व्याघ्रैर्वरहैर्महिषैर्गवयैर्हरिणैस्तथा ।।

mayūraiścātakaiścāpi nityotsavavibhūṣitam| vyāghrairvarahairmahiṣairgavayairhariṇaistathā ||

Verse 6

श्वापदैर्व्यालरूपैश्च रुरुभिश्च निषेवितम्। फुल्लैः सहस्रपत्रैश्च शतपत्रैस्तथोत्पलैः ।।

śvāpadairvyālarūpaiśca rurubhiśca niṣevitam| phullaiḥ sahasrapatraiśca śatapatraistathotpalaiḥ ||

Verse 7

प्रफुल्लैः कमलैश्चैव तथा नीलोत्पलैरपि। महापुणअयं पवित्रं च सुरासुरनिषेवितम्।] तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभिः ।। श्वेतं कैलासम् ।।

praphullaiḥ kamalaiścaiva tathā nīlotpalairapi| mahāpuṇaayaṃ pavitraṃ ca surāsuraniṣevitam|] tatrāpi ca kṛtoddeśaḥ samāgamadidṛkṣubhiḥ || śvetaṃ kailāsam ||

Verse 8

कृतश्च समयस्तेन पार्थेनामिततेजसा। पञ्चवर्षाणि वत्स्याभि विद्यार्थीति पुरा मयि ।।

kṛtaśca samayastena pārthenāmitatejasā| pañcavarṣāṇi vatsyābhi vidyārthīti purā mayi ||

Verse 9

अत्रगाण्डीवधन्वानमवाप्तास्त्रमरिंदमम्। देवलोकादिमं लोकं द्रक्ष्यामः पुनरागतम् ।।

atragāṇḍīvadhanvānamavāptāstramariṃdamam| devalokādimaṃ lokaṃ drakṣyāmaḥ punarāgatam ||

Verse 10

इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्सर्वानामन्त्रयत पाण्डवः। कारणं चैव तत्तेवामाचचक्षे तपस्विनाम् ।।

ityuktvā brāhmaṇānsarvānāmantrayata pāṇḍavaḥ| kāraṇaṃ caiva tattevāmācacakṣe tapasvinām ||

Verse 11

तमुग्रतपसः प्रीताः कुत्वापार्थं प्रदक्षिणम्। ब्राह्मणास्तेऽन्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च ।।

tamugratapasaḥ prītāḥ kutvāpārthaṃ pradakṣiṇam| brāhmaṇāste'nvamodanta śivena kuśalena ca ||

Verse 12

सुखोदर्कमिमं क्लेशमचिराद्भरतर्षभ। क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि ।। तत्रापि देशे अस्माभिरिति शेषः। उद्देशः कृतः। संधिरार्षः ।।

sukhodarkamimaṃ kleśamacirādbharatarṣabha| kṣatradharmeṇa dharmajña tīrtvā gāṃ pālayiṣyasi || tatrāpi deśe asmābhiriti śeṣaḥ| uddeśaḥ kṛtaḥ| saṃdhirārṣaḥ ||

Verse 13

तत्तु राजा वचस्तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम्। प्रतस्थे सह विप्रैस्तैर्भ्रातृभिश्च परंतपः ।।

tattu rājā vacasteṣāṃ pratigṛhya tapasvinām| pratasthe saha vipraistairbhrātṛbhiśca paraṃtapaḥ ||

Verse 14

द्रौपद्या सहितः श्रीमान्हैडिम्बेयादिभिस्तदा। राक्षसैरनुयातो वै लोमशेनाभिरक्षितः ।।

draupadyā sahitaḥ śrīmānhaiḍimbeyādibhistadā| rākṣasairanuyāto vai lomaśenābhirakṣitaḥ ||

Verse 15

क्वचित्पद्भ्यां ततोऽगच्छद्राक्षसैरुदह्यते क्वचित्। तत्रतत्र महातेजा भ्रातृभिः सह सुव्रतः ।।

kvacitpadbhyāṃ tato'gacchadrākṣasairudahyate kvacit| tatratatra mahātejā bhrātṛbhiḥ saha suvrataḥ ||

Verse 16

ततो युधिष्ठिरो राजा बहुन्क्लेशान्विचिन्तयन्। सिंहव्याघ्रगजाकीर्णामुदीचीं प्रययौ दिशम् ।।

tato yudhiṣṭhiro rājā bahunkleśānvicintayan| siṃhavyāghragajākīrṇāmudīcīṃ prayayau diśam ||

Verse 17

अवेमाण कैलासं मैनाकं चैव पर्वतम्। गन्धमादनपादांश्च मेरुं चापि शिलोच्चयम् ।।

avemāṇa kailāsaṃ mainākaṃ caiva parvatam| gandhamādanapādāṃśca meruṃ cāpi śiloccayam ||

Verse 18

उपर्युपरि शैलस्य बहीश्च सरितः शिवाः। पृष्ठं हिमवतः पुण्यं ययौ सप्तदशेऽहनि ।।

uparyupari śailasya bahīśca saritaḥ śivāḥ| pṛṣṭhaṃ himavataḥ puṇyaṃ yayau saptadaśe'hani ||

Verse 19

ददृशुः पाण्डवा राजन्गन्धमादनमन्तिकम्। पृष्ठे हिमवतः पुण्ये नानाद्रुमलतावृते ।।

dadṛśuḥ pāṇḍavā rājangandhamādanamantikam| pṛṣṭhe himavataḥ puṇye nānādrumalatāvṛte ||

Verse 20

सलिलावर्तसंजातैः पुष्पितैश्च महीरुहैः। समावृतं पुण्यतममाश्रमं वृषपर्वणः ।।

salilāvartasaṃjātaiḥ puṣpitaiśca mahīruhaiḥ| samāvṛtaṃ puṇyatamamāśramaṃ vṛṣaparvaṇaḥ ||

Verse 21

तमुपक्रम्य राजर्षिं धर्मात्मानमरिंदमाः। पाण्डवा वृषपर्वाणमवदन्त गतक्लमाः ।।

tamupakramya rājarṣiṃ dharmātmānamariṃdamāḥ| pāṇḍavā vṛṣaparvāṇamavadanta gataklamāḥ ||

Verse 22

अभ्यनन्दत्स राजर्षिः पुत्रवद्भरतर्षभान्। पूजिताश्चावसंस्तत्रसप्तरात्रमरिंदमाः ।।

abhyanandatsa rājarṣiḥ putravadbharatarṣabhān| pūjitāścāvasaṃstatrasaptarātramariṃdamāḥ ||

Verse 23

अष्टमेऽहनि संप्राप्ते तमृषिं लोकविश्रुतम्। आमन्त्र्य वृषपर्वाणं प्रस्थानं प्रत्यरोचयन् ।।

aṣṭame'hani saṃprāpte tamṛṣiṃ lokaviśrutam| āmantrya vṛṣaparvāṇaṃ prasthānaṃ pratyarocayan ||

Verse 24

एकैकशश्च तान्विप्रान्निवेद्य वृषपर्वणि। न्यासभूतान्यथाकालं बन्धूनिव सुसत्कृतान्। पारिबर्हं चतं शेषं परिदाय महात्मने ।।

ekaikaśaśca tānviprānnivedya vṛṣaparvaṇi| nyāsabhūtānyathākālaṃ bandhūniva susatkṛtān| pāribarhaṃ cataṃ śeṣaṃ paridāya mahātmane ||

Verse 25

ततस्ते यज्ञपात्राणि रत्नान्याभरणानि च। न्यदधुःपाण्डवा राजन्नाश्रमे वृषपर्वणः ।।

tataste yajñapātrāṇi ratnānyābharaṇāni ca| nyadadhuḥpāṇḍavā rājannāśrame vṛṣaparvaṇaḥ ||

Verse 26

अतीतानागते विद्वान्कुशलः सर्वधर्मवित्। अन्वशासत्स धर्मज्ञः पुत्रवद्भरतर्षभान् ।।

atītānāgate vidvānkuśalaḥ sarvadharmavit| anvaśāsatsa dharmajñaḥ putravadbharatarṣabhān ||

Verse 27

तेऽनुज्ञाता महात्मानः प्रययुर्दिशमुत्तराम्। कुष्णया सहिता वीरा ब्राह्मणैश्च महात्मभिः

te'nujñātā mahātmānaḥ prayayurdiśamuttarām| kuṣṇayā sahitā vīrā brāhmaṇaiśca mahātmabhiḥ

Verse 28

तान्प्रस्थितानन्वगच्छद्वृषपर्वा महीपतीन्। उपन्यस् महातेजा विप्रेभ्यः पाण्डवांस्तदा ।। सुखोदर्कं सुखोदयम् ।।

tānprasthitānanvagacchadvṛṣaparvā mahīpatīn| upanyas mahātejā viprebhyaḥ pāṇḍavāṃstadā || sukhodarkaṃ sukhodayam ||

Verse 29

अनुसंसार्य कौन्तेयानाशीर्भिरभिनन्द्य च। वृषपर्वा निववृतेपन्थानमुपदिश्य च ।। उपन्यस्य निवेद्य ।।

anusaṃsārya kaunteyānāśīrbhirabhinandya ca| vṛṣaparvā nivavṛtepanthānamupadiśya ca || upanyasya nivedya ||

Verse 30

नानामृगगणैर्जुष्टं कौन्तेयः सत्यविक्रमः। पदातिर्भ्रातृभिः सार्धं प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः ।।

nānāmṛgagaṇairjuṣṭaṃ kaunteyaḥ satyavikramaḥ| padātirbhrātṛbhiḥ sārdhaṃ prātiṣṭhata yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 31

नानाद्रुमनिरोधेषु वसन्तः शैलसानुषु। पर्वतं विविशुस्ते तं चतुर्थेऽहनि पाण्डवाः ।।

nānādrumanirodheṣu vasantaḥ śailasānuṣu| parvataṃ viviśuste taṃ caturthe'hani pāṇḍavāḥ ||

Verse 32

महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम्। मणिकाञ्चनरम्यं च शैलं नानासमुच्छ्रयम् ।।

mahābhraghanasaṃkāśaṃ salilopahitaṃ śubham| maṇikāñcanaramyaṃ ca śailaṃ nānāsamucchrayam ||

Verse 33

रम्यं हिमवतः प्रस्थं बहुकन्दरनिर्झरम्। शिलाविभङ्गविकटं लतापादपसङ्कुलम् ।।

ramyaṃ himavataḥ prasthaṃ bahukandaranirjharam| śilāvibhaṅgavikaṭaṃ latāpādapasaṅkulam ||

Verse 34

ते समासाद्यपन्थानं यतोक्तं वृषपर्वणा। अनुसस्रुर्यथोद्देशं पश्यन्तो विविधान्नगान् ।।

te samāsādyapanthānaṃ yatoktaṃ vṛṣaparvaṇā| anusasruryathoddeśaṃ paśyanto vividhānnagān ||

Verse 35

उपर्युपरि शैलस्य गुहाः परमदुर्गमाः। सुदुर्गमांस्ते सुबहून्सुखेनैवाभिचक्रमुः ।।

uparyupari śailasya guhāḥ paramadurgamāḥ| sudurgamāṃste subahūnsukhenaivābhicakramuḥ ||

Verse 36

धौम्यः कृष्णा च पार्ताश्च लोमशश्च महानृषिः। आगच्छन्सहितास्तत्रन कश्चिदपि हीयते ।।

dhaumyaḥ kṛṣṇā ca pārtāśca lomaśaśca mahānṛṣiḥ| āgacchansahitāstatrana kaścidapi hīyate ||

Verse 37

ते मृगद्विजसंघुष्टं नानाद्रुमलतायुतम्। शाखामृगगणैश्चैव सेवितं सुमनोरमम् ।।

te mṛgadvijasaṃghuṣṭaṃ nānādrumalatāyutam| śākhāmṛgagaṇaiścaiva sevitaṃ sumanoramam ||

Verse 38

पुण्यं पद्मसरोपेतं सपल्वलमहावनम्। उपतस्थुर्महाभागा माल्यवतं महागिरिम् ।।

puṇyaṃ padmasaropetaṃ sapalvalamahāvanam| upatasthurmahābhāgā mālyavataṃ mahāgirim ||

Verse 39

ततः किंपुरुषावासं सिद्धचारणसेवितम्। ददृशुर्हृषरोमाणाः पर्वतं गन्धमादनम् ।।

tataḥ kiṃpuruṣāvāsaṃ siddhacāraṇasevitam| dadṛśurhṛṣaromāṇāḥ parvataṃ gandhamādanam ||

Verse 40

विद्याधरानुचरितं किन्नरीभिस्तथैव च। गजसङ्घसमावासं सिंहव्याघ्रगणायुतम् ।।

vidyādharānucaritaṃ kinnarībhistathaiva ca| gajasaṅghasamāvāsaṃ siṃhavyāghragaṇāyutam ||

Verse 41

शरभोन्नादसंघुष्टं नानमृगनिषेवितम् ।।

śarabhonnādasaṃghuṣṭaṃ nānamṛganiṣevitam ||

Verse 42

ते गन्धमादनवनं तन्नन्दनवनोपमम्। मुदिताः पाण्डुतनया मनोनयननन्दनम् ।।

te gandhamādanavanaṃ tannandanavanopamam| muditāḥ pāṇḍutanayā manonayananandanam ||

Verse 43

विविशुः क्रमशो वीरा अरण्यं शुभकाननम्। द्रौपदीसहिता वीरास्तैश्च विप्रैर्महात्मभिः ।।

viviśuḥ kramaśo vīrā araṇyaṃ śubhakānanam| draupadīsahitā vīrāstaiśca viprairmahātmabhiḥ ||

Verse 44

शृण्वन्तः प्रीतिजननान्वल्गून्मन्दकलाञ्शुभान्। श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्शब्दान्खगमुखेरितान् ।।

śṛṇvantaḥ prītijananānvalgūnmandakalāñśubhān| śrotraramyānsumadhurāñśabdānkhagamukheritān ||

Verse 45

सर्वर्तुफलभाराञ्यान्सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलाम्। पश्यन्तः पादपांस्चापि फलभारावनामितान् ।।

sarvartuphalabhārāñyānsarvartukusumojjvalām| paśyantaḥ pādapāṃscāpi phalabhārāvanāmitān ||

Verse 46

आम्रानाम्रातकान्फुल्लान्नारिकेलान्सतिन्दुकान्। मुञ्जातकांस्तथाञ्जीरान्दाडिमान्बीजपूरकान् ।।

āmrānāmrātakānphullānnārikelānsatindukān| muñjātakāṃstathāñjīrāndāḍimānbījapūrakān ||

Verse 47

पनसाँल्लिकुचान्मोचाः खर्जूरानम्लवेतसान्। परावतांस्तथा क्षौद्रानीपांश्चापि मनोरमान् ।।

panasā~llikucānmocāḥ kharjūrānamlavetasān| parāvatāṃstathā kṣaudrānīpāṃścāpi manoramān ||

Verse 48

बेल्वान्कपित्थाञ्जम्बूश्च काश्मरीर्ब्रदरीस्तथा। पुक्षानुदुम्बरवटानश्वत्थान्क्षीरिकास्तथा ।।

belvānkapitthāñjambūśca kāśmarīrbradarīstathā| pukṣānudumbaravaṭānaśvatthānkṣīrikāstathā ||

Verse 49

मल्लातकानामलकीर्हरीतकबिभीतकान्। इङ्गुदान्करमर्दांश्च तिन्दुकांश् महाफलान् ।।

mallātakānāmalakīrharītakabibhītakān| iṅgudānkaramardāṃśca tindukāṃś mahāphalān ||

Verse 50

एतानन्यांश्च विविधान्गन्धमादनसानुषु। फलैरमृतकल्पैस्तानाचितान्स्वादुभिस्तरूपन् ।।

etānanyāṃśca vividhāngandhamādanasānuṣu| phalairamṛtakalpaistānācitānsvādubhistarūpan ||

Verse 51

तथैव चम्पकाशोकान्केतकान्बकुलांस्तथा। पुन्नागान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सकेतकान्। पाटलान्कुटजान्रम्यान्मन्दारेन्दीवरांस्तथा ।।

tathaiva campakāśokānketakānbakulāṃstathā| punnāgānsaptaparṇāṃśca karṇikārānsaketakān| pāṭalānkuṭajānramyānmandārendīvarāṃstathā ||

Verse 52

पारिजातान्कोविदारान्देवदारुद्रुमांस्तथा। पारिजातान्कोविदारान्देवदारुद्रुमांस्तथा। शालांस्तालांस्तमालांश्च पिप्पलान्हिङ्गुकांस्तथा ।।

pārijātānkovidārāndevadārudrumāṃstathā| pārijātānkovidārāndevadārudrumāṃstathā| śālāṃstālāṃstamālāṃśca pippalānhiṅgukāṃstathā ||

Verse 53

चकोरैः शतपत्रैश् भृङ्गराजैस्तथा शुकैः। कोकिलैः कलविङ्कैश्च हारितैर्जीवजीवकैः ।।

cakoraiḥ śatapatraiś bhṛṅgarājaistathā śukaiḥ| kokilaiḥ kalaviṅkaiśca hāritairjīvajīvakaiḥ ||

Verse 54

प्रियकैश्चातकैश्चैव तथाऽन्यैर्विविधैः खगैः। श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश्चाप्यधिष्ठितान् ।।

priyakaiścātakaiścaiva tathā'nyairvividhaiḥ khagaiḥ| śrotraramyaṃ sumadhuraṃ kūjadbhiścāpyadhiṣṭhitān ||

Verse 55

सरांसि च मनोज्ञानि समन्ताज्जलचारिभिः। कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तृथा कोकनदोत्पलैः। कहारैः कमलैश्चैव आचितानि समन्ततः ।।

sarāṃsi ca manojñāni samantājjalacāribhiḥ| kumudaiḥ puṇḍarīkaiśca tṛthā kokanadotpalaiḥ| kahāraiḥ kamalaiścaiva ācitāni samantataḥ ||

Verse 56

कादम्बैश्चक्रवाकैश्च कुररैर्जलकुक्कुटैः। कारण्डवैः प्लवैर्हंसैर्बकैर्मद्गुभिरेव च ।।

kādambaiścakravākaiśca kurarairjalakukkuṭaiḥ| kāraṇḍavaiḥ plavairhaṃsairbakairmadgubhireva ca ||

Verse 57

एतैश्चान्यैश्च कीर्णानि समन्ताज्जलचारिभिः। हृष्टैस्तथा तामरसरसासवमदालसैः ।। अनुसंसार्य अनुगम्य ।।

etaiścānyaiśca kīrṇāni samantājjalacāribhiḥ| hṛṣṭaistathā tāmarasarasāsavamadālasaiḥ || anusaṃsārya anugamya ||

Verse 58

पद्मोदरच्युतरजःकिञ्जल्कारुणरञ्जितैः। मञ्जुस्वरैर्मधुकरैर्विरुतान्कमलाकरान् ।। तामरसानां रसएव आसवो मद्यं तज्जेन मदेन अलसाः ।।

padmodaracyutarajaḥkiñjalkāruṇarañjitaiḥ| mañjusvarairmadhukarairvirutānkamalākarān || tāmarasānāṃ rasaeva āsavo madyaṃ tajjena madena alasāḥ ||

Verse 59

अपश्यंस्ते नरव्याघ्रा गन्धमादनसानुषु। तथैव पद्मषण्डैश्च मण्डितांश्च समन्ततः ।।

apaśyaṃste naravyāghrā gandhamādanasānuṣu| tathaiva padmaṣaṇḍaiśca maṇḍitāṃśca samantataḥ ||

Verse 60

शिखण्डिनीभिः सहिताँल्लतामण्डलकेषु च। मेघतूर्यरवोद्दाममदनाकुलितान्भृशम् ।।

śikhaṇḍinībhiḥ sahitā~llatāmaṇḍalakeṣu ca| meghatūryaravoddāmamadanākulitānbhṛśam ||

Verse 61

कृत्वैव केकामधुरं संगीतं मधुरस्वरम्। चित्रान्कलापान्विस्तीर्य सविलासान्मदालसान् ।।

kṛtvaiva kekāmadhuraṃ saṃgītaṃ madhurasvaram| citrānkalāpānvistīrya savilāsānmadālasān ||

Verse 62

मयूरान्ददृशुर्हृष्टान्नृत्यतो वनलालसान्। कांश्चित्प्रियाभिः सहितान्रममाणान्कलापिनः ।।

mayūrāndadṛśurhṛṣṭānnṛtyato vanalālasān| kāṃścitpriyābhiḥ sahitānramamāṇānkalāpinaḥ ||

Verse 63

वल्लीलतासंकटेषु कुटजेषु स्थितांस्तथा। कांश्चिच्च कुटजानां तु विटपेषूत्कटानिव ।। विरुतान्विशिष्टशब्दयुतान् ।।

vallīlatāsaṃkaṭeṣu kuṭajeṣu sthitāṃstathā| kāṃścicca kuṭajānāṃ tu viṭapeṣūtkaṭāniva || virutānviśiṣṭaśabdayutān ||

Verse 64

कलापरुचिराटोपनिचितान्मुकुटानिव। विवरेषु तरूणां च रुचिरान्ददृशुश्च ते ।।

kalāparucirāṭopanicitānmukuṭāniva| vivareṣu tarūṇāṃ ca rucirāndadṛśuśca te ||

Verse 65

सिन्धुवारांस्तथोदारान्मन्मथस्येव तोमरान्। सुवर्णवर्णकुसुमान्गिरीणां सिखरेषु च। कर्णिकारान्विकसितान्कर्णपूरानिवोत्तमान् ।। कुटजेषु वृक्षविशेषेषु। वल्लीनां रलताप्रतानानि तैः संकटेषु कुञ्जीकृतेषु।।

sindhuvārāṃstathodārānmanmathasyeva tomarān| suvarṇavarṇakusumāngirīṇāṃ sikhareṣu ca| karṇikārānvikasitānkarṇapūrānivottamān || kuṭajeṣu vṛkṣaviśeṣeṣu| vallīnāṃ ralatāpratānāni taiḥ saṃkaṭeṣu kuñjīkṛteṣu||

Verse 66

तथाऽपश्यन्कुरबकान्वनराजिषु पुष्पितान्। कामवश्यौत्सुक्यकरान्कामस्येव शरोत्करान् ।। सिंधुवारान् पद्मविशेषान् ।।

tathā'paśyankurabakānvanarājiṣu puṣpitān| kāmavaśyautsukyakarānkāmasyeva śarotkarān || siṃdhuvārān padmaviśeṣān ||

Verse 67

तथैव वनराजीनामुदारान्रचितानिव। विराजमानांस्तेऽपश्यंस्तिलकांस्तिलकानिव ।।

tathaiva vanarājīnāmudārānracitāniva| virājamānāṃste'paśyaṃstilakāṃstilakāniva ||

Verse 68

तथानङ्गशराकारान्सहकारान्मनोरमान्। अपश्यन्भ्रामरान्राजन्मञ्जरीभिर्विराजितान् ।।

tathānaṅgaśarākārānsahakārānmanoramān| apaśyanbhrāmarānrājanmañjarībhirvirājitān ||

Verse 69

हिरण्यसदृशैः पुष्यैर्दावाग्निसदृशैरपि। लोहितैरञ्जनाभैश्च वैदूर्यसदृशैरपि। अतीव वृक्षा राजन्ते पुष्पिताः शैलसानुषु ।।

hiraṇyasadṛśaiḥ puṣyairdāvāgnisadṛśairapi| lohitairañjanābhaiśca vaidūryasadṛśairapi| atīva vṛkṣā rājante puṣpitāḥ śailasānuṣu ||

Verse 70

तथा सालांस्तमालांश्च पाटलाबकुलानपि। माला इव समासक्ताः शैलानां शिखरेषु च ।।

tathā sālāṃstamālāṃśca pāṭalābakulānapi| mālā iva samāsaktāḥ śailānāṃ śikhareṣu ca ||

Verse 71

विमलस्फाटिकाभानि पाण्डुरच्छदनैर्द्विजैः। कलहंसैरुपेतानि सारसाभिरुतानि च ।।

vimalasphāṭikābhāni pāṇḍuracchadanairdvijaiḥ| kalahaṃsairupetāni sārasābhirutāni ca ||

Verse 72

सरांसि बहुशः पार्था पश्यन्तः शैलसानुषु। पद्मोत्पलविमिश्राणि सुखशीतजलानि च ।।

sarāṃsi bahuśaḥ pārthā paśyantaḥ śailasānuṣu| padmotpalavimiśrāṇi sukhaśītajalāni ca ||

Verse 73

एवं क्रमेण ते वीरा वीक्षमाणाः समन्ततः। गन्वन्त्यथ माल्यानि रसवन्ति फलानि च ।।

evaṃ krameṇa te vīrā vīkṣamāṇāḥ samantataḥ| ganvantyatha mālyāni rasavanti phalāni ca ||

Verse 74

सरांसि च मनोज्ञानि वृक्षांश्चातिमनोरमान्। विविशुः पाण्डवाः सर्वेविस्मयोत्फुल्ललोचनाः ।।

sarāṃsi ca manojñāni vṛkṣāṃścātimanoramān| viviśuḥ pāṇḍavāḥ sarvevismayotphullalocanāḥ ||

Verse 75

कमलोत्पलकह्लारपुण्डरीकसुगन्धिना। सेव्यमाना वने तस्मन्सुखस्पर्शेन वायुना ।।

kamalotpalakahlārapuṇḍarīkasugandhinā| sevyamānā vane tasmansukhasparśena vāyunā ||

Verse 76

ततो युधिष्ठिरो भीममाहेदं प्रीतिमद्वचः। अहो श्रीमदिदं भीम गन्धमादनकाननम् ।। कामवश्यानां नराणामौत्मुक्यकरान् ।।

tato yudhiṣṭhiro bhīmamāhedaṃ prītimadvacaḥ| aho śrīmadidaṃ bhīma gandhamādanakānanam || kāmavaśyānāṃ narāṇāmautmukyakarān ||

Verse 77

वने ह्मस्मिन्मनोरम्ये दिव्या काननजा द्रुमाः। लताश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलोपगाः। भान्त्येते पुष्पविकचाः पुंस्कोकिलकुलाकुलाः ।।

vane hmasminmanoramye divyā kānanajā drumāḥ| latāśca vividhākārāḥ patrapuṣpaphalopagāḥ| bhāntyete puṣpavikacāḥ puṃskokilakulākulāḥ ||

Verse 78

नात्र कण्टकिनः केचिन्न च विद्यन्त्यपुष्पिताः। स्निग्धपत्रफला वृक्षा गन्धमादनसानुषु ।।

nātra kaṇṭakinaḥ kecinna ca vidyantyapuṣpitāḥ| snigdhapatraphalā vṛkṣā gandhamādanasānuṣu ||

Verse 79

भ्रमरारावमधुरा नलिनीः फुल्लपङ्कजाः। विलोड्यमाना पश्येमाः करिभिः सकरेणुभिः ।।

bhramarārāvamadhurā nalinīḥ phullapaṅkajāḥ| viloḍyamānā paśyemāḥ karibhiḥ sakareṇubhiḥ ||

Verse 80

पश्येमां नलिनीं चान्यां कमलोत्पलमालिनीम्। स्रग्धरां विग्रहवतीं साक्षाच्छ्रियमिवापराम् ।। हे भीम ।।

paśyemāṃ nalinīṃ cānyāṃ kamalotpalamālinīm| sragdharāṃ vigrahavatīṃ sākṣācchriyamivāparām || he bhīma ||

Verse 81

नानाकुसुमगन्धाढ्यास्तस्येमाः काननोत्तमे। उपगीयमाना भ्रमरै राजन्ते वनराजयः ।। नलिनीं सरसीम्। कमलोत्पलयोरवान्तरजातिभेदः। विग्रहवतीं शरीरवतीम् ।।

nānākusumagandhāḍhyāstasyemāḥ kānanottame| upagīyamānā bhramarai rājante vanarājayaḥ || nalinīṃ sarasīm| kamalotpalayoravāntarajātibhedaḥ| vigrahavatīṃ śarīravatīm ||

Verse 82

पश्य भीम शुभान्देशान्देवाक्रीडान्समन्ततः। अमानुषगतिं प्राप्ताः संसिद्धाः स्म वृकोदर ।।

paśya bhīma śubhāndeśāndevākrīḍānsamantataḥ| amānuṣagatiṃ prāptāḥ saṃsiddhāḥ sma vṛkodara ||

Verse 83

लताभिः पुष्पिताग्राभिः पुष्पिताः पादपोत्तमाः। संश्लिष्टाः पार्थ शोभन्ते गन्धमादनसानुषु ।।

latābhiḥ puṣpitāgrābhiḥ puṣpitāḥ pādapottamāḥ| saṃśliṣṭāḥ pārtha śobhante gandhamādanasānuṣu ||

Verse 84

शिखण्डिनीभिश्चरतां सहितानां शिखण्डिनाम्। नदतां शृणु निर्घोषं भीम पर्वतसानुषु ।।

śikhaṇḍinībhiścaratāṃ sahitānāṃ śikhaṇḍinām| nadatāṃ śṛṇu nirghoṣaṃ bhīma parvatasānuṣu ||

Verse 85

चकोराः शतपत्राश्च मत्तकोकिलशारिकाः। पत्रिणः पुष्पितानेतान्संपतन्ति महाद्रुमान् ।।

cakorāḥ śatapatrāśca mattakokilaśārikāḥ| patriṇaḥ puṣpitānetānsaṃpatanti mahādrumān ||

Verse 86

रक्तपीतारुणाः पार्थ पादपाग्रगताः खगाः। परस्परमुदीन्ते बहवो जीवजीवकाः ।।

raktapītāruṇāḥ pārtha pādapāgragatāḥ khagāḥ| parasparamudīnte bahavo jīvajīvakāḥ ||

Verse 87

हरितारुणवर्णानां शाड्वलानां समीपतः। सारसाः प्रतिदृश्यन्ते शैलप्रस्रवणेष्वपि ।।

haritāruṇavarṇānāṃ śāḍvalānāṃ samīpataḥ| sārasāḥ pratidṛśyante śailaprasravaṇeṣvapi ||

Verse 88

वदन्ति मधुरा वाचः सर्वभूतमनोरमाः। भृङ्गराजोपचक्राश्च लोहपृष्ठाः पतत्रिणः ।। तस्य शैलस्य ।।

vadanti madhurā vācaḥ sarvabhūtamanoramāḥ| bhṛṅgarājopacakrāśca lohapṛṣṭhāḥ patatriṇaḥ || tasya śailasya ||

Verse 89

चतुर्विषाणाः पद्माभाः कुञ्जराः सकरेणवः। एते वैडूर्यवर्णाभं क्षोभयन्ति महत्सरः ।। भृङ्गराजादयः पक्षिविशेषाः ।।

caturviṣāṇāḥ padmābhāḥ kuñjarāḥ sakareṇavaḥ| ete vaiḍūryavarṇābhaṃ kṣobhayanti mahatsaraḥ || bhṛṅgarājādayaḥ pakṣiviśeṣāḥ ||

Verse 90

बहुतालसमुत्सेघाः शैलशृङ्गपरिच्युताः। नानाप्रस्रवणेभ्यश्च वारिधाराः पतन्ति च ।।

bahutālasamutseghāḥ śailaśṛṅgaparicyutāḥ| nānāprasravaṇebhyaśca vāridhārāḥ patanti ca ||

Verse 91

भास्कराभप्रभा भीमाः शारदाभ्रघनोपमाः। शोभयन्ति महाशैलं नानारजतधातवः ।।

bhāskarābhaprabhā bhīmāḥ śāradābhraghanopamāḥ| śobhayanti mahāśailaṃ nānārajatadhātavaḥ ||

Verse 92

क्वचिदञ्जनवर्णाभाः क्वचित्काञ्चनसन्निभाः। धातवो हरितालस्य क्वचिद्धिङ्गुलकस्य च ।।

kvacidañjanavarṇābhāḥ kvacitkāñcanasannibhāḥ| dhātavo haritālasya kvaciddhiṅgulakasya ca ||

Verse 93

मनःशिलागुहाश्चैव संध्याभ्रनिकरोपमाः। शशलोहितवर्णाभाः क्वचिद्गैरिकधातवः ।।

manaḥśilāguhāścaiva saṃdhyābhranikaropamāḥ| śaśalohitavarṇābhāḥ kvacidgairikadhātavaḥ ||

Verse 94

सितासिताभ्रप्रतिमा बालसूर्यसमप्रभाः। एते बहुविधाः शैलं शोभयन्ति महाप्रभाः ।।

sitāsitābhrapratimā bālasūryasamaprabhāḥ| ete bahuvidhāḥ śailaṃ śobhayanti mahāprabhāḥ ||

Verse 95

गन्धर्वाः सह कान्ताभिर्यथेष्टं भीमविक्रमाः। दृश्यन्ते शैलशृङ्गेषु पार्थ किंपुरुषैः सह ।।

gandharvāḥ saha kāntābhiryatheṣṭaṃ bhīmavikramāḥ| dṛśyante śailaśṛṅgeṣu pārtha kiṃpuruṣaiḥ saha ||

Verse 96

गीतानां समतालानां तथासाम्नां च निःखनः। श्रूयते बहुधा भीम सर्वभूतमनोहरः ।।

gītānāṃ samatālānāṃ tathāsāmnāṃ ca niḥkhanaḥ| śrūyate bahudhā bhīma sarvabhūtamanoharaḥ ||

Verse 97

महागङ्गामुदीक्षख पुण्यां देवनदीं शुभाम्। कलहंसगणैर्जुष्टामृषिकिन्नरसेविताम् ।।

mahāgaṅgāmudīkṣakha puṇyāṃ devanadīṃ śubhām| kalahaṃsagaṇairjuṣṭāmṛṣikinnarasevitām ||

Verse 98

धातुभिश्च सरिद्भिश्च किन्नरैर्मृगपक्षिभिः। गन्धर्वैरप्सरोभिश्च काननैश्च मनोरमैः ।।

dhātubhiśca saridbhiśca kinnarairmṛgapakṣibhiḥ| gandharvairapsarobhiśca kānanaiśca manoramaiḥ ||

Verse 99

व्यालैश्च विविधाकारैः शतशीर्षैः समन्ततः। उपेतं पश्य कौन्तेय शैलराजमरिंदम ।।

vyālaiśca vividhākāraiḥ śataśīrṣaiḥ samantataḥ| upetaṃ paśya kaunteya śailarājamariṃdama ||

Verse 100

वैशंपायन उवाच। ते प्रीतमनसः शूराः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम्। नातृप्यन्पर्वतेन्द्रस्य दर्शनेन परंतपाः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| te prītamanasaḥ śūrāḥ prāptā gatimanuttamām| nātṛpyanparvatendrasya darśanena paraṃtapāḥ ||

Verse 101

उपेतमथ माल्यैश्च फलवद्भिश्च पादपैः। आर्ष्टिपेणस् राजर्षेराश्रमं ददृशुस्तदा ।।

upetamatha mālyaiśca phalavadbhiśca pādapaiḥ| ārṣṭipeṇas rājarṣerāśramaṃ dadṛśustadā ||

Verse 102

ततस्ते तिग्मतपसं कृशं धमनिसंततम्। पारगं सर्वविद्यानामार्ष्टिषेणमुपागमन् ।।

tataste tigmatapasaṃ kṛśaṃ dhamanisaṃtatam| pāragaṃ sarvavidyānāmārṣṭiṣeṇamupāgaman ||